صفحه 1
صفحه 2
صفحه 3
استفتائات/ ج2
مطابق با فتاواى حضرت آية الله العظمى سبحانى (دام ظله)
صفحه 4
صفحه 5
استفتائات
جلد دوّم
مطابق فتاواى حضرت آية الله العظمى
جعفر سبحانى (دام ظله)
انتشارات مؤسسه امام صادق(عليه السلام)
صفحه 6
حضرت آيت الله العظمى سبحانى تبريزى ، 1308
استفتاءات / مطابق با فتاواى حضرت آية الله العظمى سبحانى . قم : مؤسسه امام صادق(عليه السلام)، 1432 ق . = 1390 .
ج . ISBN 978 - 964 - 357 - 431 - 4 (ج . 1)
ISBN 978 - 964 - 357 - 439 - 0 (دوره)
كتابنامه به صورت زير نويس .
فهرستنويسى بر اساس اطلاعات فيپا
1 . فقه جعفرى رساله عمليه . 2 . فتواهاى شيعه قرن 14 . الف . مؤسسه امام صادق (عليه السلام) . ب . عنوان .
3ألف 2س/ 9/183 BP 3422 / 297
اسم كتاب: … استفتاءات مطابق با فتاواى حضرت آية الله العظمى سبحانى (دام ظله)
جلد: …دوّم
مطابق با فتاواى: …حضرت آية الله العظمى جعفر سبحانى
نوبت چاپ: … أوّل
تاريخ چاپ: … 1390 هـ . ش
تيراژ : … 1000 نسخه
چاپخانه: … مؤسسه امام صادق (عليه السلام)
ناشــر: … مؤسسه امام صادق (عليه السلام)
قطع: …وزيرى
تعداد صفحات: … صفحه
مركز پخش آثار:
قم ميدان شهداء
انتشارات توحيد
?7745457 ; 09121519271 - نمابر 2922331
www.imamsadiq.org
www.tohid.ir
www.shia.ir
صفحه 7
…
… استفتائات / ج2
اصول و معارف
قصه سوادة و عصمت پيامبر
سؤال 1 . مى گويند: پيامبر به هنگام رحلت فرمودند: هر كسى بر من حقى دارد مطالبه كند در اين موقع سوادة بن قيس برخاست و گفت: زمانى كه وارد شهر شديد به استقبال شما آمدم چوبى كه باآن به شتر خود اشاره مى كرديد به بدن من خورد، مى خواهم قصاص كنم آيا اين گفتار صحيح است؟
بسمه تعالى: روايت سوادة بن قيس به صورت معتبر نقل نشده است و اهل تحقيق مى گويند در ميان صحابه پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) شخصى به نام سوادة بن قيس وجود ندارد و نيز روايت از نظر فقهى اشكال دارد، زيرا در خطا قصاص نيست بلكه ديه است، و نيز خود سوادة مقصر بوده كه به نزديك شتر پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)آمده، و چوبى كه بر شتر مى زدند به او خورده است . والله العالم
آئين پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) پيش از بعثت
سؤال 2 . پيامبر اسلام(صلى الله عليه وآله وسلم) قبل از بعثت بر چه آئينى عمل مى كرد؟
بسمه تعالى: طبق گفتار اميرمؤمنان حضرت على (عليه السلام) در نهج البلاغه در خطبه قاصعه از روزى كه پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) از شير گرفته شد خداوند فرشته اى را مأمور كرد كه پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) را به فضايل اخلاقى راهنمايى كند و آنچه كه فرشته به او مى گفت حضرت به آن عمل مى كرد ممكن است آنچه كه به او مى گفت مطابق با آئين ابراهيم يا آئين مسيح يا شريعت خودش باشد . والله العالم
صفحه 8
آيات الأحكام جزء محكمات است
سؤال 3 . آيا آيات الأحكام جزء محكمات است يا متشابهات؟
بسمه تعالى: آيات الأحكام جزء محكمات است . والله العالم
ولايت تكوينى و تشريعى چيست؟
سؤال 4 . مقصود از ولايت تكوينى و تشريعى چيست؟
بسمه تعالى: ولايت تكوينى أصالتاً از آن خداست و چون آفريننده همه هستى است بالذات ولىّ و سرپرست جهان آفرينش است و حق تصرف دارد .
ولايت تكوينى مأذون و محدود براى پيامبران و امامان و اولياى الهى است كه به صورت كرامات و معجزات جلوه مى كند و هر دو ولايت تكوينى است .
ولايت تشريعى مانند ولايت مجتهد جامع الشرائط است در مسائل حكومتى و يا ولايت پدر و مادر و جد در مورد مصالح فرزندان . والله العالم
تعبير «بأس» به «لباس»
سؤال 5 . در سوره نحل آيه 112 آمده(فَأَذَاقَهَا اللهُ لِبَاسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ)ولى كلمه هاى «جوع و أذاقه» با كلمه«بأس» مناسب است، نه «لباس»; و شايد در اصل نزول بأس بوده و بعداً تغيير كرده است .
بسمه تعالى: مفسران درباره به كار بردن كلمه (لباس)، (كه ظاهراً با ذوق و چشيدن مناسبت ندارد) بحثهاى شيرينى دارند و نكته به كاربردن لباس اين است كه گرسنگى و ترس آنان را فرا گرفت، همچنان كه لباس إنسان را فرا مى گيرد، و بر اثر اين فراگيرى آنان
صفحه 9
واقعيت گرسنگى و ترس را با تمام وجود خود چشيدند; و تصور اينكه به جاى كلمه«لباس» كلمه بأس باشد فرع اين است كه اضافه آن به «جوع و خوف» در زبان عربى رايج باشد، علاوه بر اين محال است كه هزاران حافظ در حفظ و كتابت آيه اشتباه كنند .والله العالم
وسوسه را چگونه برطرف كنيم؟
سؤال 6 . فردى اعمال او بر طبق سخنان معصومين است و لكن گاهى وسوسه هايى به ذهن او خطور مى كند چه كند تا وسوسه ها از ذهن او دور شود؟
بسمه تعالى: هرگاه اعمال فردى بر طبق شرع انور بوده و راهنماى او قرآن و سنت پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم) و سخنان امامان معصوم (عليهم السلام) باشد اين فرد رستگار است و به وسوسه هاى شيطانى اعتنا نكند و اگر اعتنا نكند اين وسوسه ها ريشه كن مى شود . والله العالم
هزار ركعت نماز حضرت على (عليه السلام)
سؤال 7 . در روايات نقل شده است كه حضرت على (عليه السلام) هر شب هزار ركعت نماز مى خواند در حالى كه متوسط ساعات شب 10 ساعت است آياتمام شب را مشغول عبادت بوده اند؟
بسمه تعالى: اين روايت مربوط به برخى از شبهاست و آن هم شبى كه كار مهمتر از نافله نبوده و در برخى از روايات شب و روز آمده است . و همين الآن كسانى هستند كه در ظرف 5/8 ساعت هزار ركعت نماز مى گزارند در اين مورد به كتاب ارزشمند الغدير، جلد 5 مراجعه فرمائيد .
صفحه 10
دحو الارض چيست؟ سؤال 8 . در مفاتيح الجنان از امام رضا(عليه السلام) نقل شده است روز بيست و پنجم ذى القعده مصادف است با دحو الأرض يعنى زمين از زير كعبه پهن شده است با توجه به اينكه در زمان فعلى مناطقى وجود دارد كه از نظر ارتفاع از سطح دريا بسيار بيشتر از زمين مكه مى باشد لذا خواهشمند است در خصوص صحت آن نظرتان را مرقوم نمائيد؟
بسمه تعالى: «دحو» در لغت به معنى پهن شدن مى باشد در آن صورت مراد اين است كه اطراف زمين را آب فرا گرفته بود، نخستين نقطه اى كه از آب بيرون آمد سرزمين مكه است و به تدريج آبها فرو نشست و زمين خود را نشان داد، البته زمان(سال) اتفاق بيان نشده است و شكل ظاهرى زمين را در آن زمان بايد در نظر گرفت .
احتمال ديگرى كه در اينجا هست و آن اين كه دحو به معناى حركت باشد . (ازالة الشىء عن مقرّه) در اين صورت مراد اين است كه نقطه شروع حركت وضعى از ناحيه مكه بوده و ديگر قسمتها به تَبَع آن بوده است . والله العالم
زنده بودن حضرت ادريس
سؤال 9 . خداوند در آياتى از سوره مريم مى فرمايد: (وَ رَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا)(1) آيا اين آيات دلالت بر زنده بودن حضرت ادريس دارد؟
بسمه تعالى: آيات ياد شده دلالت بر زنده بودن حضرت ادريس ندارد و مقصود از «مكاناً عليّاً» مقام برتر در پيشگاه خداوند مانند آيه
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ1 . مريم: 57 .
صفحه 11
(يَرْفَعِ اللهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَات . . .)است و رواياتى كه حاكى از زنده بودن جسمانى اوست از اسرائيليات است كه نمى توان به آنها اعتماد كرد . والله العالم
ادعاى بهائيان
سؤال 10 . برخى از اعضاى فرقه بهائيت مى گويند: بهائيت براى تكميل اسلام آمده، نظر شما در اين مورد چيست؟
بسمه تعالى: آئين اسلام، آئين خاتم است و پيامبر گرامى خاتم النبيين و قرآن خاتم الكتب است . آئين بهائى دين نيست بلكه مسلك سياسى است كه رنگ دين دارد و نخست به وسيله دولت روسيه پايه گذارى شد و بعداً هم دولت انگليس آن را رشد داد و اكنون نيز در دامن آمريكا هستند و اصولاً بهائيت چيز جديدى ندارد كه با آن آئين اسلام را تكميل كند و سخنى براى گفتن ندارد كه بتواند مكمّل دينى باشد و نقصانى در اسلام نيست كه در انتظار تكميل باشد . در اين مورد به كتابهاى ردّيه مانندِ «بهائى چه مى گويد» و يا «پيام پدر» مراجعه كنيد . والله العالم
رجعت از نظر قرآن
سؤال 11 . آيا در مورد رجعت دليل قرآنى وجود دارد؟
بسمه تعالى: دليل قرآنى آن آيه ياد شده در زير است:
(يَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّة فَوْجًا مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا)(1) چون در روز قيامت همگان مبعوث مى شوند ولى در اين آيه فوجى (جمعيتى) از امتى مبعوث مى گردد طبعاً مربوط به پيش از قيامت
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ1 . نمل: 83 .
صفحه 12
خواهد بود، درباره صحت رجعت علاوه بر اين آيه روايات هم وارد شده است . والله العالم
سهو و خطاى پيامبر
سؤال 12 . آيا از پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) سهو و خطا سر مى زد؟
بسمه تعالى: پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) از عصيان و خطا و سهو پيراسته است پيامبر كه روح القدس با او همراه است امكان ندارد سهو كند نظريه سهو تنها از مرحوم صدوق نقل شده است ووى نيز رواياتى كه حاكى از سهو پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم)است از طريق «إسهاء» تفسير مى كند يعنى خدا عمداً اين كار را در حقِّ او انجام داد كه مردم در حقّ او غلوّ نكنند بنابراين اگر روايات قابل اعتماد باشد، سهو نبوده بلكه «اسهاء» بوده است . والله العالم
علم غيب و شهادت ائمه اطهار(عليهم السلام)
سؤال 13 . در صورتى كه امامان معصوم (عليهم السلام) از پسِ پرده غيب آگاهند چگونه مسموم مى شوند؟
بسمه تعالى: ائمه اطهار(عليهم السلام) مأمور به زندگى در چهارچوب علم ظاهرى بودند مگر در موارد خاصى كه از اختصاصات ايشان است ولى در غير موارد خاص بايد مثل ساير مكلفين رفتار مى كردند .
گذشته بر اين ممكن است علم آنان انشايى باشد يعنى هر موقع خواستند از غيب آگاه مى شوند و در موارد مسموميت چنين خواستى در كار نبوده است البته در اين مورد، پاسخهاى ديگرى هست كه در كتاب «آگاهى سوم» به صورت مفصل آمده است . والله العالم
صفحه 13
داستان فطرس
سؤال 14 . قرآن كريم ملائكه را موجودات مطيع معرّفى مى كند و در منتهى الآمال محدث قمى در احوالات سيدالشهداء آمده، فطرس ملك به جهت عصيان از بارگاه خداوند رانده شد و بالهايش سوخت و به بركت ولادت آن حضرت مورد عفو قرار گرفت . آيا اين مطلب صحيح است؟
بسمه تعالى: سند روايت داستان فطرس ضعيف است و در صورت صحت، مراد اين است كه به خاطر ترك اولى مورد مؤاخذه قرار گرفت ولى شاخ و برگ اين داستان ثابت نيست، آنچه مى توان گفت اين است كه به بركت ميلاد امام حسين(عليه السلام) مورد عفو قرار گرفت . والله العالم
پذيرش خلافت پس از رد كردن
سؤال 15 . از امير مؤمنان (عليه السلام) در نهج البلاغه نقل شده است كه فرمود «دَعُونى والتمسُوا غيري» مرا رهاكنيد و ديگرى را بجوئيد . در حالى كه بنابر عقيده اماميه خلافت قابل واگذارى نيست؟
بسمه تعالى: امامت منصوص از جانب خدا قابل خلع و ترك نيست و حتى خلع آن نيز در اختيار امام (عليه السلام) نيست ولى چون كسانى كه پس از قتل عثمان مى خواستند با على(عليه السلام) بيعت كنند نظر آنان اين بود به نحوى كه با سه خليفه پيشين بيعت كرده بودند با حضرت نيز بيعت كنند در اين موقع امير مؤمنان (عليه السلام)اين نوع پذيرش را رد كردند، نه آن ولايت تنصيصى الهى را; و فرمود:«دَعُونى والتمسُوا غيري» و اگر هم بعداً پذيرفت روى يك سلسله ضرورتها بود كه حضرت در خطبه هاى خود به آن اشاره كرده است . والله العالم
صفحه 14
راز ازدواج پيامبر با عايشه
سؤال 16 . چرا پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) با عايشه و حفصه ازدواج نمود و رقيه و ام كلثوم از دخترانش را به ازدواج عثمان درآورد؟
بسمه تعالى: ازدواجهاى رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم)براى جلب قلوب قبايل قريش بوده و در آن زمان اين ازدواج ها به نفع رسالت پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم)بوده است . والله العالم
چرا نام على(عليه السلام) در قرآن نيامده است؟
سؤال 17 . چرا در قرآن به نام على(عليه السلام) به عنوان خليفه تصريح نشده است؟
بسمه تعالى: معرفى گاهى به اسم است و گاهى به وصف، حتى پيامبر خاتم (صلى الله عليه وآله وسلم)گاهى به اسم مانند آيه «و مبشّراً برسول يأتى مِن بعدى اسمه أحمد»(الصف/ 6) گاهى به وصف مانند آيه « الذين يتبعون الرسول النبى الامى الذى يجدونه مكتوباً عندهم فى التوراة والانجيل» (الاحزاب/ 157) معرفى شده است .
و ولايت اميرمؤمنان در قرآن به وصفى كه منحصر به اوست معرفى شده است مانند آيه (إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلَوةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَ هُمْ رَاكِعُونَ)(1) و به اتفاق أكثر مفسران شأن نزول آيه، اميرمؤمنان است . والله العالم
تفاوت توسل و شفاعت
سؤال 18 . آيا توسل و شفاعت با هم تفاوت دارند؟
بسمه تعالى: توسل اقسامى دارد مانند توسل به اسماء الله، و صفات
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ1 . المائدة: 55 .
صفحه 15
خدا، توسل به قرآن، توسل به مقامات انبياء و اولياء و يكى از اقسام آن، درخواست شفاعت از صاحبان شفاعت است; قهراً چنين درخواستى مقدمه شفاعت كسانى است كه مأذون در شفاعت باشند و به عبارت ديگر: توسل كار نيازمندى است كه به فرد معصوم (عليه السلام)پناه مى برد و از او طلب شفاعت مى كند و شفاعت كار معصوم (عليه السلام)است كه از خدا مى خواهد كه آن فرد را ببخشد . والله العالم
قتل برخى از اسراى جنگ بدر
سؤال 19 . پيامبر در جنگ بدر دو اسير به نامهاى نضر و عقبه را كشت و در فروغ ابديت فرموده ايد اينها از اسراى كفر بوده و چه بسا پيامبر اطمينان داشت كه اگر آنان آزاد شوند باز به جنايات خود ادامه مى دهند آيا قتل آنها قصاص قبل از جنايت نيست؟ و چرا پيامبر پس از فتح مكه ابوسفيان و فرزندانش را اعدام نكرد؟
بسمه تعالى: اينها افرادى بودند كه جنايات عظيمى را مرتكب شد ومستحق قصاص بودنه در اين صورت قتل آنان قصاص قبل از جنايت نبوده است .
پيامبر گرامى(صلى الله عليه وآله وسلم) در فتح مكّه از اختيارات خود استفاده كرد و مانند حضرت يوسف(عليه السلام)گفت:(لاَ تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ )(1) . والله العالم
استفاده از علم نجوم در مشكلات زندگى
سؤال 20 . آيا مراجعه به افرادى كه از علم نجوم اطلاعاتى به دست مى آورند و براى برطرف كردن مشكلات افراد دستوراتى مى دهند، جايز است؟
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ1 . يوسف: 92 .
صفحه 16
بسمه تعالى: علم نجوم براى شناسايى عظمت و قدرت الهى و شناسايى راهها در دريا و وقت و قبله بسيار مفيد و سودمند است ولى به كارگيرى آن براى مسائل ديگر جايز نيست . والله العالم
ارزشيابى روايت عشره مبشره
سؤال 21 . آيا روايت ده نفرى كه اهل بهشت هستند صحيح است؟
بسمـه تعالى: روايت عشـره مبشـره با تـاريخ زنـدگانى آنهـا تطبيـق نمى كند، طلحه و زبير كه جزء عشره مبشره معرفى شده اند
با امير مؤمنان (عليه السلام) كه هم خليفه منصوص و هم خليفه منتخب بود
به مخالفت برخاستند و نيز پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)در احاديث ديگرى
از بهشتى بودن افرادى خبر داده كه در اين روايت نيامده است
مانند عمار ياسر و غيره، و نيز ناقل اين حديث يكى از اين ده
نفر است و ناقل ديگرى ندارد و اين خود، حديث را تضعيف مى كند . والله العالم
با امير مؤمنان (عليه السلام) كه هم خليفه منصوص و هم خليفه منتخب بود
به مخالفت برخاستند و نيز پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)در احاديث ديگرى
از بهشتى بودن افرادى خبر داده كه در اين روايت نيامده است
مانند عمار ياسر و غيره، و نيز ناقل اين حديث يكى از اين ده
نفر است و ناقل ديگرى ندارد و اين خود، حديث را تضعيف مى كند . والله العالم
انحراف اصحاب در مورد خلافت
سؤال 22 . چرا گروهى از اصحاب از خلافت بلافصل على (عليه السلام) رويگردان شدند؟
بسمه تعالى: اولاً گروهى از ياران پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) بر خلافت على (عليه السلام)وفادار بودند و تعداد اينها از 150 متجاوز است كه در تاريخ اسامى آنها ضبط شده است آنچنان نيست كه همگان از ايشان رويگردان شده باشند، حتى يكى از روزها دوازده نفر از اصحاب پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم)بر خلافت ابى بكر اعتراض نمودند و هر كدام او را به دليلى استيضاح كردند مشروح اين روايت در كتاب خصال صدوق در ماده دوازده و در آخر رجال برقى آمده است .
صفحه 17
گذشته بر اين ناديده گرفتن خلافت على (عليه السلام) تنها مورد
مخالفت وسرپيچى از دستور رسول خدا نبود پس از درگذشت پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)عده اى از اصحاب در شصت مورد با دستورات وى مخالفت كردند و مشروح آن را در كتاب النص والاجتهاد مى خوانيد . والله العالم
مخالفت وسرپيچى از دستور رسول خدا نبود پس از درگذشت پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)عده اى از اصحاب در شصت مورد با دستورات وى مخالفت كردند و مشروح آن را در كتاب النص والاجتهاد مى خوانيد . والله العالم
تاريخ شهادت امام حسن(عليه السلام)
سؤال 23 . تاريخ شهادت امام حسن(عليه السلام) مورد اختلاف است، كدام تاريخ صحيح است؟
بسمه تعالى: بر حسب بررسى هاى گسترده، فقط شهيد اول در «دروس» و مرحوم كفعمى در «مصباح» تاريخ شهادت حضرت مجتبى(عليه السلام) را روز هفتم صفر نوشته اند، بقيه قدماء مانند شيخ مفيد، طبرسى، ابن شهر آشوب در بيست و هشتم يا آخر اين ماه نوشته اند، برخى نيز شهادت آن حضرت را در ماه صفر نوشته اند، اما روز آن را تعيين نكرده اند و يعقوبى و چند نفر ديگر در ماه ربيع الأول نوشته اند .
طبق آنچه از جلاء العيون مرحوم علامه مجلسى نقل شده ايشان فرموده است:«اشهر در ميان علماء اماميه آن است كه شهادت آن حضرت در آخر ماه صفر واقع شده است . والله العالم
راه رسيدن به درجات عالى
سؤال 24 . چه كارى انجام دهيم كه به درجات عالى تقوى برسيم؟ و براى طالبان معرفت چه رهنمودى داريد؟
بسمه تعالى: ابتدا عمل به فرائض و اجتناب از محرمات، و سپس
صفحه 18
التزام به نوافل و دورى از مكروهات .
و به عنوان نمونه كتاب خودسازى نگارش جناب آقاى امينى را مطالعه كنيد . والله العالم
تكميل مسائل اخلاقى
سؤال 25 . براى تكميل مسائل اخلاقى چه بايد كرد؟
بسمه تعالى: براى تكميل مسائل اخلاقى علاوه بر مطالعه كتاب جامع السعادات، كتاب نظام اخلاقى اسلام را مطالعه فرمائيد، اخيراً نيز كتاب شرح اربعين حضرت امام(قدس سره)راهنماى خوبى است . والله العالم
دعا براى تعجيل در فرج
سؤال 26 . در كتاب مكيال المكارم آمده است كه در خواب امام(عليه السلام) را مى بيند و ايشان مى فرمايند دعاء براى تعجيل در فرج امام زمان واجب عينى است و ترك آن معصيت شمرده مى شود فتواى شما در اين موضوع چيست؟
بسمه تعالى: با خواب حكم شرعى ثابت نمى شود ولى در عين حال توسل به حضرت و درخواست تعجيل در ظهور يك تكليف استحبابى است كه بايد شيعه به آن ملتزم شود . والله العالم
عيد نوروز از نظر اسلام
سؤال 27 . آيا عيد نوروز بدعت است؟
بسمه تعالى: عيد نوروز عيد ملى است و هرگز بدعت نيست زيرا به شرع نسبت داده نمى شود بلكه مردم اين روز را به عنوان آغاز سال انتخاب كرده و به جشن مى پردازند و آثار مثبتى دارد، زيرا مردم به
صفحه 19
صله أرحام و ديد و بازديد مى پردازند، البته به شرط اين كه از محرمات پيراسته باشد، ولى اگر عيد بودن آن روز را به شرع مقدس نسبت بدهيم كار صحيحى نيست چون رواياتش ضعيف است .والله العالم
نهضت ها قبل از ظهور حضرت قائم(عليه السلام)
سؤال 28 . روايتى است بدين مضمون كه هر پرچمى قبل از قيام قائم برداشته شود صاحب آن طاغوت است (كل راية ترفع قبل قيام القائم فصاحبها طاغوت) آيا اين روايت شامل تمام قيامها مى باشد؟
بسمه تعالى: مراد از «راية» اين است كه قيام كننده براى خود دعوت كند، اما اگر قيام براى إحياء امر اهل بيت(عليهم السلام) باشد اين روايت شامل آن نيست بلكه اين نوع قيام از نوع امر به معروف و نهى از منكر است . والله العالم
براى رفع مشكل
سؤال 29 . ذكرى به من بياموزيد كه عاقبت به خير شوم و براى رفع مشكلات مؤثر باشد؟
بسمه تعالى: ذكر «لا إله الا الله الملك الحقّ المبين» را تا مى توانيد بگوئيد ان شاء الله گرفتاريها برطرف مى شود . والله العالم
غُلات
سؤال 30 . غُلات چه كسانى هستند؟
بسمه تعالى: غُلات كسانى هستند كه بندگان صالح خدا را از حدِّ بشريت بالا برده، آنها را مبدأ كارهاى خدايى مى دانند . والله العالم
صفحه 20
راه مقابله با وهابيون
سؤال 31 . همانگونه كه اطلاع داريد وهابيون با شيعيان رفتار كينه توزانه دارند مانند سبّ و شتم و توهين، آيا مى توان مقابله به مثل كرد؟
بسمه تعالى: ما بايد با خُلق محمّدى(صلى الله عليه وآله وسلم)، و صبر علوى(عليه السلام) و منطق قرآنى با آنها مقابله كنيم و در اين راستا لازم است از عقايد آنان و نقاط ضعف آن آگاه شويم، در اين مورد به كتب ذيل مراجعه كنيد: 1 . آئين وهابيت، 2 . وهابيت، مبانى فكرى و كارنامه عملى . والله العالم
سوگوارى يا نماز اول وقت
سؤال32 . هنگام سوگوارى براى ائمه(عليها السلام) نماز اول وقت مقدم است يا عزادارى؟
بسمه تعالى: نماز اول وقت مقدم است . والله العالم
عزادارى زنها
آيا جايز است خانمها در ايام شهادت حضرت زهرا(عليها السلام) با پوشش كامل و پوشيه به صورت دسته عزادارى به خيابان آمده و عزادارى و نوحه خوانى نمايند؟
بسمه تعالى: شايسته مقام زن اين است كه در همان حسينيه عزادارى كند و اين كار به اخلاص نزديكتر است . والله العالم
عزادارى صحيح
سؤال 33 . در ايام محرم برخى از گروه هاى عزادارى به همراه عزادارى به پيروى از كاروان اباعبدالله(عليه السلام) با اسب و شتر وارد مكانهاى مذهبى مثل مرقد مطهر دانيال نبى(عليه السلام)مى شوند آيا اين امور جايز است؟
بسمه تعالى: بايد حرمت مراقد انبياء رعايت شود و هرچيزى كه با
صفحه 21
اين اصل در تعارض باشد حرام خواهد بود ولى جزئيات مسأله نياز به آگاهى از وضعيت و فرهنگ حاكم بر محيط شوش دارد . والله العالم
ازدواج حضرت قاسم
سؤال 34 . در يكى از هيئات، در ايام عزادارى حجله اى به نام حجله دامادى حضرت قاسم برپا مى شود كه محل جمع آورى نذورات مى باشد آيا مسأله ازدواج حضرت قاسم(عليه السلام)صحيح است و نيز مبالغى كه به عنوان نذورات جمع آورى مى شود در چه مورد مصرف شود؟
بسمه تعالى: مراسم عزادارى بايد به صورتى باشد كه بر عظمت و قداست خاندان رسالت بيافزايد، ازدواج ياد شده از نظر تاريخى صحيح نيست، بنابراين از برپا كردن حجله دامادى صرف نظر كنيد، اما دادن نذر به هيئت هاى عزادارى براى صرف در عزاى خاندان رسالت، امر كاملاً صحيحى است . والله العالم
ولايت بر طفل پس از بازگشت به اسلام
سؤال 35 . مسلمانى كه مرتد شده است، سپس مسلمان شده، آيا ولايت بر بچه هايش را دارد؟
بسمه تعالى: اسلام او پذيرفته مى شود هرچند مسقط حدّ نيست و طبعاً ديگر احكام مانند ولايت را خواهد داشت و حتى پس از اسلام اگر نماز از او قضا شود، پس از درگذشت، فرزند بايد از جانب او قضا كند . والله العالم
يكسان سازى احكام حقوقى بين المللى
سؤال 36 . طى چند دهه گذشته سازمانهاى بين المللى اقدام به تصويب قواعد
صفحه 22
يكسان سازى حقوق نموده اند، آيا پذيرش آنها با قوانين اسلام سازگار است؟
بسمه تعالى: همان طورى كه اشاره فرموده ايد اگر پيوستين به حقوق بين الملل ملازم با تغيير قوانين اسلامى است، جايز نمى باشد . والله العالم
ولايت و حكومت
استفاده شخصى از امكانات دولتى
سؤال 37 . چنانچه از طرف اداره يا وزارتخانه اى بدون اجازه در امكانات و املاك وزارتخانه ديگر تصرف شود آيا اين تصرف جايز است، و آيا نماز خواندن در آن مكان صحيح است؟
بسمه تعالى: هر نوع تصرف بدون اجازه كسى كه از طرف حكومت به عنوان سرپرست تعيين شده، صحيح نيست و خواندن نماز در آن مكان اشكال دارد . والله العالم
آزادى دينى زردشتيان
سؤال 38 . آيا زردشتيان در مسائل دينى خود آزاد هستند؟
بسمه تعالى: پيروان زرتشت از اقليتهاى دينى رسمى كشور هستند و حقوق آنها در قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران پيش بينى شده است، در انجام مسائل دينى خود آزاد هستند و عقد نكاح آنها تابع مراسم خود مى باشد ولى بايد از تظاهر به محرمات اسلام اجتناب كنند، و به كتابهاى حقوق اقليتها در اسلام مراجعه كنيد . والله العالم
صفحه 23
فرقه صوفيه
سؤال 39 . نظر حضرتعالى پيرامون فرقه صوفيه چيست؟
بسمه تعالى: اگر مقصود از صوفى گرى تهذيب نفس از رذايل اخلاقى است اين موضوع در كتابهاى اخلاقى روشن شده است و ديگر نيازى به نامگذارى صوفيه و يا ساختن خانقاه و عبادت در آن وجود ندارد و اگر مقصود پيرايش نفس از طريق اذكارى كه مشايخ صوفيه آموزش مى دهند و هرگز سند صحيحى ندارند، مى باشد اين كار بدعت است و پايه صحيح ندارد .
و به عبارت ديگر زهد و پيراستگى از زخارف دنيا و نيايش خدا در پرتو مفاهيم معصومين(عليهم السلام)نياز به صوفى گرى و فرقه سازى ندارد . والله العالم
تكرار برخى از جملات عاشورا
سؤال 40 . موضوع تعارض علوم فعلى با حديث صحيح السند از نظر دينى چگونه توجيه مى شود؟ همانند روايتى از مرحوم علامه در تفسير الميزان در زمينه ترسيم و تصوير جنين در رحم مادر بر اين مضمون كه بعد از گذشت سه ماه از طرف خداى متعال ملكى به تصوير جنينى به لحاظ تذكير و تأنيث موظف مى شود... الخ با اينكه علم ثابت كرده كه جنس جنين از روز اوّل مشخص است؟
بسمه تعالى: هيچگاه وحى الهى با علم و يا علم با وحى الهى تعارض ندارد و در صورت تعارض يا علم تئورى بيش نيست و هنوز با واقعيت فاصله دارد و يا برداشت ما از وحى صحيح نيست، قرآن مى فرمايد«هوالذى يصوركم فى الارحام كيف يشاء » و چون كارهاى الهى تسبيبى است چه بسا ملك از روز نخست مأمور اين كار بوده و در سه ماهگى روزِ بروز آن است. والله العالم
صفحه 24
دعاى كنزالعرش
سؤال 41 . دعاى كنز العرش در برخى از مجالس دينى بعنوان حرز معتبر و وسيله كسب ثواب با وعده هاى بسيار كلان منتشر مى شود آيا دعاى مزبور از لحاظ سند معتبر است؟
بسمه تعالى: دعاى به نام كنز العرش در كتاب البلد الامين به صورت مرسل (بدون سند) از پيامبر(صلى الله عليه وآله) نقل شده است مى توان آن را به قصد رجا خواند. والله العالم
دعاى اللهم كن لوليك...
سؤال 42 . آيا خواندن دعاى اللهم كن لوليك ....در حال قيام استحباب دارد يا يك استحسان عرفى است؟
بسمه تعالى: در اصول كافى استحباب خواندن آن در هر حالى ( سجده، قيام و نشسته) وارد شده است خصوصاً در شب بيست و سوم ماه رمضان.والله العالم
سؤال 43 . در قرائت زيارت مقدسه عاشورا آيا مى توان در پايان لعن و سلام تنها به جمله تسعاً و تسعين مر! بسنده نمود و در غير عاشورا مى توان گفت «ان هذا يوم تبركت به ...» ؟
بسمه تعالى: در صورت ضرورت پس از يكبار خواندن به جمله «و تسع و تسعين مرة» اكتفاء كند و در غير روز عاشورا بگويد «ان يوم عاشورا يوم تبركت به بنوامية». والله العالم
صفحه 25
سؤال 44 . در توقيع شريف خطاب به على بن محمد سمرى آمده است «و سيأتى من يدعى المشاهده ... فكذبوه » اين جمله با ملاحظه قضايايى كه در كتابهاى بحارالانوار و غيره تحت عنوان «فيمن فاز بلقاء الحجه » نقل گرديده، چگونه قابل توجيه است؟
بسمه تعالى: جمله «سياتى من يدعى المشاهده ... » مربوط به ادعاى نيابت است. والله العالم
سؤال 45 . برخى از برادران موقع تشرف به بقيع مقدس از خاك آنجا به عنوان استحباب و تبرك بر ميدارند ( نه براى خوردن) آيا اين عمل در سنت مأثور است؟
بسمه تعالى: برداشتن خاك بقيع سنت نيست و اين كار فعلاً مايه وهن است.والله العالم
سؤال 46 . حديث كساء در محافل مذهبى قرائت مى شود و توده هاى مذهبى اعتقاد و بينش خاصى نسبت به آن دعا دارند. لطفاً نظر شريف خود را دربارة حديث مزبور با همان خصوصيّتى كه در برخى از كتب وارد شده است و اعتبار آن را بيان فرماييد؟
بسمه تعالى: رجاء بخوانند اشكالى ندارد.والله العالم
سؤال 47 . آيا در مورد ختم «امّن يجيب المضطر» نصّى بنظر مباركتان رسيده است؟
صفحه 26
بسمه تعالى: روايتى ديده نشده به جاى آن «يا مجيب المضطر اجب المضطرّ و نحن المضطرّون » گفته شود.والله العالم
سؤال 48 . آيا ملائكه در عبوديت حضرت حق تعالى مجبورند و يا مختار ؟ به عبارت ديگر آيا آنان نيز همانند نوع انسان در انجام تكاليف مكلّف و موظفند؟
بسمه تعالى: ظاهر آيه «لايعصون الله ما امرهم و يفعلون ما يؤمرون» اين است كه قدرت بر مخالفت دارند ولى شيطان بر آنها تسلط ندارد. والله العالم
فرقه اهل حق
سؤال 49 . آيا فرقه اهل حق كه به ظاهر، قرآن و پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) و ائمه (عليهم السلام) را قبول دارند مسلمان هستند؟
بسمه تعالى: چنين كسانى، اگر اصول سه گانه يعنى توحيد، نبوت و معاد و ضروريات اسلام مانند وجوب نماز و روزه را انكار نكنند هرچند عملاً ملتزم نباشند مسلمانند و پاك هستند .والله العالم
صفحه 27
بخش احكام
تقليد
اعمال سابق بدون تقليد
سؤال 50 . شخصى اعمال سابق او بدون تقليد بوده است آيا اعمال او صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه اعمال گذشته او با آراء مرجع فعلى مطابق باشد، اعمال او صحيح است و در غير اين صورت بايد اعاده كند .والله العالم
اختلاف در مرجع تقليد شوهر و همسر
سؤال 51 . اگر همسر مقلد مرجعى باشد كه مى گويد هديه خمس دارد و شوهر مقلد مرجعى است كه مى گويد خمس ندارد، در مورد وسيله مشترك و مورد استفاده هر دو وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: هر كدام طبق فتواى مرجع تقليدخود عمل كنند .والله العالم
احكام تقليد
سؤال 52 . فرق بين دو عبارت «جايز نيست» و «اشكال دارد» چيست؟
بسمه تعالى: عبارت نخست حاكى از فتوى به تحريم است ولى دومى حاكى از حرمت احتياطى است . والله العالم
صفحه 28
عمل بر طبق مطالب كتاب علمى
سؤال 53 . آيا مى توان به نظرياتى كه در كتابهاى علمى شما مانند «المواهب فى أحكام المكاسب»و غيره آمده است عمل كرد؟
بسمه تعالى: كتابهاى علمى غير از كتاب فتوى است، فتوى را بايد از رساله عمليه دريافت كرد .والله العالم
ناتوانى معلولان از انجام تكاليف
سؤال 54 . آيا فرد معلول كه توانايى انجام تكاليف را ندارد مى تواند آنها را ترك كند؟
بسمه تعالى: تكاليف هر انسانى در حدّ توانايى اوست، آنچه كه
از انسان سالم مطلوب است از فرد معلول خواسته نيست بنابراين افراد معذور بايد در حد توان به تكاليف خود عمل كنند .
والله العالم
از انسان سالم مطلوب است از فرد معلول خواسته نيست بنابراين افراد معذور بايد در حد توان به تكاليف خود عمل كنند .
والله العالم
عدول از مجتهد ميت به مجتهد زنده در برخى مسائل
سؤال 55 . آيا در مسأله بقاء بر ميّت مى توانم به علت مشكل بودن بعضى از مسائل كه به آنها عمل كرده ام به فقيه زنده كه اكنون مقلّد او هستم عدول نمايم؟
بسمه تعالى: عدول از ميت به مجتهد زنده مطلقا اشكال ندارد مگر اينكه مجتهد از دنيا رفته اعلم از مجتهد زنده باشد.والله العالم
عبارات اظهر،اقوى، جايز نيست، لا يخلو من قوة و... در رساله
سؤال 56 . كدام يك از عبارات مطرح شده بمنزله فتواى صريح مى باشد ؟ اظهر ـ اقوى جايز است ـ جايز نيست ـ لايخلو من قوّه ـ اشكال دارد ـ لايبعد؟
بسمه تعالى: همه عبارات مذكور فتوى است بجز عبارت «اشكال دارد» پس اگر به اين صورت باشد كه«در مسأله اشكال وجود دارد يا
صفحه 29
اشكال هست» به معناى توقف از فتوى است .والله العالم
پرداخت وجوهات متوفى به مجتهد وصى يا موصى
سؤال 57 . متوفّى مقلّد مرجعى است وصىّ وى مقلّد مرجعى ديگر، آيا وجوهاتى كه متوفّى بر ذمّه داشته است بكدام مرجع داده خواهد شد؟
بسمه تعالى: اگر در وصيت قيد نشده است كه به مرجع خاصى داده شود وصى بايد وجوهات مذقور را به مرجع خود بدهد.والله العالم
معرفى غير اهل خبره در تقليد
سؤال 58 . بنده تازه به بلوغ رسيده بودم تقربياً موقعى كه فهميدم بايد تقليد كرد. دو نفر اهل غير خبره و غير روحانى يكى از مراجع را معرفى كردند و گفتند كه اعلم است بنابراين من هم بر همين منوال تقليد كردم آيا تقليد بنده تا حالا درست است و وظيفه بنده چيست؟
بسمه تعالى: تقليد مزبور صحيح نيست، بايد از راههايى كه براى تشخيص اعلم در رساله ذكر شده استفاده شود و پس از تشخيص مرجع از او تقليد كند و اعمال گذشته خود را بر طبق نظر او تصحيح كند.والله العالم
تقليد بدون تحقيق و عدول از مرجع
سؤال 59 . بنده يك زمانى (دوران اوائل تكليف) از يكى از مراجع بدون تحقيق تقليد نمودم سپس از مرجع خود بدون تحقيق عدول كرده ولى بار سوّم با تحقيق از مرجعى تقليد نمودم آيا تقليد بنده صحيح است؟ مسائل اختلافى قبل از تقليد را چه كنم؟
بسمه تعالى: چون تقليدهاى قبلى شما بدون تحقيق و تقليد اخيرتان با تحقيق بوده است تقليد اخير صحيح است و مسأله
صفحه 30
اختلافى قبل از تقليد صحيح را بايد مشخص كنيد تا حكم آن بيان شود.والله العالم
عدول پس از عدول
سؤال 60 . شخصى مقلّد مرجعى بوده است كه مثلاً استظلال در شب را موجب كفّاره مى داند مقلّد او بعد از ارتكاب استظلال مى خواهد به مرجعى عدول نمايد كه در صورت مزبور به كفّاره قائل نيست و استظلال در شب را جايز مى داند آيا عدول بعد از عمل جايز است؟
بسمه تعالى: در مواردى كه مرجع او فتوا داده نمى تواند به فتواى مرجع ديگر عمل كند و در صورتى كه تقليد او از مرجع قبلى صحيح بوده است از اصل تقليد نيز نمى تواند عدول كند.والله العالم
دليل بر وجوب تقليد
سؤال 61 . دليل بر وجوب تقليد چيست؟
بسمه تعالى: تقليد از مقوله رجوع جاهل به عالم مى باشد كه اصل حاكم بر زندگى انسانها است و سيره متشرعه بر اخذ احكام از عالمان و فقها برخاسته از همان اصل عقلايى است . والله العالم
التزام يا عمل در مسئله تقليد
سؤال 62 . بنظر حضرتعالى تقليد التزام است يا عمل؟ و نحوة بقاء برميّت چگونه است كه در تمام مسائل ياد گرفته و ياد نگرفته باقى خواهد ماند؟
بسمه تعالى: تقليد عمل كردن به فتواى مجتهد است ولى در بقا بر تقليد ميت فرا گرفتن مسائل در زمان حيات او كفايت مى كند هر چند در زمان حيات مجتهد به آنها عمل نكرده باشد بنابراين در مسائلى
صفحه 31
كه فرا نگرفته بقا بر ميت جايز نيست.والله العالم
جهل به علائم بلوغ
سؤال 63 . شخصى به وجود يكى از علائم بلوغ قبل از 15 سالگى يقين دارد اما از روى جهل به مسأله يعنى اينكه زمان مكلّف شدن را فقط با تمام شدن 15 سال قمرى مى دانسته و اين را نمى دانسته كه يكى از علائم بلوغ را ببيند بايد به تكاليف عمل كند الان حكم نماز و روزه هاى فوت شده اش چيست؟ آيا به روزه ها كفّاره تعلّق مى گيرديا نه؟
بسمه تعالى: بايد تمام نمازها و روزه هاى پس از دوران بلوغ كه از او فوت شده قضا نمايد و اگر جهل او به وظيفه از روى تقصير بوده است بايد كفاره روزه ها را نيز بدهد.والله العالم
اختلاف در مرجع تقليد بين مرد و همسرش
سؤال 64 . مردى مقلّد مرجعى است كه مثلاً خون موجود در تخم مرغ را پاك مى داند، ولى همسر او مقلّد مرجعى است كه آن را نجس مى داند در اين اختلاف نظر وظيفة همسر چيست؟ طبيعتاً اين مغايرت موجب حرج خواهد شد؟
بسمه تعالى: در فرض سوال بايد نظر مرجعى كه آن را نجس مى داند رعايت كند و در اين رعايت حرجى وجود ندارد.والله العالم
اختلاف در مرجع تقليد در شرايط عقد بين زوج و زوجه
سؤال 65 . مردى مقلّد مرجعى است كه تعدّد موجب و قابل را شرط مى داند زن از مجتهدى تقليد كرده كه اتحاد موجب و قابل را كافى مى داند اين عقد و امثال آن در ساير عقود ثمره اش كجا ظاهر مى شود و از نظر حضرت عالى چگونه است؟
صفحه 32
بسمه تعالى: در فرض سوال بايد احتياط كنند و طرفى كه مرجع او تعدد را شرط مى داند نمى تواند بر اساس فتواى مرجع طرف ديگر ، به وحدت موجب و قابل اكتفا نمايد بنابراين نمى توانند هر دو يك نفر را وكيل خود كنند كه عقد نكاح را اجراء نمايد.والله العالم
ارسال وجوهات به مرجع ديگر
سؤال 66 . به نظر حضرت عالى كسى كه مقلّد حضرت عالى باشد مى تواند مقدارى از وجوهات شرعى خود را به غير حضرت عالى ارسال دارد؟
بسمه تعالى: در صورتى كه علم دارد موارد مصرف بين دو فقيه جامع الشرايط يكى است اشكال ندارد.والله العالم
تعريف مستضعف
سؤال 67 . مستضعف يعنى چه؟ و آيا در جامعه فعلى همانند مراكز استانها و شهرها و قصبات و آباديهاى تابعه با وجود امكان ارتباط با منابع علمى و مراجع دينىو مآخذ شرعى و كتابهاى متعدد مى توان عده اى را مستضعف فكرى حساب كرد؟
بسمه تعالى: در چنين شرايطى مستضعف حساب نمى شوند و در غير اين صورت مستضعف مى باشند.والله العالم
عدول پس از تحقق تقليد
سؤال 68 . آيا عدول كامل و يا بخشى از فروع مشكله از مساوى به مساوى جايز است؟
بسمه تعالى: عدول از مساوى به مساوى ديگر پس از تحقّق تقليد جايز نيست.والله العالم
صفحه 33
تخلّى
وضو و سپس خروج رطوبت مشكوك به بول يا منى
سؤال 69 . اگر انسان بعد از بول ، استبراء كند و وضو بگيرد چنانچه بعد از وضو رطوبتى ببيند كه بداند يا بول است يا منى، واجب است احتياطاً غسل كند و وضو هم بگيرد ولى اگر وضو نگرفته باشد فقط گرفتن وضو كافى است. مستند اين حكم چيست؟
بسمه تعالى: در صورت نخست اين شخص متطهّر بوده ويقين دارد كه طهارت او شكسته شده يا با حدث اصغر يا حدث اكبر، بايد بين دو وظيفه جمع كند ولى در صورت دوم محدث به حدث اصغر بوده ولى نمى داند تبديل به حدث اكبر شده يا نه ، به حكم استصحاب فقط وظيفه حدث اصغر را دارد.والله العالم
خروج رطوبت پس از ساعت پس از بول
سؤال 70 . اگر انسان بعد از بول استبراء نكند، پس از مدّتى مثلاً سه ساعت بعد از بول آبى ببيند حكمش چيست؟
بسمه تعالى: اگر بداند كه در مجرى بولى نمانده است حكم استبراء را دارد.والله العالم
پوشاندن سر در حال تخلى
سؤال 71 . مستحب است در حال تخلّى سر را بپوشاند» آيا اين فقط شامل قسمتى كه به طور معمول موى سر روييده مى شود يا شامل صورت هم مى شود؟
بسمه تعالى: استحباب مربوط به سر است نه صورت.والله العالم
صفحه 34
نجاسات
سرايت نجاست تا چند واسطه؟
سؤال 72 . اگر چيزى به عين نجاست متنجّس شود، تا چند واسطه متنجس نجس مى كند؟
بسمه تعالى: متنجس تا دو واسطه اثر مى گذارد و در واسطه سوم اجتناب از آن لازم نيست . والله العالم
الكل براى ضد عفونى
سؤال 73 . الكلى كه در ضد عفونى كردن پوست استفاده مى شود، پاك است؟
بسمه تعالى: پاك است . والله العالم
انداختن اسماى مباركه و يا آيات قرآن در نهرها و جويبارها
سؤال 74 . آيا انداختن اسماء مباركه و يا آيات قرآن در نهرها عرفاً اهانت محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: در نهرهاى جارى كه به جاى پاكى مى ريزد اشكال ندارد . والله العالم
خوراندن خون خرگوش به حيوانات
سؤال 75 . آيا جايز است خون خرگوش را به صورت پودر تبديل كنند و به خورد حيوانات بدهند؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . ولى بنابر احتياط نبايد خون خرگوش و
صفحه 35
چيزهاى نجس مانند آن قوت غالب حيوانات باشد كه گوشت آن ها مورد مصرف انسان است . والله العالم
اضافه كردن آب به الكل و تبديل به مست كننده
سؤال 76 . اگر الكل خالص 96% را به ميزانى با آب مخلوط كرده كه از حالت مسموم كنندگى درآيد و حالت مست كننده به خود بگيرد آيا اين مايع نجس است؟
بسمه تعالى: اگر پس از ريختن آب بالفعل مسكر باشد نجس است و بايد از خوردن آن اجتناب كرد . والله العالم
استشمام الكل
سؤال 77 . استشمام مقدار زيادى الكل كه در اثر حرارت بخار مى شود از لحاظ نجاست چگونه است؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
درمان وسواس و القائات شيطانى
سؤال 78 . انجمنى براى درمان وسواس بدين شكل عمل مى كند مثلاً ترس
از نجاستى كه وجود ندارد را به ترس از واقعيتى ديگر مثل اين كه نكند
شوهر طلاقم دهد تبديل مى شود و سپس اين ترس را تبديل به ترس از مرگ مى نمايد و در نهايت ترس از خدا كه همراه با اميد است القاء مى شود و بدين وسيله معلوليت روانى را از طريق ياد مرگ درمان كنند آيا اين روش با شرع اسلام تطابق دارد؟
از نجاستى كه وجود ندارد را به ترس از واقعيتى ديگر مثل اين كه نكند
شوهر طلاقم دهد تبديل مى شود و سپس اين ترس را تبديل به ترس از مرگ مى نمايد و در نهايت ترس از خدا كه همراه با اميد است القاء مى شود و بدين وسيله معلوليت روانى را از طريق ياد مرگ درمان كنند آيا اين روش با شرع اسلام تطابق دارد؟
بسمه تعالى: اين روش در صورتى صحيح است كه در طرف ايجاد يأس نكند، بالأخره آئين اسلام آئين تبشير و تنذير است، يكى از راهها، دعوت به بى اعتنايى است . والله العالم
صفحه 36
علاج وسواس
سؤال 79 . جوانى در برخى مسائل مثل نجس و پاكى، حق الناس و دچار وسواس شده است چگونه مى تواند از وسواس نجات پيدا كند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال شخص مزبور آشنا به مسائل شرعى نيست و يا رعايت نمى كند، براى تخفيف وسوسه لازم است ايشان را به روحانى عالم به مسائل معرفى كنيد، از طريق مذاكره قسمت اعظم وسوسه برطرف مى شود و قسمت ديگر جنبه روانى و به اصطلاح عصبى دارد و بايد با روانشناس در ميان نهاد، ممكن است از طريق تقويت غذايى و ورزش و رفت و آمد با انسانهاى صالح تخفيف پيدا كند . والله العالم
ماءالشعير ساخت روسيه
سؤال 80 . ماءالشعير ساخت روسيه 5% الكل دارد، حلال است يا حرام؟
بسمه تعالى: ماءالشعير مصطلح كه در كتابهاى فقهى گفته اند حلال است فاقد الكل مى باشد ولى آنچه كه نوشته ايد را با آن شرايط، بهتر است آب جو بناميد . قطعاً به خاطر داشتن الكل حرام است . والله العالم
استفاده از ظرفهاى مشروب خوار
سؤال 81 . كسى كه از مشروبات الكلى استفاده كرده است آيا مى توان از ظروف آشپزخانه اى اين فرد استفاده كرد؟
بسمه تعالى: اگر مى داند كه دست يا دهان آلوده فرد شراب خوار به آن ظرف اصابت كرده است نمى تواند از آن ظرف استفاده بكند و همچنين هرگاه ظروف آشپزخانه محدود باشند و نداند كه كدام يكى از آنها آلوده شده است بايد از همه آنها اجتناب بكند .والله العالم
صفحه 37
سؤال 82 . اگر نوار قرآن و يا زيارت عاشورا و يا دعا در جاى كثيفى(بيت الخلاء) بيفتد چه وظيفه اى داريم.
بسمه تعالى: حتماً بايد بيرون بياورند و پس از پاك كردن دفن كنند. والله العالم
سكه اى با نام امام رضا(عليه السلام)
سؤال 83 . سكه هايى كه بر روى آن اين جمله(بارگاه ملكوتى امام رضا(عليه السلام)) نوشته شده است اگر در دستشويى بيافتد آيا حكم همان اسم امام(عليه السلام) را دارد كه نبايد از چاه استفاده شود يا خير؟
بسمه تعالى: در هر حال، احترام اسم ائمه معصوم(عليهم السلام) لازم است . والله العالم
مسلمان شدن بهايى
سؤال 84 . آيا بهائى و على اللهى اگر مسلمان شود قاعده «الإسلام يجبّ ما قبله» شامل او مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه در خانواده بهايى متولد شده باشد اين حديث شامل او مى شود ولى اگر مسلمانى مرتد شود و بعداً اسلام آورد حديث شامل او نيست . والله العالم
چگونگى پذيرش اسلام
سؤال 85 . آيا براى اسلام آوردن گفتن شهادتين كافى است يا بايد با نيت قبلى همراه باشد؟
بسمه تعالى: براى اين كه فردى محكوم به اسلام باشد همين كه
صفحه 38
شهادتين به زبان او جارى گردد كافى است هرچند ندانيم كه آيا قلباً معتقد است يا نه، ولى نجات وى علاوه بر گفتن شهادتين در گرو ايمان و اعتقاد قلبى به اسلام است . والله العالم
ترشحات پس از غسل
سؤال 86 . اگر خانمى پس از غسل جنابت ترشحاتى از رحمش خارج شود آيا محكوم به منى است؟
بسمه تعالى: اگر شك دارد كه منى است در اين صورت محكوم به طهارت است . والله العالم
عرق جنب از حرام
سؤال 87 . آيا عرق جنب از حرام نجس است؟
بسمه تعالى: احتياطاً نجس است و با جامه آلوده به عرق جنب از حرام نمى توان نماز خواند . والله العالم
اهل كتاب
سؤال 88 . آيا زرتشتيان جزء اهل كتاب محسوب مى شوند؟
بسمه تعالى: درباره مجوس احتمال صاحب كتاب بودن هست و در روايت آمده (سنّوا بهم سنة اهل الكتاب)(1) (و به شيوه اهل كتاب با آنها رفتار كنيد)
افتادن گردنبند در دستشويى
سؤال 89 . اگر گردنبند طلا با نام لفظ جلاله در توالت بيافتد آيا مى توان از آن
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ1 الوسائل، 15/127 و 129 و 27/390
صفحه 39
دستشويى استفاده كرد؟
بسمه تعالى: بايد از آن دستشويى استفاده نشود و چاه ديگرى كنده شود . والله العالم
ميزان انحراف دستشويى از قبله
سؤال 90 . پس از خريد يك واحد آپارتمانى مسكونى متوجه شدم بر اين كه كاسه توالت ده درجه از قبله انحراف دارد آيا اين مقدار براى انحراف از قبله كافى است؟
بسمه تعالى: انحراف ده درجه كافى نيست، و رو به قبله حساب مى شود لذا جهت دستشويى را عوض كنيد . والله العالم
پاك كنندگى راه رفتن بر موزاييك
سؤال 91 . آيا راه رفتن روى موزائيك كف پا را پاك مى كند؟
بسمه تعالى: پاك مى كند . والله العالم
گچ آلوده به نجس
سؤال 92 . گچ كار در حين كار، دستش را بريد و گچ ها و ظرف گچ و كف اطاق آلوده شد، چگونه مى توان ديوار و كف اتاق را آب كشيد؟
بسمه تعالى: گچ ديوار قابل تطهير نيست، يا بايد تراشيده شود و يا به وسيله كاغذ ديوارى پوشانده شود، اما كف اتاق با شستن قابل تطهير است . والله العالم
ماشين لباسشويى و حكم طهارت
سؤال 93 . در ماشين لباسشويى كه مخزن خود را كاملاً پر نكرده شروع به چرخاندن مى كند و در حالت چرخش اتصال به كر ندارد ،حكم طهارت حاصل
صفحه 40
مى شود يا نه؟ (توضيح اينكه ماشين لباسشويى حداقل سه بار مى شويد).
بسمه تعالى: در فرض سوال طهارت حاصل نمى شود.والله العالم
باقى ماندن نجاست برخى لباسها پس از شستن در ماشين لباسشويى
سؤال 94 . لباس متنجس كه در ماشين لباسشويى شسته مى شود، بعد از شستن و فشردن به هنگام خشكاندن در بعضى از آنها خون و يا نجاست مشاهده مى شود، آيا تكليف بقيّه لباسها كه در يك مخزن شسته شده اند چيست؟
بسمه تعالى: بايد همه لباسها را آب بكشد. والله العالم
باقى ماندن رنگ خون در ماشين لباسشويى
سؤال 95 . پارچه يا لباسى كه به خون و يا نجاسات ديگر آلوده بود در ماشين لباسشويى شسته شده بعد از خشكانيدن رنگ نجاست باقى است، آيا بودن رنگ صرف دليل نجاست آن است؟
بسمه تعالى: اگر در پايان شستشو هنگام آبكشى مخزن لباسشويى به آب كر متصل شده و آب در حين اتصال به همه لباسها برسد لباسها پاك مى شود و باقى ماندن رنگ خون دليل بر بقاى نجاست نمى باشد.والله العالم
پاك يا نجس بودن اهل كتاب
سؤال 96 . با اينكه در كليّه رساله هاى عمليّه كافر از نجاسات شمره شده است و كسى كه منكر ضرورى دينى باشد را كافر تلّقى مى كنيم، پس چگونه اهل كتاب را كه اسلام و نبوت رسول اكرم صلى الله عليه وآله را انكار مى نمايند پاك مى شماريم؟
بسمه تعالى: اهل كتاب جزء كفارند و نجس مى باشند.والله العالم
صفحه 41
بخار ادرار
سؤال 97 . آيا بخار ادرار نجس است؟
بسمه تعالى: نجس نيست.والله العالم
چرم كشورهاى غير اسلامى در بازار كشور اسلامى
سؤال 98 . اگر كاپشن يا كلاه يا دمپايى يا كيف دستى چرمى را از بازار مسلمين خريده باشند و قرائن موجود و يا مارك همراه آن نيز اين امر را تأييد كند كه از كشورهاى غير اسلامى وارد شده است، در اين صورت اماره سوق المسلم مشكل حرمت يا نجاست را حل مى كند؟ يا شىء مزبور نجس است؟
بسمه تعالى: اگر اماره اى برتوليد آن در كشورهاى غير اسلامى باشد نجس است مگر اينكه احراز شود آن چرم مربوط به حيوانى است كه به نحوى توسط انسانى كشته شده است هر چند تذكيه شرعى نشده باشد در اين صورت محكوم به طهارت است چون ميته بر آن صدق نمى كند ولى اگر از محصولات گوشتى باشد خوردن آن حرام است.والله العالم
آب مرغ از كشور غير مسلمان
سؤال 99 . ايشگنه (آب مرغ يا گوشت جامد)اى كه از كشورهاى غير مسلمان در قوتيهاى ويژه تعبيه شده است وارد كشورمان مى گردد، بنظر حضرت عالى از لحاظ حرمت و حليّت چگونه است؟
بسمه تعالى: حرام است.والله العالم
خون داخل دهان
سؤال 100 . گاهاً همراه با آب گلو و بينى، ذرّات خون ديده مى شوند كه به صورت
صفحه 42
لخته در آمده اند. آيا بايد دهان و بينى را آب كشيد و آيا مجرد برخورد آن به بيرون از دهان موجب نجاست مى شود يا نه ؟
بسمه تعالى: داخل دهان و بينى جزء باطن بدن است و با اصابت نجس ، نجس نمى شود، ولى اگر آن خلط به بيرون بيايد بايد بيرون دهان يعنى ظاهر لبها آب كشيده شود و اگر نقطه اى كه در آن خون وجود دارد به چيزى اصابت بكند آن چيز نجس مى شود.والله العالم
كندن مو و پوست لب
سؤال 101 . كندن مو و پوست هاى نازك از لب و يا سر انگشتان و يا از ناحيه پاشنه و... كه گاهاً با مختصر رطوبت نيز همراه مى شود بلحاظ حرمت و نجاست چطور است؟
بسمه تعالى: اگر موقع كندن پوست حس دارد ، نجس است.والله العالم
خروج موادى شبيه غايط
سؤال 102 . اگر از ناف و يا ساير منافذ بدن انسان موادى خارج شود كه رنگ و بوى غايط را داشته باشد، به لحاظ نجاست و طهارت چطور است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال نجس است.والله العالم
نجس شدن دندان پر شده(آمالگام)
سؤال 103 . اينجانب تعدادى از دندانهايم را بعلت خرابى پر كرده ام اگر دهانم خود بخود خونى شود، آيا به حكم تبعيّت فضاى دهان و دندانهاى پر شده ام پاك مى شود؟
بسمه تعالى: احتياطاً بايد داخل دهان سه بار آب كشيده شود.والله العالم
صفحه 43
الكل سفيد در تركيب دارويى
سؤال 104 . در محيط داروسازى و تزريقات مايعى بنام الكل سفيد وجود دارد كه در اصطلاح پزشكى از آن به اتانل تعبير مى شود و به عنوان حلاّل در تركيبات دارويى به كار مى رود مايع مزبور طورى است كه اگر كمى آب و يا مايع ديگر به آن اضافه شود حالت اسكار پيدا مى كند با اين وصف به لحاظ طهارت و يا حرمت چه صورت دارد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال مايع مزبور سم است و محكوم به طهارت ولى اگر بوسيله اى رقيق شد حكم مسكر را دارد.والله العالم
طهارت با برف
سؤال 105 . آيا محل بول يا غايط را با برف مى توان تطهير كرد؟
بسمه تعالى: برف تطهير كننده نيست.والله العالم
نجس شدن قسمتى از فرش
سؤال 106 . قسمتى از فرش يا اتاق نجس است اما نمى دانم كجاى آن نجس است با پاى تر روى آنها رفتن و نماز خواندن روى آنها چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال نماز خواندن روى آن اشكال ندارد و راه رفتن با پاى تر در برخى قسمتهاى آن موجب نجاست پا نمى شود. والله العالم
سرايت رطوبت از دستشويى به ديوار اتاق
سؤال 107 . دستشويى در مجاورت اطاق قرار دارد، اكنون متوجه شده ايم كه رطوبت دستشويى (توالت) تدريجاً در ديوار اطاق نفوذ كرده، در صورتى كه ترشح نداشته باشد با بودن رطوبت صرف مى شود نجس تلقّى كرد؟
صفحه 44
بسمه تعالى:رطوبت آن اگر به حدى نباشد كه به چيز ديگر سرايت كند، چيز خشك را كه با آن اصابت مى كند نجس نمى كند.والله العالم
گمان در طهارت
سؤال 108 . گمان در طهارات چه حكمى دارد، مثلاً بنده گمان مى كنم كه نجاستى كه در بدنم بود شسته ام بعد نمازم را خوانده ام؟ آيا در اين موارد گمان حكم يقين را دارد. يا نه؟
بسمه تعالى: گمان در طهارت و نجاست معتبر نيست بايد طبق يقين سابق كه در فرض سؤال نجاست است عمل كند و اگر حالت سابقه را نمى داند محكوم به طهارت است .والله العالم
جوشيدن آب غوره
سؤال 109 . جوشيدن غوره (انگور نارس) در آب و در غذا انداختن از حيث طهارت و نجاست چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: آب غوره با جوشيدن نجس نمى شود .والله العالم
نجاست سقط
سؤال 110 . حكم بچه اى كه قبل از ولوج روح سقط مى شود چيست ؟
بسمه تعالى: نجس است ولى پس از چهار ماهگى حكم مطلق ميت را دارد ، قبل از غسل نجس و پس از آن پاك است.والله العالم
از بين رفتن خون و باقى ماندن اثر آن
سؤال 111 . خونى كه در بدن و يا در لباس بوده و كم كم از بين رفته آيا محل خون نيز به مثابه خون معفّو است و يا نصّ در مورد خون است؟
صفحه 45
بسمه تعالى: حكم خود خون را دارد.والله العالم
خون ميت
سؤال 112 . آيا خونى كه از ميته انسان ترشح كند همانند دماء ثلاثه است كه نماز را باطل مى كند؟
بسمه تعالى: حكم دماء ثلاثه را ندارد و مانند ديگر خونهاست.والله العالم
پاك كردن موكتى كه به زمين چسبيده
سؤال 113 . موكتى را كه به زمين چسبانده اند نجس شده، چگونه پاك مى شود؟
بسمه تعالى: پس از ازاله عين نجاست، آب متصل به كر را( آب شلنگ) به آن متصل كنند و با دست كمى فشار دهند وآب غساله را بردارند .والله العالم
وسواس و راه حل آن
سؤال 114 . وسواس شده ام و همه را نجس مى دانم، وظيفه ام چيست؟
بسمه تعالى: اين نوع زندگى شما مورد رضاى خداى متعال
و رسول او و ائمه (عليهم السلام)نيست و اگر به همين منوال زندگى كنيد مشكلات ديگرى در پى خواهد داشت، شما آنچه را مردم
پاك مى دانند و لو از نظر شما نجس است آن را پاك حساب كنيد
و نيز بايد از نظر روحى و روانى خود را تقويت كنيد و با دوستان خوب به تفريح و ورزش بپردازيد . ان شاء الله اين دام شيطانى
از پيش پاى شما برداشته مى شود و قبلاً نيز به اين سؤال پاسخ داده شد . والله العالم
و رسول او و ائمه (عليهم السلام)نيست و اگر به همين منوال زندگى كنيد مشكلات ديگرى در پى خواهد داشت، شما آنچه را مردم
پاك مى دانند و لو از نظر شما نجس است آن را پاك حساب كنيد
و نيز بايد از نظر روحى و روانى خود را تقويت كنيد و با دوستان خوب به تفريح و ورزش بپردازيد . ان شاء الله اين دام شيطانى
از پيش پاى شما برداشته مى شود و قبلاً نيز به اين سؤال پاسخ داده شد . والله العالم
صفحه 46
افتادن اسماءالله در دستشويى عمومى
سؤال 115 . اخيراً در يكى از مدارس پرجمعيت چند فقره از اسماء الله جل شأنه و اسامى معصومين(عليهم السلام) و فقراتى از زيارت عاشورا توسط برخى افراد در دستشويى افتاده است، كه بيرون آوردن آنها جداً مشكل و يا به علت پيچيدگى سيستم اتصالات آهنى و طول مسافت لوله كشى در داخل و خارج ساختمان غير ممكن مى باشد و تخريب آن مستلزم هزينه كلان خواهد بود، از سوى ديگر تعطيل اماكن مزبور نيز بلحاظ كثرت جمعيت عملى نيست. لطفاً راه چاره و وظيفة شرعى را بيان فرماييد؟
بسمه تعالى: اگر امكان بهره گيرى از چاه ديگر و لو با كندن وجود دارد مقدم است و در صورت ضرورت و ناچارى اشكال ندارد.والله العالم
تطهير فرش و لباس
سؤال 116 . در فرش و لباسى كه با بول و غائط متنجّس شده است، اگر با آب لوله كشى (كُر) پاك كنيم، بعد از زوال عين، تعدّد را لازم مى دانيد ؟ فشار دادن چطور؟
بسمه تعالى: پس از زوال عين نجس اگر يكبار آب كر به همه جاى آن برسد و آب از آن جدا شود پاك مى شود. والله العالم
برخورد آب كر به متنجس و ترشح از آن
سؤال 117 . اگر آب كُر به چيز متنجس يا به عين نجس بر خورد كند و قطراتى از آن جدا شود، در هر دو صورت آب جدا شده پاك است يا نجس؟
بسمه تعالى: در صورتى كه تغيير پيدا نكند، پاك است. والله العالم
صفحه 47
تفاوت آب جارى و كر
سؤال 118 . فقهاء عظام موضوع آب جارى و آب كُر را در رساله هاى عمليّه به عنوان مطهّرات مطرح فرموده اند مستدعى است فرق حاصل و نتيجه بين اين دو موضوع را بيان فرمائيد به عبارت ديگر مگر هر دو (كُر و جارى) در تطهير نجاسات يكسان نيستند؟
بسمه تعالى: آبى كه در حوض و غيره به اندازه 384 كيلوگرم باشد كُر است ولى آب جارى آبى است كه از دل زمين و يا از كوه بجوشد و در روى زمين جارى شود هر چند آب موجود در جوى به اندازه كر نباشد.والله العالم
احكام وضو
مانع بودن رنگ خودكار
سؤال 119 . آيا خطهاى خودكار يا خودنويس و امثال آن بر روى پوست مانع وضو و غسل است؟
بسمه تعالى: اگر غليظ نباشند، مانع نيست . والله العالم
كاشت ناخن مصنوعى
سؤال 120 . نمى دانستم كه كاشت ناخن مصنوعى مانعى براى وضو و غسل است، اكنون برداشتن آن ناخن تا مدتى امكان پذير نيست وظيفه ام نسبت به نماز چيست؟
بسمه تعالى: به همان حالت وضو بگيرد و غسل كند نمازها را بخواند و بعداً قضا كند . والله العالم
صفحه 48
كيفيت مسح كسى كه تمام دستش را گچ گرفته
سؤال 121 . اگر تمام يك دست گچ گرفته شده است(جبيره) مسح چگونه انجام شود؟
بسمه تعالى: با دست ديگر مسح سر و پا را انجام دهد . والله العالم
دست گچ گرفته شده
سؤال 122 . اگر دست شكسته و گچ گرفته شده باشد و فقط انگشتان دست بيرون باشد آيا بايد انگشتها را هنگام وضوى جبيره اى شست يا مسح با دست مرطوب كافى است؟
بسمه تعالى: بقيه را دستِ تر بكشد و آنچه بيرون است بشويد و در صورت احتمال ضرر از شستن خوددارى كند و تنها مسح كند . والله العالم
ايجاد مانع در اعضاى وضو
سؤال 123 . آيا قبل از دخول وقت يا بعد از دخول آن مى توان مانعى در اعضاى وضو يا غسل ايجاد كرد؟
بسمه تعالى: در هر دو صورت جايز نيست . والله العالم
جبيره پلاستيك
سؤال 124 . آيا مى توان عضوى كه بايد وضوء يا غسل جبيره اى انجام شود داخل پلاستيك كنند و وضوء و غسل دهند؟
بسمه تعالى: در صورتى كه پلاستيك به طور دقيق بسته شود كه بر عضو بچسبد و بِسان پارچه چسبيده به عضو درآيد اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 49
چرك زير ناخن
سؤال 125 . آيا چركهاى زير ناخن دست و پا مانع از وضوء و غسل مى باشد؟
بسمه تعالى: هرگاه ناخن در حد معمول باشد چرك زير ناخن مانع نيست ولى بهتر است اول تميز كند و بعداً وضو بگيرد . والله العالم
وضو با آب چاه ديگران
سؤال 126 . آيا وضو گرفتن از آب چاهى كه آب با موتور خارج مى شود و مالك آن را نمى شناسيم جايز است؟
بسمه تعالى: بايد احراز رضايت شود ولكن معمولاً در اين
موارد مالك آب نسبت به اين مقدار از تصرف آب راضى است . والله العالم
موارد مالك آب نسبت به اين مقدار از تصرف آب راضى است . والله العالم
پمپ آب منزل
سؤال 127 . برخى خانه ها مجهز به پمپ آب مى باشند و موجب قطع يا كم شدن آب منزل همسايه مى شود آيا وضو و غسل با اين آب جايز است؟
بسمه تعالى: كار مزبور خلاف شرع است ولى وضو صحيح است . والله العالم
ريختن آب بر دست وضو گيرنده
سؤال 128 . اگر هنگام وضو گرفتن ديگرى آب را به واسطه شيلنگ بر روى دستم بريزد كارهاى وضوء را خودم انجام مى دهم آيا وضويم صحيح است؟
بسمه تعالى: وضو به اين شيوه كمك گرفتن از ديگرى است و در حال اختيار جايز نيست . والله العالم
صفحه 50
رطوبت پس از وضو
سؤال 129 . اگر شخصى پس از بول استبراء كند و وضو بگيرد چنانچه پس از وضو رطوبتى ببيند و بداند يا بول است يا منى، در اين صورت واجب است احتياطاً غسل كند و وضو هم بگيرد ولى اگر وضو نگرفته باشد فقط گرفتن وضو كافى است، علت اين حكم چيست؟
بسمه تعالى: در صورت نخست، اجمالاً علم دارد كه يا محدث به حدث اصغر شده يا محدث به حدث اكبر، لازمه اين علم اجمالى اين است كه هر دو عمل را انجام بدهد ولى در صورت دوم كه وضو نگرفته است اين شخص قطعاً محدث به حدث اصغر بوده است ولى محدث بودن او به حدث اكبر مورد شك است طبعاً بايد به آنچه كه يقين دارد(حدث اصغر) عمل كند و به مورد شك اعتنا نكند . والله العالم
خالكوبى اسماء متبركه
سؤال 130 . آيا خالكوبى اسماء متبركه بر بدن و دست زدن بر آن جايز است؟
بسمه تعالى: خالكوبى اسماء متبركه بر بدن كار صحيحى نيست و اگر انجام گرفت چون ماده كه اسماء را نشان مى دهد زير پوست بدن قرار مى گيرد دست زدن بدون وضو اشكال ندارد، ولى اگر بتواند بايد پاك كند به شرط اين كه حرجى نباشد . والله العالم
چگونگى وضوى جبيره
سؤال 131 . اگر روى انگشتى كه زخمى شده است چسب ببنديم در اين صورت غير از جاى مجروح شده اطراف آن نيز پوشانده مى شود وظيفه ام چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه چسب يا چيزى كه روى زخم گذاشته ايد به
صفحه 51
مقدار متعارف اطراف زخم را دربرگيرد اشكال ندارد . والله العالم
نبودن آب هنگام نماز
سؤال 132 . اگر هنگام نماز آب براى وضو نباشد و با تيمم نماز را به جا اورد سپس آب پيدا شود آيا نمازى كه خوانده، صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه موقع تيمم مطمئن بود كه تا آخر وقت آب يافت نمى شود و نماز خواند، نماز او صحيح است . والله العالم
وضو گرفتن قبل از وقت
سؤال 133 . اگر قبل از دخول وقت نماز، وضو را به نيّت نماز واجب بگيرد، آيا مى توان با اين وضو بعد از دخول وقت نماز واجبى يا هر كارى كه نياز به وضو دارد را به جا آورد؟
بسمه تعالى: قبل از وقت ، بايد به نيت وضو دار بودن و به
تعبير فقهى «كون على الطهارة» وضو گرفت و بعداً با چنين
وضويى مى شود تمام اعمالى كه مشروط به وضو است بجا آورد.والله العالم
تعبير فقهى «كون على الطهارة» وضو گرفت و بعداً با چنين
وضويى مى شود تمام اعمالى كه مشروط به وضو است بجا آورد.والله العالم
تكرار مسح سر
سؤال 134 . شخصى در وضو اشتباهاً اينطور متوجه شده كه اگر مسح سر را دو بار انجام دهد مستحب است و اين شخص هم به قصد مستحب دو بار مسح كرده حالا بعد از پى بردن به مسأله، آيا نماز هاى خوانده شده به اين شكل را بايد قضاء كند يا لازم نيست؟
بسمه تعالى: وضو و نمازهاى او صحيح است ولى از اين به بعد بيش از يكبار مسح نكشد.والله العالم
صفحه 52
رسيدن انگشتان در مسح به پيشانى
سؤال 135 . شخصى در مسح سر غالباً با توجه و يا بى توجه انگشتان خود را تا پيشانى مى كشيد و نتيجتاً آب دست مقدارى با آب صورت قاطى مى شود بنظر حضرت عالى چطور است؟
بسمه تعالى: اگر آب مختلط خيلى كم باشد و بر آب خود دست غالب نباشد وضوى او صحيح است.والله العالم
وضو زير شير آب بدون دست كشيدن
سؤال 136 . كسى كه مى خواهد وضو بگيرد دست خود را از آرنج زير شير آب قرار مى دهد بدون اينكه با دست مالش داده باشد و آب همه جاى عضو او را فرا مى گيرد آيا اين نحوه طهارت اشكال دارد؟
بسمه تعالى: كافى است. والله العالم
بستن شير آب در هنگام وضو
سؤال 137 . در بين مردم متداوّل شده است كه از بستن شير آب در اثناى وضو خوددارى مى كنند و معتقدند كه اگر شير آب بطور مكرر بسته شود قهراً در مسح سر و پاها مشكلى ايجاد مى شود آيا اين پندار مبناى علمى و مستند فقهى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه آب شير در رطوبت دست تأثير آشكارى نداشته باشد بستن مكرر اشكال ندارد. والله العالم
اسراف در غسل و وضو
سؤال 138 . آيا اسراف در مصرف آب، غسل و وضو را باطل مى كند؟
بسمه تعالى: غسل و وضو صحيح است ولى كار حرامى انجام داده است.والله العالم
صفحه 53
خون در اعضاى وضو
سؤال 139 . ديدن خون در اعضاى وضو، بعد از وضو چه حكمى دارد؟ حكم وضو و نمازى كه با آن خوانده چيست و آيا واجب است محل مسح و اعضاى وضو و لباسهايش را تطهير كند؟
بسمه تعالى: هرگاه يقين دارد كه خون قبل از وضو وجود داشته بايد بدن را تطهير و وضو را تجديد كند و اگر احتمال خروج خون را بعد از وضو مى دهد وضوى او صحيح است و موضع را بايد آب بكشد. والله العالم
مسح بر روى كفش در صورت ضرورت
سؤال 140 . يك سرباز انظباطى را بعنوان ديدبان در محلى از پادگان مأموريت داده اند، اتفاقا ًزمان و مدّت خدمت او با اوقات نماز مصادف است و در حين خدمت برابر آئين نامه نظامى كندن لباس و يا كفش و جوراب ممنوع است. آيا او مى تواند بر روى كفش مسح نمايد؟
بسمه تعالى: وضو بگيرد و بر روى كفشها مسح كند و بنابر احتياط واجب تيمم هم بكند.والله العالم
عجز از مسح پا
سؤال 141 . شخصى بعلّت بيمارى استخوانى، دستش به پايش نمى رسد در نيتجه از مسح پا عاجز است چنين شخصى در مسح پاها چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: اگر امكان دارد از كسى كمك بگيرد تا با رطوبت
دست او به پايش مسح باشد و بنابر احتياط تيمم هم بكند. والله
العالم
دست او به پايش مسح باشد و بنابر احتياط تيمم هم بكند. والله
العالم
صفحه 54
تيمم يك دست
سؤال 142 . شخصى در طى يك حادثه رانندگى، سلامت دست چپ خود را از دست داده است حالا كه وضو و تيمّم را با دست سالم انجام مى دهد، در اين صورت شستن دست سالم بطور ارتماسى امكان دارد ولى در تيمّم اين دست مكلّف چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: پس از مسح صورت به وسيله دست راست ، پشت دست راست را به خاك بكشد. والله العالم
كاشت مو و كيفيت وضو و غسل
سؤال 143 . شخصى جهت ترميم كچلى سر يا ترميم ابروها اقدام به كشت مو مى كند آيا وضو يا غسل با موى كاشته شده چه صورت دارد؟
بسمه تعالى: اگر رشد دارد حكم موى طبيعى را دارد و در غير اين صورت مانع به شمار مى آيد.والله العالم
غصبى بودن لوله آب
سؤال 144 . اگر لوله هاى آب غصبى باشند ولى شير آب غصبى نباشد در اين صورت باز كردن شير آب آيا تصرف در مال غصبى محسوب مى شود و ثانياً اگر وضو بگيريم صحيح است يا نه؟
بسمه تعالى: مانع از صحت وضو نيست چون آب پس از جدا شدن از لوله حكم آب مباح را دارد.والله العالم
وضو و اتصال سونت
سؤال 145 . وضوى بيمارى كه در مجراى بول و يا محل دفع مدفوع سونت گذارى شده است رافع حدث است و يا مبيح صلاه ؟ آيا مس قرآن و امثال آن را نيز مجاز
صفحه 55
است و همچنين در اين كار لوله اى را تا مثانه فرو مى برند و بول بوسيله آن دفع مى شود و مشخص نيست بول چه زمانى خارج مى شود وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: حكم سلس البول را دارد و اين نحو وضو مبيح صلاة است .والله العالم
نقاش و مكانيك و مانع براى وضو
سؤال 146 . نقاش و يا مكانيك و نظاير آنها كه از اول مى دانند كه اقتضاء شغلشان اين است كه معمولا در اطراف ناخن و يا در نوك انگشتان آثار رنگ و بتونه و غير آن قهرا ولو مقدار كمى جرم خواهد بود و با هيچ وسيله اى زائل نخواهد شد در وضو و غسل چه وظيفه اى دارند؟
بسمه تعالى: بايد وضوى جبيره اى بگيرد و تيمم هم بكند و از اين به بعد كوشش كند كه اين كار را با دستكش انجام دهد. والله العالم
گرمى هوا و خشك شدن اعضا
سؤال 147 . در اهواز و انديمشك و بعضى از مناطق هوا بقدرى گرم مى شود كه به هنگام مسح سر و پا در هيچ عضوى آب باقى نمى ماند در اين صورت وضو گيرنده بلحاظ مسح سر و پاها چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: اين فرض واقعيت ندارد مگر اينكه خيلى وسواسى باشد . والله العالم
شستن صورت و دستها بيش از دو بار
سؤال 148 . فقهاء مى فرمايند شستن صورت و يا دستها بيش از دو بار جايز نيست آيا مبطل هم هست يا نه؟
بسمه تعالى: مبطل هم هست چون موجب بطلان مسح مى شود.
صفحه 56
والله العالم
كيفيت تيمم
سؤال 149 . اگر تمام وقت فريضه نماز را در هواپيما بوده و امكان وضو و تيمم هم نداشته باشد آيا واجب است كه بر لباس خونين و يا موكت هواپيما تيمم كند و يا نه و اگر اصلا نماز نخوانده باشد قضا دارد يا نه؟
بسمه تعالى: بايد به چيزى كه اجمالاً گرد دارد تيمم بكند و نماز بخواند و اگر انجام نداد بايد قضا كند.والله العالم
كيفيت تيمم
سؤال 150 . در انجام تيمم تنها بايد كف دستها، پشت دستها را مسح كنند يا انگشتان هم بالتبع بايد كشيده شوند؟
بسمه تعالى: بايد همه پشت دست را تا نوك انگشتان مسح كند. والله العالم
احكام غسل
غسل جنابت در ايام عادت
سؤال 151 . زنى كه جنب است و سپس عادت شده است آيا غسل جنابت را مى تواند در ايام عادت انجام داد؟
بسمه تعالى: مى تواند در حال حيض، غسل جنابت را انجام دهد در اين صورت مكروهات خوردن و نوشيدن در حال جنابت مرتفع مى شود و نيز مى تواند پس از پايان عادت، غسل انجام دهد و يك
صفحه 57
غسل كافى است ولى در صورت نخست بايد دو غسل انجام دهد يك غسل براى جنابت، و ديگرى پس از پاك شدن از حيض . والله العالم
شستن از بالا به پايين در غسل
سؤال 152 . آيا در غسل ترتيبى شستن بدن از پايين به بالا صحيح است؟
بسمه تعالى: بنابر احتياط واجب بدن از بالا به پايين شسته شود . والله العالم
غسل جمعه به جاى وضو
سؤال 153 . آيا غسل جمعه جانشين وضو براى نماز مى شود؟
بسمه تعالى: فقط با غسل جنابت مى توان بدون وضو نماز خواند . والله العالم
غسل جبيره اى و كشف خلاف
سؤال 154 . اگر بيمار به جهت خوف ضرر، غسل جبيره اى انجام دهد ولى پس از خواندن نماز يقين كند كه خوف او بى مورد بوده، وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: اعاده لازم نيست هرچند احتياطا اعاده مستحب است . والله العالم
احكام جنابت
جماع به طرف قبله
سؤال 155 . آيا هنگام جماع و خارج شدن منى سر يا كف پاها به سمت قبله باشد
صفحه 58
جايز است؟
بسمه تعالى: مكروه است . والله العالم
مرض و خروج منى
سؤال 156 . اين كه مى گويند در خروج منى از مريض لازم نيست شرايط خروج منى موجود باشد منظور چه نوع مرضى است؟
بسمه تعالى: در مريض جستن منى شرط نيست بلكه خروج با شهوت كافى است، و آن مرضى است كه موجب كاهش قدرت شهوت مى شود . والله العالم
تداخل غسل جمعه و جنابت پس از شستن سر و گردن
سؤال 157 . شخصى در روز جمعه پس از شستن سر و گردن، به عنوان غسل جنابت، تصميم مى گيرد كه غسل جمعه انجام دهد آيا مى تواند به نيت غسل جمعه سر و گردن را بشويد و مابقى را به نيت جمعه و جنابت ادامه دهد؟
بسمه تعالى: رجاءاً اشكال ندارد . والله العالم
تا ده روز خون ديدن و تفاوت خونها
سؤال 158 . آيا اين قاعده مسلم است كه اگر زن حائض تا ده روز خون ببيند چه غليظ وچه كم رنگ و چه لكه محمول به حيض خواهد بود؟
بسمه تعالى:اگر صفات حيض را دارد يا امكان حيض در آن است محكوم به حيض است.والله العالم
تجاوز از عادت
سؤال 159 . زنى كه عادت ماهانه او معمولا شش و يا هفت روز است اگر بزعم اينكه
صفحه 59
پاك شده غسل كند روز هشتم دوباره خون ببيند چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: چنين زنى بايد استظهار كند يعنى از روز هشتم تا دهم بين تروك حائض و عمل مستحاضه جمع كند ، در اين صورت اگر خون سر دهم قطع شد ، محكوم به حيض است و اگر ادامه يافت غير از ايام عادت حكم استحاضه را دارد.والله العالم
سؤال 160 . آيا كسى كه غسل جنابت و يا حيض و يا ... در ذمه دارد مى تواند وارد مسجد شود و مستقيما برود به دستشويى و يا قهوه خانه مسجد كه در انتهاى مسجد تأسيس شده و پس از مكث دقايقى در آنجا و قضاى حاجت از همان درى كه آمده از مسجد بيرون برود آيا اين عمل شرعا جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه در مسجد مكث نكند و چيزى از مسجد برندارد و فقط مسجد جنبه معبرى پيدا كند، اشكال ندارد.والله العالم
خون بيش از عادت
سؤال 161 . زنى كه ايّام عادت او معمولا 7 روز است اگر بيشتر از 7 روزخون ببيند چه وظيفه اى دارد و اگر اين حالت براى نفساء كه صاحب عادت عدديه است پيش آيد چه تكليفى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه چنين فردى خون او سر ده روز قطع شد همه اش محكوم به حيض است و اگر از ده روز گذشت به مقدار ايام عادت حيض و بقيه حكم استحاضه را دارد و همچنين است حكم نفساء.والله العالم
غسل قبل از داخل شدن وقت
سؤال 162 . آيا كسى كه قبل از دخول وقت غسل جنابت به گردنش بيايد و در همان وقت بخواهد غسل كند نيت وجوب كند آيا غسلش صحيح است؟
صفحه 60
بسمه تعالى: نبايد نيت وجوب بكند و در هر حال اگر به هنگام عمل قصد قربت داشته است كافى است. والله العالم
غسل قبل از وقت
سؤال 163 . كسى بدون توجّه مدّتى غسل را قبل از دخول وقت به نيت واجب انجام داده است و با آن نماز واجب را بجا آورده، اكنون متوجّه شده كه چنين نيتى صحيح نبوده، نمازهاى گذشته او چه صورتى دارد؟
بسمه تعالى: جواب اين سؤال از پاسخ سؤال قبل روشن شد.والله العالم
كيفيت غسل
سؤال 164 . آيا در هنگام غسل، مخارج ادرار و مدفوع را با هر دو طرف بدن مى شويند يا مانند شكم نصف آنرا و آيا در مخرج مدفوع هر دو باسن را با هم مى شويند يا اينكه هر يك را در طرف خودش؟
بسمه تعالى: بايد نصف عورتين را با طرف راست و نصف ديگر را با طرف چپ بشويد و بهتر است با هر طرف تمام عورتين شسته شود.والله العالم
غسل ترتيبى
سؤال 165 . بعضى از آقايان غسل ترتيبى را چنين مطرح مى كنند كه بايد موقع شستن سر و گردن و يا طرف چپ و راست بايد عضو را بطورى شست كه عضو ديگر شسته نشود لازمه اش اين مى شود كه بايد مثلا موقع شستن سر و گردن بدن خود را از زير افشان دور كند كه آب به بدن ريخته نشود آيا اين نظر صحيح است؟
بسمه تعالى: در غسل ترتيبى بايد به نيت غسل اول سر و گردن بعد
صفحه 61
طرف راست و بعد طرف چپ بدن را بشويد و رسيدن آب سر به قسمتى از بدن در حين شستن سر اشكال ندارد. والله العالم
غسل در ماه رمضان قبل از اذان صبح و پايان آن پس از اذان
سؤال 166 . اگر نيمى از غسل در داخل وقت و نيمى در خارج وقت در ماه مبارك رمضان انجام گيرد صحيح است؟(غسل را قبل از اذان صبح شروع كرده بود در وسط غسل اذان گفته شد)
بسمه تعالى: غسل بايد پيش از اذان انجام بگيرد.والله العالم
ديدن خون پس از 50 سال در زنان قرشى
سؤال 167 . زنانى كه قرشى هستند اگر پنجاه سال قمرى را گذرانده باشند و باز هم خون با شرايط حيض را در خود ببينند به نظر حضرت عالى چگونه بايد احتياط كنند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال محكوم به حيض است.والله العالم
احكام حيض
مسافرت حائض
اگر زنى حائض به سفر غير ضررى برود و مى داند در سفر از حيض پاك مى شود ولى نمى تواند غسل كند آيا رفتن به سفر جايز است؟
بسمه تعالى: تيمم كند و نماز بخواند، ولى اگر بداند كه نماز از او فوت مى شود سفر جائز نيست . والله العالم
صفحه 62
لكه بينى پس از ايام عادت
سؤال 168 . خانمى كه عادت او 6 روز مى باشد و اين ماه روز هشتم لكه بينى دارد، نمى داند از ده روز مى گذرد يا خير، وظيفه او چيست؟
بسمه تعالى: اگر از عادت گذشت بين محرّمات حائض و واجبات مستحاضه جمع كند . والله العالم
استفاده از قرص براى جلوگيرى از عادت
سؤال 169 . اگر زنى قرص ضدّ باردارى مصرف كند و در ايام عادت، خون نبيند آيا نزديكى جايز است؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
نزديكى در روزهايى كه بايد براى خود حيض قرار دهد .
سؤال 170 . آيا در روزهايى كه حيض زن قطعى نيست ولى شرعاً بايد حيض قرار دهد جايز است كه نزديكى كند؟
بسمه تعالى: جايز نيست . والله العالم
باردار و ديدن خون
سؤال 171 . اگر زن باردار خونى را كه داراى علائم حيض باشد در خود احساس كند از نظر نماز و صوم چه تكليفى دارد؟
بسمه تعالى: در ايام باردارى خون حيض كم تر ديده مى شود و لذا بايد استظهار كند يعنى تا علم به ادامه تا روز سوم نداشته باشد بين تروق حيض و اعمال مستحاضه جمع كند. والله العالم
سؤال 172 . زنانى كه دستگاه رحم آنان برداشته شده و يا جهت پيش گيرى از حاملگى وسيله خاصى در رحم ايشان گذاشته مى شود اگر در ايّام عادت و يا غير
صفحه 63
عادت خون مشاهده كنند چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: اگر يقين به حيض نبودن آن ندارد، محكوم به حيض است. والله العالم
نزديكى از پشت
سؤال 173 . نزديكى از پشت در ايام حيض يا غير ايام حيض با رضايت زن جايز است؟
بسمه تعالى: بنابراحتياط جايز نيست . والله العالم
غسل جنابت در حال حيض
سؤال 174 . زنى كه حائض است مى خواهد غسل جنابت و يا يكى از اغسال ديگر را بجا آورد آيا صحيح است؟
بسمه تعالى: مى تواند براى جنابت و غير آن در حال حيض غسل كند.والله العالم
ولد الحيض
سؤال 175 . رواياتى در زمينه حرمت آميزش با زنان در حال حيض وارد شده است و از تشكيل نطفه به عنوان ولد الحيض هشدار داده شده و از سوى ديگر كارشناسان زيست شناسى انعقاد نطفه در حال حيض را منكرند توجيه روايات وارده با اين نظرات كارشناسانه علمى چگونه خواهد بود؟
بسمه تعالى: هر چند كارشناسان مى گويند نطفه منعقد نمى شود ولى احيانا ممكن است منعقد گردد هر چند بصورت نادر در اواخر حيض.والله العالم
صفحه 64
ندانستن سنّ تكليف
سؤال 176 . كسى كه سنّ خود را فراموش كرده است و يا در اخذ شناسنامه سهل انگارى شده حالا به هنگام ديدن خون از لحاظ صوم و صلاة چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه خون حيض را ببيند نشانه سبق بلوغ است. والله العالم
لكه بينى پس از مصرف قرص براى جلوگيرى از حيض
سؤال 177 . زنانى كه در سفر حج به علّت مصرف دارو نظم ماهانه خود را از دست مى دهند در طى شبانه روز چند بار فقط لكه پر رنگ و احياناً كم رنگ مى بينند و در بقيّه اوقات پاك اند، چه وظيفه اى دارند؟ آيا از نظر اعمالى كه مستلزم طهارت است اجتناب نمايند و يا مى توانند جهت اعمال بعدى مبادرت ورزند؟
بسمه تعالى: هرگاه اين لكه ها پشت سر هم باشد به طورى كه معلوم شود در داخل فرج خون حيض است ، محكوم به حيض است و در غير اين صورت محكوم به استحاضه است.والله العالم
سؤال 178 . زنى كه عادت ماهانه او هميشه 7 روز باشد و تا 10 روز لك ببيند وظيفه او در اين سه روز چيست؟
بسمه تعالى: محكوم به حيض است.والله العالم
احكام حيض
كفاره جماع در حال حيض
سؤال 179 . كفاره نزديكى با زن در حال حيض چيست؟
صفحه 65
بسمه تعالى: اگر نزديكى در قسمت اول ايام حيض باشد كفاره آن هجده نخود طلا كه برابر است با سه چهارم مثقال صيرفى رايج در بازار و اگر در قسمت دوم از ايام يادشده باشد كفاره آن نه نخود طلا ودر قسمت سوم چهار و نيم نخود طلاست . والله العالم
استفاده از قرص براى جلوگيرى از لكه بينى
سؤال 180 . اگر خانمى براى جلوگيرى از باردارى از قرص و يا آمپول استفاده كرده است حكم لكه و خونى كه در ايام عادت مى بيند چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه لكه هاى خون سه روز به صورت متوالى باشد محكوم به حيض است . والله العالم
خون ديدن بيش از سه روز و كمتر از ده روز
سؤال 181 . زنى سه روز به طور مستمر خون مى بيند ولى در طى هر ماه بيش از سه روز و كمتر از ده روز با غالب صفات حيض خونريزى دارد آيا مى تواند جايى را كه با غالب صفات خون ديده، حيض حساب كند؟
بسمه تعالى: هرگاه عادت وقتيه و عدديه ندارد، روزهايى كه صفات حيض دارد را حيض قرار دهد . والله العالم
تجاوز از ده روز به مدت طولانى
سؤال 182 . خانمى داراى عادت عدديه بوده و اكنون بيش از يك سال است حيض او متجاوز از ده روز است آيا هنوز عادت عدديه اش باقى است؟
بسمه تعالى: هرگاه عادت عدديه او در ظرف يك سال داراى صفات حيض بوده و بقيه صفات استحاضه داشته است، عادت عدديه او محفوظ است مگر اين كه صفات خون در آن ايام كم يا
صفحه 66
زياد شود، در اين صورت حكم مضطربه را دارد . والله العالم
قطع شدن خون قبل از تمام شدن روزهاى عادت
سؤال 183 . زنى عادتش هفت روز است آيا پس از تمام شدن روز هفتم بايد غسل كند يا هر ساعتى كه خون قطع شد غسل براى نماز واجب مى شود؟
بسمه تعالى: هر موقع اطمينان پيدا كرد كه خون قطع شده است، بايد غسل كرده و نماز بخواند هرچند هفت روز كامل نشده باشد . والله العالم
سه روز ابتداى حيض
سؤال 184 . اگر زنى در ايام عادت وقتيه خويش خونى ببيند و تا سه روز ادامه پيدا كند ولى آزمايش نكرده است كه در درون آلوده بوده يا نه، وظيفه اش در اين سه روز ابتدائى چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه عادت وقتيه دارد اختبار لازم نيست، اختبار، وظيفه كسانى است كه عادت وقتيه ندارند يا آغاز خون ديدن آنها است يا از نظر وقت مضطربه است . والله العالم
تجاوز از ده روز به طور اتفاقى
سؤال 185 . خانمى كه عادت وى مشخص نيست گاهى اوقات از ده روز بيشتر خون مى بيند و گاهى اوقات كمتر از ده روز و گاهى كمتر از سه روز، وظيفه اش
چيست؟
چيست؟
بسمه تعالى: اگر خون از ده روز گذشت روزهايى كه نشانه هاى حيض را دارد حيض قرار داده، و باقيمانده را استحاضه، و اگر همگى از نظر اوصاف يكسان است به عادت اكثريت خويشان از
صفحه 67
نظر عدد عمل كند و اگر خويشان از نظر عدد مختلف هستند هفت روز را حيض و مابقى را استحاضه قرار دهد، و اگر از ده روز نگذشت همه حيض است . والله العالم
نداشتن رحم
سؤال 186 . زنى رحمش را برمى دارد اگر خونى مشاهده كند آيا اين خون محكوم به حيض است؟
بسمه تعالى: هرگاه شرائط خون حيض را داشته باشد محكوم به حيض است . والله العالم
ديدن خون پس از يائسگى
سؤال 187 . خانمى در سن يائسگى است ولى به خاطر كيست موجود در رحم خون مى بيند وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: احتياطاً عمل استحاضه را انجام دهد . والله العالم
غسل براى نماز قضا
سؤال 188 . اگر زن مستحاضه كثيره نماز صبح وى قضا شود و بخواهد نماز ظهر را بجا آورد آيا براى نماز قضاى صبح غسل جداگانه لازم است يا مى تواند يك غسل انجام دهد و نماز قضا و ظهر و عصر را بجا آورد؟
بسمه تعالى: احتياطاً غسل ديگرى انجام دهد . والله العالم
چگونگى تبديل پنبه براى مستحاضه
سؤال 189 . مستحاضه كثيره تبديل پنبه را بعد از غسل و وضو انجام دهد يا قبل از آن؟
صفحه 68
بسمه تعالى: محل را تطهير و غسل نمايد و براى تحفظ از خروج خون، پنبه پاكى را داخل بگذارد . والله العالم
شك در انجام غسل
سؤال 190 . خانم مستحاضه كثيره پس از خواندن نماز ظهر شك دارد غسل انجام داده يا نه،آيا واجب است براى نماز عصر غسل كند؟
بسمه تعالى: نماز ظهر صحيح است ولى بايد براى نماز عصر غسل كند و وضو بگيرد و در موردى كه وضو و غسل واجب است احتياط واجب آن است كه قبل از غسل، وضو بگيرد . والله العالم
ترك غسل صبح براى مستحاضه
سؤال 191 . اگر زنى مستحاضه متوسط است، صبح غسل را انجام ندهد آيا مى تواند قبل از ظهر غسل كند؟
بسمه تعالى: مى تواند پيش از ظهر غسل كند و نماز صبح را قضا كند . والله العالم
خواندن نماز قضا پس از نماز صبح
سؤال 192 . آيا زن مستحاضه متوسطه كه براى نماز صبح غسل كرده است مى تواند پس از نماز صبح، نمازهاى قضاى خود را بخواند؟
بسمه تعالى: با تجديد وضو براى هر نماز مى تواند نمازهاى قضا بخواند . والله العالم
ديدن خون پس از 50 سال در زنان غيرقرشى
سؤال 193 . زنانى كه غير قريشى هستند اگر پنجاه سال قمرى را گذرانده باشند و باز
صفحه 69
هم خون با شرايط حيض را در خود ببينند به نظر حضرت عالى اين زن چه تكليفى دارد؟
بسمه تعالى: حكم استحاضه را دارد.والله العالم
غسل مستحاضه در شب براى صحت روزه
سؤال 194 . در غسل مستحاضه ليلى و يا نهارى كه براى صحّت صوم و صلوه انجام مى گيرد دخول وقت نماز را واجب مى دانيد؟
بسمه تعالى: اگرمستحاضه متوسطه و كثيره بخواهد روزه بگيرد بايد غسلهاى متوسطه و كثيره را پس از دخول وقت نماز به ترتيبى كه در كتاب طهارت و صوم گفته شده است انجام دهد . والله العالم
احكام نفاس
نفاس پس از سزارين
سؤال 195 . بچه اى كه به وسيله عمل جراحى از داخل رحم خارج مى شود، خونهايى كه پس از عمل از مجراى طبيعى زن خارج مى شود، حكم نفاس دارد يا خير؟
بسمه تعالى: حكم نفاس را دارد مثل اين كه سقط جنين كند . والله العالم
سزارين و خون پس از آن
سؤال 196 . بعضى از فقهاء خون بعد از عمل جرّاحى سزارين را دم جروح مى دانند به نظر حضرت عالى خون مزبور نفاس است و موجب غسل مى گردد؟
بسمه تعالى: خون نفاس است البته ممكن است همراه با خون جراحى نيز باشد. والله العالم
صفحه 70
خونريزى قبل از سقط
سؤال 197 . آيا خونريزى قبل از سقط جنين، حيض است يا استحاضه؟
بسمه تعالى: اگر خون مرتبط با زخم نباشد، استحاضه است . والله العالم
كفايت غسل نفاس از بقيه غسلها
سؤال 198 . آيا با انجام غسل نفاس يا حيض و يا جنابت غسلهاى ديگر ساقط مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه يكى از آنها را نيت كند از بقيه كفايت مى كند . والله العالم
احكام نماز
شك درطلوع آفتاب
سؤال 199 . اگر پس از بيدار شدن براى نماز صبح شك كند كه وقت باقى است يانه، بايد به چه نيتى نماز بخواند و نيز اگر تاكنون به نيت قضا مى خوانده، نماز او صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر نگاه كرد و معلوم نشد كه آفتاب طلوع كرده است يا نه، به نيت اداء نماز صبح را بخواند ولى نمازهايى كه تا به حال خوانده ان شاء الله صحيح است . والله العالم
بيدار كردن براى نماز
سؤال 200 . بيدار كردن ديگران اعم از ميهمان و همسايه و غيره براى نماز واجب چگونه است آيا شرعاً اشكال دارد و آيا اين عمل بين اولاد و ديگران فرق قائل
صفحه 71
هستيد و اگر بيدار كردن اشكال داشته باشد پخش اذان از بلندگوها چگونه است؟
بسمه تعالى: بيدار كردن افراد واجب نيست ولى پدر چون نسبت به فرزندان خود ولايت دارد اشكال ندارد، پخش اذان از بلندگو موقع اذان اشكال ندارد و اين ربطى به بيدار كردن ندارد و از زمان پيامبر(صلى الله عليه وآله) سنت بر همين بوده است.والله العالم
انحراف از قبله به مقدار 15درجه
سؤال 201 . قبله مسجدى ْ15 درجه انحراف دارد ولى نمازگزاران به اين انحراف توجه ندارند،و نماز را به طرف قبله نمى خوانند آيا نماز آنان صحيح است؟
بسمه تعالى: انحراف از قبله در حد پهناى يك انگشت اشكال ندارد و بيش از اين اشكال دارد . والله العالم
انحراف از قبله به مقدار كم
سؤال 202 . اگر در جايى مثلاً قبله كمى مايل به راست باشد به اندازه 23 درجه، واز طرفى نمازگزارى بيش از اين مقدار كج بايستد و دليلش اين باشد كه احتياط مى كنم و عرف به اين شخص بگويد كمى بيش از اندازه كج ايستاده اى، حكم نماز اين شخص و حكم كسى كه به اين شخص اقتداء مى كند،چيست؟
بسمه تعالى: اگر انحراف خيلى كم باشد اشكال ندارد.والله العالم
نماز اوّل وقت در اداره
سؤال 203 . كارمند دولت نماز را در اوّل وقت مى خواند ولى به لحاظ مراجعه ارباب رجوع مورد ملامت قرار مى گيرد و قضاى حاجت اشخاص را اهمّ تلقّى مى كنند در اينگونه موارد وظيفه كارمند و اشتباه او چيست؟
بسمه تعالى: بايد طبق قراداد رفتار كند اگر اجازه دادند در موقع انجام
صفحه 72
وظيفه مى تواند براى نماز، كارش را تعطيل كند.والله العالم
نماز صبح در شب مهتابى
سؤال 204 . آيا در شبهاى مهتابى مى توان نماز صبح را به محض رسيدن وقت اذان خواند؟
بسمه تعالى: شب مهتابى وغير مهتابى تفاوتى ندارد وقت نسبت به هر دو يكى است و يقين به طلوع فجر كافى است هر چند مهتاب مانع از رؤيت آن باشد .والله العالم
قبله هاى مساجد پس از ظهور حضرت حجّت(عليه السلام)
سؤال 205 . گفته مى شود كه وقتى حضرت مهدى عجل الله تعالى فرجه ظهور مى كنند قبله را به طرف كربلا تغيير مى دهند آيا اين مطلب صحيح است؟
بسمه تعالى: قبله تا روز قيامت همان است كه قرآن بيان فرموده است (فَوَلِّ وَجْهَك شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ)(1) . والله العالم
خواندن نافله در حال راه رفتن
سؤال 206 . آيا در حال راه رفتن مى توان نماز شب و يا نوافل يوميه را خواند؟
بسمه تعالى: نماز شب را و نوافل يوميه را مى توان در حال راه رفتن هرچند به غير قبله، خواند . والله العالم
نماز در زمينى كه كشت نشده
سؤال 207 . نماز خواندن بدون اجازه در زمينى كه كشت نشده است جايز است؟
بسمه تعالى: اگر زمين محصور نباشد و نماز هيچ نوع خرابى ايجاد
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ1 . البقرة: 144 .
صفحه 73
نكند اشكال ندارد مگر اين كه صاحب زمين راضى نباشد . والله العالم
نماز در ملك وارث با عدم رضايت برخى از وراث
سؤال 208 . آيا در خانه اى كه متعلق به ورثه است و برخى از ورّاث راضى نيستند نماز خواندن صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال نماز صحيح نيست . والله العالم
شك در غصبى بودن
سؤال 209 . مسجدى حدود 20 سال قبل احداث شده، در رابطه با زمين مسجد بين دو طائفه اختلاف مى باشد، عده اىمى گويند زمين آن غصبى است و عده اى منكر آن هستند آيا نماز خواندن در اين مسجد جايز است؟ و آيا تحقيق لازم است؟
بسمه تعالى: مادامى كه دو شاهد عادل و آگاه به غصبى بودن زمين شهادت ندهند نماز خواندن در آنجا اشكالى ندارد و اگر هم بعداً غصبى بودن زمين قطعى شد لطمه اى به نمازهاى پيشين نمى زند . والله العالم
نماز در زمين غصبى
سؤال 210 . اگر بداند در صورتى كه در زمين غصبى نماز نخواند نمازش قضا مى شود وظيفه او چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه ورود به زمين غصبى عمدى نباشد و يا عمدى بوده و توبه كند، نماز را به حالت ايمايى در حين خروج بخواند و پس از خارج شدن نيز قضا كند . والله العالم
صفحه 74
نماز خواندن پس از كشف غبن
سؤال 211 . اگر منزلى را خريدارى نمايد سپس متوجه شود كه در معامله مغبون شده است آيا استفاده از ملك و نماز خواندن در آن چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: در صورتى كه از نظر كارشناسان مغبون باشد حق فسخ دارد طبعاً اگر فسخ كرد نمازخواندن در آنجا صحيح نخواهد بود مگر به اجازه مالك . والله العالم
اسامى خداوند بر فرش مسجد
سؤال 212 . بر روى فرش مسجد اسامى خداوند نوشته شده آيا دست زدن و يا پاگذاشتن و نماز خواندن روى آنها جايز است؟
بسمه تعالى: بايد در آنجا كه لفظ جلاله است از هر نوع پاگذاشتن يا با دست بى وضو لمس كردن خوددارى كرد و اگر سهواً زيرپا بماند نماز او صحيح است ولى اگر عمداً زيرپا قرار گيرد نماز او باطل است . والله العالم
پوشاندن پا هنگام نماز براى زن
سؤال 213 . آيا پوشاندن صورت و دو دست و روى پا هنگام نماز براى زن در هنگامى كه در معرض ديد نامحرم باشد واجب است؟
بسمه تعالى: هرگاه زن نمازگزار در معرض نگاه ريبه وتلذذ باشد بايد بيوشاند . والله العالم
چادر بدن نما
اگر چادرى كه زنان در حال نماز بر سر مى اندازند بدن نما باشد ولى نامحرم حضور نداشته باشد آيا نماز صححيح است؟
صفحه 75
بسمه تعالى: اگر بدن نما باشد نماز باطل است . والله العالم
كسى كه قادر به اداى حروف نيست
سؤال 214 . اگر نمازگزار نتواند برخى از حروف را به شكل صحيح اداء كند وظيفه وى چيست؟
بسمه تعالى: كسى كه تمكّن ندارد معذور است تا اينكه تمكّن پيدا كند . والله العالم
ادغام در ذكرهاى نماز
سؤال 215 . آيا ادغام در قرائت سوره يا اذكار نماز مثل ذكر صلوات واجب
است؟
است؟
بسبمه تعالى: ادغام بين دو كلمه در موارد ذكر شده در علم تجويد مستحب است . والله العالم
تبديل نيت در آخر نماز بدون توجه
سؤال 216 . شخصى سوال مى كند كه نماز ظهر را به نيت ظهر شروع كردم در اثر غفلت در اواخر نماز سلام ها را با نيت عصر تمام نمودم و اين تبديل قصد بدون توجه انجام شده است اكنون اين نماز با اين كيفيت مجزى است؟
بسمه تعالى: نماز او صحيح است.والله العالم
مد در حمد
سؤال 217 . آيا رعايت دو مد در «ولا الضالين»واجب است و يا يكى از آن دو، لطفاً بيان فرماييد؟
بسمه تعالى: مدّ اول لازم و مدّ دوم مستحب است.والله العالم
صفحه 76
قرائت معروف يا عاصم
سؤال 218 . در حمد و سوره نمازها كدام يك از قرائات متداوّل است؟ اگر
چنانچه طبق قرائت عاصم و غير آن كه غير معروف است نماز بخوانيم، آيا اشكال دارد؟
چنانچه طبق قرائت عاصم و غير آن كه غير معروف است نماز بخوانيم، آيا اشكال دارد؟
بسمه تعالى: لازم است با قرائت رايج در مصاحف امروز خوانده شود و غير رايج به خاطر عدم تواتر از پيامبر(صلى الله عليه وآله)مجزى نيست.والله العالم
جزء بودن بسم الله
سؤال 219 . آيا به نظر حضرت عالى بسم الله هر سوره جزء آن سوره است؟ و اگر فردى در نماز بعد از حمد به نيّت خواندن يك سوره بسم الله بگويد و بعد نيّتش عوض شود و بخواهد سوره ديگرى بخواند بايد دوباره بسم الله بگويد؟
بسمه تعالى: بسم الله هر سوره جزء آن سوره است. ولى هرگاه كسى بسم الله را به نيت اينكه سوره خاصى را بخواند بگويد ولى بجاى آن سوره ديگرى را بخواند اشكال ندارد. مگر اينكه بسم الله را به نيت سوره توحيد يا جحد گفته باشد كه در اين صورت عدول به سوره ديگر جايز نيست.والله العالم
حركت به مقدار كم
سؤال 220 . اگر هنگامى كه نماز را قرائت نمى كنيم، مثلاً مابين سوره حمد ،بدن را حركت دهيم يا پاى خود را بلند كنيم و كمى به طرف راست يا چپ بكشيم، اينكار آيا اشكالى به نماز وارد مى كند؟
بسمه تعالى:در حال سكوت اگر حركتى كه صورت صلاتى را از بين ببرد انجام ندهد اشكال ندارد.والله العالم
صفحه 77
دو سوره به جاى يك سوره
سؤال 221 . آيا سوره هاى (فيل و ايلاف)،(ضحى و انشراح) در حكم يك سوره اند؟
بسمه تغالى: به ظاهر دو سوره هستند ولى در نماز يكى از آن دو به تنهايى كافى نيست و بايد با هم خوانده شوند . والله العالم
معيار آهسته و يا بلند خواندن قرائت چيست؟ سؤال 222 . ميزان در آهسته خواندن نماز ظهر و يا بلند خواندن نماز صبح چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه صدا جوهر داشته باشد بلند است و الا آهسته است . والله العالم
مخارج حروف و برگرداندن صورت از قبله
سؤال 223 . كسى مدتى در نمازهاى گذشته مثلاً مخرج حروف ص، ض، ث ،س را رعايت نكرده و يا نوك انگشت شصت پا را بر زمين نگذاشته يا چهره صورت خود را بيش از حد مجاز به راست و چپ برگردانده است حالا متوجه شده نمازهاى گذشته او چگونه است؟
بسمه تعالى: هرگاه جاهل به مسأله بوده و در جهل مقصر نبوده نمازهاى او صحيح است و فقط در صورتى كه صورت خود را بيش از نود درجه برگرداند ، آن را اعاده كند.والله العالم
جهر عمدى در نماز اخفاتى
سؤال 224 . آيا جهر حمد و سوره عمداً در نمازهاى اخفاتى حرام است و يا مبطل هم مى باشد؟
بسمه تعالى:حرام و مبطل هم مى باشد.والله العالم
صفحه 78
ادغام در قرائت حمد
سؤال 225 . آيا ادغام تنوين يا نون ساكن در حروف «يرملون» در قرائت حمد و سوره و ذكر صلوات واجب است؟
بسمه تعالى: واجب نيست . والله العالم
مخارج حروف
سؤال 226 . اگر حركات يا حرفى تبديل به حرف ديگر شود مثل الحمد الهمد، آيا نماز وى صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر با علم به حكم و موضوع بوده و توانايى اصلاح داشته يا جهل وى تقصيرى بوده نماز باطل است بنابر اين كسى كه زبانش عادت به خطا نموده، بايد تصحيح كند و الا نماز را به جماعت بخواند و الا به آن مقدارى كه مى تواند اكتفا كند . والله العالم
تمكن از قرائت صحيح با گفتاردرمانى
سؤال 227 . آيا كسى كه قادر به اصلاح قرائت نيست ولى در صورت مراجعه به گفتاردرمانى به احتمال قوّى موفّق به اصلاح گردد آيا اين درمان برايش واجب خواهد بود؟
بسمه تعالى:در صورت تمكن لازم است به هر طريقه ممكن، قرائت خود را اصلاح كند.والله العالم
قنوت وتر
سؤال 228 . آيا زنان را در قنوت وتر مى تواند در شمار چهل مومن به حساب آورد و يا ذكوريّت آنها شرعاً منصوص مى باشد؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد.والله العالم
صفحه 79
تكرار آيات در نماز
سؤال 229 . در اثناى حمد و يا سوره نماز واجب خوشم مى آيد كه بعضى از آيات را چند بار تكرار كنم آيا اشكال دارد؟
بسمه تعالى:اگر وسوسه نباشد تكرار برخى از آيه ها مانند اياك نعبد اشكال ندارد. والله العالم
خشوع و قصد قرائت قرآن
سؤال 230 . فقهاء رضوان الله عليهم فرموده اند كه بايد حمد و سوره را به قصد قرائت قرآن خوانده شود و حالت دعا پيدا نكند از سوى ديگر اگر انسان بخواهد در نماز خشوع و خضوع پيدا كند بايد به مفاهيم و معانى جملات توجه كند و اين توجه قهراً نوعى حالت دعا را در ذهن انسان ايجاد مى كند، در اين صورت نماز اشكال پيدا نمى كند؟
بسمه تعالى: خطور معانى به هنگام قرائت مبطل نيست آنكه مبطل است انشاء معانى با آن الفاظ است.والله العالم
شك در انجام سه بار تسبيحات
سؤال 231 . اگر كسى شك كرد كه تسبيحات اربعه را سه بار گفته يا دو بار بنا را بر بيشتر مى گذارد يا كمتر؟
بسمه تعالى: مادامى كه به ركوع نرفته است تكميل كند.والله العالم
قيام متصل به ركوع
سؤال 232 . در نماز مستقيماً از حالت قنوت به ركوع رفتن بدون اينكه دستها را پايين بيندازيم آيا ضررى به نماز مى رساند، حكمش چيست؟
بسمه تعالى:كافى است و قيام متصل به ركوع حاصل است.والله العالم
صفحه 80
خواند چند سوره در يك ركعت
سؤال 233 . خواندن بيش از يك سوره عمداً در نماز واجب چطور است؟
بسمه تعالى: جايز است ولى كراهت دارد.والله العالم
برداشتن اشياء از زمين در نماز
سؤال 234 . برداشتن تسبيح از زمين و خاموش كردن تلفن همراه و نيز قرائت سوره اى از قرآن از روى مصحف در حال قيام نماز اشكال دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه موقع بلند شدن ، تسبيح را بردارد و موقع ركوع به زمين بگذارد اشكال ندارد و خاموش كردن تلفن همراه هرگاه طول نكشد و به حالت نماز لطمه نزند اشكال ندارد و قرائت از روى مصحف اشكال ندارد.والله العالم
قرائت نماز به غير مشهور
سؤال 235 . آيا قرائت حمد و سوره به قرائت غيرمشهور جايز است؟
بسمه تعالى: در روايتى از امام صادق (عليه السلام) آمده است قرآن واحد است و از نزد واحد نازل شده و اختلاف از ناحيه قارئان پديد آمده است پس احوط اين است كه قرائت مشهور به روايت حفص از عاصم اكتفاء كرد مگر در موردى كه قرائت حفص با مشهور مخالف باشد . والله العالم
تبديل حروف در نماز
سؤال 236 . آيا تبديل حروف ضاد به دال يا طاء جايز است؟
بسمه تعالى: تبديل صحيح نيست . والله العالم
صفحه 81
قنوت
برگرداندن انگشتر در حال قنوت
سؤال 237 . آيا در قنوت نماز برگرداندن انگشتر مستحب است؟
بسمه تعالى:آنچه در روايات آمده اين است كه به هنگام دعا به طور مطلق انگشتر فيروزه يا عقيق در انگشت او باشد نه گردانيدن آن.والله العالم
دعا به غير عربى
سؤال 238 . خواندن دعا به زبان غير عربى در قنوت و ركوع و سجود نمازهاى واجب بنظر حضرت عالى چطور است؟
بسمه تعالى:از خواندن دعا در حال نماز به غير عربى خوددارى شود.والله العالم
خطا در اعراب در قنوت
سؤال 239 . اگر كسى در قنوت و غير آن ، اعراب كلمه اى را غلط بخواند و بعداً بفهمد حكم نمازش چيست؟
بسمه تعالى:اگر عمداً نباشد اشكال ندارد ولى بايد كوشش كند در آينده صحيح بخواند.والله العالم
گفتن آمين
سؤال 240 . حكم كلمه آمين در قنوت نماز پس از استماع دعاى امام جماعت چيست؟
بسمه تعالى:گفتن آمين بعد از حمد مبطل نماز است ولى در قنوت
صفحه 82
خواندن هر دعايى كه در آن آمين وارد شده است مانعى ندارد و در غير اين صورت احتياطاً بايد خوددارى شود.والله العالم
حكم ناتوان از ركوع و سجود
سؤال 241 . كسى كه مى تواند بايستد ولى نمى تواند به جهت درد كمر به ركوع و سجده رود، نماز را چگونه بخواند؟
بسمه تعالى: بايد براى ركوع با سر اشاره كند( سر را مقدارى خم كند) و موقع سجود بنشيند و ميزى در برابر خود بگذارد و دست ها را روى ميز قرار دهد و در حد امكان انجام دهد . والله العالم
باز بودن دست و سينه هنگام ركوع براى زنها
سؤال 242 . زنى هنگام نماز چادر را روى صورت خود مى كشد ولى هنگام ركوع چنانچه كسى از زير به او نگاه كند بازو و سينه او ديده مى شود آيا اين پوشش كافى است؟
بسمه تعالى: بنابر احتياط بايد او در همه حالات پوشش را رعايت كند . والله العالم
سجـــده
گذاردن آرنج بر زمين هنگام سجده
سؤال 243 . نماز گزار در هنگام سجده اگر به غير از كف دستها ، دستها را تا آرنج به زمين بچسباند، حكم نمازش چيست؟
بسمه تعالى: مكروه است والله العالم
صفحه 83
سجده بر اسكناس
سؤال 244 . سجده بر اسكناس كاغذى صحيح است يا خير؟
بسمه تعالى: جائز نيست . والله العالم
تكرار آيه سجده به شوخى
سؤال 245 . اگر كسى آيه سجده دار را به خاطر اذيّت كردن و يا به شوخى به طرف مقابل يك يا چند بار قرائت كند و شنونده قصد گوش كردن را نمى كند فقط به گوشش مى رسد، آيا سجده واجب مى شود و در صورت وجوب يك سجده كفايت مى كند اگر آيه چند بار قرائت شود؟
بسمه تعالى: به تعداد هر آيه كه مى شنود بايد سجده كند.والله العالم
شنيدن آيه سجده در ماشين
سؤال 246 . انسان بعضاً در حال سواره بر ماشين و... آيات سجده را قرائت مى كند و يا مى شنود چه وظيفه اى دارد؟ آيا بايد نخواند و يا از مركب پياده شود و سجده كند؟ و آيا در سجده تلاوت و سجده شكر نيز وضع اعضاى سبعه واجب است؟
بسمه تعالى:هرگاه امكان پياده شدن هست بايد سجده اختيارى بكند و در غير اين صورت با ايماء و اشاره و گذاردن پيشانى بر پشت دست سجده بكند و در سجده تلاوت وضع اعضاى سبعه واجب نيست و تنها گذاردن پيشانى بر زمين كافى است .والله العالم
گذاردن تمام دست بر روى زمين در سجده
سؤال 247 . عنوان كف دست در تيمّم و يا سجده ، انگشتان را نيز شامل مى شود و يا تنها جوف و باطن كف منظور شده است؟
بسمه تعالى: همه دست را حتى انگشتان را هم بايد بر زمين
صفحه 84
بگذارد و سجده نمايد و در تيمم مسح كند .والله العالم
سجده بر كاغذ يا دستمال
سؤال 248 . آيا سجده بر كاغد دستمالى و يا كاغذ معمولى جايز است؟
بسمه تعالى:هرگاه مواد اوليه آن چوب باشد اشكال ندارد ولى بهتر اين است كه جز در حالت اضطرار بر كاغذ سجده نكنند.والله العالم
سجده بر تسبيح تربت
سؤال 249 . با توجه به اينكه دانه هاى تسبيح بر پيشانى كاملاً نمى چسبند سجده بر تسبيح تربت جايز است؟
بسمه تعالى: تسبيح گلى هر چند دانه هاى آن به هم نچسبد اشكالى ندارد.والله العالم
سجده بر سيمان
سؤال 250 . آيا به پودر سيمان و سيمانى كه سخت شده ، سجده و تيمّم جايز است؟
بسمه تعالى: بنابر احتياط تيمم بر آنها جايز نيست البته اگر روى سيمان سفت شده غبار جمع شود تيمم بر آن در صورت عدم وجود خاك و سنگ غبار آلود جايز مى باشد.والله العالم
سجده بر كلمات تربت
سؤال 251 . سجده نمودن برطرف نوشته شده مهرها همانند كلمات ( تربت اعلا مال كربلا) بنظر حضرت عالى جايز است و يا احتياط مى فرماييد؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد ولى بهتر اين است كه هيچ نوع نوشته يا نقشى بر روى مهر نباشد.والله العالم
صفحه 85
كيفيت دستها در سجده
سؤال 252 . آيا در سجده بايد نوك انگشتان دست رو به قبله باشد و يا بسته و يا باز بودن انگشتان از هم به نماز اشكال مى رساند؟
بسمه تعالى:مستحب است انگشتان به هم پيوسته و به سوى قبله باشد.والله العالم
يكبار سبحان الله گفتن
سؤال 253 . شخصى از مقلّدين حضرت عالى زمانى متمادى در ركوع و سجود نمازهاى واجب فقط يكبار سبحان الله گفته است نماز ايشان به لحاظ صحّت چه صورت دارد؟
بسمه تعالى:اگر جاهل قاصر باشد اعاده لازم ندارد.والله العالم
گذاردن دست بر زمين ناهموار
سؤال 254 . اگر درسجده كف دست به علّت ناهموار بودن زمين و يا به علت وجود فضاى خالى روى سنگ فرشها يا مثلاً دو فرش به هم نرسيده و دست روى اين فضاى خالى قرار مى گيرد و اين مقدار با زمين تماس پيدا نمى كند ،آيا نماز صحيح است؟
بسمه تعالى:اگر عرفاً صدق كند كه دستها بر روى زمين است كافى است و فاصله ها مضرّ نيست . والله العالم
سجده معذور نشسته بر روى صندلى
سؤال 255 . معذورى كه به مقتضاى بيمارى، نماز خود را روى صندلى مى خواند و سجده و ركوع آن را با اشاره انجام مى دهد آيا هنگام سجده با اشاره سر بايد سر انگشتان پاها را نيز بر زمين بچسباند؟
صفحه 86
بسمه تعالى:تكليف اين شخص اين است كه ميز در برابرش باشد و دست ها را روى ميز بگذارد و بر مهر سجده كند و احتياطاً در صورت امكان سر انگشت شصت پا را روى زمين بگذارد.والله العالم
سجده نكردن هنگام شنيدن آيه سجده
سؤال 256 . موقع تلاوت آيات سجده، مايصحّ السجود در اختيار نداشتم فلذا سجده ننمودم آيا اكنون قضاى آن را در ذمّه دارم؟
بسمه تعالى:به هنگام شنيدن آيات سجده چيزى جز نهادن پيشانى بر زمين شرط نيست ، هر چند ما يصح السجود نباشد و بنابر احتياط سجده هايى را كه انجام نداده قضا كند.والله العالم
سجده بر روى صندلى براى صاحبان عذر
سؤال 257 . چند وقتى است كه در مساجد و منازل شخصى معمول شده است كه صاحبان عذر بر روى صندلى مى نشينند و در مقابل آنان كه ميز نسبتا بلندى گذاشته مى شود كه نمازگزار به هنگام سجده پيشانى خود را روى همان ميز ميگذارد اكنون سوال اين است آيا گذاردن كف دستها نيز طبق روال هميشگى بايد روى آن ميز گذارده شود يا لزوم ندارد؟
بسمه تعالى: بايد كف دستها را نيز روى ميز بگذارد.والله العالم
مسح پا
سؤال 258 . عبارت «اطراف اصابع» در مسح پاها شامل نوق انگشتان مى شود و يا منظور فقط سر انگشتان است؟
بسمه تعالى: مقصود اين است كه از نقطه اى كه ناخن روييده است به طرف بالا مسح كند. والله العالم
صفحه 87
گذاردن مهر بر پيشانى
سؤال 259 . مريضى كه مى توانسته محل مهر را بالا بياورد ولى مهر را به پيشانى گذاشته، و محل سجده را بالا نياورده است آيا نماز او صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه قادر بر سجده ولو به صورت ناقص باشد بايد آن را انجام دهد و بالا بردن مهر كافى نيست . والله العالم
تشــهد و سـلام
تشهد با جمله و عجّل فرجهم
سؤال 260 . آيا بعد از صلوات در تشهد نماز «و عجّل فرجهم» را مى توان گفت؟
بسمه تعالى:نماز را به همان نحو كه در رساله هاى عمليه نوشته اند بايد خواند و نبايد چيزى بر آن افزود.والله العالم
اضافات در تشهد
سؤال 261 . آيا افزودن جملات: «الهاً واحداً...»، بعد از ذكر شهادت اوّل در تشهّد و جمله «ارسله بالهدى و دين الحق ...» بعد از ذكر شهادت دوّم و «بارك على محمد و آل محمد ...» بعد از ذكر صلوات از نظر حضرت عالى مشروعيّت دارد؟
بسمه تعالى:از سوال قبلى پاسخ اين سوال نيز روشن شد.والله العالم
فراموش كردن سلام
سؤال 262 . اگر سلام آخر نماز فراموش شود بعد از زمانى متذكّر شود چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: هر موقع خاطرش آمد بگويد و ضمناً دو سجده سهو انجام دهد.والله العالم
صفحه 88
خروج از نماز با سلام اوّل
سؤال 263 . شخصى مدّتى با سلام اوّل (السلام عليك ايها النبى ...) از نماز خارج شده است و معتقد بوده كه اين عمل صحيح است، آيا نمازهاى او صحيح است؟
بسمه تعالى:اگر جاهل قاصر بوده است اعاده لازم نيست.والله العالم
مصافحه پس از نماز
سؤال 264 . آيا خصوص مصافحه بعد از نمازهاى يوميه نصى از اهل بيت(عليهم السلام) وارد شده است؟
بسمه تعالى:نصّى وارد نشده است.والله العالم
تبديل شك به گمان پس از نماز
سؤال 265 . اگر شخصى در بين نماز 4ركعتى، شك بين 3و4 نمايد و لكن پس از سلام نماز، شك او تبديل به گمان شود آيا مى تواند به گمان خود عمل كند؟
بسمه تعالى: حجّيت ظن مربوط به اثناء نماز است و ظن پس از فراغ از نماز حجت نيست مگر اينكه به حد اطمينان برسد كه علم عرفى است . والله العالم
سه روز در سفر و كثير السفر
سؤال 266 . آيا كسى كه در هفته دو روز يا سه روز براى سربازى يا تحصيل يا شغل سفر مى كند حكم كثيرالسفر را دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه در هر هفته سه روز در سفر باشد حكم كثير السفر را دارد و در صورتى كه دو روز در سفر باشد احتياطاً نماز را جمع كند و در اين قسمت بين سفر براى سربازى يا محل تحصيل فرقى نيست . والله العالم
صفحه 89
فراموش كردن سجده سهو يا نماز احتياط
سؤال 267 . اگر نماز احتياط يا سجده سهو فراموش و پس از مدتى طولانى بياد بيايد آيا قضا دارد؟
بسمه تعالى: در فرض مسأله اگر نماز احتياط را فراموش كند نماز را اعاده كند و اگر سجده سهو را فراموش نمايد هر موقع يادش آمد با طهارت انجام دهد . والله العالم
حدّ مسافت در سفر شرعى
سؤال 268 . آيا در مسافت شرعى، ملاك 8 فرسخ شرعى است يا يك روز راه پيمودن چنانكه در برخى روايات آمده است؟
بسمه تعالى: ميزان همان هشت فرسخ شرعى است كه عدد معين دارد و اما پيمودن يك روز راه در گذشته غالباً برابر با هشت فرسخ بوده است . در اين مورد به كتاب ضياء الناظر فى اًحكام صلاة المسافر صفحه 27ـ30 مراجعه شود . والله العالم
سفر براى شركت در عروسى همراه با گناه
سؤال 269 . اگر شخصى به جهت شركت در عروسى همراه باگناه و رقصيدن به سفر رود، آيا سفر او سفر معصيت است و بايد نماز را تمام بخواند؟
بسمه تعالى: اين نوع سفر، سفر معصيت است . والله العالم
خطا در قصد ده روز ماندن
سؤال 270 . مردى به دروغ به همسرش در سفر مى گويد ده روز در اين مكان مى مانيد لذا زن قصد ده روز مى كند پس از فهميدن واقع، آيا نماز او شكسته
است؟
است؟
صفحه 90
بسمه تعالى: در اين مورد قصد زن تبعى بوده چون شوهر قصد نداشته طبعاً قصد همسر نيز بى اثر خواهد بود و بايد نمازها را قضا كند . والله العالم
حدّ ترخص روستاهاى به هم پيوسته
سؤال 271 . حد ترخص شهرها و روستاى نزديك به همديگر كه داراى شوراها و برخى مجموعه هاى مستقل مى باشد چگونه است؟
بسمه تعالى: حدّ ترخص شهرها آخرين محله است، هرگاه دو روستا محل واحدى حساب شود بايد حد ترخص را خروج از مجموع دانست ولى اگر در روستا از نظر عرفى مستقل حساب مى شوند ميزان پنهان شدن آخرين محله خود آن روستاست . والله العالم
نماز و روزه دانشجو و ماندن او در محل تحصيل
سؤال 272 . دانشجويى هرماه يك بار به وطن مى رود و در تابستان براى انتخاب واحد به محل تحصيل مى رود وظيفه او نسبت به نماز و روزه چيست؟
بسمه تعالى: با يك مرتبه مسافرت، كثرت سفر محقق نمى شود، اين دانشجو اگر در ايام تحصيل در هر ماه يك بار به وطن مى رود نماز و روزه اش در راه شكسته، در وطن تمام است و در ايام تحصيل هرگاه تصميم دارد كه در دوران تحصيل در آنجا بماند، هرچند گاهى به وطن اصلى سر بزند، آن نقطه براى او حكم وطن دوم را دارد . والله العالم
صفحه 91
وطن سوّم
آيا وطن سوّم را تصوّر دارد؟
بسمه تعالى: وطن سوم مانعى ندارد، فرض كنيد كسى در طول سال در هر شهرى چهار ماه زندگى مى كند نه تنها اقامت . والله العالم
احتمال برگشت به زادگاه
سؤال 273 . اگر احتمال بدهم كه در آينده به زادگاهم برمى گردم آيا نماز در زادگاه تمام است؟
بسمه تعالى: مادامى كه يقين به اعراض از محل نداريد و احتمال بازگشت، احتمال عقلائى باشد نماز را در آن محل تمام بخوانيد . والله العالم
استمرار تخيير در امكان چهارگانه
سؤال 274 . آيا به نظر حضرت عالى تخيير در اماكن چهارگانه ابتدايى است يا استمرارى؟
بسمه تعالى:استمرارى است.والله العالم
حدّ ترخّص در شهرهاى كنونى
سؤال 275 . با توجه به توسعه شهرها و آباديها تشخيص حد ترخّص مشكل شده است ، آنچه در رساله ها آمده است: آخرين ديوار شهر و آّبادى است، اكنون بجاى ديوار و خانه، مؤسسات و مراكز صنعتى است كه بصورت گسترده از طرف شهرها را احاطه كرده است. بنابراين وظيفه كسى كه وارد وطن يا عازم سفر است در انجام نماز و روزه چيست؟
بسمه تعالى:مقصود ساختمانهاى مسكونى متعارف يك طبقه و دو
صفحه 92
طبقه است. والله العالم
دور زدن هواپيما دور شهر و حدّ ترخّص
سؤال 276 . هواپيما بعد از پرواز از آسمان همان شهر دور مى زند، سپس بطرف مقصد اصلى خود پرواز مى كند. با توجه به نحوه حركت كه متضمن بازگشت به سوى همان شهر است به نظر حضرت عالى حدّ ترخّص براى مسافر كجاست و در قصر و افطار چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى:حركت دورى كافى نيست بايد از شهر خارج شود.والله العالم
گمان به باقى ماندن ده روز از آخر ماه
سؤال 277 . كسى به گمان اينكه دهه آخر ماه، ده روز است قصد اقامت كرده بعداً كشف شده كه ماه كم يك بوده است. اكنون با توجه به قصد اقامة عشره و كمتر از ده روز بودن آخر ماه نماز و روزه او چگونه است و نسبت به بقيّه ايّام چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى:هرگاه چنين فردى تصميم دارد ده روز بماند و تصور كرده است كه ماه هم تمام است ولى ماندن او مقيد به ماه نباشد اعمال گذشته او درست و در آينده نيز بايد تمام بخواند و اما اگر نظرش اين است كه تا آخر ماه بماند و خيال مى كرد ماه تمام است بايد در آينده وظيفه مسافر را انجام دهد ، گذشته را نيز بايد قضا كند. والله العالم
اقامت در شهر قم براى تحصيل و چند روز در سفر
سؤال 278 . طلاب علوم اسلامى مى پرسند: ما كه حدوداً چهار سال يا بيشتر و يا
صفحه 93
كمتر اراده كرده ايم در اين حوزه اقامت كنيم، اگر چنانچه هر روز و يا هفته اى، دو سه بار جهت تدريس يا اقامه نماز يا سخنرانى به محلى كه فوق مسافرت شرعى است برويم و برگرديم، در اين صورت حكم نماز و روزه ما در حوزه و اياب و ذهابها چيست؟
بسمه تعالى:چنين افرادى محل كار آنها براى آنها وطن دوم است و در سفرها نيز حكم كثيرالسفر را دارند. والله العالم
اقامت چند سال در يك مكان
سؤال 279 . شخصى بعنوان مسئول عقيدتى در پادگانى مشغول خدمت است و چند سال در آنجا به همين مسئوليت خواهد بود و شغل او ايجاب مى كند در طى هفته يكبار يا دوبار به مافوق مسافت رفته و به واحدهاى مربوطه سركشى كند نامبرده و كسانيكه در شرايط او كار مى كنند به لحاظ قصر و اتمام و صوم چه وظيفه اى دارند؟
بسمه تعالى:نقطه اى كه شخص در آنجا خدمت مى كند و مى خواهد چند سال به همين منوال در آنجا بماند، براى او وطن دوم است و اگر دو روز در هر هفته سفر مى كند و بر مى گردد احكام كثيرالسفر دارد.والله العالم
تحقق وطن
سؤال 280 . آيا كسى كه بعد از اعراض از محلى بخواهد در همان محل متوطن گردد. آيا اقامت شش ماه در تحقق هر وطن واجب است؟
بسمه تعالى:تجديد وطن نياز به اقامت شش ماه ندارد، همين قدر مدتى بماند كه عرفا بگويند زندگى را به آنجا منتقل كرده و آنجا را وطن خود قرار داده است، كافى است.والله العالم
صفحه 94
اعراض از وطن و نفروختن خانه آن مكان
سؤال 281 . اينجانب از وطن خود اعراض كرده ام ولى خانه مسكونيم را هنوز نفروخته ام حالا وظيفه من نسبت به نماز و روزه در آنجا چيست؟
بسمه تعالى:نماز چنين فردى در آن محل در صورت عدم قصد اقامه قصر و روزه را بايد افطار كند .والله العالم
تحقق كثيرالسفر
سؤال 282 . اقل مدتى كه بايد درتحقق كثير السفر بودن در نظر گرفته شود به نظر حضرت عالى چقدر است؟
بسمه تعالى:هرگاه فردى هر هفته دو روز سفر مى كند و مدتى به اين كار ادامه مى دهد كثيرالسفر است.والله العالم
يك سفر طولانى زيارتى يا تفريحى
سؤال 283 . سفر براى زيارت يا تفريح يا صرفاً همراهى با يك مسافر ديگر كه در مدت نسبتاً متمادى انجام مى گيرد،آيا موجب قصر و افطار است؟
بسمه تعالى:سفرهاى زيارتى و تفريحى اگر يك سفر حساب شود هر چند طولانى باشد حكم كثيرالسفر را ندارد.والله العالم
همراه زن با شوهر كثيرالسفر
سؤال 284 . زنى كه همراه همسرش هفته اى دو روز صرفاً به عنوان مصاحب سفر مى كند بدون اينكه شغلى داشته باشد حكم كثيرالسفر بر او صدق مى كند؟
بسمه تعالى:حكم زن با حكم شوهر يكسان است.والله العالم
صفحه 95
نماز در اتوبوس به ناچار
سؤال 285 . دانشجويى سؤال مى كند كه موقعيت زمانى من ايجاب مى كند در تمام فصول تحصيلى وقت نماز صبح در اتوبوس راهى مقصد شبستر باشم در شيوه انجام فريضه صبح چه تكليفى داريم؟
بسمه تعالى: كوشش كند شيوه سفر را عوض كند و در صورت ناچارى و عدم امكان توقف نماز خود را در اتوبوس بخواند و سپس قضا كند.والله العالم
ممانعت از نماز در وقت ادارى
سؤال 286 . آيا كارفرما مى تواند مانع از اقامه نماز به صورت جماعت يا فرادى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه ممانعت كارفرما از اقامه نماز به صورت جماعت يا فرادى سبب فوت شدن نماز باشد جائز نيست و در غير اين صورت بايد طبق قرارداد رفتار كنند و البته اگر قانون كار اين پيش بينى را كرده است و طرفين امضاء كرده اند بايد طبق آن عمل كنند و در غير اين صورت طبق قرارداد خصوصى . والله العالم
نماز فرادى اول وقت يا تأخير با جماعت
سؤال 287 . خواندن نماز جماعت در غير اول وقت افضل است يا نماز فرادى در اول وقت؟
بسمه تعالى: نماز جماعت افضل است . والله العالم
اقتداء در حال حركت
سؤال 288 . كسى وارد مسجد شد ديد امام در ركوع است از فاصله چهار مترى بعد از گفتن تكبيره الاحرام به سرعت حركت كرده و در ركوع به امام و مأمومين ملحق
صفحه 96
شده است نماز او چگونه است؟
بسمه تعالى:بايد پس از تكبيره الاحرام به ركوع برود و در حال ركوع و يا پس از انجام سجدتين و يا در حال قيام دوم حركت كند و به جماعت ملحق بشود اما راه رفتن پس از تكبيره الاحرام و قبل از ركوع جايز نيست . والله العالم
اقتداء به اهل سنت و خواندن حمد و سوره
سؤال 289 . اگر شخصى مقلّد مرجعى بوده كه اقتداء به ائمه اهل سنت را مجزى مى دانست، در عين حال مدتى حمد و سوره را جهلاً خودش قرائت نموده است آيا نمازهاى مزبور نياز به اعاده دارد؟
بسمه تعالى: در فرض سوال نماز او صحيح است .والله العالم
اقتداء به اهل سنت و نخواندن حمد و سوره
سؤال 290 . كسى كه زمانى متمادى نماز خود را با اقتداء به اهل سنت خوانده و حمد و سوره را قرائت ننموده است حالا متوجه شده كه مرجع تقليد وى قرائت خلف امام را در اين صورت واجب مى داند، آيا اعاده آنها واجب است؟
بسمه تعالى:در صورت وجود شرايط تقيه نماز او صحيح است.والله العالم
اقتداء به اهل سنت، خوفى يا تحبيبى
سؤال 291 . آيا اقتداء به اهل سنت در مناطق سنّى نشين، صورى است و يا جدى و واقعى؟
بسمه تعالى: در تقيه خوفى ، اقتداء جدى است و مجزى است اما در تقيه تحبيبى احتياطاً بايد اعاده كند.والله العالم
صفحه 97
نماز جماعت در 5 وقت
سؤال 292 . اگر امام جماعتى از متشرّعه بخواهد جهت عمل به استحباب نمازهاى يوميّه را در كشور شيعه با جماعت در پنج وقت بخواند كار خوبى انجام داده يا نه؟
بسمه تعالى:چنين عملى چون مايه تفرقه است ترك كند.والله العالم
نماز به شكل دائره اى
سؤال 293 . اگر شرايط تقيّه در مسجد الحرام حاكم نباشد و مردم بخواهند خلف امام عادلى نماز بخوانند آيا نمازشان به نحو استداره اى چگونه است ؟
بسمه تعالى:هرگاه در دايره بعد از امام قرار گيرد يعنى فاصله امام نسبت به كعبه از فاصله مأموم كم تر باشد مادامى كه مأموم روبروى امام قرار نگرفته نماز او صحيح است.والله العالم
وجود حائل بين زنان و مردان
سؤال 294 . در ايوان زنانه كه تنها با يك پنجره به فضاى مسجد اتصال دارد و نمازها را به امامت پيش نماز آن مسجد مى خوانند، آيا موازى بودن صفوف زنان در ايوان با صفوف مردان در كف مسجد ضرورت دارد؟ و يا معيار تنها عدم تقدم بر امام است؟
بسمه تعالى:حائل ميان مردان و زنان اشكال ندارد به شرط اينكه زنان بتوانند از امام متابعت كنند و براى حفظ اتصال بايد از مردها جلوتر نباشند.والله العالم
اتصال زنان به مردان
سؤال 295 . ايوان زنانه مسجد از پشت و طرف راست با چند پنجره و دريچه كوچك اتصال به مسجد دارد كه هميشه بسته مى باشد آيا با اين وصف اقتداء زنان به
صفحه 98
جماعت منعقده در مسجد مزبور به نظر حضرت عالى صحيح است؟
بسمه تعالى:حكم اين مسئله از جواب سؤال قبل روشن شد.والله العالم
جهر امام جماعت در اذكار
سؤال 296 . آيا امام جماعت در ظهرين اذكار قنوت و ركوع و سجود و تشهد را جهرى بخواند بهتر است يا اخفات در آنها استحباب دارد؟
بسمه تعالى:جهراً بخواند بهتر است.والله العالم
ترك نماز جماعت توسط امام راتب
سؤال 297 . امام راتب مسجدى به هر عنوان مدتى است كه آن مسجد را ترك نموده و در آنجا نماز نمى خواند آيا امام ديگر مى تواند به جاى او اقامه جماعت كند؟
بسمه تعالى:هرگاه به ظاهر از مسجد اعراض كرده حق او ساقط است.والله العالم
كيفيت نماز پيامبر در مسجد دو قبله
سؤال 298 . در مسجد قبلتين به هنگام تطبيق آيات قبله آيا رسول خدا(صلى الله عليه وآله) در حال نماز جماعت بود و يا فراداى؟ و اگر جماعت بود موضوع امام و مأموم چگونه جابجا گرديد؟
بسمه تعالى:زنان جاى مردان و مردان جاى زنان رفتند و اين عمل به خاطر رعايت قبله در حال نماز انجام گرفته است . والله العالم
اذان نالغ در نماز جماعت
سؤال 299 . اذان گفتن كودك نابالغ در نماز جماعت مجزى است يا نه؟
بسمه تعالى: هرگاه نابالغ مميز باشد اشكال ندارد.والله العالم
صفحه 99
اقتداء در حين رفتن امام به ركوع
سؤال 300 . اقتداء به امام در ركعت اوّل و يا دوّم در حين رفتن به ركوع (ما بين قيام و ركوع) صحيح است؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد. والله العالم
معذور در صف اوّل
سؤال 301 . در برخى از اوقات جانباز و يا معلول با چرخ ويلچر خود و با كفش در صف اوّل جماعت براى نماز مى ايستد و ركوع و سجود را با اشاره بجا مى آورد، آيا بودن او در صف اوّل براى بقيّه صف اشكال ايجاد مى كند؟
بسمه تعالى: در صورتى كه وظيفه وى نماز خواندن به همان صورت است اشكال ندارد. والله العالم
عدم رعايت مخارج حروف توسط امام جماعت
سؤال 302 . امامت اشخاصى كه در قرائت لهجه خاصى دارند و مخارج كلمات و حروف را كاملاً رعايت نمى كنند و يا به لحاظ كسالت چشم از سجده معمولى معذور هستند و همچنين افرادى كه احياناً بعضى از انگشتان را از دست داده اند آيا اقتداء به آنان صحيح است يا نه؟
بسمه تعالى: هرگاه مخارج حروف را صحيح اداء نمى كند، نبايد امامت كند، و همچنين كسى كه بخاطر بيمارى چشم از سجده معذور است نمى تواند امام باشد ولى امامت كسانى كه انگشتان خود را از دست داده اند اشكال ندارد. والله العالم
شك در عدالت خودم
سؤال 303 . بنده در عدالت خودم شك دارم آيا مى توانم نمازى را كه عدّه اى به
صفحه 100
همراه من مى خوانند به نيّت جماعت بخوانم و اگر حقير نيّت فرادا كنم نماز آنان به نيّت جماعت صحيح است؟
بسمه تعالى: در نماز جماعت لازم نيست امام نيت جماعت كند بلكه اين وظيفه مأموم است كه نيّت جماعت كند .والله العالم
سهو امام يا خطاى امام
سؤال 304 . اگر امام سهواً كلمه يا آيه اى را در نماز يا غلط خواند و يا اصلاً نخواند حكم نماز امام و مأموم چيست؟ (با فرض اينكه مأموم نمى تواند به امام بفهماند).
بسمه تعالى:اگر امكان دارد به امام تذكر دهند و در غير اين صورت خود مأموم صحيح آن را بخواند.والله العالم
حركت بدن در حين قرائت امام
سؤال 305 . اگر مأموم وقتى امام مشغول قرائت حمد و سوره است بدنش را كمى حركت دهد يا كمى به طرف راست و چپ يا عقب قدم بردارد حكم نمازش در حال عمدى و سهوى چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه حركت مايه محو صورت صلاتى نشود اشكال ندارد ، مگر اينكه به قدرى حركت دهد كه از قبله منحرف شود.والله العالم
كراهت طولانى شدن نماز
سؤال 306 . در صورتى كه مأمومين به طولانى شدن نماز و قرائت سوره هاى طولانى مايل باشند با توجه براطلاق ادله كراهت به طول دادن در نماز جماعت براى امام باز هم مكروه است؟
بسمه تعالى:هرگاه همه مأمومين علاقمند باشند كراهت مرتفع
صفحه 101
مى شود.والله العالم
نگفتن ذكر تشهد هنگام تشهد
سؤال 307 . كسى كه تا حالا به خاطر عدم آگاهى از مسأله موقع تجافى ذكر تشهد را نگفته است، نمازهاى گذشته او شرعاً چه حكمى خواهد داشت؟
بسمه تعالى:در حال تجافى ذكر تشهد واجب نيست .والله العالم
نگاه به چپ و راست پس از نماز
سؤال 308 . چنانچه مستحضر هستيد اهل سنت و جماعت هنگام سلام آخر به شانه راست و سپس به طرف شانه چپ روى مى گردانند آيا از نظر فقه اماميه نيز اين عمل استحباب دارد؟
بسمه تعالى:در فقه اماميه مستحب است كه امام با گوشه چشم يا بينى به طرف راست اشاره كند و مأموم اگر در هر دو طرف او نمازگزار باشد به هر دو طرف اشاره كند.والله العالم
رفتن مأموم به ركوع به جاى قنوت
سؤال 309 . اگر مأموم در ركعت دوّم امام اقتداء كرد به عوض اينكه با امام قنوت بگيرد سهواً به ركوع برود وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى:وظيفه اش اين است كه از حالت ركوع بيرون بيايد و با امام قنوت بگيرد.والله العالم
بازگشت ملكه عدالت
سؤال 310 . اگر از بين رفتن ملكه عدالت با انجام كبيره حاصل مى شود آيا بازگشت اين ملكه زمان مقررى لازم دارد؟
صفحه 102
بسمه تعالى:هرگاه به حالتى رسيد كه گناه كردن براى او برخلاف خواسته درونى او شد ملكه عدالت برگشته است.والله العالم
ذكر الحمد لله... در نماز
سؤال 311 . ذكر «الحمدالله رب العالمين» كه گفتن آن بعد از حمد مستحب است اگر مأموم بعد از اينكه امام سوره را شروع كرده بگويد آيا اشكالى به نماز مى رساند؟
بسمه تعالى: ذكر الحمدلله در همه جاى نماز اشكال ندارد ولى ورود آن پس از اتمام سوره حمد است.والله العالم
شك در صحت نماز امام
سؤال 312 . اگر مأموم شك كند امام آن چيزى را كه در نزد مأموم رعايت آن واجب است را انجام داده يا نه وظيفه اش چيست ؟
بسمه تعالى: حمل به صحت مى كند.والله العالم
اقتدا به امامى كه رعايت مرجع مأموم را نمى كند
سؤال 313 . آيا مأموم مى تواند به امام جماعتى كه مسائل مرجع مأموم را رعايت نمى كند اقتـداء كند؟
بسمه تعالى: تفتيش لازم نيست در صورت علم به عدم رعايت احتياطاً اقتداء نكند.والله العالم
فرادى شدن يك نفر در نماز جماعت
سؤال 314 . اگر شخصى كه وسيله اتصال در صف جماعت است نمازش شكسته بود بعد از سلام مجدداً براى نماز ديگرى اقتدا نمايد اين خلاء واقع شده در صف را مى تواند ترميم نمايد؟
صفحه 103
بسمه تعالى: به وسيله يك نفر اتصال به هم نمى خورد بالاخص كه مجدداً اقتداء مى كند.والله العالم
سؤال 315 . آيا بنده كه در ظهرين به حضرت عالى اقتداء كردم مى توانم همان نماز را در محل ديگر با جماعت ديگر به عنوان امام اعاده نمايم؟
بسمه تعالى: نمى تواند در جاى ديگر امام باشد.والله العالم
برداشتن حايل بين امام و مأموم بدون فاصله
سؤال 316 . اگر در بين نماز جماعت بين امام و مأموم فاصله افتاد مثلاً پرده اى حايل شد و مأموم بلافاصله حايل را برطرف كرد حكم نمازش چيست؟ آيا باعث فرادا شدن نمازش مى شود؟
بسمه تعالى: اگر بلافاصله حايل برطرف شود پرر به اتصال نمى زند. والله العالم
عدول به نماز مستحبى و شكستن و اقتداء به جماعت
سؤال 317 . اگر نماز در جماعت به دليلى فرادا شد آيا مى تواند قصد نماز مستحبى كند و نماز را شكسته و به جماعت بضيوندد؟
بسمه تعالى:جايز نيست. والله العالم
حضور قلب در نماز فرادا
سؤال 318 . كسى كه انفرادا نماز بخواند با حال و حضور قلب بيشترى مى خواند ولى در نماز جماعت به عللى كسل مى شود آيا كدام را انتخاب كند؟
بسمه تعالى:نماز جماعت را انتخاب كند.والله العالم
صفحه 104
مقدار صحيح عقب ماندن از امام
سؤال 319 . مأموم در نماز جماعت چه قدر از امام عقب بماند كه باعث فرادا شدن نمازش شود؟
بسمه تعالى:اگر در مجموع ركوع و سجود عقب بماند فرادا مى شود.والله العالم
گفتن ذكر ركوع را در سجود وبالعكس
سؤال 320 . اگر كسى عمداً در سجده سبحان ربى العظيم و در ركوع سبحان ربى الاعلى بگويد چه طور است؟
بسمه تعالى:جابجا كردن اذكار خلاف وظيفه اى است كه در روايات مقرر شده است.والله العالم
نماز مميز و واسطه شدن بين امام و مأموم
سؤال 321 . حكم نماز بچه مميّز و غير مميّز چيست؟ اگر به صورت صحيح نماز بخواند، مى تواند واسطه بين امام و مأموم باشد؟
بسمه تعالى: هرگاه بچه مميز باشد و شرايط نماز را مثل مكلف انجام دهد و اطمينان به دارا بودن شرايط صحت نماز چون طهارت در آنها باشد مى تواند بين امام و مأموم واسطه باشد.والله العالم
قرائت به غير معروف
سؤال 322 . اقتداء كردن به كسى كه حمد و سوره را به قرائت متداوله (حفص از عاصم) نمى خواند چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى:بايد به كسى اقتداء كند كه قرائت او قرائت معروف و متداول است .والله العالم
صفحه 105
تسبيحات اربعه در ركعت اول و دوم در نماز جماعت
سؤال 323 . اگر كسى تا بحال در اثر جهل به حكم در ركعت اوّل و دوّم خود كه ركعت سوم و چهارم امام است به جاى حمد و سوره تسبيحات اربعه را گفته وظيفه اش نسبت به نمازهاى گذشته اش چيست؟
بسمه تعالى:هرگاه در آموزش مسئله كوتاهى نكرده يعنى جهل او قصورى بوده نماز او صحيح است.والله العالم
آهسته خواندن بسم الله مأموم
سؤال 324 . در ركعت دوّم مأموم كه ركعت سوم امام است مأموم بسم الله الرحمن الرحيم و حمد و سوره را بلند بخواند يا آهسته؟(در نمازهايى كه بلند خوانده مى شود)
بسمه تعالى:بايد آهسته بخواند.والله العالم
اقتداء اهل علم به غير
سؤال 325 . اقتداء طلبه به غير طلبه و اقتداء معمّم به غير معمّم چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى:اگر به صورت مستمر نباشد و به صورت تصادفى پيش بيايد اشكال ندارد.والله العالم
اقتداء به كسى كه قسمتى از نماز به جماعت خوانده
سؤال 326 . اقتداء به كسى كه قسمتى از نماز خود را به جماعت خوانده ولى حالا نمازش فرادا شده جايز است؟
بسمه تعالى: اقتداء جايز است.والله العالم
صفحه 106
يك نماز با دو امام
سؤال 327 . اگر در نماز جماعت دو نفر با هم به ركعت سوم برسند و طورى است كه بايد بعد از سلام نماز جماعت ، بقيّه نماز را فرادا بخوانند آيا يكى از اين دو مى تواند بدون قصد فرادا كردن ، نيّتش را از جماعت اوّل به امامت اين شخص برگرداند و بقيّه نماز را به امامت ديگرى بخواند؟
بسمه تعالى:يك نماز را با دو امام خواندن جايى است كه بر امام اول عذرى رخ دهد مانند موت يا حدث مبطل ، بنابر اين اقتداء به دومى بدون عذر جايز نيست. والله العالم
امام فاقد دست يا پا
سؤال 328 . بعضى از آقايان كه فاقد يك پا و يا يك دست مى باشند مى توانند در نماز جماعت امامت را بعهده بگيرند؟
بسمه تعالى:هرگاه در هيئت و افعال ، اختلافى در كار نباشد اقتداء جايزاست، بنابراين اگر امام نشسته و مأموم ايستاده يا امام سجده اش اشاره اى و مأموم سجده اش اختيارى باشد نمى تواند اقتداء كند .والله العالم
اقتدا قبل از شروع نماز جماعت
سؤال 329 . در نماز جماعت وقتى امام تكبيرات مستحبى را مى گفت مأموم اشتباهاً تكبير واجب را گفت وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: نماز او فرادا مى شود در اين صورت عدول به
نماز مستحبى كند و به پايان برساند و سپس اقتداء كند.والله
العالم
نماز مستحبى كند و به پايان برساند و سپس اقتداء كند.والله
العالم
صفحه 107
گمان رسيدن به ركوع امام
سؤال 330 . اگر كسى گمان كند به ركوع امام رسيده يا نه ،كفايت مى كند يا نه؟
بسمه تعالى: هرگاه ابتداى نماز باشد بايد يقين كند به امام رسيده است و گمان كافى نيست و در صورت گمان، محكوم به نرسيدن است ولى احتياط اين است كه نماز را به صورت فرادا تمام كند و سپس اعاده كند.والله العالم
تكبير قبل از اقتداء صفوف مقدم
سؤال 331 . پس از تكبير امام جماعت، هنوز صف هاى جلو تكبير نگفته اند، كسى در صف هاى بعدى تكبيرة الاحرام مى گويد، نمازش چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى:هرگاه صف هاى جلو آماده تكبير گفتن باشند صف هاى بعدى مى توانند تكبير بگويند و وارد نماز جماعت شوند.والله العالم
سؤال 332 . جواز امامت زن به زنان در نوافل كه از برخى از روايات استفاده مى شود بنظر حضرت عالى چه طور است و منظور كدام نافله ها هستند؟
بسمه تعالى: خواندن نماز نافله به صورت جماعت جايز نيست و رواياتى كه دلالت بر جواز امامت زن در نوافل دارد در مورد آنها دو تعريف است 1. حمل بر تقيه 2. حمل بر اينكه نماز واجب است، ولى به جـماعت خواندن آن مـستحب است (مثل نمازهاى يوميه) و زن مى تواند براى زنان در اين نمازها امامت كند. والله العالم
بهترين عمل
سؤال 333 . بهترين ذكر براى برآورده شدن نيازها چيست؟
بسمه تعالى: يكى از اسباب برآورده شدن حاجات اين است كه انسان در صلاة وتر حاجت خود را بخواهد . والله العالم
صفحه 108
تكرار نماز
سؤال 334 . آيا امام يا ماًموم مى تواند نمازى را كه به جماعت خوانده است دو مرتبه با جماعت بخواند؟
بسمه تعالى: نمازى را كه به جماعت خوانده شده، دو مرتبه نمى شود آن را با جماعت بخواند، خواه امام باشد خواه ماًموم . والله العالم
نماز فرادى هنگام اقامه نماز جماعت
سؤال 335 . در مسجدى كه امام جماعت عادل نماز را برگزار مى كند شخصى در حالى كه نماز جماعت برگزار شده، به قصد اينكه به ديگران بفهماند كه امام عادل نيست نماز را فرادى مى خواند آيا نماز وى صحيح است؟
بسمه تعالى: نماز چنين شخصى باطل است . والله العالم
امام جماعت و عدم قدرت بر اداى حروف
سؤال 336 . اگر امام جماعت دندان ندارد و نمى تواند حروف را به شكل صحيح اداء كند وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه در قرائت نماز نمى تواند مخارج حروف را رعايت كند امامت نكند . والله العالم
ايستادن بچه در صف اول
سؤال 337 . چند نفر بچه كه هنوز به سن بلوغ نرسيده اند در صف اول ايستاده اند، آيا نماز افراد ديگر كه در ادامه صف ايستاده اند صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه از نظر شرائط نماز قابل اعتماد باشند اشكال ندارد ولى بهتر است در كنار هم نايستند . والله العالم
صفحه 109
گواهى امام جماعت بر عدم عدالت خويش
سؤال 338 . اگر امام جماعت بگويد من عادل نيستم آيا مى توان به او اقتدا كرد؟
بسمه تعالى: اگر ماًموم اعتقاد به عدالت او دارد، اقتدا اشكالى ندارد . والله العالم
امام جماعت زن
سؤال 339 . در صورت نبود امام جماعت مرد، آيا زن مى تواند براى بانوان امام جماعت شود؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال، زنى را كه به تقوى و آراستگى معروف است انتخاب كنيد وى در وسط صف بانوان مى ايستد و با هم نماز بخوانيد . والله العالم
امام جماعت جانباز
سؤال 340 . شخصى كه پا ندارد نمى تواند امام جماعت شود، آيا اين حكم شامل جانبازان نيز مى شود؟
بسمه تعالى: چون در اين صورت امام بايد نشسته نماز بخواند و مأموم ايستاده بخاطر اختلاف در هيأت نمى تواند امامت كند . والله العالم
نماز جمعه
اعاده نماز ظهر توسط مأموم
سؤال 341 . اگر امام جمعه ظهر را اعاده نكرد ولى مأمومين اعاده كردند، آيا مى توانند نماز عصر را به امامت او بجا آورند؟
صفحه 110
بسمه تعالى:اگر مأمومين اجتهاداً و يا تقليداً نماز جمعه را كافى مى دانند مى توانند در نماز عصر به او اقتداء كنند.والله العالم
خواندن نماز ظهر هنگام نماز جمعه
سؤال 342 . خواندن نماز ظهر و عصر در خانه يا در مسجد كه همزمان نمازجمعه اقامه مى شود صحيح است يا باطل؟
بسمه تعالى: هرگاه نمازگزار اجتهاداً و يا تقليداً نماز جمعه را
واجب عينى نمى داند مى تواند موقع اقامه نماز جمعه نماز ظهر بخواند خواه به صورت جماعت يا فرادا، ولى بهتر است براى
حفظ وحدت كلمه در هنگام اقامه نماز جمعه از خواندن نماز ظهر خوددارى شود .والله العالم
واجب عينى نمى داند مى تواند موقع اقامه نماز جمعه نماز ظهر بخواند خواه به صورت جماعت يا فرادا، ولى بهتر است براى
حفظ وحدت كلمه در هنگام اقامه نماز جمعه از خواندن نماز ظهر خوددارى شود .والله العالم
نماز مستحبى بين خطبه و نماز جمعه
سؤال 343 . بعد از تمام شدن خطبه ها و قبل از شروع به نمازجمعه كه عادتاً
چند لحظه طول مى كشد مأموم مى تواند در اين فاصله مزبور نماز مستحبى
بخواند؟
چند لحظه طول مى كشد مأموم مى تواند در اين فاصله مزبور نماز مستحبى
بخواند؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد.والله العالم
خواندن نماز جمعه به تنهايى
سؤال 344 . كسى جاهل به مسأله بوده لذا سه ماه نماز جمعه را در خانه خودش به تنهايى خوانده است اكنون با ملاحظه حفظ ترتيب، تكليف او درباره نماز ظهر و عصر چيست؟
بسمه تعالى:بايد اين فرد نماز ظهر خود را قضا كند اگر جاهل قاصر بوده اعاده عصر لازم نيست.والله العالم
صفحه 111
احتياط پس از نماز جمعه به خواندن ظهر
سؤال 345 . آيا مى توانيم نماز ظهر را بعد از نماز جمعه احتياطاً بجا آوريم؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد.والله العالم
طولانى شدن خطبه ها بيش از يك ساعت
سؤال 346 . اگر خطبه هاى نماز جمعه بقدرى طول بكشد كه بيشتر از يك ساعت از ظهر شرعى بگذرد در اين صورت نماز جمعه مجزى است يا نماز ظهر را بايد اعاده كرد؟
بسمه تعالى:خطبه هاى حضرات معصومين(عليهم السلام) بسيار كوتاه بوده و لذا بايد خطبه ها و نماز در اوايل ظهر انجام گيرد و طولانى كردن خطبه به اندازه يك ساعت خلاف احتياط استوالله العالم
درك يك ركعت نماز جمعه
سؤال 347 . اگر كسى تنها يك ركعت از نماز جمعه را درك كند (در ركعت دوّم برسد) وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى:ركعت دوم را به صورت فرادا بخواند و مجزى است به شرط اينكه تكبير امام را قبل از ركوع درك كرده باشد. والله العالم
گوش دادن به خطبه
سؤال 348 . آيا گوش دادن به خطبه خطيب جمعه واجب است و خوردن و آشاميدن و قرائت قرآن و مطالعه و يا خواندن نماز نافله موقع خطبه امام در نماز جمعه چگونه است؟
بسمه تعالى:گوش كردن به خطبه ها واجب است ولى اگر گوش ندهد و مشغول كار ديگر شود موجب بطلان نماز نمى شود.والله العالم
صفحه 112
ركوع رفتن به جاى قنوت در نماز جمعه
سؤال 349 . اگر در نماز جمعه مأموم سهواً در ركعت اوّل بدون اينكه قنوت بگيرد به اندازه ركوع خم شود حكم نمازش چيست؟
بسمه تعالى:براى متابعت برگردد و سپس همراه امام به ركوع برود. والله العالم
ترك نماز جمعه
سؤال 350 . آيا احاديث شديداللحنى در مورد ترك نماز جمعه نظير : «فمن تركها بعد وفاتى اوفى حياتى فلا صلاه له و لا زكاه له و لا جمع الله شمله الخ » و يا حديث : «من تركها ثلث جمع طبع الله على قلبه و امثالها» ناظر به زمان حضور است و يا حال را شامل است؟
بسمه تعالى: مربوط است به كسانى كه در نماز جمعه به عنوان اعتراض به حكومت اسلامى حاضر نمى شوند. والله العالم
فراموش كردن سوره در نماز جمعه
سؤال 351 . هرگاه امام در نماز جمعه سوره را فراموش كند تكليف مأموم چيست ؟
بسمه تعالى: مأموم بايد سوره را بخواند سپس به امام در ركوع يا سجود ملحق شود. والله العالم
شروع خطبه قبل از وقت
سؤال 352 . خطيب جمعه خطبه اول را قبل از دخول و قت شروع كرد و پس از اتمام خطبتين نماز جمعه را نيز بجا آورد سپس مشغول نماز عصر بود كه بنده به نيت نماز ظهر (كه بعلت تأخير نخوانده بودم) به عصر ايشان اقتداء كردم ، آيا نماز من صحيح است؟
صفحه 113
بسمه تعالى: اگر مأموم اجتهاداً يا تقليداً نماز جمعه را كافى مى داند مى تواند به نماز عصر او اقتداء كند.والله العالم
اقتدا به نماز عصر امامى كه نماز جمعه خوانده
سؤال 353 . بعد از نماز جمعه به نماز عصر رسيدم در صورتى كه خطبه ها قبل از اذان ظهر شروع شده بود آيا مى تواند نماز ظهر خود را با نماز عصر چنين خطيبى اقتدا كنم يا نه ؟
بسمه تعالى: جواب اين سؤال از پاسخ سؤال قبل روشن شد. والله العالم
نماز خواندن هنگام خطبه هاى نماز جمعه
سؤال 354 . آيا خواندن نماز مستحبى يا احتياط ظهر يا قضاء هنگام ايراد خطبه يا پس از پايان خطبه ها در فاصله بين خطبه ها و برگزارى نماز جمعه توسط ماًموم جايز است؟
بسمه تعالى: در حين ايراد خطبه بر خلاف احتياط است اما پس از پايان خطبه ها اگر لطمه به نماز جمعه نزند اشكال ندارد . والله العالم
در حال شنيدن خطبه نماز جمعه ذكر گفتن
سؤال 355 . آيا مى توان در حال خواندن خطبه هاى نماز جمعه به كارهايى مثل تسبيح و يا صلوات و غيره مشغول شد؟
بسمه تعالى: شايسته است به خطبه ها گوش دهد و به كار ديگرى مشغول نباشد . والله العالم
نيم خيز بين دو سجده
سؤال 356 . شخصى مبتلا به پادرد است لذا در نماز جماعت بين دو سجده به
صفحه 114
صورت نيم خيز تكبير مى گويد و مجدداً با امام به سجده مى رود آيا نماز او صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه حال فرادى و حال جماعت او يكسان است اقتدا اشكال ندارد ولى اگر در حال فرادى بهتر مى تواند بنشيند و سپس به سجده برود، فرادى مقدم بر جماعت است . والله العالم
نماز جماعت در خارج مسجد يا فرادى در مسجد
سؤال 357 . نماز فرادى در مسجد ثوابش بيشتر است يا نماز جماعت در غير مسجد؟
بسمه تعالى: ثواب نماز جماعت در غير مسجد بيشتر است مگر مساجد چهارگانه (مسجد الحرام، مسجد النبى، مسجد الاقصى و مسجد كوفه) . والله العالم
فروش وقف به جهت مزاحمت
سؤال 358 . كسى زمينى را جهت ساخت مسجد يا حسينيه وقف نموده است ولى عده اى از افراد محل در ساخت اين زمين كارشكنى و مزاحمت نمايند آيا جايز است زمين را فروخته و در محل ديگر مسجد بنا نمود؟
بسمه تعالى: متولى وقف بايد پيگير مسأله باشد تا نظر واقف عملى گردد و نمى توان به بهانه مزاحمت ديگران وقف را فروخت و تبديل به چيز ديگر كرد . والله العالم
وقف براى حسينيه با مساحت كم
سؤال 359 . كسى زمينى را با مساحت كم براى احداث حسينيه وقف نموده، ولى قابل استفاده براى حسينيه نمى باشد آيا مى توان آن را تبديل به مغازه و وجه اجاره آن را در حسينيه مصرف كرد؟
صفحه 115
بسمه تعالى: در صورت امكان بايد حسينيه را حفظ كرد و آن را توسعه داد و فروش حسينيه جايز نيست مگر اين كه از حيّز استفاده بيافتد در اين صورت بايد زير نظر يك عالم آشنا به احكام وقف حكم آن تعيين شود . والله العالم
امام جماعت غير روحانى
سؤال 360 . امام جماعت فرد غير روحانى و سخنرانى وى براى نمازگزاران جايز است؟
بسمه تعالى: شايسته است امام جماعت ملبس به لباس روحانيت باشد و با وجود فرد روحانى، ديگرى امام نشود، ولى در صورت فقدان روحانى، اقتداء به فرد عادل كه قرائت صحيحى دارد اشكال ندارد و اما استفاده از سخنران غير روحانى در صورتى كه از معارف مسائل اسلامى به طور صحيح اطلاع داشته و مورد اعتماد باشد اشكال ندارد . والله العالم
امامت براى زنان
سؤال 361 . اگر ماًمومين زن باشند آيا مى توان از امام جماعت زن در صورت وجود امام روحانى استفاده كرد؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
عزل امام جماعت راتب
سؤال 362 . آيا امكان عزل امام جماعت راتب وجود دارد؟
بسمه تعالى: تا شرائط امام جماعت در او هست تعرض به آن جايز نيست . والله العالم
صفحه 116
نماز جماعت فرقه دراويش
سؤال 363 . درباره شركت در جلسات فرقه دراويش گنابادى و نماز جماعت آنان با توجه به اينكه خود را شيعه مى دانند ولى به جاى خمس قائل به عشريه هستند چيست؟
بسمه تعالى: با فرقه مزبور حسن معاشرت داشته باشيد ولى نماز را پشت سر ديگران بخوانيد . والله العالم
استحباب سخرخيزى
سؤال 364 . در رابطه با سحر خيزى چه توصيه اى داريد؟
بسمه تعالى: سحرخيزى تا آنجايى كه به كارهاى لازم ضررى نزند بسيار خوب است، مشروط بر اينكه آغاز شب زود بخوابيد . والله العالم
نماز شراب خوار
سؤال 365 . نماز شراب خوار تا چهل روز قبول نمى شود آيا مى تواند نماز را در اين مدت ترك كند؟
بسمه تعالى: شراب خوار بايد نماز بخواند ولى نماز او باعث رسيدن او به درجات معنوى نمى شود . والله العالم
حدّ وجوب نماز براى بيمار روانى
سؤال 366 . اگر كسى به بيمارى اختلالات روحى و روانى مبتلا شود آيا نماز از او ساقط مى شود ؟
بسمه تعالى: نماز فريضه اى است كه هيچ گاه ساقط نمى شود مگر اينكه به قدرى اختلال روانى داشته باشد كه اوقات نماز را تشخيص ندهد . والله العالم
صفحه 117
تلاوت آيه سجده
سؤال 367 . اگر قارى آيه اى كه سجده واجب دارد تلاوت كند و ما نيز همراه وى آن آيه را بخوانيم بايد چنده سجده انجام دهيم؟
بسمه تعالى: يك سجده كافى است . والله العالم
نماز قضاى پدر در صورت خوددارى پسر بزرگتر
سؤال 368 . اگر پسر بزرگتر قضاى نمازهاى پدر را نخواند و همچنين كسى را اجير نكند ولى برادران يا خواهران كوچكتر اين كار را انجام دهند، آيا از ذمه متوفّى ساقط مى شود؟
بسمه تعالى: ذمه هر دو برىء مى شود . والله العالم
خواندن نماز استيجارى با وجود نماز قضا
سؤال 369 . آيا كسى كه نماز قضا بر عهده دارد مى تواند نماز قضاى استيجارى انجام دهد؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
نيابت بچه نابالغ در نماز قضا براى ديگران
سؤال 370 . آيا بچه نابالغ مى تواند نماز و روزه نيابتى انجام دهد؟
بسمه تعالى: اگر نابالغ بدون اخذ وجه و عقد اجاره قربة إلى الله از طرف كسى نماز بخواند و روزه بگيرد انشاء الله صحيح است . والله العالم
انجام ندادن نماز استيجارى
سؤال 371 . فردى براى نماز و روزه اجير شده ولى به دلايلى انجام نداده است و در
صفحه 118
حال حاضر انجامش برايش مقدور نيست و اجير كننده را نمى شناسد وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: مبلغ را به دفتر مراجع بپردازد و جريان را بازگو كند تا آنها كسى را اجير كنند و بايد ضررى كه در اين راه وارد مى شود متحمل شود چون اجرت انجام عبادات را به مرور زمان افزايش پيدا مى كند . والله العالم
وقف به حركت و وصل به سكون
سؤال 372 . اگر در قرائت نماز آيه اى را به آيه ديگر وصل كند جايز است؟
بسمه تعالى: احواط استحبابى ترك وصل به سكون و وقف به حركت است . والله العالم
اقتداى اقرء به قارئ
سؤال 373 . اگر قرائت ماًموم بهتر از امام جماعت باشد آيا جايز است اقتدا كند؟
بسمه تعالى: اشكالى ندارد . والله العالم
اتصال ماًمومين در طبقه دوم
سؤال 374 . مأمومين در طبقه دوم به خاطر وجود حائل، امام را نمى بينند فقط در وسط پنجره اى باز است كه يك نفر در حال ايستاده مى تواند امام را ببيند در اين صورت چگونه اقتدا كنند؟
بسمه تعالى: آن كسى كه جلوى پنجره ايستاده و امام را مى بيند جلوتر بايستد كسان ديگر پشت سر او صف تشكيل بدهند در اين صورت نماز همگان صحيح است . والله العالم
صفحه 119
نماز در زمين ديگران
سؤال 375 . نماز خواندن در زمين هايى كه پيش از انقلاب از كسانى بوده و پس از انقلاب بين كشاورزان تقسيم شده، صحيح است؟
بسمه تعالى: بايد از مالكان واقعى اجازه بگيرد . والله العالم
دست دادن پس از نماز
سؤال 376 . آيا دست دادن مأمومين به يكديگر پس از نماز مستحب است؟
بسمه تعالى: مستحب نيست . والله العالم
نماز آيات
قرار گرفتن اجرام آسمانى در مقابل خورشيد
سؤال 377 . اگر يكى از اجرام آسمانى همانند زهره از مقابل خورشيد رد شود و با چشم معمولى نيز مشاهده گردد ، آيا همانند خسوف و كسوف موجب نماز آيات مى شود و اگر با چشم معمولى رويت نشود با تلسكوپ مشاهده شود چطور؟
بسمه تعالى:هرگاه عبور اجرام آسمانى اثر خسوف و كسوف را به وجود آورد نماز آيات واجب مى شود.والله العالم
عدم اطلاع از زلزله و قضاى آن
سؤال 378 . آيا زلزله اى كه يك ماه قبل صورت گرفته و من امروز مطلع شده ام در ذمّه بنده تكليف نماز آيات ايجاد مى كند؟
بسمه تعالى:بايد آن را بدون تأخير بخواند.والله العالم
صفحه 120
خواب بودن در موقع خسوف يا كسوف
سؤال 379 . شخصى از روى تقويم ساعت خسوف يا كسوف را مى دانسته و برايش يقين حاصل شده بود و تمام ماه و يا خورشيد گرفته نشده باشد. آيا اگر موقع خسوف يا كسوف شخص در خواب باشد و بعد از باز شدن كامل بيدار شود قضايش بر او واجب مى شود؟
بسمه تعالى:اگر تمام قرص آفتاب و ماه دچار گرفتگى شود قضاى آن واجب است ، هر چند انسان در خواب باشد.والله العالم
همزمان بودن عادت با خورشيد يا ماه گرفتگى
سؤال 380 . اگر در هنگام عادت ماهيانه، خورشيد يا ماه گرفتگى باشد آيا نماز آيات، پس از عادت قضا مى شود؟
بسمه تعالى: غير از نمازهاى يوميه را بايد قضا كند . والله العالم
انجام نماز استيجارى با دست شكسته
سؤال 381 . كسى كه براى نماز استيجارى اجير شده و بر اثر تصادف دست وى شكسته و گچ گرفته اند آيا مى تواند نماز استيجارى را بجا آورد؟
بسمه تغالى: احتياطاً تا زمان بهبودى نماز استيجارى را تأخير بياندازد . والله العالم
نماز كسى كه قادر به ايستادن نيست
سؤال 382 . پايم در اثر تصادف شكسته و قادر به ايستادن براى نماز نيستم اكنون وظيفه ام چيست؟
بسمه تعالى: تا آنجا كه امكان دارد بايد شرايط را رعايت كند اگر ايستادن مقدور نيست نشستن بر صندلى كافى است و براى سجده
صفحه 121
اگر امكان دارد سجده كامل انجام دهد و در غير اين صورت ميزى جلوى خود قرار دهد و مهر روى آن بگذارد و سجده كند . والله العالم
خواندن دعاى فرج به عنوان تعقيبات نماز
سؤال 383 . خوادن دعاى فرج پس از نماز در حال ايستاده بهتر است يا نشسته؟
بسمه تعالى: در كتاب كافى وارد شده است كه دعاى(اللهم كن لوليك . . .)براى سلامتى امام زمان(عليه السلام) در شب 23 ماه رمضان در حال سجده و قيام و قعود و سپس در طول سال در همه حالات خوانده شود . بنابراين خواندن دعاى ياد شده پس از نماز مشمول آن قاعده كلى (همه حالات) است . والله العالم
قضاى نماز پدر
سؤال 384 . آيا قضاى نمازهاى پدرى كه به جهت سهل انگارى قرائت نماز را غلط مى خوانده، به عهده پسر بزرگتر مى باشد يا خير؟
بسمه تعالى: نمازهايى كه بر عهده ميت است به هر سبب باشد قضاى آن بر ولى لازم است . والله العالم
نماز قـضا
قضاى نماز پدرى كه حافظه اش را از دست داده
سؤال 385 . قضاى نماز و روزه پدر و مادرى كه در اواخر عمرشان به قدرى پير شده بودند كه بعضاً اشخاص نزديك و ارحام و اولاد خود را نمى شناختند و حافظه خود را از دست داده بودند بر پسر بزرگتر واجب است؟
بسمه تعالى:هرگاه اوقات نماز را تشخيص دهند نماز از آنها ساقط
صفحه 122
نيست، قهراً قضاى آن بر پسر بزرگ واجب است.والله العالم
مقدم عصر بر ظهر و عشاء بر مغرب جاهلاً
سؤال 386 . شخصى مدتى متمادى ترتيب را در نمازهاى ظهرين و عشائين جهلاً رعايت نكرده بعدها متوجه شده است كه نماز ظهر و مغرب را بايد اوّل بجا مى آورد،آيا قضاى نمازهاى گذشته واجب است؟
بسمه تعالى:اگر در وقت مشترك خوانده و جاهل قاصر بوده نماز او صحيح است.والله العالم
اجير گرفتن براى نماز پدر توسط پسر بزرگتر
سؤال 387 . اگر نماز يا روزه پدر بر پسر بزرگتر واجب شود آيا فقط بايد خودش بگيرد يا مى تواند اجير بگيرد؟ در موقع اجير گرفتن آيا مى تواند از اصل مال ميّت بردارد؟
بسمه تعالى:مى تواند اجير بگيرد اگر وصيت نكرده از اصل مال نمى تواند بپردازد.والله العالم
خواندن قرآن و سپس معامله با كسى در مقابل اهداء ثواب آن
سؤال 388 . آيا نمازى كه خوانده ام و قرآنى را كه بارها صرفاً براى ثوابش ختم كرده ام و يا روزه هاى مستحبى كه گرفته ام مى توانم به كسى در ازاى مبلغى معامله كنم و يا بايد در چنين مواردى از اول قصد او را مى كردم؟
بسمه تعالى: نمى تواند معاوضه كند.والله العالم
يك نماز در مقابل نماز قضا
سؤال 389 . در سالهاى اخير حديثى را در برگه هاى كوچكى از امير مومنان عليه السلام پخش كرده اند مبنى بر اينكه هر كس اين نماز را كه چهار ركعت است به دو
صفحه 123
سلام با كيفيت ويژه اى بجا آورد اگر تعدادى نماز قضاء در ذمّه داشته و مقدار آن را نداند با خواندن اين نماز با كيفيت ياد شده ذمّه او برى خواهد شد آيا صحت دارد؟
بسمه تعالى: اين روايت مورد پذيرش فقها نيست.والله العالم
ترتيب در نماز قضا
سؤال 390 . آيا براى خواندن نماز قضا ترتيب شرط است؟
بسمه تعالى: فقط ترتيب بين نمازهاى ظهر و عصر و يا مغرب و عشاء بايد رعايت شود . والله العالم
نماز قضا و فرزندان دوقلو
سؤال 391 . بچه هاى دوقلويى كه نمى دانيم كدام زودتر به دنيا آمده است، نماز قضاى پدر بر عهده كدام يك مى باشد؟
بسمه تعالى: بر هيچ كدام واجب نيست، بنابر احتياط مستحب توزيع نمايند يا قرعه بكشند . والله العالم
فراموشى شديد
سؤال 392 . كسى حدود پنج سال دچار فراموشى شديد شده آيا نماز و روزه از وى ساقط است؟
بسمه تعالى: اگر نسبت به اوقات نماز و روزه توجه دارد و يا اگر او را توجه دهند ملتفت مى شود در اين صورت تكليف از او ساقط نيست . والله العالم
وطن شرعى
سؤال 393 . وطن شرعى چيست؟
صفحه 124
بسمه تعالى: ميزان اين است كه انسان در آن نقطه اى كه زندگى مى كند عنوان مسافر بر او منطبق نباشد بنابراين اگر انسان
در منطقه اى به عنوان كارمند و يا دانشجو بنا باشد كه ماهها و يا
سالها زندگى كند هرچند بعداً آنجا را ترك نمايد، آن نقطه براى
آنها وطن حساب مى شود، قهراً قاطع موضوع سفر خواهد بود . والله العالم
در منطقه اى به عنوان كارمند و يا دانشجو بنا باشد كه ماهها و يا
سالها زندگى كند هرچند بعداً آنجا را ترك نمايد، آن نقطه براى
آنها وطن حساب مى شود، قهراً قاطع موضوع سفر خواهد بود . والله العالم
نماز بر روى روزنامه
سؤال 394 . آيا نماز بر روى روزنامه صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه روزنامه مشتمل بر آيات قرآن و اسماء حسنى و اسامى معصومين (عليهم السلام) باشد و شخص متوجه اين امر باشد نماز اشكال او دارد . والله العالم
تفاوت روستاى محل تولد دو همسر
سؤال 395 . محل تولد همسرم در چند كيلومترى محل تولدم قرار دارد و
فرزندانم متولد قم مى باشند اگر به روستاى خود بروم آيا نماز را بايد
شكسته بخوانم؟
فرزندانم متولد قم مى باشند اگر به روستاى خود بروم آيا نماز را بايد
شكسته بخوانم؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال روستاى محل تولد شما در صورتى كه از آنجا اعراض نكرده ايد براى شما حكم وطن را دارد اما همسر و فرزندان شما در آن روستا در صورت عدم قصد اقامه ده روز، بايد بر اساس احكام مسافر عمل كند مگر اينكه روستاى شوهر داخل محدوده حدّ ترخيص روستاى همسر باشد و شوهر از وطن خود اعراض نكرده باشد همسر نيز در آنجا بر اساس حكم وطن خود عمل مى كند . والله العالم
صفحه 125
احتلام پسر در سن يازده سالگى
سؤال 396 . اگر پسرى در سن يازده سالگى يكى از علائم بلوغ(احتلام) را ببيند احكام مربوط به نماز وى را بيان نمائيد؟
بسمه تعالى: بلوغ اين فرد به خاطر استعداد مزاجش زودرس بوده، از همان زمان بلوغ يعنى يازده سالگى بايد نماز بخواند و روزه بگيرد . والله العالم
اقتداء در ركعت سوم به امام جماعت كه حمد را نادرست خوانده
سؤال 397 . اگر امام جماعت حمد را اشتباه بخواند آيا مى توان در ركعت سوم و چهارم به او اقتدا كرد؟
بسمه تعالى: هرگاه سهواً غلط بخواند اقتدا اشكال ندارد . والله العالم
عدول از قصد ده روز در حالى كه نماز چهار ركعتى نخوانده
سؤال 398 . شخصى قصد داشت ده روز در مشهد بماند ولى عصياناً دو روز نماز نخوانده و سپس از قصدش برمى گردد و مى خواهد سه روز ديگر بماند نماز او تمام است يا شكسته؟
بسمه تعالى: نمازش شكسته است . والله العالم
باقى ماندن اثر نيش زالو
سؤال 399 . اگر محل نيش زالو، خون باقى بماند وظيفه نمازگزار چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه شستن محل زالو حرجى نباشد بايد مانند تمام زخمها شسته شود . والله العالم
صفحه 126
تشويق نوجوانان به نماز
سؤال 400 . در رابطه با تشويق نوجوانان به نماز چه توصيه اى مى فرمائيد؟
بسمه تعالى: براى تشويق نوجوان به نماز بايد پدر و مادر از دوران كودكى او را با نماز آشنا كنند آنگاه مدارس و مكانهاى مذهبى مانند مساجد و هيئات مذهبى; در اين زمينه تلاش كنند مثلاً كتابهايى كه درباره فوائد نماز و آثار سازنده آن چاپ شده در اختيار نوجوانان بگذارند و يا با تشكيل گروههاى سياحتى، آنها را در ضمن سياحت به نماز تشويق كنند . والله العالم
سلام در نماز
سؤال 401 . اگر در نماز يا غير نماز، جمعى به او سلام كنند آيا مى توان با يك صيغه جمع(سلام عليكم) جواب همه را داد؟
بسمه تعالى: اگر با يك سلام عليكم قصد پاسخ گفتن به همه را داشته باشد كافى است . والله العالم
اعراض عملى از وطن
سؤال 402 . اگر شخصى از وطن خود اعراض نكرده ولى حدود 7 سال به وطن خود مسافرت نكرده و پس از اين مدت گاهى چند روز به آنجا مى رود آيا هنوز وطن محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: اگر احتمال بدهد كه بعدها نيز زندگى را به آنجا منتقل خواهد كرد اعراض محقق نشده است، و در صورت عدم احتمال، عملاً اعراض انجام گرفته است . والله العالم
صفحه 127
سلام به امام در قنوت
سؤال 403 . آيا مى توان در قنوت نماز خطاب به امام حسين (عليه السلام) سلام دهد؟
بسمه تعالى: در قنوت بايد دعا خواند، دعاهايى كه در توضيح المسائل و غيره آمده است، و از غير آن خوددارى كرد . والله العالم
همراه داشتن اموال پيدا شده در نماز
سؤال 404 . اگر شخصى چيزى را پيدا كند و قصدش اين باشد كه صاحب آن را پيدا كند و اگر آن شىء مثل عبا در حال نماز همراه وى باشد نماز وى صحيح است؟
بسمه تعالى: همراه داشتن اگر تصرف صدق نكند اشكال ندارد بنابراين از پوشيدن عبا كه نوعى تصرّف است اجتناب كند . والله العالم
ميزان در كثيرالسفر
سؤال 405 . كسى هفته اى 4 روز براى شغلش در سفر است ولى در ماه مبارك رمضان به خاطر سختى كار سفرهاى خود را به يك روز در هفته تقليل مى دهد آيا نماز و روزه او كامل است؟
بسمه تعالى: اين شخص اگر ده روز در وطن بماند و سپس در هر هفته سه بار سفر كند نماز او شكسته است . والله العالم
شكيات و نماز احتياط و سجده سهو و نافله
شك در ركعات در غير آنچه در رساله آمده
سؤال 406 . تكليف نمازگزار در شكيات در غير مواردى كه چاره انديشى شده است مثلاً شك بين 2 و3 پيش از اكمال سجدتين چيست؟
بسمه تعالى:نماز باطل مى شود. والله العالم
صفحه 128
عاجز از قيام و يك ركعت نماز احتياط
سؤال 407 . كسى كه وظيفه اش، نماز در حال نشسته است اگر موظّف به خواندن نماز احتياط باشد كه مثلاً دو ركعت نماز ايستاده است و با توجه به اينكه دو ركعت نشسته يك ركعت نماز ايستاده حساب مى شود در اين صورت وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى:وظيفه اين آدم دو ركعت نماز بصورت نشسته است.والله العالم
يك اذان براى دو نماز مقرون به هم
سؤال 408 . اگر شخصى نماز مغرب و عشاء را با هم بخواند اذان گفتن براى نماز عشاء چه قبل و چه بعد از نافله و تعقيبات نماز مغرب چه حكمى دارد؟ همچنين در نماز ظهر و عصر؟(چه در نماز فرادا و چه در نماز جماعت)
بسمه تعالى:در صورتى كه نماز مغرب و عشا را يكجا بخواند اذان براى عشاء ساقط است. مگر اينكه فاصله زياد باشد.والله العالم
شك در صحت نمازهاى گذشته
سؤال 409 . شخصى الآن شك مى كند نمازهايى كه در گذشته خوانده آيا با تمام شرايط و بطور صحيح خوانده يا نه؟ وظيفه اش در حالت ظنّ و اطمينان چيست؟
بسمه تعالى:به حكم قاعده فراغ محكوم به صحت است مگر اينكه اطمينان به عدم صحت داشته باشد در اين صورت قضاء كند.والله العالم
نماز جعفر يا نوافل ديگر به جاى نماز شب
سؤال 410 . بعضى مسأله را به اينصورت مطرح مى كنند كه كسى كه براى نماز شب برمى خيزد مى تواند بجاى نماز شب بهمان تعداد نماز قضا بخواند و يا در ليالى قدر به عنوان تداخل نماز مخصوص شب قدر را بخواند و يا در شبهاى جمعه جعفر طيّار
صفحه 129
را بخواند كه در همه اين صور نماز شب حساب مى شود، آيا در اين خصوص نصّ و يا فتوايى وجود دارد؟
بسمه تعالى:نماز جعفر طيار را به جاى نماز شب و ديگر نوافل مى توان حساب كرد و در بقيه دليلى در كار نيست ولى خداى متفضل انشاءالله مى پذيرد.والله العالم
نماز غفيله به جاى نافله مغرب
سؤال 411 . آيا بنظر حضرت عالى نماز غفيله جزء نوافل نماز مغرب حساب مى شود؟
بسمه تعالى: نماز غفيله به جاى دو ركعت نافله مغرب حساب مى شود.والله العالم
گوش دادن اذان يا نافله خواندن
سؤال 412 . در مواقعى كه اذان گفته مى شود و فقط همان وقت براى نوافل باقى است آيا حكايت اذان بهتر است يا خواندن نماز؟ و ضمناً خيلى اتّفاق مى افتد كه اذان و نوافل با هم در وقت معارض هستند؟
بسمه تعالى:هنگام گفتن اذان ، گوش دادن و تكرار آن همراه مؤذن و همچنين خواندن دعاهاى مأثوره بر همه چيز مقدم است ولى در حالت تعارض بين اذان و نوافل مى تواند نوافل را مقدم كند اما در وقت اقامه خواندن نافله مكروه است.والله العالم
حكم ظن در اجزاى نماز
سؤال 413 . حكم ظن در اجزاى نماز چيست؟
بسمه تعالى: ظن در اجزاى نماز حجت است .والله العالم
صفحه 130
قطع نماز مستحبى
سؤال 414 . اگر در حال نماز باشيم و مادر و يا پدر ما را صدا كند، آيا مى توانيم جهت اجابت دعوت آنها نماز را قطع كنيم؟
بسمه تعالى:هرگاه نماز نافله باشد مى توانيد قطع كنيد.والله العالم
غلط خواندن ذكر مستحبى
سؤال 415 . غلط خواندن ذكرهاى مستحبى در نماز، عمداً، سهواً ، جهلاً چه حكمى دارد؟آيا پررى به نماز مى رساند وظيفه نسبت به نمازهاى گذشته چيست؟
بسمه تعالى:اگر عمدا نباشد اشكال ندارد ولى بايد كوشش كند در آينده صحيح بخواند.والله العالم
گريه بر سيدالشهداء(عليه السلام) در نماز
سؤال 416 . آيا گريه بر سيدالشهداء صلوات الله عليه در حال نماز مبطل است؟
بسمه تعالى:خوددارى كند فقط گريه از خوف خدا، جايز است.والله العالم تفريق بين نمازها به نافله
سؤال 417 . آيا با اتيان نوافل مقررّه تفريق بين نمازهاى پنجگانه محقق مى شود و يا اين قدر فاصله مجزى نيست؟
بسمه تعالى:تفريق بين نمازهاى مغرب و عشا با خواندن نافله مغرب و تعقيبات به صورت معمولى حاصل مى شود و بعيد نيست در تفريق بين ظهر و عصر هم همين مقدار كافى باشد. البته در برخى از روايات معيار اين رسيدن سايه شاخص به اندازه خود آن قرار داده شده است.والله العالم
صفحه 131
به ياد آوردن نماز احتياط يا سجده سهو در نماز دوم
سؤال 418 . اگرنماز احتياط فراموش شود در اثناى نماز دوم متذكر شود و همچنين اگر سجده سهو كه در ذمه داشته در اثناى نماز دوم يادش بيايد چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه محل عدول گذشته باشد مثل اينكه به ركوع ركعت دوم وارد شود در حاليكه نماز احتياط او يك ركعت است ، احتياط اين است كه نمازش را قطع كند و نماز احتياط را بجا آورد و سپس نماز بعدى را بخواند و اگر از محل عدول نگذشته ، عدول به نماز احتياط كند ولى احتياط اين است كه نماز را قطع كند و نماز احتياط را بجا بياورد، سپس نماز بعدى را بخواند. والله العالم
شك قبل از سر برداشتن از سجده
سؤال 419 . نوعاً در ارتباط با شكيات موارد بعد از برداشتن سر از سجده عنوان شده است پس اگر شك پيش از اتمام سجدتين باشد و تكليف در اين باره چگونه است؟
بسمه تعالى:هرگاه مقصور شك بين دو وسه و بين دو و چهار و بين دو و سه و چهار باشد چنين شكّى قبل از سر برداشتن از سجده دوم مايه بطلان نماز است.والله العالم
سجده شكر
سؤال 420 . در مورد سجده شكر بين عده اى از مومنين اختلاف بود برخى گفتند بلافاصله بعد از نماز عده اى گفتند پس از تعقيبات نماز انجام مى شود كدام شرعاً بهتر است؟
بسمه تعالى: براى هر دو صورت روايت وارد شده است يعنى بلافاصله پس از سلام نماز و پس از ادعيه ، ولى بزرگان مانند شيخ طوسى و سيد بن طاووس دومى را ترجيح مى دهند.والله العالم
صفحه 132
نماز مستحبى در حال حركت
سؤال 421 . اگر نماز مستحبى را در غير حال حركت بخوانيم آيا رعايت قبله و استقرار بدن و شرايط سجده و ركوع لازم است يا نه؟ با توجه به اينكه در حال حركت رعايت آن همه شروط لازم نيست؟
بسمه تعالى: رعايت شروط ذكر شده در حال حركت ساقط است نه در حال سكون ، در حال سكون بايد همه شرايط را انجام دهد. والله العالم
احكام مساجد
در نظر گرفتن مكانى در مسجد براى خود
سؤال 422 . اگر كسى مكانى را براى خود در مسجد بگيرد تا چه زمانى حق او باقى است؟
بسمه تعالى: مادامى كه در آنجا نشسته است . والله العالم
ورود توريست غير مسلمان به مساجد
سؤال 423 . در سفرهاى توريستى جهانگردان كه بعضى از آنها غير مسلمان و يا كمونيست مى باشند جهت تهيه عكس و فيلمبردارى وارد مساجد مسلمين مى شوند آيا ورود آنها به اماكن دينى مشروعيت دارد؟
بسمه تعالى: آنها جنب هستند و ورود جنب به مسجد حرام است.والله العالم
صفحه 133
استفاده از برق مسجد براى ضبط مراسم
سؤال 424 . آيا استفاده از برق مسجد براى ضبط مجلسى كه در مسجد برقرار مى شود جايز است؟
بسمه تعالى: با اجازه متولى مسجد آن هم پس از پرداخت و هزينه مصرف برق اشكال ندارد . والله العالم
استفاده از برق مسجد جهت مطالعه
سؤال 425 . در مرافق بعضى از مساجد اماكنى وجود دارد كه از ملحقات مسجد
به شمار مى آيد بالكن مسجد و يا ايوان مسجد و يا قرائتخانه مسجد و يا
جايگاه مسجد تعبير مى شود. گاهى اوقات كه مسجد تعطيل مى شود افرادى جهت مطالعه و يا حراست و يا اغراض و مقاصد ديگر كه همه آنها مشروع و عقلايى مى باشد در آن اماكن مجتمع مى شوند و قهراً از روشنايى و گاز و ساير امكانات مسجد استفاده مى كنند به نظر حضرت عالى اين نوع استفاده از امكانات مسجد مشروع است؟
به شمار مى آيد بالكن مسجد و يا ايوان مسجد و يا قرائتخانه مسجد و يا
جايگاه مسجد تعبير مى شود. گاهى اوقات كه مسجد تعطيل مى شود افرادى جهت مطالعه و يا حراست و يا اغراض و مقاصد ديگر كه همه آنها مشروع و عقلايى مى باشد در آن اماكن مجتمع مى شوند و قهراً از روشنايى و گاز و ساير امكانات مسجد استفاده مى كنند به نظر حضرت عالى اين نوع استفاده از امكانات مسجد مشروع است؟
بسمه تعالى: هرگاه متوليان كه هزينه هاى مسجد را تأمين مى كنند نظر وسيع دارند در اين صورت اشكالى ندارد ولى اگر نظر آنان اين است كه از گاز و برق در مسجد در خصوص امور متعلق به امور مسجد استفاده شود در اين صورت بايد خوددارى كنند.والله العالم
استفاده شخصى از لوازم مسجد
سؤال 426 . اجناسى براى مسجد خريدارى مى شود آيا مى توان از آنها در خارج از مسجد استفاده كرد؟
بسمه تعالى: استفاده در امور جدا از مسجد جايز نيست . والله العالم
صفحه 134
مصرف كمك هاى نذرى مردم
سؤال 427 . آيا از پول نذورات و صندوق كمك به مسجد و كمك هاى نذرى مردمى مى توان جهت تقدير از جمعى از بانوان به مناسبت تولد حضرت زهرا(عليهما السلام) و يا تقدير از نوجوانان براى جذب بيشتر به مسجد و موارد ديگر مصرف نمود؟
بسمه تعالى: اموال مزبور بايد در تعمير مسجد يا در پرداخت حقوق سرايه دار و مبلغان و غيره مصرف كرد و همچنين صرف آن در مراسمى كه معمولاً در مساجد برگزار مى شود كه هزينه مسجد به حساب مى شود اشكال ندارد و خلاصه اينكه صرف آنها در هر عملى كه به مسجد مرتبط بوده و مسجد نيازمند آن باشد اشكال ندارد، اما امور خارج از مسجد هرچند خوب باشد بايد هزينه آنها از جاى ديگر تأمين شود . والله العالم
حكم نماز در غير مسجد
سؤال 428 . در ايام تاسوعا و عاشورا ، مراسم در حسينه برگزار مى شود، آيا نماز و مراسم عزادارى در حسينيه بى حرمتى به مسجد محسوب مى شود؟ لطفاً جواب را مرقوم نمائيد تا اختلاف برطرف شود؟
بسمه تعالى: برگزارى نماز در مسجد ثواب بيشترى دارد، ولى در شرائطى كه افراد نمى توانند به مسجد بروند يا براى آنها زحمت است اشكالى ندارد و مى توانند نماز را در همان حسينيه بخوانند و مؤمنين نبايد در مسائلى كه جنبه استحبابى دارد با هم اختلاف كنند، گاهى حفظ وحدت مهمتر از اهتمام به بعضى مسائل است كه جنبه استحبابى دارد . والله العالم
صفحه 135
احكام مسجد براى صحن مسجد
سؤال 429 . آيا صحن مسجد، ملحق به مسجد است و احكام مسجد را دارد؟
بسمه تعالى: صحن مسجد در شهرها فرق مى كند،در برخى مناطق جزء مسجد به شمار مى رود مانند نقاط گرمسير و در برخى از نقاط جزء مسجد نيست . والله العالم
اشتراك مساجد در احكام
سؤال 430 . آيا مساجد تمام گروههاى مسلمان در احكام مسجد
مشترك اند؟
مشترك اند؟
بسمه تعالى: تمام مساجد اسلامى حكم مشتركى دارند . والله العالم
احداث زيرزمين براى مسجد
سؤال 431 . اگر براى مسجد زيرزمينى احداث شود آيا حكم مسجد را دارد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هرگاه زيرزمينى به صورت طبقه اول باشد بايد در آنها از ساختن دستشويى و تنجيس و ورود زنان حائض خوددارى شود ولى اگر دو طبقه بسازند طبقه دوم حكم مسجد را ندارد . والله العالم
مصرف درآمد مسجد در امور فرهنگى
سؤال 432 . آيا جايز است از درآمد مسجد براى امور فرهنگى استفاده كرد؟
بسمه تعالى: بايد در مورد درآمد مسجد، طبق وقف نامه عمل شود اگر وقف نامه به صورت خاصى است نمى توان آن را در امور فرهنگى مصرف كرد، و اگر عام است كه هر كار خيرى را دربرمى گيرد اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 136
تعميرات مسجد
سؤال 433 . آيا مى توان سنگ فرسوده مسجد را تعويض و مسجد را مرمت نمود؟
بسمه تعالى: هرگاه تعميرات لازم از نظر كارشناسان به نفع مسجد است و ضررى به بناى مسجد نمى رساند بلكه به استحكام آن كمك مى كند، هر نوع تعمير زير نظر كارشناس اشكال شرعى ندارد، و مصالحى كه از خود مسجد بيرون مى آيد در صورت امكان در خود مسجد به كار ببرند و در غير اين صورت اگر قابل فروش است بفروشند و در مورد مسجد خرج كنند . والله العالم
نجس كردن متعلقات مسجد
سؤال 434 . آيا نجس كردن متعلقات مسجد مثل منبر جايز است؟
بسمه تعالى: حرام است . والله العالم
توسعه مسجد از ملك عمومى
سؤال 435 . آيا مى توان به جهت توسعه مسجد از زمينى كه ملك عمومى است، به مسجد ملحق نمائيم؟
بسمه تعالى: هرگاه مقصود از ملك عمومى معبر و راه است، نمى توان آن را جزء مسجد قرار داد و اگر زمين موات يا مخروبه اى كه صاحب ندارد با اجازه عالم محل اشكال ندارد، البته در ساخت مسجد كوشش كنيد همسايه ها متضرر نشوند . والله العالم
بناى بالكن در فضاى مسجد
سؤال 436 . پس از چندين سال از بناء مسجد تصميم به بناء بالكن در فضاى مسجد نموده ايم، آيا احكام مسجد در قسمت فوقانى نيز جارى است؟
صفحه 137
بسمه تعالى: ظاهر عبارت اين است كه بالكن به صورت نيم طبقه در فضاى مسجد موجود بنا مى شود، طبعاً حكم مسجد را خواهد داشت، مگر اينكه واقف تصريح كند فقط سطح مسجد تا حد معينى وقف است و اما در غير اين صورت ظاهر اين است كه مسجد با تمام فضا مورد وقف قرار گرفته است . والله العالم
احداث زيرزمين براى امور فرهنگى
سؤال 437 . سطح زمينى جهت احداث مسجد وقف شده است آيا مى توان زيرزمين آن را براى كتابخانه احداث كرد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه درصيغه وقف سطح زمين وقف شده، نه عمق آن در اين صورت ساختن زيرزمين براى كتابخانه اشكالى ندارد و اگر در صيغه وقف عمق زمين نيز در نظر گرفته شده است حكم مسجد را دارد . والله العالم
كمك به مسجد و اعلام انصراف
سؤال 438 . اگر شخصى مبلغى را به مسجد بدهد و سپس منصرف شود آيا مى تواند با رضايت متوليان مسجد آن مبلغ را پس بگيرد؟
بسمه تعالى: چيزى كه در راه خدا داده است، نمى تواند آن را پس بگيرد . والله العالم
مصرف اضافه درآمد امامزاده سؤال 439 . آيا جايز است اضافه درآمد ساليانه برخى از امامزاده ها را در كارهاى عام المنفعه از قبيل ساخت پل و ساخت مسجد و . . . صرف كرد؟
بسمه تعالى: اضافه درآمد ساليانه را بايد در مورد خود امامزاده
صفحه 138
مصرف كرد مثلاً برگزارى مراسم روضه در محرم، مراسم مواليد ائمه(عليهم السلام) و يا كمك به زائران فقير امامزاده به عنوان مهمان امامزاده يا خريد كتاب و تشكيل كتابخانه در محيط امامزاده و . . . . والله العالم
ادعاى مالكيت از سوى وارث بانى مسجد
سؤال 440 . مسجدى قديمى به علت فرسودگى نوسازى شده است آيا اعلام عدم رضايت وارث بانى مسجد تاًثيرى در بطلان نماز دارد؟ و آيا به صرف نداشتن وقف نامه دليل بر مالكيت وارث باقى است؟
بسمه تعالى: هرگاه مسجد مزبور مدتها محل نمازگزارى اهالى بوده، و مردم آنجا را به عنوان مسجد شناخته اند آنجا وقف براى خداست و از ملك مالك و يا ورثه خارج شده است . والله العالم
شركت در مسجد اهل سنت
سؤال 441 . در حالت عادى شركت كردن در مسجد اهل سنت اولى است يا مسجد شيعيان؟
بسمه تعالى: دوّمى اولى است . والله العالم
يك طبقه مسجد، و يك طبقه حسينيه
سؤال 442 . شخصى 70 متر زمين را كه جنب مسجد بوده، به هياًت امناء واگذار مى كند كه هر آنچه صلاح مى دانند اقدام نمايد هيأت امناء دو طبقه ايجاد كرده و طبقه پايين را به صورت حسينيه و طبقه بالا را مسجد قرار مى دهند آيا قرار دادن طبقه بالا مسجد و پايين به عنوان حسينيه صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه هيأت امناء به اجازه صاحب زمين براى طبقه دوم صيغه وقف مسجد بخوانند يا عملاً با آن معامله مسجد كنند
صفحه 139
مثلاً پس از ملحق كردن به مسجد نماز بخوانند در اين صورت جزء مسجد مى شود و احكام مسجد را دارا خواهد بود و طبقه پايين نيز بستگى به انشاء هيأت امناء دارد، اگر وقف بر حسينيه كنند حكم آن را خواهد داشت . والله العالم
سرويس بهداشتى در زيرزمين مسجد
سؤال 443 . اگر از ابتداء زيرزمين مسجد، وضوخانه و سرويس بهداشتى باشد آيا استفاده از آن جايز است؟
بسمه تعالى: اگر آلودگى به داخل مسجد سرايت نكند اشكال ندارد . والله العالم
احداث خانه عالم در مسجد
سؤال 444 . زمينى جهت ساخت مسجد وقف شده برخى افراد در آن زمين، خانه عالم احداث نموده اند آيا واقف مى تواند مانع شود؟
بسمه تعالى: بايد طبق وقف نامه عمل كرد و زمينى كه به عنوان مسجد وقف شده احداث خانه در آن براى عالم جائز نيست ولى اهالى همت كنند در نزديكى مسجد خانه اى براى امام مسجد تهيه و وقف مسجد كنند . والله العالم
تبديل حسينيه به مسجد
سؤال 445 . ملكى را به حسينيه تبديل كردم و سالها مورد استفاده قرار گرفت آيا مى توان اين مكان را به مسجد تبديل نمود؟
بسمه تعالى: اگر به عنوان حسينيه وقف نشده، مى توانيد به عنوان مسجد وقف كنيد . والله العالم
صفحه 140
ساخت گنبد و مناره براى مسجد
سؤال 446 . آيا ساخت مناره و گنبد اسراف است و آيا ثواب بر آن مترتب مى شود؟
بسمه تعالى: هر ساختمانى براى خود شناسنامه خاصى دارد و سنت مسلمانان در مورد مساجد همان گنبد و مناره است و بايد اين سنت را حفظ كرد و از آنجا كه جزء مساجد است و شعار اسلامى است طبعاً پاداش خواهد داشت رواياتى كه در آن ها نهى از ساختن مناره بلند شده است توجيه خاصى دارد . والله العالم
گذاشتن درآمد در حساب كوتاه مدت
سؤال 447 . آيا گذاشتن وجوه جمع آورى شده مسجد در حساب هاى كوتاه مدت كه سود جزئى پرداخت مى شود جايز است؟
بسمه تعالى: در حسابهاى قرض الحسنه مورد اعتماد قرار دهند . والله العالم
استفاده از وام بانكى جهت توسعه مسجد
سؤال 448 . آيا از وام بانكى براى خريد زمين و توسعه مسجد مى توان استفاده كرد؟
بسمه تعالى: چون همراه با سود است استفاده نكنند . والله العالم
فروش وسائل اهدايى به مسجد
سؤال 449 . آيا مى توان وسائل اهدائى مسجد را در صورت اضافه بودن فروخت؟
بسمه تعالى: در صورت امكان وسائل اضافى را به مسجد ديگر بدهند كه مورد نياز است و اگر تمام مساجد از اين كالا بى نياز هستند و نگهدارى آن مشكل است مى توانند بفروشند و در امور مسجد صرف نمايند يا چيز ديگر جايگزين سازند . والله العالم
صفحه 141
خارج كردن خاك مسجد
سؤال 450 . آيا خارج كردن خاك و ريگ و مصالح ساختمانى از مسجد جايز است؟
بسمه تعالى: در صورتى كه نوسازى يا تعمير مسجد نياز به خاكبردارى داشته باشد خاكهاى اضافى را به بيرون مى برند و اما مصالح ساختمانى در صورت امكان در بناى مسجد مصرف كند و در غير اين صورت بفروشند و صرف مسجد كنند . والله العالم
تبديل مقدارى از مسجد به كوچه
سؤال 451 . آيا مى توان طبق نقشه شهرداى چند متر از مسجد را كسر و ملحق به كوچه كرد؟
بسمه تعالى: مادامى كه ضرورتى نباشد حفظ مسجد لازم است و نمى توان از مسجد چيزى را كم كرد . والله العالم
فرش اضافى در مسجد
سؤال 452 . اگر مسجدى فرش اضافى دارد و حسينيه همان مسجد نياز به فرش داشته باشد آيا مى توان آن را از مسجد به حسينيه منتقل كرد؟
بسمه تعالى: هرگاه فرش مورد لزوم مسجد نباشد و نگهدارى آن همراه با خوف ضرر باشد بايد به مسجد ديگر منتقل كرد و اگر خود مسجد به تعمير نياز دارد مى توانند فرش را بفروشند و نياز مسجد را برطرف كنند در غير اين صورت مى توانند فرش را به حسينيه منتقل كنند . والله العالم
ساخت سرويس بهداشتى در زيرزمين مسجد
سؤال 453 . اگر زمينى وقف ساخت مسجد شود آيا مى توان طبقه زير آن را سرويس
صفحه 142
بهداشتى قرار داد؟
بسمه تعالى: زمينى را كه براى مسجد وقف كنند نمى توان زير آن را سرويس بهداشتى قرار دهند مگر اينكه در عمق بيشتر مثلاً در طبقه دوم از زيرزمين باشد كه عرفاً تابع وقف شمرده نشود . والله العالم
صفحه 143
روزه
حجّيت نظر طبيب در روزه
سؤال 454 . آيا مريض مى تواند به نظر طبيب براى افطار روزه عمل كند؟
بسمه تعالى: اگر طبيب مورد وثوق باشد تكليف افطار است . والله العالم
جويدن آدامس و كندر براى روزه دار
سؤال 455 . جويدن آدامس، كندر، استفاده از نخ دندان كه حاوى فلورايد است براى روزه دار جايز است؟
بسمه تعالى: از مجموع چيزهايى كه در دهان قرار مى گيرد ذرات آن وارد حلق شود اجتناب كنند و اما اگر ذراتى از آن جدا نمى شود و يا در صورت جدا شدن بيرون مى ريزد اشكال ندارد . والله العالم
فرو رفتن به زير آب
سؤال 456 . زيردريايى يا فرو رفتن غواص كه با كلاه مخصوص وارد آب مى شود روزه را باطل مى كند؟
بسمه تعالى: هرگاه كسى در زيردريايى باشد و آن زير آب فرو رود روزه باطل نمى شود ولى هر چيزى كه به سر بچسبد و بپوشاند فرو رفتن با آن در آب خلاف احتياط است . والله العالم
قصد تيمم و خواب ماندن
سؤال 457 . شخص جنب، ساعاتى قبل از اذان صبح بيدار مى شود و عمداً مى خوابد
صفحه 144
به قصد اينكه غسل نكند ولى قبل از اذان تيمم كند اما خواب مى ماند آيا روزه اش صحيح است؟
بسمه تعالى: چنين فردى بايد امساك كند پسس احتياطاً قضا كند و كفاره هم بدهد . والله العالم
قرص زير زبان
سؤال 458 . برخى از افراد كه فشار خون دارند بايد قرص را زير دندان بگذارند كه سريعاً جذب مى شود و احساس فرو رفتن در حلق را نمى كند، آيا روزه او صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه خطر جدى است اگر در دهان جذب مى شود و به حلق وارد نمى شود، اشكال ندارد و روزه او صحيح است . والله العالم
خونريزى لثه براى روزه دار
سؤال 459 . به جهت بيمارى لثه چند مرتبه در روز خون مى آيد و گاهى بدون توجه فرو مى رود آيا روزه باطل مى شود؟
بسمه تعالى: اگر بدون توجه فرو رود، روزه را باطل نمى كند . والله العالم
روزه و سختى كار
سؤال 460 . در شهرى هستم كه دماى آن به 45 درجه مى رسد و كار بسيار سنگينى دارم آيا مى توانم روزه نگيرم؟
بسمه تعالى: در ماه رمضان از مرخصى استفاده كنيد . والله العالم
صفحه 145
استفاده از اسپرى براى بيمار مبتلا به آسم
سؤال 461 . آيا استفاده از اسپرى در ماه رمضان براى بيماران مبتلا به آسم يا بيماريهاى تنفسى جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه ذرات آن دارو وارد حلق نمى شود اشكال ندارد ولى اگر وارد حلق مى شود دارو را به قدر ضرورت مصرف كنيد و روزه را هم بگيريد . والله العالم
عقب افتاده ذهنى
سؤال 462 . عقب افتاده اى كه اوقات نماز را تشخيص نمى دهد ولى به شكل اجمالى وجوب روزه را مى داند آيا روزه بر عهده او واجب است؟
بسمه تعالى: اگر اين مقدار درك دارد كه روزه چيست و از جانب خدا واجب است بايد روزه بگيرد . والله العالم
استفاده از ماده اى از تنباكو و آهك
سؤال 463 . ماده اى از تنباكو و آهك تهيه مى شود كه وقتى در دهان گذاشته مى شود سبب بى حالى مى شود استفاده از آن براى روزه دار چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه ماده مزبور به تدريج حل مى شود و از گلو پائين مى رود، روزه را باطل مى كند . والله العالم
احتلام در روز و شكستن روزه
سؤال 464 . كسى كه جاهل قاصر بوده و توجه به سؤال كردن نيز نداشته است و نمى دانسته كه احتلام پس از اذان صبح، روزه را باطل نمى كند و مرتكب مفطر شده وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: اگر هيچ نوع احتمال خلاف نمى داد بايد قضا كند ولى
صفحه 146
كفاره ندارد . والله العالم
خروج ترشحات معمولى زنان
سؤال 465 . آيا ترشحات معمولى زنان كه هنگام ملاعبه خارج مى شود روزه را باطل مى كند؟
بسمه تعالى: باطل نمى كند . والله العالم
غسل پس از اذان صبح در ماه رمضان
سؤال 466 . كسى اين مسأله را مى داند كه در هنگام منى آمدن بايد غسل كند اما اين را نمى داند كه اگر در ماه رمضان قبل از اذان صبح منى ببيند بايد غسل كند، جهلاً بعد از اذان صبح غسل مى كرده حالا نماز و روزه هاى گذشته اش چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: نمازهاى او صحيح است ولى بايد روزه هايى كه به اين نحو گرفته قضا نمايد و بنابر احتياط واجب كفاره هم بدهد. والله العالم
استفاده از آمپول در شب براى روزه گرفتن
سؤال 467 . اگر فردى در صورتى مى تواند روزه بگيرد كه شب قبل از آمپول يا داروى خاصى استفاده كند آيا استعمال آن واجب است؟
بسمه تعالى: اگر خوردن داروى خاص، حرجى و ضررى نداشته باشد بايد انجام دهد مثلاً اگر كسى غذاى خاصى بخورد مى تواند روزه بگيرد بايد از آن استفاده كند . والله العالم
اجير گرفتن شخص زنده براى روزه قضا
سؤال 468 . آيا مى توان در حال حيات به جهت عدم توانايى بر انجام فريضه روزه، ديگرى را اجير كرد؟
صفحه 147
بسمه تعالى: هرگاه مقصود اين است كه در حال حيات، ديگرى روزه هاى قضاى او را بگيرد قطعاً باطل است و اگر اجير كند كه پس از درگذشت او روزه اى قضاى او را بگيرد اين نيز مشكل است چون علم به حيات او ندارد، شايد اجير قبل از آن شخص فوت كند . والله العالم
انجام غسل جنابت يا سحرى خوردن
سؤال 469 . اگر در ماه رمضان قبل از اذان صبح محتلم شود و اگر بخواهد غسل را انجام دهد براى خوردن سحرى وقتى نمى ماند تكليف او چيست؟
بسمه تعالى: غسل را مقدم دارد و گرسنگى را تحمل كند . والله العالم
شب قدر
سؤآل 470 . هر سال در ثبوت اول ماه رمضان دچار اختلاف مى شويم، تكليف شب قدر چيست؟
بسمه تعالى: اگر نزد حاكم ثابت شد از حكم او پيروى كند و در صورت عدم ثبوت وظايف را در شش شب تكرار كند . والله العالم
تهيه غذا براى روزه خوار
سؤال 471 . آيا مادر مى تواند براى فرزندان بالغ و روزه خوار خود غذا تهيه كند؟
بسمه تعالى: اين كار را انجام ندهد . والله العالم
نذر انجام روزه ماه رمضان در سفر
سؤال 472 . آيا مى توان در وطن نذر كنيم كه روزه ماه رمضان يا قضاى آن را در سفر به جا آوريم؟
صفحه 148
بسمه تعالى: روزه ماه رمضان را مطلقاً چه اداء و چه قضا در سفر نمى توان گرفت حتى با نذر كردن . والله العالم
تأخير در قضا تا رمضان آينده
سؤال 473 . اگر مادرى به علت شير دادن بچه اش روزه نگرفته و تا سال آينده با تمكن از روزه، قضاى آن را انجام نداده بايد يك كفاره دهد يا دو كفاره؟
بسمه تعالى: دو كفاره بايد بدهد، يكى براى روزه نگرفتن در ماه رمضان، به خاطر شيردادن تا ثواب از دست رفته را جبران بكند . و دوم كفاره تأخير و نيز قضا دارد . والله العالم
عدول از روزه به روزه ديگر
سؤال 474 . آيا عدول از روزه اى به روزه ديگر صحيح است؟
بسمه تعالى: از نيت روزه اى به نيت روزه ديگر نمى توان عدول كرد خواه هر دو واجب يا هر دو مستحب يا مختلف . والله العالم
نيت روزه قضا يا مستحبى در بعد از ظهر
سؤال 475 . آيا اگر كسى تا ظهر چيزى نخورده باشد مى تواند نيت روزه كند؟
بسمه تعالى: روزه مستحب را مى توان بعد ازظهر نيت كرد نه روزه واجب . والله العالم
فراموش كردن تيمم در مورد زن مستحاضه
سؤال 476 . زنى كه وظيفه او در روز ماه مبارك رمضان غسل استحاضه بوده است و عمداً تاًخير مى اندازد تا تنگى وقت به اين اميد كه در تنگى وقت تيمم كند ولى در تنگى وقت تيمم را فراموش مى كند حكم روزه او چيست؟
صفحه 149
بسمه تعالى: در فرض سؤال روزه اش باطل است و بايد قضا كند و احتياطاً كفاره هم بدهد . والله العالم
فراموش كردن تيمم شخص جنب
سؤال 477 . اگر شخصى در شب ماه رمضان جنب شود ولى براى او غسل ضرر دارد و تيمم را نيز فراموش كند حكم روزه او چيست؟
بسمه تعالى: اگر غسل براى او ضرر داشته و وظيفه او تيمم بوده است فقط روزه آن روز را قضا نمايد . والله العالم
مراد از سفر
سؤال 478 . در آيه «من كان مريضاً اًو على سفر فعدّةٌ من اًيام اًخر» چون سفر تنوين نكره دارد دليل بر تبعيض است، يعنى در سفرى كه عسر و حرج باشد روزه واجب نيست آيا اين مطلب صحيح است؟
بسمه تعالى: تنوين «سفر» ناظر به اين است كه هر سفرى سبب افطار نيست بلكه سفر خاصى كه نماز در آن شكسته مى باشد و آن اين است كه مسافت شرعى را طى كند و هرگز ناظر به سفر سخت و مشكل نيست گذشته بر اين اجماع فقهاء بر خلاف گفتار ياد شده است . والله العالم
دادن مبلغى معادل اطعام 60 فقير
سؤال 479 . شخصى روزه را به حرام باطل كرده آيا مى تواند پولى كه معادل اطعام 60 فقير است را بپردازد؟
بسمه تعالى: بايد شصت مسكين را اطعام كند و پرداخت مبلغ كافى نيست، و دفتر مراجع تسهيلاتى در اين مورد دارند، علاوه بر اين
صفحه 150
بايد شصت روز روزه بگيرد . والله العالم
تأخير قضا تا سال آينده و حكم كفّاره آن
سؤال 480 . اگر در زمان باردارى روزه نگرفتيم و تا سال آينده هم نتوانستيم قضاى آن را به جا آوريم كفاره آن به عهده شوهر است يا بر عهده زن؟
بسمه تعالى: در اين مورد دو كفاره هست:
1 . كفاره افطار .
2 . كفاره تأخر قضا .
كفاره اول به عهده شوهر كه بخشى از نفقه است و كفاره دوم بر عهده خودش است . والله العالم
شك در پرداخت كفاره روزه
سؤال 481 . اگر فراموش كنم كه كفاره روزهايم را داده ام يا نه، تكليف چيست؟
بسمه تعالى: بايد كفاره را پرداخت كنيد . والله العالم
پراخت كفارات و مظالم و صدقات به سيد
سؤال 482 . آيا كفارات و مظالم و صدقات تبرعى را مى توان به سادات داد؟
بسمه تعالى: احتياطاً به غير سيد بپردازد.والله العالم
شك در پرداخت كفاره توسط همسر يا خودم
سؤال 483 . اگر شك كنم كه كفاره روزه هايم را خودم پرداخته ام يا همسرم آن را از طرف من پرداخته است، آيا تجديد كفاره لازم است؟
بسمه تعالى: اگر علم داريد كه كفاره داده شده، ولى نمى دانيد خودتان داده ايد يا همسرتان، پرداخت مجدد لازم نيست . والله العالم
صفحه 151
حكم حاكم و ثبوت اول ماه
سؤال 484 . آيا حكم حاكم در مساًله اثبات اول ماه در حق مجتهدها و مقلدها نافذ است؟
بسمه تعالى: حكم حاكم در مورد ثبوت هلال با دو شرط نافذ است:
1. علم به خطاى او در كار نباشد .
2. علم به خطاى مستند او نيز منتفى باشد .
روزه بيمارى وارى كوسل
سؤال 485 . كسى كه مبتلا به بيمارى خاص است كه به طور غيراختيارى منى از او خارج مى شود چگونه روزه بگيرد؟
بسمه تعالى: هرگاه يقين دارد كه آنچه خارج مى شود منى است
نه آبهاى ديگرى كه شبيه منى است بايد براى روزه غسل كند
اگر شب باشد بايد قبل از طلوع فجر غسل كند و اگر روز باشد
بايد براى نماز ظهر و عصر غسل كند و روزه اش صحيح است . والله العالم
نه آبهاى ديگرى كه شبيه منى است بايد براى روزه غسل كند
اگر شب باشد بايد قبل از طلوع فجر غسل كند و اگر روز باشد
بايد براى نماز ظهر و عصر غسل كند و روزه اش صحيح است . والله العالم
نزديكى مرد در قضاى روزه زن در وسعت وقت
سؤال 486 . خانمى در وسعت وقت قضاى روزه گرفته است آيا اگر مرد راضى به روزه گرفتن زن نبوده است مى تواند با او همبستر شود ؟
بسمه تعالى: احتياطاً پيش از ظهر و به صورت قطعى بعد از ظهر حق همبستر شدن را ندارد . والله العالم
مسافرت در روز عيد به مكانى كه عيد نشده
سؤال 487 . كسى در ايران 30 روزه ماه رمضان را روزه گرفته و روز عيد فطر به
صفحه 152
كشورى سفر مى كند كه در آنجا هنوز ماه شوال رؤيت نشده است آيا در آن مكان بايد روزه بگيرد؟
بسمه تعالى: مورد مساًله دوران امر بين دو محذور است يا روزه واجب است و يا حرام، بهتر اين است كه قصد اقامه در آن محل نكند و اگر آنجا وطن اوست سفر كند و روزه خود را افطار نمايد . والله العالم
رسيدن به وطن دوم قبل يا بعد از ظهر
سؤال 488 . برخى دو وطن اختيار كرده اند اگر از وطنش به وطن ديگر برود چه زمانى بايد به وطن دوم برسد تا روزه اش صحيح باشد؟
بسمه تعالى: چنين فردى بايد پيش از ظهر به وطن ديگر برسد تا روزه او صحيح باشد و اگر بعد از ظهر برسد روزه او باطل است . والله العالم
خطا در روز عيد به جهت پيروى از مجتهد ديگر
سؤال 489 . شخص مكلفى به تبعيت از مجتهد ديگر روز آخر ماه رمضان را عيد قرار داده و افطار مى كند ولى مجتهدى كه از او تقليد مى كرده، يك روز بعد عيد اعلام مى كند وظيفه او چيست؟
بسمه تعالى: يك روز قضا كافى است . والله العالم
كفاره رمضان و نفقه زن
سؤال 490 . كفاره روزه ماه رمضان جزء نفقه مى باشد؟
بسمه تعالى: كفاره عمدى و كفاره تأخير قضا جزء نفقه نيست . والله العالم
صفحه 153
تبديل كفاره از گندم به برنج
سؤال 491 . آيا جايز است كفاره روزه غيرعمد كه با احتساب از گندم محاسبه شده است برنج خريدارى و به نيازمندان تحويل گردد؟
بسمه تعالى: تبديل كفاره هاى موجود به برنج صحيح نيست . والله العالم
روزه خوارى و معذور بودن در واقع
سؤال 492 . شخصى چند سال عمداً روزه نگرفته است سپس متوجه شده است كه از قبل بيمارى زخم معده داشته و نمى توانسته روزه بگيرد وظيفه اش نسبت به قضاء و كفاره چيست؟
بسمه تعالى: براى سالهاى گذشته كفاره عذرى بدهد و نسبت به سال اخير در صورتى كه پس از خوب شدن به مقدار قضا تا رمضان آينده وقت داشته باشد بايد تنها قضاى رمضان آخر را بگيرد و اگر مسامحه كرد و از بهبودى استفاده نكرد باز كفاره تأخير قضا بدهد . والله العالم
فورى بودن كفاره
سؤال 493 . آيا كفاره روزه را بايد فوراً ادا كرد؟ و آيا مى توان كفاره را به سيد بپردازيم؟
بسمه تعالى: در صورت تاًخير پرداخت كفاره، چيزى بر آن افزوده نمى شود ولى نبايد بيش از متعارف در انجام وظيفه تاًخير كرد و احتياطاً غير سيد كفاره خود را به سيد ندهد . والله العالم
يقين به استمرار مرض و پرداخت كفاره پيش از پايان سال
سؤال 494 . كسى كه تمام ماه رمضان را مريض بوده است و يقين دارد مريضى وى
صفحه 154
تا ماه رمضان آينده طول مى كشد آيا مى تواند كفاره اش را در بين سال بپردازد؟
بسمه تعالى: شرط پرداخت كفاره استمرار عذر است نه علم به استمرار، بنابراين تا رمضان آينده نرسيده، نمى تواند به عنوان كفاره بپردازد . والله العالم
قى كردن و عدم امساك
سؤال 495 . اگر كسى عمداً قى كند روزه او باطل مى شود ، حالا اگر پس از قى كردن امساك نكند و مفطرى انجام دهد كفاره بر او تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: كفاره دارد . والله العالم
جاهل به كفاره تاًخير
سؤال 496 . اگر شخصى روزه قضا به عهده اش بوده آن را نگرفته و به خاطر جهل كفاره تأخير آن را نپرداخته است، آيا كفاره ساقط است؟
بسمه تعالى: ساقط نيست . والله العالم
اجير شدن زن براى روزه كفاره
سؤال 497 . زنى كفاره عمد بر عهده اش بود اگر بميرد آيا مى توان خانمى را اجير نمود در حالى كه مى داند كه در بين اين 31 روز كه بايد پشت سر هم روزه بگيرد قطعاً حيض مى بيند؟
بسمه تعالى: فرد معذور نمى تواند از غير معذور نيابت كند بنابراين نيابت زن در فرض ياد شده صحيح نيست . والله العالم
تحويل آرد يا نان به فقرا
سؤال 498 . تحويل آرد يا نان به عنوان كفاره روزه فقراء مشكل است و شايد نتوان
صفحه 155
انجام داد وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: راه عملى آن اين است كه عالم محل كه كفاره عذرى پيش او جمع مى شود مقدارى گندم در اختيار داشته باشد و آن گندم ها را به عنوان كفاره فقراء بدهد و آنها قبول كنند سپس همان گندم را از فقيران به قيمت بخرد و به آنها پول بپردازد . والله العالم
امساك در سفر و بازگشت قبل از ظهر
سؤال 499 . اگر بنده حقير از اوّل شب قصد سفر فردا در ماه رمضان داشته باشم با اينكه در نظر دارم كه امكاناً تا ظهر برگشته و روزه ام را ادامه دهم، بنظر حضرت عالى چه وظيفه اى دارم، آيا بايد نيّت روزه نكنم و بعد از برگشتن به وطن قصد روزه نمايم؟
بسمه تعالى:هرگاه با همان شرايط پيش از ظهر برگردد و افطار نكرده باشد روزه او صحيح است و در مدت سفر امساك كافى است و نيت روزه نبايد داشته باشد.والله العالم
در هنگام انجام كفاره روزه، سفر و بازگشت قبل از ظهر
سؤال 500 . با توجه به اينكه در كفّاره روزه، 31 روز بايد پشت سر هم باشد. مكلّف مى تواند در اثناى اين مدت پيش از ظهر سفركند و تا اذان ظهر به وطن برگردد، با ملاحظه اينكه در ساعاتى كه مسافر است قهراً روزه دار نخواهد بود.
بسمه تعالى:حكم ماه رمضان را دارد اگر پيش از ظهر برگردد و امساك كند يك روز روزه حساب مى شود.والله العالم
آندوسكوپى
سؤال 501 . آندوسكوپى نمودن از بيمار در ماه رمضان چطور است؟ و ضمناً بُخور
صفحه 156
كردن با عرق علفيّات و يا داروهاى شيميايى كه قهراً بخار وارد ششها مى شود به نظر حضرت عالى چطور است؟
بسمه تعالى:هرگاه در آندوسكوپى چيزى وارد حلق نشود و لوله نيز آلوده به روغن نگردد اشكال ندارد. ولى بخور و عرق علفيات ويا داروهاى شيميايى كه بخار را وارد مجارى تنفس مى كند اشكال دارد.والله العالم
واقع شدن ايام نذر به روزه گرفتن با رمضان
سؤال 502 . شخصى نذر شرعى نموده است كه چند ماه پشت سر هم چه در سفر و چه در وطن روزه بگيرد اكنون متوجه مى شود ايّام نذر او با ماه رمضان مصادف شده است .آيا با اينكه شخص در ايّام ماه مبارك در سفر خواهد بود روزه بگيرد يا نه؟ و اگر بايد روزه بگيرد با ملاحظه اينكه در شهر صيام است، چگونه به غير نيت رمضان نيت كند و اگر افطار كند به نذر خود عمل نكرده است؟
بسمه تعالى:در ماه رمضان هيچ نوع روزه غير از روزه ماه رمضان پذيرفته نمى شود هر چند با نذر باشد .والله العالم
پايين رفتن خون از حلق
سؤال 503 . آيا خونى كه بى اختيار از دماغ روزه دار از حلق پايين مى رود مبطل روزه است؟ توضيح اينكه به فضاى دهان وارد نمى شود؟
بسمه تعالى:موجب بطلان نيست .والله العالم
دوش بزرگ و مبطل بودن
سؤال 504 . شخص روزه دار در هنگام استحمام به خاطر بزرگ بودن دوش آب، شك مى كند آبى كه از دوش مى آيد تمام سرش را مى گيرد يا نه، وظيفه اش
صفحه 157
چيست؟ و اگر به شك خود اعتنا نكند و زير دوش بايستد حكم روزه اش چيست؟
بسمه تعالى:غسل كردن زير دوش هر چند همه سر را فرا گيرد موجب بطلان نيست آنكه موجب بطلان است سر زير آب كردن است البته اگر زير آبشار بايستد كه يكجا سر را فرا مى گيرد و يا دوش به قدرى بزرگ باشد كه بسان آبشار باشد روزه او اشكال پيدا مى كند. والله العالم نهى پدر و مادر از روزه
سؤال 505 . عده اى از جوانان پاك به علت نهى والدين در گذشته كه ماه رمضان با ايّام امتحانات آنان مصادف بود، روزه خود را به زعم اينكه معذورند افطار كرده اند. سپس متوجه شده اند كه معذور شرعى نبوده اند. آيا اكنون تكليف شان نسبت به كفّاره روزه هايى كه افطار نموده اند چيست؟
بسمه تعالى:بايد هم قضا بگيرند هم كفاره بدهند.والله العالم
گمان به شروع عادت و ترك روزه
سؤال 506 . خانمى در روز ماه مبارك رمضان لك ديد به گمان اينكه ايّام عادت شروع شده ، روزه خود را افطار نمود فرداى آن روز خون قطع گرديد معلوم شد كه خون حيض نبوده است. سوأل مى كند در افطار روزه مزبور كفّاره هم دارد؟
بسمه تعالى:هرگاه شك داشت كه در اين ايام عادت شروع شده مع الوصف افطار كرد قضا و كفاره دارد و اگر اطمينان داشت كه ايام عادت است فقط قضا دارد .والله العالم
وقت انجام كفاره روزه
سؤال 507 . كسى كه يقين دارد تا ماه رمضان آينده قدرت گرفتن قضاى روزة رمضان گذشته را نخواهد داشت آيا مى تواند كفّاره را بدهد؟ و يا بايد تا آخر شعبان
صفحه 158
منتظر بماند و در روز آخر شعبان به وظيفه ى كفّاره عمل نمايد؟
بسمه تعالى:بايد صبر كند تا آخر شعبان. والله العالم
نيت به جا آوردن آنچه بر ذمه دارم
سؤال 508 . كسى با اين نيت روزه بگيرد: ( اگر روزه قضايى در ذمّه دارم از بابت آن و اگر ندارم روزه مستحبى محسوب گردد) آيا اين روزه با نيت فوق صحيح است؟
بسمه تعالى:هرگاه به نيت امتثال امر فعلى روزه بگيرد روزه او صحيح است . اگر روزه بر ذمه داشته باشد امر فعلى همان است و الا امر فعلى امر استحبابى است .والله العالم
عدول از مستحب به واجب
سؤال 509 . روزه مستحبى گرفته بودم در وسط روز يادم آمد كه روزه واجبى دارم چه كنم؟ آيا عدول صحيح است؟
بسمه تعالى:هرگاه پيش از ظهر متوجه شود مى تواند نيت قضاى روزه ماه رمضان را بكند و روزه او صحيح است.والله العالم
روزه مستحبى با وجود روزه واجب
سؤال 510 . با وجود روزه نذر، آيا مى شود روزه مستحبى گرفت؟ و نيز با وجود روزه قضاى ماه مبارك رمضان نذر روزه صحيح است؟
بسمه تعالى: در هر صورت نمى تواند روزه مستحبى بگيرد.والله العالم
قضا در سفر با نذر
سؤال 511 . گرفتن قضاء روزه ماه رمضان با نذر در سفر چطور است؟
صفحه 159
بسمه تعالى:صحيح نيست.والله العالم
نذر كردن و بر عهده داشتن روزه واجب
سؤال 512 . كسى كه روزه واجب در ذمّه دارد آيا مى تواند روزه نذركند و يا روزه استيجارى را بپذيرد؟
بسمه تعالى:نذرش صحيح است ولى مادامى كه روزه واجب بر گردن دارد نمى تواند روزه نذرى بگيرد و همچنين روزه استيجارى. والله العالم
نماز استيجارى و تقسيم بين اعضا خانواده
سؤال 513 . در بعضى موارد سرپرست خانواده روزه و نماز استيجارى را بعهده مى گيرد سپس اعمال مزبور را با اجازه شخص مستأجر ( صاحب روزه و نماز) در بين اعضاء خانواده اش كه بعضى از آنان صغير هستند تقسيم مى كند تا در اسرع وقت عمل را به اتمام برساند آيا اين اجاره و استنابه صحيح است؟
بسمه تعالى:در فرض سوال تقسيم ميان خانواده به جز صغير اشكال ندارد.والله العالم
قدرت نداشتن بر روزه به جهت تأمين معاش
سؤال 514 . كارگرى كه نان آور خانواده است اگر در ماه رمضان روزه بگيرد قهراً توان كار نخواهد داشت ( البته مريض نيست فقط بخاطر گرما و طولانى بودن روز)آيا صرفاً بلحاظ تأمين معاش عيال مى تواند روزه نگيرد و در روزهاى كوتاه قضا كند؟
بسمه تعالى: بايد روزه بگيرد ولو با اخذ مرخصى و فروختن برخى از لوازم زندگى و رفع نياز يكماه .والله العالم
صفحه 160
مرگ زن حامله در اثناء رمضان
سؤال 515 . اگر زن حامله و يا مرضعه در اثناى ماه مبارك و يا مثلاً يكماه بعد فوت كند. آيا قضا و يا كفاره بر وراث او متوجه است؟
بسمه تعالى: هرگاه در اثناى ماه رمضان بميرد قضاء ندارد و اگر پس از گذشتن ايامى از ماه رمضان بميرد در صورتى كه در اين مدت توانايى قضاء داشته قضاى واجب است و متمكن از قضاء نباشد قضاء ندارد.والله العالم
ديوانه ادوارى و افاقه در مقدارى از روز
سؤال 516 . ديوانه ادوارى كه بخشى از روز افاقه پيدا مى كند قضا دارد؟ و يا كفاره؟
بسمه تعالى: قضاء و كفاره ندارد . والله العالم
اجير شدن غير بالغ در صوم و صلاة
سؤال 517 . آيا افراد غير بالغ كه مى توانند بطور صحيح اعمال انجام دهند شرعاً مجازند كه جهت صوم و صلاة اجير شوند؟
بسمه تعالى: نمى توان اجير كرد .والله العالم
بطلان روزه و امساك تأدّبى
سؤال 518 . كسى كه روزه خود را با جماع و يا استمناء (نعوذ بالله) خراب مى كند بقيه روز را مى تواند غذا بخورد؟
بسمه تعالى: بايد بقيه روز را به صورت امساك تأدبى امساك كند.والله العالم
صفحه 161
اعتكاف
ابتدا اعتكاف و استفاده از معطرها
سؤال 519 . شروع اعتكاف از چه زمانى است و آيا زعفران و ادويه جات معطر در غذا مى توان ريخت؟
بسمه تعالى: نيت اعتكاف از اذان صبح است، احتياطاً چند ثانيه قبل از اذان نيت كند و استفاده از چيز معطر جائز نيست . والله العالم
خروج معتكف از مسجد به گمان حيض
سؤال 520 . خانم معتكفى در ايام عادت خود لكه اى مى بيند و به گمان اينكه حيض مى باشد از اعتكاف خارج مى شود پس از نيم ساعت يقين مى كند كه استحاضه بوده است وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: بايد برگردد و اعتكاف او صحيح است . والله العالم
حيض در روز سوم اعتكاف
سؤال 521 . زنى در روز سوم اعتكاف حائض مى شود آيا قضاى آن روز بر وى واجب است؟
بسمه تعالى: در صورتى كه اصل اعتكاف بر او واجب نباشد قضا ندارد . والله العالم
اعتكاف و داشتن روزه قضا
سؤال 522 . با توجه به اين كه با وجود روزه قضا نمى توان روزه مستحبى گرفت اگر
صفحه 162
به خاطر ندانستن مساًله معتكف شود و روز اول اعتكاف متوجه شود وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: اعتكاف را ادامه دهد و لحظه اى كه از حكم آگاه شد و يا به خاطرش آمد نيت روزه قضا كند . والله العالم
اعتكاف در مسجد روستا
سؤال 523 . آيا اعتكاف در مسجد روستا صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه در آن مسجد نماز جمعه خوانده مى شود و يا اكثريت مردم روستا در آن مسجد نماز مى خوانند اعتكاف صحيح است . والله العالم
نيابت در اعتكاف
سؤال 524 . آيا در اعتكاف، نيابت از حىّ يا ميّت جايز است و در صورت جواز، از چند نفر مى توان نيابت كرد؟
بسمه تعالى: نيابت از حىّ صحيح نيست و نيابت از بيش از يك نفر نيز صحيح نمى باشد . والله العالم
شك در حاضر شدن در مسجد قبل از اذان صبح
سؤال 525 . اگر معتكف شك كند كه هنگام نماز صبح روز اول قبل از اذان صبح وارد مسجد شده است آيا مى تواند آن روز را روز اول اعتكاف حساب كند؟
بسمه تعالى: چون شك در عمل دارد لذا حساب نمى شود . والله العالم
اعتكاف مستحب و داشتن روزه قضا
سؤال 526 . فقهاء فرموده اند: كسى كه روزه قضا دارد نمى تواند روزه مستحبى بگيرد
صفحه 163
حال اگر شخصى به خاطر ندانستن اين مساًله روزه مستحبى نيّت كند و معتكف شود و قبل از غروب روز دوم متوجه شود وظيفه اش چيست؟ آيا قضاى اين اعتكاف در صورتى كه نذر معين باشد واجب است؟ و اگر روز سوم متوجه مساًله شود قضاى آن واجب چيست؟
بسمه تعالى: لحظه اى كه حكم الهى براى او كشف شود نيت روزه قضا كند و اعتكاف را ادامه دهد و اگر اعتكاف واجب بوده، بنابر احتياط مستحب اعاده كند . والله العالم
خروج از مسجد براى تطهير
سؤال 527 . آيا معتكف مى تواند براى تطهير يا مسواك از مسجد خارج شود؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
اعتكاف در مسجد محل يا دانشگاه
سؤال 528 . اعتكاف در مسجد محل يا بازار يا دانشگاه جايز است؟
بسمه تعالى: مسجدى كه محل عموم مردم باشد نه گروه خاصى، اعتكاف در آن صحيح است . والله العالم
اعتكاف و ديدن لكه خون
سؤال 529 . خانمى در حال اعتكاف در ايامى كه عادت او نمى باشد لكه هاى خونى مى بيند البته از پاكى آخر او ده روز گذشته است آيا بر او واجب است از مسجد خارج شود؟
بسمه تعالى: هرگاه مى داند پيش از سه روز لكه بينى قطع مى شود به اعتكاف خود ادامه دهد و اگر مى داند سه روز يا بيشتر ادامه پيدا مى كند قطعاً حائض بوده و اعتكاف خود را قطع كند و در صورت
صفحه 164
شك بايد بين احكام حيض و احكام استحاضه جمع كند طبعاً بايد اعتكاف خود را قطع نمايد و اگر اعتكاف او به واسطه نذر واجب معيّن باشد قضا لازم نيست و اگر غير معيّن باشد، بعداً قضا مى كند . والله العالم
اعتكاف در غير مسجد يا مسجد محله
سؤال 530 . آيا اعتكاف در غير مساجد جامع مثل حسينه و مسجد محله به اميد مطلوبيت صحيح است؟
بسمه تعالى:جايز نيست .والله العالم
خروج از مسجد براى وضوى مستحبى يا مسواك زدن
سؤال 531 . در صورت وجود شيرآب و ظرفشويى در داخل مسجد براى مسواك زدن و وضوى مستحبى و از طرفى منع توليت مسجد به خاطر رعايت نظافت،آيا براى انجام امور مذكور معتكف مى تواند از مسجد خارج شود؟
بسمه تعالى:هرگاه وضو مقدمه اعمال مستحبى مثل قرائت قرآن و نماز مستحبى باشد اشكال ندارد و همچنين بيرون آمدن براى مسواك به صورت ضرورى در شبانه روز يكبار مانعى ندارد.والله العالم
خروج از مسجد براى غسل مستحبى
سؤال 532 . آيا معتكف مى تواند براى وضوى مستحبى، غسل مستحبى، مسواك زدن، هر چند نوبت در روز از مسجد خارج شود؟
بسمه تعالى:جواب اين سوال از جواب سوال قبل روشن شد.والله العالم
صفحه 165
موارد ضرورتها براى خروج از مسجد
سؤال 533 . موارد ضرورى كه معتكف مى تواند از مسجد خارج شود كدامها هستند و چه مدت مى تواند در خارج از مسجد بماند؟
بسمه تعالى:براى ضرورتهاى عقلى شرعى و عرفى مى تواند خارج شود و مثال هاى آن در توضيح المسائل بيان شده است.والله العالم
خروج معتكف از مسجد براى امتحان
سؤال 534 . اگر معتكف از محل اعتكاف به دانشگاه جهت شركت در جلسه امتحان حدوداً نيم ساعت و يا بيشتر خارج شود، آيا به اعتكاف او صدمه مى زند؟
بسمه تعالى:خروج براى امتحان خلاف احتياط است .والله العالم
بوى خوش براى معتكف
سؤال 535 . حكم استعمال بوى خوش، اعم از عطر (چه غليظ و چه رقيق) و گل براى معتكف چيست؟
بسمه تعالى:هر نوع بوى خوش حرام است .والله العالم
اعتكاف مسافر
سؤال 536 . مسافر در چه صورتى مى تواند اعتكاف بكند؟
بسمه تعالى:در مدينه منوره با نذر صوم در سفر مى تواند اعتكاف كند.والله العالم
خروج سهوى يا جهل به حكم
سؤال 537 . اگر معتكف به خاطر جهل به حكم يا سهواً از مسجد خارج شود و زود برگردد آيا اعتكاف باطل مى شود؟
صفحه 166
بسمه تعالى:سهواً و جهلاً اگر به صورت كوتاه باشد اشكال ندارد.والله العالم
ضرورت خريد و فروش
سؤال 538 . حكم خريد و فروش براى معتكف در صورت ضرورت و عدم ضرورت چيست؟
بسمه تعالى: خريد و فروش ضرورى اشكال ندارد.والله العالم
نگاه كردنِ معتكف به آيينه
سؤال 539 . نگاه كردن به آيينه و شانه كردن سر و محاسن براى معتكف چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد.والله العالم
اعتكاف مميز
سؤال 540 . آيا اعتكاف بچه مميّز (غير بالغ) صحيح است؟
بسمه تعالى:صحيح است.والله العالم
مريض شدن معتكف در روز سوم
سؤال 541 . اگر معتكف در روز سوم مريض شود و يا ضرورتى پيش آيد كه بايد برود و قبلاً هم شرط نكرده بود آيا مى تواند اعتكافش را بهم بزند؟ (در اعتكاف واجب و مستحبى). اگر قبلا شرط كرده بود چطور؟ از حيث قضاء و كفّاره چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى:اگر شرط كرده باشد مطلقاً مى تواند به هم بزند و در غير اين صورت اگر ادامه اعتكاف حرجى باشد مى تواند اعتكاف خود را به هم بزند ولى در صورت واجب بودن بايد بعداً قضا نمايد.والله العالم
صفحه 167
خروج ضرورى و رفت و برگشت از نزديكترين راه
سؤال 542 . اگر معتكف به خاطر ضرورتى از مسجد خارج شد آيا واجب است از نزديكترين راه برود و برگردد و آيا واجب است در صورت امكان در زير آفتاب راه برود و نشستن به خاطر ضرورت و استراحت چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى:از نزديكترين راه برود ، و نشستن تنها در حال ضرورت اشكال ندارد.والله العالم
خروج براى شركت در نماز جمعه
سؤال 543 . اگر معتكف (در غير محل اعتكاف) در نماز جمعه شركت كند آيا مى تواند به اندازه نماز عصر تاخير كرده و نماز عصر را با خطيب جمعه بخواند يا بايد بعد از نمازجمعه فوراً به محل اعتكاف برگردد؟
بسمه تعالى:براى نماز عصر به مسجد برگردد.والله العالم
خروج معتكف براى اقامه جماعت
سؤال 544 . اگر معتكف در مسجد يا جاى ديگر امام جماعت باشد آيا براى اقامه نماز مى تواند از مسجد خارج شود و در صورتى كه كسى ديگر (غير معتكف) حاضر باشد به جاى او نماز را اقامه كند؟
بسمه تعالى:براى اقامه جماعت نمى تواند از مسجد خارج شود.والله العالم
جاى گرفتن معتكف
سؤال 545 . در حال اعتكاف اگر معتكفى مكانى را براى اعتكاف معين كرده و جا گرفته و از طرفى معتكف ديگر آن مكان را بدون رضايت او بگيرد، اعتكافش در آن مكان چه حكمى دارد؟
صفحه 168
بسمه تعالى:هرگاه مكانى براى كسى مشخص شد به مكان او تجاوز نكند.والله العالم
عدول از اعتكاف به اعتكاف ديگر
سؤال 546 . حكم عدول از اعتكاف به اعتكاف ديگر چيست؟ چه هر دو واجب باشند يا مستحب، يا يكى واجب باشد و ديگرى مستحب، يا يكى براى خودش باشد و ديگرى براى نيابت، يا هر دو براى نيابت باشد؟
بسمه تعالى:جايز نيست . والله العالم
قرض در حال اعتكاف
سؤال 547 . قرض دادن و يا قرض گرفتن در حال اعتكاف چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: تجارت اشكال دارد و اين تجارت نيست. والله العالم
بهم زدن اعتكاف در روز سوم
سؤال 548 . معتكف عمداً و بدون عذرى اعتكاف مستحبى خود را در روز سوم مى شكند آيا بر او قضا يا كفاره لازم مى آيد؟ يا فقط معصيت كرده است؟
بسمه تعالى:بنابر احتياط قضا دارد و كفاره ندارد مگر در جماع.والله العالم
اعتكاف فرزند بدون اذن پدر و مادر و زن بدون اذن شوهر
سؤال 549 . آيا فرزند بدون اذن پدر و مادر مى تواند معتكف شود و همچنين زن بدون اذن شوهر، با فرض منع بدون دليل آنها؟
بسمه تعالى: هرگاه مايه ايذاء پدر و مادر نشود اشكال ندارد ولى زن بدون اذن شوهر نمى تواند معتكف شود.والله العالم
صفحه 169
خروج از مسجد براى وضو يا توالت رفتن
سؤال 550 . معتكف وقتى براى رفتن به توالت و يا وضو گرفتن از مسجد خارج مى شود گاهاً اتفاق مى افتد به خاطر ازدحام جمعيّت حدود ده دقيقه يا بيشتر در آنجا مى ماند آيا ضررى به اعتكاف مى زند با فرض اينكه رفع حاجت ضرورى است و يا اگر بعداً وضو بگيرد از نماز جماعت يا نماز اول وقت محروم مى شود؟ و آيا در اين مدت مى تواند كارى انجام دهد مثلاً ظرف بشويد؟
بسمه تعالى: اگر خروج براى رفع حاجت است اشكال ندارد.والله العالم
خروج از مسجد دو راه براى حمام
سؤال 551 . مسجد جامع دو تا توالت و حمّام دارد اوّلى در100 مترى مسجد
قرار دارد كه همه راهش زير سايه است و دومى در 300 مترى مسجد قرار دارد
كه بيشتر راهش زير آفتاب است حال الف) معتكف مى تواند از هر كدام خواست استفاده كند يا بايد از اوّلى كه نزديك است استفاده كند. ب) اگر استفاده از
دوّمى زمان كمترى ببرد به خاطر ازدحام جمعيت در اوّلى، آن وقت وظيفه
چيست؟
قرار دارد كه همه راهش زير سايه است و دومى در 300 مترى مسجد قرار دارد
كه بيشتر راهش زير آفتاب است حال الف) معتكف مى تواند از هر كدام خواست استفاده كند يا بايد از اوّلى كه نزديك است استفاده كند. ب) اگر استفاده از
دوّمى زمان كمترى ببرد به خاطر ازدحام جمعيت در اوّلى، آن وقت وظيفه
چيست؟
بسمه تعالى: از نزديك استفاده كند مگر اينكه آنكه راهش دور است زمان كم ترى ببرد و راه رفتن در سايه اشكال ندارد.والله العالم
خروج برخى از اعضا از مسجد
سؤال 552 . آيا خارج كردن عضوى از بدن مثل سر يا گذاشتن يك پا به خارج از مسجد براى برداشتن چيزى يا دراز كردن دست بخارج از مسجد براى برداشتن يا گذاشتن چيزى موجب ابطال اعتكاف مى شوند؟
بسمه تعالى: خروج بعضى از اعضاى بدن اشكال ندارد.والله العالم
صفحه 170
خروج سهوى يا جهلاً
سؤال 553 . خارج شدن معتكف از محل اعتكاف بخاطر جهل به موضوع يا سهواً چه حكمى دارد؟(مثلاً به شبستان و يا جايى كه چسبيده به مسجد است ولى حكم مسجد را ندارد، برود).
بسمه تعالى:در صورت سهو يا جهل قصورى اشكال ندارد به شرط اينكه توقف او زياد نباشد.والله العالم
احكام زكات
نان خور در زكات فطره
سؤال 554 . چه كسى نان خور در زكات فطره محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: نان خور كسى است كه عرفاً گفته شود هزينه اش بر گردن اوست و به اصطلاح عيال صدق كند و مجرد اينكه شب عيد مهمان كسى باشد فطره او بر عهده صاحب خانه نمى باشد ولى اگر چند روز قبل مهمان او باشد در اين صورت فطريه او بر عهده صاحب خانه است . والله العالم
تفاوت مرجع تقليد در فطريه
سؤال 555 . اگر مرجع تقليد ميزبان مى گويد با يك شب ماندن مهمان، نان خور محسوب مى شود و مرجع تقليد مهمان مى گويد نان خور محسوب نمى شود فطريه بر عهده كيست؟
بسمه تعالى: هر يك به فتواى مرجع خود عمل كنند . والله العالم
صفحه 171
مشخص نبودن كفاره عمدى و غير عمدى در صندوق كفاره
سؤال 556 . اگر در نماز عيد فطر صندوق كفاره قرار داده شود ولى كفاره عمدى يا غير عمدى آن مشخص نشده باشد وظيفه متوليان در اين خصوص چيست؟
بسمه تعالى: بايد طبق كفاره عمد عمل كنند يعنى اطعام كنند . والله العالم
فروش گندم و نپرداختن زكات آن
سؤال 557 . پدرى گندمى را كه زكات به آن تعلق گرفته بود مى فروشد و عين پول آن را به فرزند خود هديه مى دهد آيا بر فرزند زكات واجب است؟
بسمه تعالى: هرگاه تصميم دارد كه بعداً زكات گندم را از مال ديگر بدهد، هديه او صحيح است و زكات بر ذمه پدر است . والله العالم
دادن گندمى كه زكات دارد به عنوان اجرت
سؤال 558 . اگر حقوق كارگرى را از گندمى بدهند كه به عين آن زكات تعلق گرفته است و مالك زكات آن را نداده آيا بر كارگر واجب است زكات بدهد؟
بسمه تعالى: هرگاه تصميم دارد كه بعداً زكات گندم را به صورت نقد بپردازد در اين صورت فروش گندم يا دادن گندم به عنوان اجرت اشكال ندارد . والله العالم
جدا كردن زكات و مصرف آن
سؤال 559 . اگر كسى زكات فطره و يا زكات مال را كه جدا كرده بود اشتباهاً مصرف كند چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: ضامن است بايد مجدداً بپردازد .والله العالم
صفحه 172
زكات فرزند در خارج از كشور
سؤال 560 . پسرم در ژاپن بسر مى برد روز عيد فطر در طى تماس تلفنى گفت (فطره من را تو در ايران پرداخت كن) آيا بنده فطره او را به قيمت ايران پرداخت كنم و يا به لحاظ اينكه وى در ژاپن بسر مى برد به قيمت ژاپن بپردازم؟
بسمه تعالى:چون از طرف پسر مى پردازد قيمت آن منطقه را در نظر بگيرد.والله العالم
فطريه مهمان شركت دولتى
سؤال 561 . ميهمانان شب عيد فطر كه قبل از غروب وارد مى شوند در صورتيكه ميزبان شركت دولتى و يا نهاد دولتى باشد بر عهده چه كسى خواهد بود؟
بسمه تعالى:فطريه اين افراد بر عهده خود آنهاست.والله العالم
مهمان بودن يك يا دو روز
سؤال 562 . فردى شب قبل از غروب روز آخر ماه مبارك رمضان وارد منزل ما شده است و تنها افطار را با ما بوده است آيا با يك افطار نان خور حساب مى شود و يا لااقل يك روز و بيشتر در تحقق اين معنا ضرورت دارد؟
بسمه تعالى: ميزان در وجوب فطريه اين است كه نان خور انسان حساب شود و مهمان يك روز و دو روز نان خور انسان حساب نمى شود.والله العالم
كسر هزينه ها قبل از محاسبه
سؤال 563 . آيا باغدار و زارع مى تواند هزينه آبيارى و كود و بيلكارى را پيش از محاسبه و دفع زكات از محصول كسر كند؟
بسمه تعالى: مى تواند از محصول كسر كند و اگر باقى مانده به حد
صفحه 173
نصاب رسيد زكات بر آن واجب مى شود ولى بنابراحتياط مستحب است نصاب را بدون ملاحظه هزينه هاى انجام شده محاسبه كند و در صورت رسيدن به حد نصاب بايد پس از كسر هزينه ها زكات باقى مانده را بپردازد.والله العالم
احكام خمس
يارانه و گذشت سال
سؤال 564 . آيا به يارانه هاى نقدى پرداختى توسط دولت خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: پس از قبض و گذشتن سال خمسى، تعلق مى گيرد . والله العالم
استفاده از غذاى كسى كه خمس نمى پردازد
سؤال 565 . اگر بدانيم يا احتمال مى دهيم كه همسايه خمس مالش را پرداخت نمى كند و نيز حلال و حرام را مراعات نمى كند اگر غذايى براى ما بياورد مى توان از آن استفاده كرد؟
بسمه تعالى: مى توانيد از غذاها استفاده كنيد و تحقيق لازم نيست . والله العالم
تهيه هديه و رسيدن سال خمسى
سؤال 566 . هدايايى به نيت افرادى خريدارى كردم ولى قبل از سال خمسى موفق به تحويل نشدم آيا بر آن اجناس، خمس تعلق مى گيرد؟ و ضمناً سال خمسى شمسى محاسبه مى شود يا قمرى؟
بسمه تعالى: خمس آنها بايد پرداخت شود مگر آنكه آن هدايا را
صفحه 174
خريدارى و كنار گذاشته و از اموال خود به نوعى خارج كرده باشد و نيز محاسبه بر اساس هر دو سال (قمرى و شمسى) اشكال ندارد . والله العالم
خريد از پول غير مخمس و افزايش قيمت
سؤال 567 . مغازه هايى را به مبلغ 11 ميليون تومان خريدارى نموده و از پولى كه خمس آن را پرداخت نكرده بودم بدهى مغازه را پرداخت كردم و سپس مغازه را به 14 ميليون تومان فروخته و مغازه اى را به مبلغ 21 ميليون تومان خريدارى كردم ارزش مغازه فعلاً به حدود 300 ميليون تومان رسيده است خمس آن چگونه محاسبه مى شود؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال خمس به بيست و يك ميليون تومان تعلق مى گيرد كه با آن مغازه را خريده ايد و اگر روزى مغازه اى را كه به سيصد ميليون تومان يا بيشتر يا كمتر فروختيد بايد خمس مازاد بر 21 ميليون تومان را بپردازيد . والله العالم
مخلوط شدن پول مخمس با غير مخمّس
سؤال 568 . شخصى چهار ميليون تومان داشته، دو ميليون آن مخمس بوده، و دو ميليون ديگر غير مخمس، اكنون سال خمسى او فرا رسيده، و تنها يك ميليون از كل پول باقى مانده است و نمى داند كه از پول هاى مخمس باقى مانده، يا از پولهاى غير مخمّس، چه مقدار خمس بدهكار است؟
بسمه تعالى: با پرداخت خمس نصف پول موجود يعنى صد هزار تومان با حاكم شرع مصالحه كند . والله العالم .
اضافه مواد غذايى در سر سال
صفحه 175
سؤال 569 . آيا خمس بر مواد غذايى تهيه شده تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: در پايان سال خمسى هرچه اضافه باشد خمس آن را بپردازد . والله العالم
بدهى و سال خمسى
سؤال 570 . اگر سال خمسى برسد اگر بدهى مؤجل داشته باشد يا وامى گرفته و خرج كرده و اقساط ماهانه بدهكار است آيا كل بدهى و وام را بايد از درآمد كم كند و خمس الباقى را بپردازد؟
بسمه تعالى: هرگاه وقت وام نرسيده، جزء مؤونه نمى باشد، و نمى توان آن را از درآمد كم كرد . والله العالم
خمس قيمت خريد يا قيمت فعلى
سؤال 571 . مغازه اى را خريدارى كردم آيا خمس قيمت خريد را بپردازم يا قيمت فعلى آن؟
بسمه تعالى: بايد خمس قيمت خريد را بپردازيد و در هنگام فروش مغازه، خمس مازاد قيمت خريد را نيز بايد بپردازيد . والله العالم
خريد طلاى مازاد بر نياز از مهريه يا حقوق كارمندى
سؤال 572 . مقدارى طلاى اضافه بر نياز خريدم اكنون پس از يكسال نمى دانم از حقوق كارمندى آن طلا را خريده ام يا از مهريه؟
بسمه تعالى: تحقيق كنيد شايد واقع روشن شود و در غير اين صورت طلاى مازاد، خمس ندارد .والله العالم
صفحه 176
خمس مالى كه به ارث رسيده
سؤال 573 . پدر و مادرم خمس خانه را پرداخت ننموده اند آيا پس از آن كه منزل به من ارث رسيد بايد خمس آن را بپردازم؟
بسمه تعالى: بر وارث لازم است خمس آن را بپردازد . والله العالم
شك در پرداخت خمس اموال موروثه
سؤال 574 . پدرم از دنيا رفت و اموالى به ارث باقى ماند و شك دارم خمس اموال را پرداخته است وظيفه ام چيست؟
بسمه تعالى: اگر علم نداريد كه پدر پرداخت نكرده است پرداخت خمس واجب نيست . والله العالم
تبديل ارثيه به زمين ديگر يا وجه نقد
سؤال 575 . زمينى كه به ارث به ما رسيد در طرح شهردارى قرار گرفت و شهردارى عوض آن را به صورت زمين يا بهاى روز پرداخت كرد آيا بر آن خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: خمس تعلق نمى گيرد . والله العالم
فروش منزل و تأخير در تهيه منزل مورد نياز
سؤال 576 . اگر منزلى را كه با پولى كه خمس به آن تعلق نگرفته خريدارى نموده و پس از مدتى بهره بردارى بفروشد اگر سال خمسى وى فرا رسد و خانه اى خريدارى نكرده باشد آيا بايد خمس پول را بپردازد؟
بسمه تعالى: بايد خمس سودى را كه از فروش خانه به دست آمده بپردازد مگر اين كه بخواهد در مدت كوتاهى با آن خانه بخرد . والله العالم
صفحه 177
تغيير زمان سال خمسى
سؤال 577 . آيا پس از تعيين سال خمسى توسط نماينده مرجع تقليد، مقلد مى تواند آن تاريخ را تغيير دهد؟
بسمه تعالى: مى تواند تغيير دهد به شرطى كه ضررى به صاحبان خمس نرسد . والله العالم
درآمد پس از سال خمسى
سؤال 578 . شخصى سال خمسى دارد و در بين سال گوسفندى خريدارى مى كند و هنگام سال خمسى گوسفند كوچك است و قابل فروش نيست و پس از چند ماه پس از سال خمسى گوسفند را مى فروشد آيا بايد خمس آن را بپردازد؟
بسمه تعالى: خمس سود مازاد بر اصل خريد را بپردازد . والله العالم
اجاره منزل خود و زندگى در منزل استيجارى
سؤال 579 . منزل خود را اجاره داده و در منزل استيجارى سكونت دارم آيا خمس آن منزل لازم است؟
بسمه تعالى: در صورتى كه از وجه اجاره امرار معاش مى كنيد فعلاً منزل ياد شده حكم سرمايه را دارد و در صورتى كه پرداخت خمس خانه ملكى موجب اختلال در زندگى و حرج باشد خمس ندارد . والله العالم
سكونت در خانه سازمانى و رهن دادن منزل خويش
سؤال 580 . اگر در منزل سازمانى سكونت داشته باشم و خانه اى را خريده و آن را رهن بدهم و از پول رهن اتومبيلى بخرم آيا به منزل و اتومبيل خمس تعلق مى گيرد؟
صفحه 178
بسمه تعالى: هرگاه سكونت در خانه سازمانى موقت و از نظر زمان كم باشد در اين صورت خانه اى كه رهن داده است جزء مؤونه اوست و خمس به آن تعلق نمى گيرد و اگر اتومبيل براى زندگى لازم باشد آن هم خمس ندارد . والله العالم
استفاده از خمس جدا شده از مال
سؤال 581 . آيا مى توانم در صورت نياز ضرورى از مالى كه به عنوان خمس كنار گذاشته ام بردارم و سپس جايگزين نمايم؟
بسمه تعالى: هرگاه خمس مال را كنار گذارده ايد نمى توانيد در آن تصرف كنيد . والله العالم
جمع آورى پول به دليل صرفه جويى
سؤال 582 . اگر با صرفه جويى مبالغى كه شوهر به من مى دهد بدون اطلاع وى جمع آورى نمايم و سال بر آن بگذرد آيا خمس بر آن تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: هرگاه شوهر وجه را براى زندگى شما داده اگر سال بگذرد خمس آن را بپردازيد و اگر براى تاًمين هزينه خانواده داده است بايد براى تملك آن از شوهر اجازه بگيريد و در صورت اجازه، خمس آن را بپردازيد . والله العالم
قرآن زينتى
سؤال 583 . قرآنى نفيس به من هديه شده است اگر به قصد تبرّك و زينت در خانه نگهدارى شود و چندين سال از آن استفاده نكنم خمس آن واجب است؟
بسمه تعالى: احتياطاً جلد و كاغذ آن را قيمت كنيد و خمس آن را بپردازيد . والله العالم
صفحه 179
هبه آپارتمان به ديگرى و پرداخت اقساط
سؤال 584 . آپارتمانى را به همسرم هبه كردم و اكنون اقساط آن را مى پردازم آيا به آن خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: هرگاه اقساط آن را از درآمد سال خمسى بپردازيد به آن اقساط خمس تعلق نمى گيرد و اگر از درآمد سال پيش باشد خمس به آن تعلق مى گيرد و اما وظيفه همسر اين است كه اگر آپارتمان مورد نياز او نباشد بايد آپارتمان را قيمت كند و خمس آن را بپردازد .والله العالم
منزل مسكونى دو طبقه و اجاره طبقه دوم
سؤال 585 . مالك دو طبقه منزل هستم و يك طبقه اش را اجاره داده ام آيا به آن خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: طبقه اى كه اجاره داده اگر براى امرار معاشى باشد حكم سرمايه را دارد، و طبقه پائين كه مالك در آن سكونت دارد خمس ندارد . والله العالم
خمس قيمت فعلى هديه
سؤال 586 . آيا خمس هديه پس از گذشت يك سال بايد به قيمت فعلى پرداخته شود؟
بسمه تعالى: قيمت فعلى را پرداخت كند . والله العالم
كتابهايى كه خوانده نشده
سؤال 587 . كتابهايى كه به طور كامل خوانده نشده، آيا خمس دارد؟
بسمه تعالى: خمس ندارد . والله العالم
صفحه 180
لوازم التحرير باقى مانده
سؤال 588 . وسائل مصرفى مانند لوازم التحرير كه مقدارى از آنها در پايان سال خمسى باقى مانده است آيا خمس به آن تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: اگر معتنى به خمس آن را بپردازيد . والله العالم
خمس مبالغى كه به سازمان حج واريز مى شود
سؤال 589 . كسى كه چند سال است كه مبلغى به حساب سازمان حج و زيارت
جهت تشرف پول واريز كرده است آيا بايد خمس اصل آن را و خمس سود آن
را بپردازد؟
جهت تشرف پول واريز كرده است آيا بايد خمس اصل آن را و خمس سود آن
را بپردازد؟
بسمه تعالى: اصل آن خمس ندارد، اما سود آن در صورت دريافت و گذشت سال بر آن خمس دارد و فرقى بين حج واجب و مستحب نيست . والله العالم
خمس فيش هبه شده
سؤال 590 . برادرم چند سال قبل فيش حج خود را به من بخشيد آيا اكنون من بايد خمس آن را بپردازم؟
بسمه تعالى: اگر برادر فيش را از پول خمس داده شده خريدارى كرده، و شما قصد استفاده از آن براى تشرف به حج را داريد براى شما خمس لازم نيست . والله العالم
بدهى و سر سال خمسى
سؤال 591 . اگر بدهى مدت دار داشته باشم آيا مى توانم سر سال خمسى، بدهى را از مخارج سال حساب كنم؟
بسمه تعالى: بدهى مدت دار را نمى توان جزء مؤونه حساب كرد و
صفحه 181
بايد خمس درآمد را با قطع نظر از بدهى مدت دار بپردازيد . والله العالم
وسيله نقليه براى جابجا كردن وسائل شغلى
سؤال 592 . آيا وانت پيكان كه براى جابجائى وسائل شغلى خريدارى شده، خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: در صورت نياز به آن خمس ندارد . والله العالم
تعويض ماشين به ماشين گران قيمت
سؤال 593 . ماشينى خريده ام و خمس آن را مى پردازم اگر آن را تعويض كنم و ماشين گران قيمت بخرم به تفاوت آن خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: اگر زايد بر نياز و در شأن او نباشد بايد خمس آن را بپردازد . والله العالم
خمس پس انداز براى خريد خانه
سؤال 594 . شوهر منزلى دارد و همسرش در آن سكونت دارد ولى همسر مبلغى را براى خريد خانه ديگر براى خود پس انداز مى كند آيا بر پس انداز خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: چنين خانه براى او جزء مؤونه نيست بايد خمس پس اندازها را بدهد . والله العالم
خريد با پول غير مخمس
سؤال 595 . شخصى با مبلغى كه خمس آن را نپرداخته، وسائلى براى مغازه اش خريدارى نموده است، آيا بايد به قيمت روز تخميس شود يا قيمت روز خريد وسائل؟
صفحه 182
بسمه تعالى: جزء سرمايه است و در صورتى كه با پرداخت خمس آن به مشقت نمى افتد بايد به قيمت روز خمس آن را بپردازد . والله العالم
شوهرى كه خمس نمى دهد
سؤال 596 . شوهرم خمس اموال را نمى پردازد آيا مى توانم از اموالش مصرف كنم؟ و آيا وظيفه اى نسبت به پرداخت خمس دارم؟
بسمه تعالى: استفاده بلامانع است، و شما وظيفه اى نداريد . والله العالم
گذشت سال بر لباس استفاده نشده
سؤال 597 . اگر لباسى را خريدارى يا هديه شود ولى در طول سال مورد استفاده قرار نگيرد و آيا بر آن خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: اگر موقعيت بهره بردارى از آن در طول سال وجود داشت هرچند استفاده نكند خمس ندارد . والله العالم
خريد خودرو با مبلغ دريافت شده از بانك و فروش آن
سؤال 598 . مبلغى از بانك براى خريد خودرو دريافت كردم و قبل از تحويل بلافاصله خودرو را فروختم، آيا بر اين مبلغى كه در اختيار دارم خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: پس از جدا كردن مبلغى كه به بانك بدهكار هستيد خمس بقيه را بپردازيد . والله العالم
پرداخت خمس به همسر
سؤال 599 . آيا مى توان به زوجه سيده خمس داد؟
صفحه 183
بسمه تعالى: جايز نيست . والله العالم
دادن سهم سادات به زن سيد
سؤال 600 . ايا مى توان به زن سيدى كه همسر او نمى تواند مخارج زندگيشان را تاًمين كند سهم سادات پرداخت ؟
بسمه تعالى: هرگاه زن سيده فقير است و قادر بر اداره زندگى نيست مى توان از بابت خمس به او پرداخت كرد و لازم نيست گفته شود كه اين مبلغ بابت خمس است . والله العالم
خمس باغ ميوه
سؤال 601 . قيمت گذارى و پرداخت خمس درختان ميوه چگونه انجام مى شود؟
بسمه تعالى: تا درختها را نفروشند پرداخت خمس واجب نيست . والله العالم
هديه به فرزند و فوت وى
سؤال 602 . به فرزندم مقدارى طلا هديه داده بودم اكنون فرزندم فوت كرده است آيا بايد خمس آن هديه را بدهم؟
بسمه تعالى: هرگاه با پولى كه خمس به آن تعلق نگرفته بود هديه داده ايد و خمس به آن تعلق نمى گيرد . والله العالم
انتساب سادات
سؤال 603 . انتساب سادات چگونه است؟
بسمه تعالى: حضرت هاشم جد دوم پيامبر اسلام است و نسب پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)چنين است: محمدبن عبدالله بن عبدالمطلب بن هاشم و اولاد هاشم همگى جزء سادات بوده و سيادت پيامبر و على و
صفحه 184
فرزندان او همگى به هاشم منتهى مى شود . هرچند افتخار هاشم به اين است كه جد اعلاى رسول گرامى و اميرمؤمنان(عليه السلام)است بنابراين سيادت قبل از پيامبر اسلام بوده است و سادات فعلى در كشور ايران غالبا از نسل حضرت زهرا(عليهما السلام) و احياناً از نسل عباس بن عبدالمطلب هستند . والله العالم
وجوب خمس در اموال ميّت
سؤال 604 . شخصى از دنيا رفته است و قبل از فوت اعلام كرده كه خمس اموال را نپرداخته است و ضمناً وصى تعيين نكرده است وظيفه ورثه چيست؟
بسمه تعالى: هر نوع تقسيم تركه پس از پرداخت ديون الهى و مردمى صورت مى گيرد بنابراين بايد ابتدا خمس تركه را پرداخت سپس تقسيم كرد و اگر تقسيم شده هريك از وراث به تكليف خود عمل كنند . والله العالم
فقير شدن سيد در آينده
سؤال 605 . سيدى كه اكنون فقير نيست ولى چند ماه ديگر فقير مى شود آيا جايز است سهم سادات بگيرد؟
بسمه تعالى: نمى توان پرداخت كرد . والله العالم
كم كردن خمس ازبابت بدهى بدهكار
سؤال 606 . كالايى را نسيه مى فروشم و گاهى خريدار ورشكسته مى شود و قادر به پرداخت بدهى نيست آيا مى توانم طلب خود را بابت خمس حساب كنم؟
بسمه تعالى: نمى توان بدهى فرد ورشكسته را از حقوق واجبه كم كرد مگر اين كه سيد و فقير باشد . والله العالم
صفحه 185
حساب بانكى براى فرزند
سؤال 607 . فرزندى متولد شده است و والدين براى او در بانك حسابى باز مى كنند و مبلغى پول از طرف والدين و ديگران به حساب نوزاد واريز مى شود آيا پس از گذشت سال، بر آن مبلغ خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: خمس و زكات بر مال غيربالغ تعلق نمى گيرد . والله العالم
خمس در آيات و احاديث
سؤال 608 . معمولاً در طى آيات و احاديث وارده در صفات مؤمنان اوصافى را بيان فرموده اند كه زكات از جمله آن هست، ولى در مورد خمس چنين توصيفى به چشم نمى خورد.
بسمه تعالى: زكات در قرآن و حديث به معناى اصطلاحى امروزى نيست بلكه فريضه مالى است كه خمس را نيز در برمى گيرد.والله العالم
پس انداز بازنشستگى
سؤال 609 . از حقوق من مبلغى ماهانه كسر مى كنند تحت عنوان پس انداز آتيه كه بعد از بازنشستگى برگردانند، آيا متعلق خمس است؟
بسمه تعالى:اگر پس از بازنشستگى پرداخت شود و سال بگذرد ، خمس دارد.والله العالم
خمس مال حج بذلى
سؤال 610 . در حج بذلى اگر باذل، خمس مال را نداده باشد مبذول له در تخميس آن موظّف است؟
بسمه تعالى:خمس آن بر عهده باذل است.والله العالم
صفحه 186
خريد قبل از سال خمسى و رسيدن سال
سؤال 611 . معروف بين فقهاء دام ظلّهم اين است كه بايد در امر محاسبه خمسى حول واحد منظور گردد آيا در مورد اشياء و كالاى مصرفى مانند چند كيسه برنج و چند حلبى روغن و مقاديرى حبوبات كه در آخر سال خريدارى شده است و تخميس آنها خصوصاً براى اشخاص نسبتاً ضعيف مشكل هست. شخص مكلّف مى تواند براى آنها سالى را در نظر بگيرد؟
بسمه تعالى:اگر درآمدها مختلف باشد مى تواند براى هر كدام سال تعيين كند.والله العالم
كنار گذاشتن جهيزيه به مدت چند سال
سؤال 612 . اگر جهيزيه عروس مدتى در خانه شوهر به هر علت مورد بهره بردارى نشود،آيا متعلق خمس مى شود؟
بسمه تعالى:خمس ندارد. والله العالم
گذشت سال بر پارچه
سؤال 613 . پارچه چادرى و نظاير آن كه قيمت آن حدوداً 30 هزار تومان است و سال برآن بگذرد خمس دارد؟
بسمه تعالى:خمس دارد. والله العالم
تعيين سالروز خمسى برعهده مرد يا زن
سؤال 614 . آيا تعيين سالروز خمسى اختصاص به مردها دارد كه به عنوان نان آور و مدير خانواده كه عوائد و مصارف به عهده ى اوست و يا زنان خانه دارى كه تحت سرپرستى مردها به سر مى برند و عائدات جزئى و حقير دارند را نيز شامل مى شود؟ اگر عائدات آنها نيز متعلق خمس باشد نحوه ى تخميس آنها از نظر مراعى بودن و
صفحه 187
به طور كلى كيفيت تخميس با مردان متفاوت است يا نه؟
بسمه تعالى:در اين قسمت بين مرد و زن فرقى نيست اگر زن مثلاً از طريك خياطى درآمدى دارد مسئول خمس درآمد خودش است.والله العالم
خمس يا ربع در پرداخت از پول غير
سؤال 615 . اگرپولى را كه در بانك است خمس آن را از خود آن پول برداشت نكنم و از پول توجيبى پرداخت كنم و به آن پول بانك دست نزنم موظف به پرداخت خمس مى باشم يا ربع؟
بسمه تعالى:در صورتى كه خمس موجود در بانك و خمس پول توجيبى را بدهد مى تواند از پول دوم خمس هر دو تا را بپردازد.والله العالم
رشد قيمت ابزار كار
سؤال 616 . آيا رشد قيمت ابزار كار مانند چاپ و عكاسى خمس دارد؟
بسمه تعالى:مادامى كه نفروخته است افزايش آن خمس ندارد.والله العالم
ترقى قيمت در وسط سال خمسى
سؤال 617 . مغازه اى داشتم كه به يك ميليون تومان خريده بودم بعد از ترقى قيمت در وسط سال فروختم و همه آن را خرج كردم آيا خلاف كرده ام؟
بسمه تعالى:هرگاه در امر مشروع هزينه كرديد اشكال ندارد.والله العالم
صفحه 188
تخميس تمام اموال براى سفر به حج
سؤال 618 . كسى تا امروز خمس نداده است و حتى موازين شرعى را در معاملات و يا خدمات و... در حيطه زندگى خود ملاحظه نمى كرده است، اكنون مى خواهد به مكه برود نسبت به هزينه سفر چه وظيفه اى دارد؟ آيا تخميس براو واجب است و اگر واجب است بر تمام مال و يا هزينه سفر را تخميس كند حج و يا عمره او صحيح است؟
بسمه تعالى:بايد همه اموال خود را نزد فردى كه آگاه از احكام شرع و داراى اجازه از فقيه جامع الشرايط است تخميس و نوعى مصالحه كند و اگر اين كار عملى نيست هزينه سفر و خريد لوازم سفر را تخميس كند.والله العالم
معلوم نبودن صاحب خمس
سؤال 619 . مقدارى از وجوهات شرعيه كه مرجع تقليد صاحبان آن مشخص شده است از مدتها پيش نزد ما باقى مانده است اكنون با اينكه ارباب وجوه را نمى شناسم وظيفه ما درباره آنها چيست؟
بسمه تعالى:به همان مرجع تقليد تحويل دهد.والله العالم
تقسيم ارث و نپرداختن خمس
سؤال 620 . شخصى كه در سال 1370 فوت كرده است و مغازه با تمام وسائلش به عنوان تركه ميّت بدون اينكه خمس آن را بپردازد به قيمت آن روز فروخته شده و در ميان وراث تقسيم گرديده است (توضيح اينكه متوفّى خمس مغازه و وسائلش را نپرداخته است) اكنون كه هر يك از وراث بخشى از آن و يا قيمت آن را تصرف كرده اند و مشغول الذمّه به خمس آن تركه مى باشد به چه مقدار از خمس مديونند؟ به قيمت سال 1370 و يا به ارزش كنونى؟
صفحه 189
بسمه تعالى:اگر عين تركه باقى است بايد خمس قيمت امروز را محاسبه كند ولى اگر آن روز تبديل به پول و مصرف شده خمس آنچه را كه به آن قيمت فروخته شده بپردازد. والله العالم
احتياط در خمس دارايى
سؤال 621 . شخصى حدوداً ده سال است در يكى از مراكز اقتصادى مشغول به خدمت است حالا مى خواهد به عمره مشرف شود، جهت تخميس به ما مراجعه نموده است با اينكه تا امروز سال خمسى براى خود در نظر نگرفته است و بنا به اظهارش آذوقه اى يا پول نقدى كه سال بر آن بگذرد نداشته است و يا فراموش كرده است و فعلاً از يك زندگى متعارفى برخوردار است، حالا هزينه حج يا عمره كه مى خواهد مشرف شود و از سود اثناى سال است ،آيا متعلق خمس است؟ و اگر بخواهد نسبت به گذشته خود اطمينان حاصل كند چه مقدار خمس بدهد؟
بسمه تعالى:اگر هزينه سفر از سود اثناى سال است خمس ندارد ولى نسبت به باقى مانده در صورتى كه بخواهد احتياط كند بايد آن قسمت از دارايى خودش كه احتمال مى دهد خمس بر آن تعلق گرفته است تخميس كند .والله العالم
يك بار مصرف
سؤال 622 . اگر مالى فقط يكبار مصرف شود و يا مورد نياز نيست ولى مى خواهد به صورتى از آن استفاده كند تا خمس به آن تعلق نگيرد آيا به هر دو صورت خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى:اگر يكبار مصرف شد خمس به آن تعلق نمى گيرد.والله العالم
صفحه 190
وام جهت سرمايه گذارى
سؤال 623 . وامى كه از بانك و يا اشخاص جهت تامين زندگى و يا سرمايه گذارى دريافت مى كنيم متعلق خمس است؟
بسمه تعالى:وام خمس ندارد البته آن مقدار از وام كه اقساط آن پرداخت شده و هزينه نشده است حكم درآمد را دارد كه در صورت گذشت سال ، خمس بر آن تعلق مى گيرد.والله العالم
چك مدت دار در سالروز خمس
سؤال 624 . در سالروز خمسى تكليف چك هاى مدت دار كه هنوز قابل وصول نيست چيست؟ آيا آنها نيز متعلق خمس است؟
بسمه تعالى: پس از وصول خمس آن را بپردازد.والله العالم
وصول چك پس از سالروز خمس
سؤال 625 . چكهايى كه وقت وصول آن بعد از گذشتن سالروز خمسى من است آيا از عايدات سنه جديد محسوب مى شود يا سال خمسى؟
بسمه تعالى:هرگاه آن چك در مقابل جنسى يا وامى باشد كه به طرف پرداخته است بايد خمس آن چك را بپردازد.والله العالم
گذشت سال بر حق بازنشستگى
سؤال 626 . شخصى فوت كرده است و حقوق بازنشستگى او بطور ماهانه مرتب دريافت و ميان وراث تقسيم مى شود، حالا اگر يكى از وراث سهم الارث خود را جمع كند و سال بر آن بگذرد متعلق خمس خواهد بود؟
بسمه تعالى:بايد خمس آن را بپردازد.والله العالم
صفحه 191
خوردن غذاى كسى كه خمس نمى دهد
سؤال 627 . اگر كسى در ميهمانى كسى شركت كند كه مى داند اموال خود را تخميس نمى كند و مالى كه متعلق خمس نباشد ندارد و از غذاى داده شده بخورد وظيفه او چيست ؟
بسمه تعالى:خمس غذاى مصرفى خود را به سيد فقير بدهد.والله العالم
هديه كسى كه خمس نمى دهد
سؤال 628 . پدرى كه اهل خمس و زكات نيست لباسى به فرزند خود مى خرد آيا فرزند او مى تواند در آن لباس نماز بخواند يا بايد خمس لباس را بدهد؟
بسمه تعالى:بهتر است خمس آن را بپردازد هر چند لازم نيست.والله العالم
اضافه آمدن شهريه پس از يك سال از پول يا حبوبات
سؤال 629 . طلاب كه از حوزه شهريه دريافت مى كنند اگر در سر سال چيزى از پول و يا حبوبات بر مصرف سالانه اش زائد آيد با توجه باينكه شهريه ها كلاً از خمس وسهمين مباركين اعطاء مى شود مقدار زائد متعلق خمس خواهد بود يا نه؟
بسمه تعالى:خمس تعلق نمى گيرد.والله العالم
مصرف سهم امام
سؤال 630 . آيا در صرف سهم مبارك ، فقر و استحقاق را شرط مى دانيد؟
بسمه تعالى:مصرف سهم امام(عليه السلام) عالمان و مبلغان دينى است كه پيوسته مشغول ترويج دين مى باشند ويا درصدد فراگيرى احكام دين هستند كه در آينده تبليغ كنند ولى در صورتى كه فقير نباشند مصرف نكنند البته اگر مرجعى از سهم امام(عليه السلام)به جهت مصالحى به
صفحه 192
فرد بى نياز داد مى تواند مصرف كند و فقر در اين قسمت شرط نيست .والله العالم
فراموشى سالروز خمسى
سؤال 631 . شخصى كه سالروز خمسى خود را فراموش كند تكليف او چيست؟
بسمه تعالى:عمل به احتياط كند.والله العالم
تعمير و ترميم محل توليد در وسط سال
سؤال 632 . در وسط سال چهار ميليون به ترميم و تعمير مرغدارى صرف كرده ايم آيا وظيفه مان به لحاظ خمس آنچه صرف كرده ايم چيست؟
بسمه تعالى:حكم سرمايه دارد هرگاه پرداخت خمس آن،باعث به هم خوردن كسب و كار نشود ، بپردازد.والله العالم
گذشت سال بر پس انداز در صندوق و تصرف ديگران
سؤال 633 . مقدارى پول در صندوق قرض الحسنه گذاشته ام كه سال برآن گذشته است آيا جز بنده كه صاحب پول مى باشم اشخاص مى توانند از آن پول برداشت نمايند؟
بسمه تعالى: هرگاه تمليك به صندوق نكرده ايد، خمس آن را بپردازيد و تصرف افراد ديگر متوقف بركيفيت واگذارى به صندوق است.والله العالم
نپرداختن خمس از ابتداى كسب و درآمد تاكنون
سؤال 634 . اينجانب در سال 70 ازدواج كرده و زندگى مستقلى براى خودم اختيار كرده ام و از سال 68 نيز در كارخانه استخدام شده ام و در اين مدت تدريجاً صاحب
صفحه 193
خانه و ماشين شخصى و وسايل خانه در حد متوسط مى باشم. اكنون متوجه شده ام كه مى بايست از اوّل كسب و درآمد مسأله خمسى را رعايت مى كردم اكنون با اين وضعيّتى كه دارم تكليف من چيست؟
بسمه تعالى:مجموع صورت دارائيهاى خود را بنويسيد و سپس با مرجع تقليد يا وكيل او نوعى مصالحه كنيد.والله العالم
ساخت طبقه دوم به عنوان كسب درآمد و اجاره دادن
سؤال 635 . طبقه دوّم ساختمان را صرفاً بعنوان اجاره ومنبع درآمد تأسيس مى كنم و در اين مورد از بانك وام دريافت نموده ام حالا كه كار ساختمان تمام شده است و همه هزينه را از بانك دريافت كرده ام به اجاره داده و ماهانه مى گيرم آيا وظيفه من به لحاظ خمس درباره اصل ساختمان و درآمد آن با شرايط مرقوم چيست؟
بسمه تعالى:خمس اقساطى را كه تا حال پرداخته ايد، بپردازيد در آينده نيز به همين منوال عمل كنيد و اگر آينده خانه را فروختيد، خمس افزايش قيمت را بپردازيد و اگر وجه اجاره هم آخر سال اضافه آمد، بايد خمس آن را بپردازيد .والله العالم
تخميس مجدد
سؤال 636 . اينجانب مبلغ يكصد هزار تومان پول و يا مقدارى برنج را تخميس نموده ام سپس آن را در بانك و يا گوشه خانه براى روز مبادا اندوخته نموده ام، آيا در آخر سال حتى اگر سالها بر آن بگذرد تخميس مجدد لازم است؟
بسمه تعالى:هرگاه يكبار خمس آن را پرداخته كافى است.والله العالم
خمس سود و اصل سرمايه
سؤال 637 . اينجانب مبلغ پانصد هزار تومان در بانك اندوخته ام پيش از فرا رسيدن
صفحه 194
سالروز خمسى مبلغ يكصد هزار تومان از سود اثناى سال به عنوان خمس مبلغ ياد شده افراز نموده ام (كنار گذاشته و هنوز به مرجع تقليدم ارسال ننموده ام ) و منتظر رسيدن روز تخميس مازاد سال هستم كه همه آنچه در ذمّه خواهم داشت را يكجا به محضر مرجع تقليد ارسال نمايم آيا وظيفه شرعى حقير صحيح انجام مى شود و آنچه بعضى از فقها در اينگونه موارد ربع را بجاى خمس واجب مى دانند چه مفهومى دارد؟
بسمه تعالى:چون اين صد هزار تومان را به عنوان خمس پانصد هزار تومان كنار نهاده از مال مخمس نبوده بايد خمس صد هزار تومان را كه بيست هزار تومان است جداگانه بپردازد.والله العالم
محاسبه مقدار اجناس يا قيمت آن
سؤال 638 . به هنگام فرار رسيدن سالروز خمسى تجّار و اصناف كميّت اجناس را بايد حساب كنند و يا قيمت آن را؟ چنانچه رائج است نوعاً در سر سال مقدار موجود از اجناس را با مقدار موجود سال گذشته مقايسه مى كنند مثلاً در نوروز سال 84، پانصد مثقال طلا و يا هزار متر پارچه داشتم و در نوروز سال 85 نيز اتفاقاً همان مقدار سرمايه دارم با توجه باينكه از نظر قيمت امسال با سال گذشته فرق دارد اكنون از لحاظ محاسبه خمسى چه وظيفه اى دارند؟
بسمه تعالى:چون از اول ملاك ريال فعلى بوده و از نظر ريال چون سود برده است (هر چند از نظر جنس افزايش نداشته است ) بايد موقع فروش خمس آن را بدهد.والله العالم
تبديل خانه با وسائل به بهتر با فاصله كم
سؤال 639 . اينجانب اگر در اثناى سال خانه شخصى و يا بعضى از وسائل زندگى را بفروشم يا تبديل به احسن و يا پول آن را صرف مؤنه خود نمايم با ملاحظه اينكه
صفحه 195
طبيعتا ارتقاء قيمت خواهد داشت در اين مورد اشياء مزبور متعلق خمس مى باشد يا نه؟
بسمه تعالى:هرگاه خانه را بفروشد و با فاصله كمى خانه بخرد افزايش قيمت خمس ندارد و همچنين اگر صرف مؤنه كند.والله العالم
جلو انداختن سالروز خمسى
سؤال 640 . سالروز خمسى اينجانب اوّل محرم است روى جهاتى مى خواهم براى هميشه (از سال آينده) اوّل ذيحجه الحرام را مبداء حول قرار دهم.آيا اين پيش كشيدن يكماه شرعا جايز است؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد.والله العالم
رعايت روز در سالروز خمسى
سؤال 641 . شخصى اوّل فروردين سالروز خمسى خود قرار داده است و محاسبه اش مثلاً در ساعت 12 ظهر بوده است آيا مراعات ساعت 12 در سال آينده واجب است و يا رعايت روز كافى است؟
بسمه تعالى: رعايت ساعت لازم نيست تنها مراعات روز كافى است. والله العالم
اضافه آمدن ارزاق و البسه و كيفيت محاسبه خمس به صورت جمعى
سؤال 642 . آيا تاجر و كاسبى كه براى سرمايه خود اوّل فروردين را مثلاً سال خمسى قرار داده اگر چنانچه از ارزاق و البسه و پول جيبى ... در آخر سال مقدارى زائد آورد خمس سرمايه و ارزاق و.. را با هم حساب كند و يا جدا از هم و اگر در اثناء سال از اندازه سرمايه بكاهد مى تواند آن را از مازاد ارزاق و پول جيبى خود جبران كند؟
صفحه 196
بسمه تعالى:همه را يكجا حساب كند كه اگر سرمايه كاهش پيدا كرد به وسيله مازادها جبران شود.والله العالم
پرداخت خمس زمين پس از فروش
سؤال 643 . شخصى سالروز خمسى او رسيده است و همه چيز خود را حساب كرده و خمس آن را پرداخته است ولى قطعه زمينى كه به عنوان تجارى و يا اينكه در آينده براى اولادش لازم مى شود را در اختيار دارد و مى خواسته تا آخر سال بفروشد ولى مشترى پيدا نمى شد اكنون از نظر خمسى چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى:قطعه زمين را هر موقع به فروش رساند خمس آن را بپردازد.والله العالم
فروش خانه و فرا رسيدن سال خمسى
سؤال 644 . اينجانب خانه ام را در وسط سال فروختم با توجه به اينكه خانه مزبور را از ارباح وسط سال گذشته خريده بودم اكنون كه مى خواهم خانه ديگرى را خريدارى كنم و هنوز خانه مناسبى پيدا نكرده ام سال خمسى اينجانب فرا مى رسد آيا وظيفه حقير درباره پول موجود به لحاظ خمس چيست؟
بسمه تعالى:هرگاه جداً درصدد خريد خانه هستيد خمس به آن تعلق نمى گيرد. والله العالم
ماشين وانت به عنوان سوارى و باركشى
سؤال 645 . فردى ماشين وانت دارد كه با اين ماشين هم باركشى مى كند و به عنوان ماشين سوارى استفاده مى نمايد آيا به خود ماشين وانت در اين فرض خمس تعلق مى گيرد ؟
بسمه تعالى:هرگاه از ماشين پيش از سال خمسى اصلاً استفاده
صفحه 197
نكرده خمس تعلق مى گيرد و اگر به يكى از دو نحو پيش، مورد استفاده بوده متعلق خمس نيست.والله العالم
رهن و گذشت سال
سؤال 646 . رهنى كه در اجاره مغازه و يا منزل سپرده مى شود متعلق خمس است؟
بسمه تعالى:هرگاه پولى كه با آن خانه و مغازه رهن كرد و سال گذشته باشد خمس دارد مگر آنكه پرداخت خمس آن براى او مشقت داشته باشد. والله العالم
افزايش قيمت دستگاه
سؤال 647 . آيا دستگاه هاى چاپ ويا راديولوژى و يا آزمايش و يا توليدى و نظائر آنها كه خمس آن را داده ولى با مرور زمان ارتقاء قيمت پيدا مى كنند مشمول خمس هستند؟ اگر هستند محاسبه و دفع آن فوريت دارد؟
بسمه تعالى:مادامى كه نفروخته است قيمت ارتقايى خمس ندارد. والله العالم
پرداخت سهم امام در اصلاح بين دو فرد
سؤال 648 . در حديث مفضل(رحمه الله) كه امام صادق(عليه السلام) به او فرمودند : «اذا رايت منازعة بين اثنين من شيعتنا فافتد من مالى... الحديث » آيا طبق مفاد اين حديث شريف مكلّف مى تواند از سهم امام(عليه السلام) در اصلاح ذات البين صرف نمايد؟
بسمه تعالى:با اجازه مرجع تقليد اشكالى ندارد. والله العالم
پس انداز براى اداء قرض و گذشت سال
سؤال 649 . اگر صاحبخانه پولى را به عنوان رهن از مستأجر بگيرد و آن را خرج كند
صفحه 198
بعد هر وقت پولى به دستش آيد آن را پس انداز كند تا قرض خود را بپردازد آيا بعد از گذشت يك سال متعلق خمس است؟
بسمه تعالى:هرگاه پس اندازها براى صرف در مورد قرض است خمس به آن تعلق نمى گيرد .والله العالم
اموال مؤسسات عمومى و گذشت سال
سؤال 650 . آيا مبالغى كه در صندوق مؤسسات عمومى (درمانگاه ،خيريه و...) اندوخته مى شود و قهراً سال برآن مى گذرد و متعلق به شخص خاص نيست، متعلق خمس است؟
بسمه تعالى:اموال مزبور ملك عنوان است و چون مالك شخصى ندارد مانند اوقاف عامه است خمس به آن تعلق نمى گيرد.والله العالم
پرداخت خمس نصف اموال و تصرف در نصف
سؤال 651 . حقير مبالغى در بانك اندوخته ام كه خمس نصف آن را داده ام و نصف ديگرش را هنوز نداده ام، اكنون آيا مى توانم از آن مبالغ برداشته و خرج زندگى ام كنم يا نه؟
بسمه تعالى:نصف مبالغ مخمّس است مى تواند تا نصف آن تصرف كند. والله العالم
پرداخت خمس توسط افراد ضعيف و حرج
سؤال 652 . عده اى از اشخاص از نظر مالى جداً ضعيف مى باشد به حدّى كه در صورت اداى خمس به زحمت مى افتند آيا درباره ى خمس آنان همانند طبقات معمولى مردم مداقه خواهد شد و يا اجمالاً تسهيلاتى براى ايشان قائل مى شويد؟
بسمه تعالى: هرگاه اداى خمس مايه مشقت و حرج مى شود از
صفحه 199
پرداخت خمس معاف هستند. والله العالم
دين به مقدار اضافه آمدن ارزاق
سؤال 653 . مقدارى از حبوبات و ارزاق و مانند آن را در آخر سال باقى مانده و سر سالش رسيده از سوى ديگر به همان اندازه نيز به خياط و بقال مديون مى باشد.آيا در اين صورت مى تواند مقدار زائد را در نظر خود با ديون موجود از همان سال معادله كند و خمس ندهد؟
بسمه تعالى:مى تواند محاسبه كند.والله العالم
جمع آورى پول و وسائل زندگى براى ازدواج
سؤال 654 . بعضى از جوانان مقدارى پول ويا وسائل زندگى براى هزينه ازدواج خود تدريجاً ذخيره مى كنند و معتقدند كه در غير اين صورت جهت امر ازدواج با مشكل مواجه خواهند شد به لحاظ خمسى چه وظيفه اى دارند؟
بسمه تعالى:خمس ندارد . والله العالم
تخميس قسط
سؤال 655 . اينجانب بدون داشتن خانه شخصى رنج مى برم و قدرت خريدن خانه را ندارم فلذا با دريافت وام دولتى ( ويا شخصى) خانه اى خريده ام با اين حال اوّلا در مبدأ سال خمسى كه دارم به مازاد بر ما يحتاج كه خواهم داشت خمس تعلق مى گيرد يا نه؟ و ثانياً به هنگام پرداخت اقساط بانكى و يا شخصى تخميس قسطها را واجب مى دانيد يا نه؟
بسمه تعالى: اگر مازادى دارد خمس به آن تعلق مى گيرد اما اقساط ياد شده جزء مؤنه و خمس ندارد .والله العالم
صفحه 200
زمان پرداخت خمس سرمايه
سؤال 656 . آيا سرمايه اى كه مى خواهيم اساس تجارت خود قرار دهيم خمس دارد؟ و آيا در چه زمانى بايد خمس آن را پرداخت. قبل از بكارگيرى يا بعد از گذشت يكسال؟
بسمه تعالى: پس از گذشت سال ، خمس آن را بپردازد.والله العالم
پرداخت حقوق چند ماه در سر سال خمسى
سؤال 657 . كارمندى كه سال خمسى او، اوّل فروردين مى باشد حقوق ماههاى قبلى او به علت ضعف مالى اداره مربوط به تأخير افتاده و در فروردين سال نو به دست او رسيده است اكنون با توجه به اينكه اين حقوق در مقابل كارى كه سال گذشته انجام داده است به او اعطاء مى گردد اين مبلغ به نظر حضرت عالى خمس دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه به خاطر هزينه هاى سال گذشته بدهكار نباشد هر موقع پرداخت كردند خمس آن را بپردازند. والله العالم
محاسبه معقوّقه از سال گذشته يا سال جديد
سؤال 658 . كسى كه حقوق معوّقه ماه هاى گذشته را در سال جديد دريافت مى كند آيا حقوق در ارباح سنوات قبلى محسوب مى شود و بايد خمس آنرا بدهد و يا از عايدات سال بعدى به حساب مى آيد و متعلّق خمس نيست؟
بسمه تعالى: از عائدات سال گذشته حساب مى شود نه سال بعد.والله العالم
استفاده كتاب و لوازم التحرير پس از گذشت يك سال
سؤال 659 . كتاب و لوازم التحرير كه اتفاقاً در اثناى سال مورد استفاده قرار نگرفت و يكسال از خريد آن گذشت با ملاحظه اينكه به عنوان مدارك علمى و مآخذ فنى
صفحه 201
همه آنها براى اينجانب حداقل ضرورت را داشته باشد آيا مشول خمس قرار مى گيرد؟
بسمه تعالى: هرگاه كتاب و لوازم تحرير و لو يكسال بعد مورد حاجت قرار مى گيرد خمس ندارد.والله العالم
خريد كتاب به تدريج و نياز در آينده
سؤال 660 . هر چيزى كه طلبه يا غير طلبه ( مثلاً كتاب يا چيزهاى ديگرى) را به تدريج مى خرد اوّلاً چون نمى تواند يكجا بخرد. ثانياً به آنها نياز خواهد داشت. آيا به آنها خمس تعلق مى گيرد يا نه؟
بسمه تعالى: خمس تعلق نمى گيرد. والله العالم
پيش پرداخت خريد و گذشت سال
سؤال 661 . مقدارى پول كه به عنوان پيش خريد اتومبيل در يكى از مؤسسات صنعتى سپرده مى شود آيا متعلق خمس است؟
بسمه تعالى: هرگاه نياز به ماشين دارد قسط پيش پرداختى خمس ندارد.والله العالم
تأخير در خريد خانه پس از فروش خانه اوّل
سؤال 662 . فردى خانه اى را به مبلغ ده ميليون خريده پس از استفاده سه سال بعد به چند برابر آن مبلغ فروخت و اكنون دنبال منزل ديگر است، اگر چنانچه سال خمسى سر رسيد و هنوز منزلى پيدا نكرده است در مورد خمس اصل پول و افزايش آن چه تكليفى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه مبلغى را كه از فروش خانه بدست آمده در خريد خانه ديگر مصرف كند خمس ندارد ولى اگر خريد خانه دوم را مدت
صفحه 202
زيادى به تأخير اندازد افزايش قيمت خمس دارد.والله العالم
سادات از نسل حضرت زهرا(عليها السلام) يا غير آن
سؤال 663 . آيا ساداتى كه نسبت آنان از شاخه حضرت على(عليه السلام) به جانب عبدالمطلب منتهى مى شوند و هيچگونه ارتباطى با ذات مقدس حضرت زهرا سلام الله عليها ندارند حكم همان سيادت مصطلح را دارند ؟
بسمه تعالى: فرزندان هاشم همگى سيدند هر چند از طريق پيامبر(صلى الله عليه وآله) يا دخت گرامى او به هاشم نرسند.والله العالم
دستگردان توسط فقيه يا وكيل وى
سؤال 664 . آيا سيد غير فقير و غير فقيه صرفاً به عنوان سيادت خويش در مواردى كه پيش مى آيد مى تواند با مؤمنين دستگردان نمايد و سهم سادات را بگيرد؟
بسمه تعالى: فقط دستگردان از آن فقيه و يا وكيل اوست.والله العالم
تبديل خمس به پوشاك و پرداخت آن
سؤال 665 . تبديل وجه خمسى به اجناس ديگر از قبيل پوشاك و وسائل زندگى و دادن آنها به سادات به نظر حضرت عالى چگونه است به ويژه هنگامى كه سيد از پذيرفتن سهم سادات جداً ناراحت مى شود؟
بسمه تعالى: با اجازه مرجع تقليد و يا وكيل او اشكالى ندارد.والله العالم
وام به سيد و حساب، بابت خمس در سر سال خمسى
سؤال 666 . شخصى مى خواهد مبلغى را به سيد مستحقى به عنوان وام بدهد و مى داند كه سر سال مبلغى را به سادات در ذمّه خواهد داشت، آيا مى تواند سر سال آن مبلغ را از مال سادات احتساب كند؟
صفحه 203
بسمه تعالى: اگر به عنوان وام داده است سر سال مى تواند بابت خمس حساب كند. والله العالم
نپرداختن خمس تاكنون
سؤال 667 . شخصى تا امروز خمس نداده است و در همين سال جارى در طى يك داد و ستد سود زيادى برده است. آيا وظيفه او كه مى خواهد به حج مشرف شود نسبت به كل مال كه تا حال جمع كرده خصوصاً به سودى كه در اثناى همين سال جارى به دست آورده است چيست؟
بسمه تعالى: چنين شخصى صورت اموال خود را بنويسد با مرجع تقليد و يا وكيل آشنا به مسائل شرعى در ميان بگذارد تا تكليف او روشن شود.والله العالم
تبديل پول مخمس به طلا يا جنس
سؤال 668 . اگر جنس و يا پولى كه خمس آن پرداخت شده است و يا پولى كه خمس به آن تعلق نمى گيرد همه را با جنس و يا پول و يا طلايى عوض كنند و آن را نگهدارى كنند، آيا خمس به آن تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: خمس تعلق نمى گيرد مگر آنكه بخواهد با آن تجارت كند كه در اين صورت به سود آن ، خمس تعلق مى گيرد.والله العالم
هزينه كردن پول فروش مغازه براى ازدواج و كسر از منفعت
سؤال 669 . شخصى جهت تأمين خرج ازدواج دخترانش مغازه و فرش خانه و حتى زيور آلات همسر خود را فروخت و به همين منوال چند سال بر وى گذشت كه در آخر سال افزايش نداشت ، اكنون بعد از گذشت سالها وضع درآمد او خوب شده است و در سالروز خمسى مبالغى دارد . آيا مى تواند قيمت مغازه و يا زيورآلات را كه
صفحه 204
فروخت و هزينه تزويج دخترانش كرد از منفعت امسال كسر كرده و بقيّه را تخميس كند؟
بسمه تعالى: درآمدهاى بعدى را نمى تواند جايگزين فرش خانه و زيورآلاتى كه فروخته شده ، كند. البته اگر اثناى سال نيازهاى خود را از درآمد همان سال تأمين كند خمس ندارد . والله العالم
فروش فرش و يخچال و... تبديل به بهتر
سؤال 670 . يخچال و فرش و غيره كه در اثناى سال فروخته مى شود احياناً به جاى آن يخچال و فرش بهتر و يا بزرگتر خريدارى مى شود اگر موقع فروش ارتقاء قيمت داشته باشد، خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: اگر هدف از فروش، جايگزين كردن چيزى مشابه آن است ، هر چند بهتر يا بزرگتر خمس تعلق نمى گيرد.والله العالم
پس انداز پول مخمس و غير مخمس و برداشت از آن
سؤال 671 . اينجانب در صندوق قرض الحسنه مقدارى پول واريز كرده ام و خمس آنرا داده ام بار ديگر مبلغى را بر آن اضافه كرده ام كه خمس آنرا نداده ام اگر بخواهم از مجموع آن (چه مخمس، چه غير مخمس) پولى را برداشت كنم بلحاظ آنكه پول ها مخلوط شده اند شرعاً مسئوليتى دارم؟
بسمه تعالى: مى تواند به مقدار مبلغى كه خمس آن را پرداخته است تصرف كند.والله العالم
پرداخت خمس و حرج و مشقت در زندگى
سؤال 672 . مبلغ دو ميليون تومان به 10 ارديبهشت بدهى دارم ، اكنون كه اوّل فروردين است و سر سال من است با توجه به آن بدهى سنگين قريب الاداء آيا
صفحه 205
چيزى اعم از پول نقد و جنس مازاد بر مصرف سال داشته باشم متعلق خمس خواهد بود؟ اگر جواب مثبت است نحوه اداء مبلغ سنگين فوق كه برايم مشكل هست چگونه خواهد بود؟
بسمه تعالى: چون دين او فعلاً دين مطالب نيست مانع از پرداخت خمس نمى شود مگر اين كه بداند پرداخت خمس موجب حرج و مشقت براى او خواهد بود در اين صورت مى تواند خمس را دستگردان كند و بعداً پرداخت كند.والله العالم
پس انداز پول غير مخمس در صندوق
سؤال 673 . يك نوع قرض الحسنه بين مردم رواج دارد به اين ترتيب كه چندين نفر جمع مى شوند و قرار مى گذارند و همچنين هر ماه قرعه كشى مى كنند و يك نفر اين پول ها را برمى دارد. آيا اين قرض الحسنه كه بيش از 12 ماه طول مى كشد خمس دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه مال مخمس را به صندوق پرداخته به آن خمس تعلق نمى گيرد ولى اگر پول غير مخمس را به صندوق داده هر موقع نوبت او رسيد در صورت گذشتن سال بايد خمس آن را بپردازد.والله العالم
تعيين سال براى پرداخت خمس
سؤال 674 . آيا تعيين سال خمسى بر همگان حتى كسانى كه عايدات فيكس و ثابت دارند و با زحمت اعاشه مى نمايند واجب است؟
بسمه تعالى: منظور كردن سال براى سهولت كار است و الا اين افراد مى توانند آخر ماه خمس مازاد را بپردازند و كسانى كه با زحمت اعاشه مى كنند خمس به آنها تعلق نمى گيرد. والله العالم
صفحه 206
محاسبه سال قمرى يا شمسى
سؤال 675 . پيش كشيدن سالروز خمسى شرعاً چه صورت دارد؟ و ضمناً محاسبه با سال شمسى جايز است يا نه؟
بسمه تعالى: پيش كشيدن سال خمسى اشكال ندارد و محاسبه با سال شمسى و يا قمرى هر دو جايز است.والله العالم
تهيه لوازم منزل به تدريج
سؤال 676 . شخصى كه قدرت خريدن خانه ندارد زمين خانه را در سالى و سنگ و آهك و آهن را سال ديگر و لوازم ديگر را در طى چند سال خريدارى مى كند در مورد اين اشياء خريدارى شده كه سالها گذشته است از نظر خمس چه تكليفى دارد؟
بسمه تعالى: تهيه لوازم خانه به تدريج خمس ندارد. والله العالم
ساخت منزل در مدت چند سال
سؤال 677 . شخصى با هزار زحمت مقاديرى پول جمع كرده و با آن پول وسائل ضرورى تأسيس يك باب ساختمان به عنوان سر پناه براى خود و خانواده اش تهيه نموده اكنون كار ساختمان به جايى نرسيده است كه سالروز خمسى او رسيد.آيا به اين قطعه زمين و وسائل خريدارى شده خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: جزء مؤنه است و خمس ندارد.والله العالم
تخميس پس از تمام چيزهاى لازم زندگى
سؤال 678 . آيا تخميس بعد از پرداخت دارائى و مخارج مربوطه است و يا قبل از پرداخت بايد كل مال اصل و سود تخميس شود؟
بسمه تعالى: پس از پرداخت كليه چيزهايى كه از نظر شرعى و عرفى بر او لازم است محاسبه مى شود.والله العالم
صفحه 207
گذشت سال بر حق بازنشستگى يا ديه
سؤال 679 . آيا پولى كه از بيمه مى رسد و نيز حقوق بازنشستگى و يا ديه اى كه در وسط سال دريافت مى شود متعلق خمس است؟
بسمه تعالى: هرگاه از زمانى كه پول به دست او مى رسد سال نگذرد خمس به آن تعلق نمى گيرد.والله العالم
فيش خريد تلفن و گذشت سال
سؤال 680 . فردى جهت خريد تلفن همراه پول واريز كرده و هنوز تلفن را دريافت نكرده است كه سر سال او رسيد.آيا پول واريز شده خمس دارد؟
بسمه تعالى: خمس تعلق نمى گيرد.والله العالم
خمس قيمت روز بازار
سؤال 681 . در رساله هاى عمليّه آمده است كه خمس اجناس را بايد به قيمت روز پرداخت .منظور از قيمت روز يعنى چه ؟ آيا منظور قيمتى است كه مى شود مانند اين جنس را از بازار خريد؟و يا قيمتى كه جنس موجود ارزش دارد؟ و يا معنى ديگر؟
بسمه تعالى: مقصود قيمتى است كه از او در بازار مى خرند.والله العالم
خريد زمين براى آينده اولاد
سؤال 682 . حقير براى اولادم چند قطعه زمين خريده ام كه يكى پس از ديگرى ايشان را مستقل كنم.آيا اين يك قطعه و يا چند قطعه زمين متعلق خمس است؟و آيا نمى شود آنها را جزء مؤنه به حساب آورد؟
بسمه تعالى: خمس تعلق مى گيرد.والله العالم
صفحه 208
تخميس ارث توسط وصى و مخالفت وارث
سؤال 683 . شخصى وصيّت كرده كه احتياطاً خمس كليه دارائى اعم از منقول و غير منقول پرداخت شود پس از فوت او پيش از آن كه ورثه سهم خمس خود را بردارند اداره دارايى طبق قانون ماليات بر ارث سهم خود را دريافت مى نمايد سپس بقيّه را وراث تصرف مى كنند و ضمناً وراث در جهت اجراىوصيّت متوفّى مبنى بر تخميس ارث با وصى مخالفت مى كنند اكنون با توجه به نحوه برخورد دارايى و مخالفت ورثه با قضيه خمس وصى چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: وصى كوتاهى كرده بايد به وسيله شكايت از تصرف آنها در اموال جلوگيرى كند و اگر امكان ندارد كسانى كه تصرف كرده اند مديون هستند. والله العالم
انفاق كردن و نپرداختن خمس
سؤال 684 . كسانى كه در آخر سال هميشه مقدارى زائد بر مصرف سالانه داشته و از تعيين سالروز خمسى امتناع مىورزند آيا مى توانند در موارد نياز با اين وضعيّت انفاق و تبرّع داشته باشند؟
بسمه تعالى: انفاق آنها اشكال ندارد ولى مديون صاحب خمس مى شوند. والله العالم
سوددهى از ارث و اضافه بر مخارج سالانه
سؤال 685 . باغى كه از پدرى به اولادش به عنوان ارثيه رسيده است و هنوز به علّت اختلاف بين وراث تقسيم نگرديده است اگر سود دهد و آن سود از مخارج سالانه اضافه بماند متعلق خمس است؟
بسمه تعالى: به سود باغ خمس تعلق مى گيرد.والله العالم
صفحه 209
كسب ثروت با سرمايه غيرمخمّس
سؤال 686 . شخصى با سرمايه غير مخمس ثروت زيادى را بدست آورده است، اگر اكنون بخواهد تخميس كند از كجا شروع كند؟ جميع اموال را و يا فقط سرمايه را؟
بسمه تعالى: هرگاه غير از سرمايه ى غير مخمس، اموالى داشته باشد كه متعلق خمس باشد خمس همه را بپردازد.والله العالم
گذشت سال و سپس هديه دادن
سؤال 687 . آيا تخميس اشياء موهوبه كه خمس آنها داده نشده است به عهده واهب است يا متّهب؟
بسمه تعالى: بر عهده واهب است.والله العالم
بيمه عمر
سؤال 688 . بر اساس ضوابط معمول اداره بيمه ابتداء مبلغى را ماهانه از
شخص دريافت مى كند كه پس از مدتى مبلغ نامبرده را تا حدى مضاعف نموده و به خود او برمى گرداند، آيا مبالغى كه قبلاً در صندوق بيمه واريز شده است خمس دارد؟ و آيا اين اقدام بنظر حضرت عالى شرعيت دارد؟ بيمه نامبرده را بيمه عمر مى نامند.
شخص دريافت مى كند كه پس از مدتى مبلغ نامبرده را تا حدى مضاعف نموده و به خود او برمى گرداند، آيا مبالغى كه قبلاً در صندوق بيمه واريز شده است خمس دارد؟ و آيا اين اقدام بنظر حضرت عالى شرعيت دارد؟ بيمه نامبرده را بيمه عمر مى نامند.
بسمه تعالى: اگر بين فرد بيمه شده و مؤسسه بيمه عقدى بسته شود مبنى بر اينكه مبلغى را آن فرد در مدت معينى بپردازد كه در موقع گرفتارى و پيرى نيازهاى او را تأمين كند چنين عقدى رباخوارى نيست. و شرعاً صحيح است بنابراين مبلغى را كه شخص بيمه شده به تدريج مى پردازد نوعى مؤنه حساب مى شود و اگر از درآمد همان سال است خمس ندارد .والله العالم
صفحه 210
كارت بازرگانى و ارزش اعتبارى
سؤال 689 . عدّه اى از مردم از دولت تقاضاى كارت بازرگانى و يا موافقت اصولى و يا كد خريد دستگاههاى توليدى مى كنند دولت هم در قبال تقاضا برابر ضوابط موجود بنام آنان كارت صادر مى كند كارت مورد نظر اگر چه مثلاً با دستگاه توليدى لازم ملزوم است ولى فى حد نفسه داراى ارزش تجارى مى باشد آيا دارنده آن در محاسبات خمسى خود تنها مصالح توليد را منظور كند و يا كارت مجوز را نيز بايد بحساب آورد؟
بسمه تعالى: خمس بر درآمدهاى عينى تعلق مى گيرد و كارت بازرگانى ارزش غير عينى است.والله العالم
بدهكارى به مقدار مؤنه سال و تساقط قهرى
سؤال 690 . به آن بزرگوار نسبت مى دهند كه فرموده اند: اگر شخصى به اندازه مازاد بر مؤنه سال و يا بيشتر به اشخاص از بابت هزينه ضرورى مديون باشد، در اين صورت تهاتر وتساقط قهرى مى شود و ذمّه او از خمس برى خواهد بود اين نسبت صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه وقت پرداخت بدهى هاى او رسيده باشد مى تواند محاسبه كند. والله العالم
كسب درآمد چند روز قبل از سال خمسى
سؤال 691 . كسى كه چند روزى به سال خمسى اش مانده اگر اين فرد از طريق معامله و يا ... پولى بدستش برسد آيا متعلق خمس است يا مى تواند براى آن سال جداگانه حساب كند؟
بسمه تعالى: هرگاه درآمدهاى او نوع واحد است براى مجموع
صفحه 211
يكسال خمسى در نظر بگيرد . والله العالم
فروش زيورآلات و گذشت سال بر پول آن
سؤال 692 . خانمى زيور آلات خود را جهت تشرف به عتبات عاليات فروخت و
بعد از گذشت سال كه سفر ميسّر نگرديد مبلغ را خود وى برگرداندند آيا خمس
دارد؟
بعد از گذشت سال كه سفر ميسّر نگرديد مبلغ را خود وى برگرداندند آيا خمس
دارد؟
بسمه تعالى: موقعى كه زيورآلات بوده جزء مؤنه بود خمس نداشت و الان چون عنوان عوض شده و طبعاً خمس تعلق مى گيرد.والله العالم
فروش خانه و تلفن و گذشت سال بر پول آن
سؤال 693 . اگر خانه شخصى، تلفن، ماشين، موتورسيكلت و... را كه از ارباح سالهاى قبل خريده بودم بفروشم و بعد از گذشت سال با همان پول مشابه آنها را بخرم آيا ذمّه ام به خمس مشغول است؟
بسمه تعالى: هرگاه بلافاصله و يا در زمان كمى تبديل كند خمس تعلق نمى گيرد.والله العالم
مبلغ واريزى براى حج يا عمره
سؤال 694 . در شرايط فعلى كه بنا به گزارش رئيس سازمان حج پول زائران حج يا عمره به عنوان مضاربه از طرف آن سازمان مورد استفاده قرار مى گيرد و موقع تشرّف هر زائر، سود حاصله، از اصل هزينه كسر مى شود يا به خود زائر برگردانده مى شود (با اينكه بعضى اشخاص باين مضاربه راضى نيستند) به هر صورت آيا اين مبلغ واريز شده حج يا عمره كه سال بر آن گذشته خمس دارد؟ با توجه به اينكه در چرخش بوده است.
بسمه تعالى: مبلغ واريز شده براى حج و يا عمره هر چند سال
صفحه 212
بگذرد به آن خمس تعلق نمى گيرد و اگر سود آن را برگردانند، خمس دارد. والله العالم
محاسبه دين از ثلث سهم و پرداختن به طلبكار
سؤال 695 . شخصى مى گويد فقيرى بمن بدهكار بود چون از نظر مالى در مضيقه بود دين او را از ثلث مجاز سهم مبارك حساب كردم روز بعد بدون اطلاع بنده بدهى خود را به منزل اينجانب داده بود آيا اين پول را با اينكه بنده در ثلث حساب كرده بودم چه كنم؟
بسمه تعالى: آن وجه را به مرجع تقليد بازگردانيد.والله العالم
كسر ديون از درآمد سال
سؤال 696 . آيا ديون سالهاى گذشته كه در مؤنه صرف شده باشد را مى توان از ارباح سال خمسى كسر نمود؟
بسمه تعالى: در صورتى كه ديون او حالّ باشد مى تواند از ارباح سال خمسى كسر نمايد. والله العالم
خريد چند كيسه برنج قبل از سال خمسى
سؤال 697 . در اواخر سال چند كيسه برنج و چند حلبى روغن خريد اتفاقاً روز تخميس فرا رسيد آيا مكلف مى تواند براى اين دو قلم سال خمسى مستقل در نظر بگيرد؟
بسمه تعالى: هرگاه چند رشته كار درآمد زا داشته باشد مى تواند براى هركدام سال خمسى خاصى معين كند در غير اين صورت بايد خمس آن را بپردازد بنابراين در فرض سؤال نمى تواند بر آنها سال خمسى مستقل در نظر بگيرد. والله العالم
صفحه 213
بدهكارى به بانك و ساختمان تمام نشده
سؤال 698 . ساختمانى كه هنوز تمام نشده صاحب آن مقدار فراوان به بانكها بدهكار است در موقع تخميس چگونه محاسبه شود؟
بسمه تعالى: پس از كسر وامها خمس باقى مانده را مى پردازد.والله العالم
كنار گذاردن خمس و سپس مصرف مال مخمس
سؤال 699 . شخصى مبلغ يك ميليون پول نقد را تخميس كرد و آن را كنار گذاشت در اثناى سال مبلغ دويست هزارتومان از همان برداشت و خرج نمود آيا در آخر سال مى تواند همان مبلغ را از سود كسر كند و روى همان مبلغ مخمّس بگذارد يا نه؟
بسمه تعالى: در فرض ياد شده نمى تواند چيزى از سود را بابت مبلغ برداشت شده از پول غير مخمس كسر كند بلكه بايد خمس همه سود مازاد را بپردازد. والله العالم
نپرداختن خمس توسط شريك
سؤال 700 . يكى از دو شريك خمس نمى دهد ديگرى كه مواظب طهارت اموال خود مى باشد آيا مى تواند از درآمد مشترك برداشت كند؟
بسمه تعالى: به عنوان سهم خودش از سود بردارد و خمس آن را بدهد كافى است ولى كوشش كند كه خمس مجموع سهم خود را نيز بپردازد. والله العالم
صفحه 214
احكام حجّ
مرجع تقليد نائب
سؤال 701 . آيا در نيابت از ديگرى در حج بايد مرجع تقليد نائب و منوب عنه يكى باشد؟
بسمه تعالى: لازم نيست و نائب بايد به فتاواى مرجع تقليد خود عمل كند و احتياط آن است كه در موارد اختلاف فتوى عمل به احتياط كند . والله العالم
خريد فيش حج
سؤال 702 . آيا خريد فيش حج از افرادى كه نمى توانند به حج بروند جائز است; و اگر با خريد چنين فيشى به حج رفت حج او صحيح است؟
بسمه تعالى: خريد و فروش فيشها بايد مطابق قانون سازمان حج و زيارت باشد ولى حج با فيش خريدارى شده اشكال ندارد . والله العالم
احرام و بيمارى پوستى در دست و پا
سؤال 703 . شخصى كه به بيمارى پوستى مبتلاست آيا مى تواند در موقع احرام دستان و پاهاى خود را بپوشاند؟
بسمه تغالى: اگر بتواند با باند پيچى و نظائر آن مواضع مورد نظر را پنهان كند اشكال ندارد . والله العالم
استلام حجر و قطع طواف
سؤال 704 . آيا بوسيدن ديوار كعبه يا استلام حجر الأسود در حين طواف جائز است؟
صفحه 215
بسمه تعالى: اگر طواف را قطع كند و استلام كند پس از استلام از همان جايى كه قطع كرده به طواف خود ادامه دهد اشكال ندارد . والله العالم
تعيين حج مستحبى يا حجة الاسلام
سؤال 705 . در حج نيابتى غير ازنيت نيابت، تعيين نوع حج مثل حجة الاسلام يا حج مستحبى لازم است؟
بسمه تعالى: كافى است كه نيت كند بر اين كه آنچه بر ذمه منوب عنه است به جا مى آورم . والله العالم
14 شوط در سعى به جاى 7 شوط
سؤال 706 . اگر به خاطر جهل در سعى 14 شوط انجام دهد آيا سعى او صحيح است؟
بسمه تعالى: استحباباً سعى را اعاده كند . والله العالم
نذر احرام با علم به انجام برخى محرمات احرام
سؤال 707 . اگر نذر كند كه قبل از ميقات محرم شود در حالى كه مى داند كه برخى از محرمات احرام را مثل زير سايه رفتن مرتكب مى شود آيا نذر او صحيح است؟
بسمه تعالى: بنابر احتياط در ميقات يا موازات آن و در صورت عدم امكان در ادنى الحل احرام را تجديد كند . والله العالم
محرم و خوابيدن در كيسه خواب
سؤال 708 . آيا محرم مى تواند در كيسه خواب كه تنها سر بيرون آن مى ماند بخوابد؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 216
ويلچر و محل طواف
سؤال 709 . برخى از افرادى كه با ويلچر طواف را بجا مى آورند گاهى به جهت ازدحام جمعيت سبب مزاحمت و اذيت ديگران مى شوند، آيا چنين طوافى صحيح است؟ آيا مى توانند از طبقه دوم مسجد الحرام طواف كنند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال بايد با ويلچر در صحن مسجد الحرام طواف بدهند البته در حين طواف رعايت حال سائر طواف كنندگان را بكنند بنابراين در فرض مذكور طواف در طبقه دوم كافى نيست مگر اين كه طواف با ويلچر از طرف مأمورين ممنوع باشد . والله العالم
ماسك در حال احرام
سؤال 710 . آيا پوشاندن صورت به وسيله ماسك براى خانمها در حال احرام به منظور مسائل بهداشتى خصوصاً بيماريهاى مهلك جايز است؟
بسمه تعالى: پوشاندن صورت براى زنها در حال احرام جائز نيست ولى در صورت احساس خطر اشكال ندارد . والله العالم
سؤال 711 . وصل ماسك به صورت براى مردان جايز است؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد و كوشش كنند كه بند آن مخيط نباشد و در صورت انحصار به مخيط، اشكال ندارد . والله العالم
سفر محرم با ماشين سرپوشيده
سؤال 712 . برخى از عوامل سازمان حج به صورت قهرى جهت انجام ذبح حجاج در حال احرام از منى به مذبح كه خارج از محدوده منى است با ماشين سرپوشيده مى روند لطفاً حكم آن را بيان فرمائيد؟
بسمه تعالى: اگر رفتند كفاره دارد . والله العالم
صفحه 217
كمربند پهن
سؤال 713 . در حال احرام مى توان از كمربند پارچه اى دوخته استفاده كرد؟
بسمه تعالى: اگر پهن باشد به گونه اى كه پوشش حساب شود نبايد استفاده كرد . والله العالم
منحصر بودن تشرف به حج به ثبت نام
سؤال 714 . شخصى در سالى كه سازمان حج و زيارت ثبت نام مى نمود به محض شنيدن اطلاعيه، بدون مسامحه و تأخير با تهيه هزينه لازم در ثبت نام شركت كرد به علت كثرت متقاضى كار به قرعه انجاميد. در اين قرعه كشى نام اين شخص در رديف سالهاى بعد اعلام گرديد كه در اثر كهولت سن و نارسايى قلب پيش از فرا رسيدن نوبت تشرف فوت كرد. آيا اكنون ورثه او در امر حج و استنابه از طرف او وظيفه دارند؟
بسمه تعالى:اگر راه منحصر به ثبت نام در سازمان حج و زيارت بوده است و نيز وصيت به حج نكرده است حج بر آن واجب نمى شود ولى شايسته است ورثه فيش را در اختيار كسى بگذارند كه از طرف او به حج برود.والله العالم
انصراف از حج
سؤال 715 . آيا وجهى كه به عنوان حج تمتّع واجب به بانك واريز نموده ام و هنوز به سال تشرفم چند سال ديگر زمان باقى است مى توانم مسترد كرده و از حج منصرف شوم يا نه؟
بسمه تعالى:اگر ديگر جهات استطاعت در او جمع است نمى تواند مسترد كند .والله العالم
صفحه 218
انجام عمره مفرده و اسقاط استطاعت حج
سؤال 716 . آيا كسى كه خود را براى ثبت نام حج آماده مى كند، در وسط سال مى تواند به عمره مشرف شود؟ با توجه به اينكه اين تشرف وى را از استطاعت ساقط خواهد كرد.
بسمه تعالى:اگر موقع ثبت نام حج فرا رسيده است حتماً براى حج ثبت نام كند و از عمره منصرف شود. والله العالم
نوبت تشرف به چند سال بعد و فيش حج براى امسال
سؤال 717 . شخصى از نظر مالى و توان جسمى متمكّن است و در قرعه كشى سازمان حج و زيارت نوبت تشرف او به سال بعد واگذار گرديده است. ولى يكى از افراد خانواده فوت كرده و فيش او را در اختيار وى مى گذارند كه از طرف او به حج برود، در اين صورت آيا بايد از طرف خود حج بجا آورد و يا از طرف منوب عنه با توجه به اينكه در سالهاى قبل حج در ذمّه او استقرار نداشته باشد؟
بسمه تعالى:احتياط اين است كه از خانواده خود اجازه بگيرد سال جارى از طرف خود و سال بعد از طرف منوبِ عنه حج بجا آورد مگر اينكه حج منوب عنه فوريت داشته باشد و اين شخص بواسطه نيابت از او استطاعت طريقى پيدا كند در اين صورت بايد ابتداءً حج منوب عنه را انجام دهد و سال بعد حج خودش را. والله العالم
مانع از اتمام حج استيجارى
سؤال 718 . شخصى در حج اجير شخصى بوده است بعد از انجام اعمال عمره تمتع به سكته قلبى دچار شد و از برگزارى اعمال حج معذور گرديد و به ايران مراجعت كرد در سال آينده مى خواهد مشرف شود ،آيا اعلام اين وضعيت به اوّلياء منوب عنه و اجازه مجدد با نيابت از منوب عنه در سال آينده لازم است؟
صفحه 219
بسمه تعالى:هرگاه در استيجار سال مذكور قيد يا شرط شده باشد بايد جريان را به ولى ميت اطلاع دهد بار ديگر اجير شود واگر موافقت نكردند وجه اجاره را برگرداند و اگر قيد نبوده يا رويكرد نيابت ، سال معين نبوده تذكر لازم نيست. والله العالم
تأخير حج و همراهى با كاروان بهتر
سؤال 719 . كسى كه نام او براى امسال در ليست حجاج اعلام شده است آيا شرعاً مى تواند به جهت همراهى با كاروان فلان روحانى كه حال معنوى خوبى دارد، حج خود را به آينده موكول نمايد؟يا تشرف واجب فورى است؟
بسمه تعالى:حج فورى است نمى تواند به سال ديگر موكول كند. والله العالم
استقرار حج بر پدر و فوت وى
سؤال 720 . پدرى كه حج بر او مستقر شده بود، بدون اينكه به نيابت از خودش دربارة حج وصيّت كند از دنيا رفته است.آيا با اينكه اولاد از وضعيت پدر متوفّى مطلع هستند بر آنان واجب است كه از جانب پدر حج بجا آورند يا نه؟ و اگر مؤظف اند آيا از اصل مال و يا ثلث آن؟
بسمه تعالى:بر ورثه واجب است از اصل مال براى پدر حج نايب بگيرند مگر اينكه انجام حج به نحو خاصى را مانند حج بلدى وصيت كرده باشد كه در اين صورت خصوصيات مورد وصيت از ثلث مال تأمين مى شود.والله العالم
انجام دادن نائب، عمره مفرده از طرف خود
سؤال 721 . شخصى از طرف شخصى نائب شده كه حج بلدى بجاى آورد آيا نائب
صفحه 220
مى تواند اوّل از طرف خود عمره مفرده بجاى آورد و از حرم خارج شود اعمال را به نيت منوب عنه شروع كند؟
بسمه تعالى: جايز نيست چون ظاهر نيابت اين است كه نخستين اعمال را از طرف منوب عنه انجام دهد .والله العالم
پرداخت هزينه حج به زن و منع شوهر از حج
سؤال 722 . اگر هزينه حج زنى را اولاد او كاملاً بپردازد آيا شوهر او مى تواند وى را از قبول چنين حجى منع كند؟
بسمه تعالى:اگر زن مستطيع شد اجازه شوهر ساقط است مشروط بر اينكه امنيت زن تأمين باشد در كاروانهاى فعلى اين شرط موجود است .والله العالم
پرداخت هزينه حج به فرزند و منع مادر
سؤال 723 . پدرى، يكى از اولاد خود را مى خواهد به حج بفرستد و تمام هزينه را پرداخت مى كند از سوى ديگر مادر وى مانع سفر او مى شود و مى گويد به لحاظ اينكه هنوز سنش جوان است اوّل ازدواج كند بعد به حج مشرف شود. آيا در اين صورت پسر مستطيع است و بايد قبول كند و يا امتناع مادر موجب زوال تكليف مى شود؟
بسمه تعالى: اگر پدر در فرض مزبور هزينه حج را بذل كند براى پسر قبول واجب مى شود و اطاعت مادر لازم نيست و اگر در حد گفتگو باشد و بذل محقق نشود مستطيع نيست.والله العالم
استطاعت زن و تهديد شوهر به طلاق در رفتن به حج
سؤال 724 . زنى كه حج بر او استقرار يافته ولى زوج شديداً ممانعت مى كند به طورى
صفحه 221
كه در صورت رفتن به حج او را تهديد به طلاق مى نمايد آيا وظيفه او نسبت به مسأله حج چيست؟
بسمه تعالى:اگر گفتار شوهر قطعى باشد و مى داند عمل مى كند و زندگى براى زن حرجى مى شود فعلاً دست نگه دارد.والله العالم
زن مستطيع و فرزند شيرخوار
سؤال 725 . خانمى كه به لحاظ مالى و بدنى و راه، مستطيع است ولى طفل شيرخوارى دارد كه با غير او آرام نمى گيرد، اكنون وظيفه او در برگزارى حج چيست؟
بسمه تعالى:اگر نتواند به همراه بچه به حج مشرف شود و دايه اى مناسب براى بچه پيدا نشود صبر كند تا از شير گرفته شود و بعداً به حج برود .والله العالم
ازدواج يا رفتن به حج
سؤال 726 . زنى شوهرش مرده است و اداره خانه به عهده اوست با داشتن اولاد در شرف ازدواج و ترس از به گناه افتادن ايشان، آيا ازدواج بر حج آنها مقدم است يا بايد حج بجا آورند؟
بسمه تعالى: هرگاه ازدواج براى آنها نياز ضرورى باشد آن را بر حج مقدم بدارند. والله العالم
خريد فيش آزاد
سؤال 727 . در صورتى كه كسى مى تواند فيش آزاد حج بخرد و اين قيمت با نرخ متعارف خيلى تفاوت داشته باشد و مستلزم تأخير افتادن نوبت ديگران باشد آيا حج بر او واجب است.
بسمه تعالى: هرگاه قيمت فيش آزاد براى او حرجى نباشد خريدن
صفحه 222
فيش بر او واجب است و در شرايط فعلى سبب به تأخير افتادن نوبت ديگران نمى شود چون صاحب فيش نوبت پيش داشته است.والله العالم
مصرف اموال و مستطيع نشدن
سؤال 728 . آيا مى توانم در طول سال اموالم را طورى مصرف كنم كه به حد استطاعت نرسم؟
بسمه تعالى: اگر اسراف كارى نباشد اشكال ندارد.والله العالم
روحانى كاروان و سفر اول به حج
سؤال 729 . آيا طلاب علوم دينى كه به عنوان روحانى كاروان و يا معين روحانى به حج مشرف مى شوند و بعد از رجوع حداقل بخشى از زندگى خود را با دريافت شهريه تأمين خواهند نمود و بدون شهريه به تكلف خواهند افتاد .در بار اوّلى كه مشرف مى شوند، آيا نيّت حجه الاسلام نمايند و يا نيت مافى الذمّه و يا غيره؟
بسمه تعالى:مستطيع است و بايد نيت حجة الاسلام بكند زيرا زندگى او، به حج برود يا نرود فرق نخواهد كرد.والله العالم
انجام عمره مفرده در ايام عادت
سؤال 730 . زنى در عمره مفرده ، در ايّام عادت محرماً وارد مكه معظّمه گرديد و چون عجول بود به تذكرات روحانى گوش نداده با اين وضع بقيّه اعمال را انجام داد، توضيح اينكه وقت وسيعى تا پاك شود داشته است ، اكنون كه به ايران برگشته اعمال او چگونه است و اگر در احرام است چگونه بايد از احرام خارج شود و در صورت استنابه چگونه بايد تقصير نمايد؟
بسمه تعالى:در صورت امكان بايد به مكه برگردد و پس از انجام عمره مفرده با پوشيدن لباس احرام و با طهارت طواف و نماز و سعى
صفحه 223
و تقصير و طواف نساء و نماز آن را انجام دهد و در صورت حرجى بودن براى انجام طواف و نماز طواف و سعى و طواف نساء و نماز آن نائب بگيرد در صورت استنابه، نايب پس از انجام سعى اطلاع دهد تا خود شخص تقصير كند و سپس ، نايب طواف نساء و نماز آن را انجام دهد .والله العالم
زن مستحاضه و دو ركعت نماز قبل از طواف
سؤال 731 . زن مستحاضه جهت انجام طواف واجب وضو گرفته و هنگام تشرف به حرم دو ركعت نماز تحيّت خوانده سپس طواف واجب را انجام داده است. طواف او (بدون تجديد وضو) چگونه است؟
بسمه تعالى: اگر يقين ندارد درحالت نماز خون از او خارج شده است عمل او صحيح است.والله العالم
خروج از مكه و ورود پس از تبدّل ماه قمرى
سؤال 732 . در سالهاى اخير متداول شده است كه زائرين را بعد از انجام عمره مفرده جهت ديدار كوتاهى از اطراف به عرفات و مشعر و منى مى برند سپس به مكه بر مى گرداند اگر اين ديدار بعد از تبدّل ماه قمرى باشد براى ورود به مكه معظّمه احرام مجدد را لازم مى دانيد؟ و يا گذشت 30 روز معيار مى باشد اگر احرام لازم باشد از كجا بايد محرم شود؟
بسمه تعالى:ميزان ماه قمرى است بايد با احرام از ادنى الحل وارد شوند.والله العالم
تراشيدن نصف سر در منى
سؤال 733 . آيا تراشيدن نصف سر در منى براى محرم كافى است و در اين صورت
صفحه 224
مى تواند از احرام خارج شود؟
بسمه تعالى:تراشيدن نصف سر كافى نيست.والله العالم
نماز در عرفات و كم بودن فاصله بين مكه و عرفات
سؤال 734 . در محاسبات اخير مسافت بين مكه معظّمه و عرفات شرفها الله را 22 كيلومتر اعلام نموده اند در اين صورت وظيفه زائرين به لحاظ قصر و اتمام در عرفات و مشعر و منى چيست؟ و ثانياً اعتماد بر اين محاسبه به نظر حضرت عالى چگونه است؟
بسمه تعالى:هرگاه در مكه قصد اقامه كرده و اقامت او محقق شده باشد چون فاصله عرفات كم شده است سفر شرعى محقق نمى شود.والله العالم
بستن دستمال بر سر به جهت سردرد و كفاره آن
سؤال 735 . آيا كسى كه جهت سر درد در حال احرام دستمال بر سر مى بندد بطوريكه تمام سر را مى گيرد كفّاره دارد؟
بسمه تعالى:احتياطاً كفاره بدهد.والله العالم
طواف بدون وضوى زن
سؤال 736 . شخصى به همراه همسرش به عمره يا به حج مشرف شده و بعد از بستن احرام و انجام اعمال بعدى به منزل مراجعه كردند و با همسرش نزديكى مى نمايد سپس زن اظهار مى دارد كه من موقع آمدن به مكه در ماشين خوابم برده بود و جهت طواف وضو نگرفته بودم آيا اعمال اين دو نفر چگونه است و به لحاظ مجامعت با شرايط مذكور چه تكليفى دارند؟
بسمه تعالى:عمره مرد صحيح است و عمره زن فاسد نمى شود و
صفحه 225
بايد وضو بگيرد و اعمال طواف و نماز و سعى و تقصير را بجا آورد و بنابراحتياط عمره را دو مرتبه بجا آورد زن در صورت علم به مسأله بايد يك شتر كفاره دهد.والله العالم
منصرف شدن از نيابت پس از احرام
سؤال 737 . زائرى احرام حج يا عمره را به نيابت از فردى و يا اشخاصى بست و تلبيه گفت سپس پيش از اينكه ميقات را ترك نمايد از نيابت مذكور منصرف گرديد اكنون مى تواند از نيت اوّلى عدول كرده و احرام را از طرف افراد ديگر ببندد يا نه؟
بسمه تعالى:بايد به همان نيت اول ادامه دهد.والله العالم
سجده بر موكت بدون اثر منفى بر آنچه صحيح است سجده برآن
سؤال 738 . شخصى با وجود مايصح السجود عليه و بدون داشتن اثر منفى به لحاظ تقيّه سجده نماز طواف را اعم از طواف زيارت و يا نساء بر روى موكت و يا فرش انجام داده است عمره و حج او چه صورت دارد؟
بسمه تعالى:شخص بدون محذور بايد بر مايصح السجود سجده كند و نبايد بر غير آن سجده كند و در غير اين صورت بايد نماز را اعاده كند. والله العالم
فراموشى تلبيه پس از اعمال عمره
سؤال 739 . زنى پرسيده است در مسجد شجره گم شدم لباس احرام پوشيده و به اتّفاق كاروان ديگرى به مكه رفته و به گروه خود پيوسم بعد از انجام كليه اعمال عمره هنگام بررسى اعمال توسط روحانى گروه متوجه شده ام كه در موقع احرام در مسجد شجره تلبيه نگفته ام آيا با اين وصف ، عمره او چطور است؟
بسمه تعالى:بايد از ادنى الحلّ احرام ببندد و تلبيه بگويد و اعمال
صفحه 226
عمره را انجام دهد.والله العالم
ختنه نبودن محرم
سؤال 740 . شخصى كه ختنه نشده بود عالماً يا جاهلاً احرام بسته و اعمال عمره و يا حج را انجام داده است. آيا اعمال او صحيح است؟
بسمه تعالى:هرگاه بتواند در خود مكه ختنه انجام بگيرد اعمال را تجديد كند به شرط اينكه وقت آن نگذشته باشد مثلا عمره مفرده همواره وقت آن باقى است ولى عمره تمتع و يا طواف حج ، وقتش ضيق است و در صورت عدم امكان پس از بازگشت به وطن و انجام ختنه براى خروج از احرام مجدداً عمره مفرده به جا آورد و طواف ها و نمازهاى آن را اعاده كند و در صورت عدم امكان پس از ختنه براى انجام طواف ها و نمازهاى آن نايب بگيرد و اگر مستطيع بوده بار ديگر به حج تمتع مشرف شود.والله العالم
استفاده از ماسك و ساق بند به جهت ضرورت
سؤال 741 . استفاده از ماسك جهت مصونيّت از گرد و غبار و دود و زانو بند و ساقه بند و جوراب واريس (جهت پيش گيرى از بيمارى واريس) در حال احرام چگونه است؟
بسمه تعالى:در صورت ضرورت جايز است و كفاره ندارد.والله العالم
استفاده از پتو در حال احرام
سؤال 742 . استفاده از پتو كه حاشيه آن را با دستگاه خياطى زيگزال كرده اند در حال احرام چطور است؟ آيا به پتوى مذكور مخيّط گفته مى شود؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد.والله العالم
صفحه 227
بستن احرام با چند سنگ ريزه شبيه لباس
سؤال 743 . بعضى از زائران لباس احرام را از ناحيه سينه با چند عدد سنگريزه از بالا به پايين بطورى كه سر هم محكم مى كند كه شبيه يقه لباس مى شود به نظر حضرت عالى چه صورت دارد؟
بسمه تعالى: اگر صورت لباس پيدا كند اشكال دارد.والله العالم
بيرون نگه داشتن سر از اتومبيل براى عدم استظلال
سؤال 744 . محرم جهت اجتناب از گناه و فرار از كفّاره سر خود را از شيشه اتومبيل بيرون كرده است كه استظلال صدق نكند آيا عمل او صحيح است؟
بسمه تعالى:كافى نيست.والله العالم
انداختن تسبيح به گردن يا مچ دست در حال احرام
سؤال 745 . آيا آويختن تسبيح و نظاير آن به گردن به هنگام وضو (در حال احرام) ويا دو لايه كردن آن در بازو در حال احرام اشكال دارد؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد. والله العالم
قرآن خواندن در حال طواف
سؤال 746 . اخيراً بعضى از زائران ايرانى قرآن را در دست گرفته و در حال طواف مشغول قرائت قرآن مى شوند تا حدى كه بعضاً از حالت طواف غافل مى شوند.آيا در اين مورد نصى و يا دستورى از ائمه دين وارد شده است؟ و آيا چنين مواضعى تلاوت قرآن بهتر است و يا دعا و تضرع؟
بسمه تعالى:خواندن ادعيه مأثوره و قرآن هر دو خوب است ولى مواظب باشد كه از نيت طواف غافل نشود.والله العالم
صفحه 228
ترك طواف نساء توسط كودك نابالغ
سؤال 747 . كودك نابالغى در عمره مفرده طواف نساء را انجام نداده است.آيا ترك عمدى و يا سهوى اين طواف او را از مطلق تمتع جنسى ممنوع خواهد كرد؟ و چنانچه اگر ازدواج كند عقدش نيز باطل است؟
بسمه تعالى:بايد از طرف آن كودك كسى نائب شود تا طواف نساء را انجام دهد و اگر انجام نداد عقدش صحيح است ولى حق استمتاع ندارد.والله العالم
طواف آنچه بر ذمه دارد به جاى طواف نساء
سؤال 748 . شخصى طواف نساء را فراموش كرده ولى طبق اظهار خود طوافى با نيّت طواف وداع انجام داده است آيا طواف وداع از بابت طواف نساء مجزى است يا نه؟
بسمه تعالى:اگر طواف وداع را به نيت آنچه كه در ذمه اوست انجام داده از طواف نساء مجزى است.والله العالم
فوت قبل از طواف نساء و غسل دادن همسر
سؤال 749 . اگر حاج يا معتمر پيش از انجام طواف نساء فوت كرد آيا همسرس مى تواند او را غسل دهد؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد ولى مورد سؤال مثل عنقاى مغربى است.والله العالم
حمل مريض در طواف
سؤال 750 . شخصى در حال طواف شخص ديگر را كه مريض است با خود حمل مى كند، و هر دو نيت را از مبدأ به عنوان طواف و يا سعى، مى نمايند. آيا طواف با
صفحه 229
رعايت تمام شرايط لازم از حامل و محمول مجزى مى باشد يا نه؟ و اگر محمول طفل غير مميّز بوده باشد ولى هم براى خود و هم بعنوان طواف دادن طفل از ناحيه او نيّت كند چه صورت دارد؟
بسمه تعالى:براى هر دو مجزى است.والله العالم
حمل كودك و لباس آلوده اش در حال طواف
سؤال 751 . آيا حمل كودكى كه لباس خود را آلوده كرده است در حال طواف به نظر حضرت عالى چه صورت دارد؟ و آيا حمل كودك با وصف مذكور حمل نجس محسوب مى شود و يا حمل متنجس؟
بسمه تعالى:حمل نجس در حالت طواف اشكال دارد و بايد اجتناب شود بنابراين از حمل طفل با حالت ياد شده احتياطاً اجتناب شود. والله العالم
طواف بدون طهارت و متذكر شدن پس از تقصير
سؤال 752 . اگر بعد از تقصير در عمره متذكر شد كه طواف را بدون طهارت انجام داده است و يا طواف اساساً به هر علت باطل بوده در اين صورت وظيفه معتمر تنها اعاده طواف و نماز است و يا اعاده تمام اعمال و ضمناً پوشيدن لباس احرام مجدداً واجب است؟
بسمه تعالى: احتياطاً طواف و نماز و سعى و تقصير را با پوشيدن لباس احرام اعاده كند و سپس طواف نساء و نماز آن را بجا آورد.والله العالم
قطع طواف و شروع مجدد
سؤال 753 . بعد از قطع طواف اختياراً، آيا مى توانم بلافاصله از نو شروع كنم يا احتياج
صفحه 230
به مكث و قطع موالات دارد؟
بسمه تعالى: قطع طواف واجب اختياراً جايز نيست و اگر بعد از تجاوز از نصف قطع كند بايد بقيه را تكميل كند ونماز طواف را بخواند و دو مرتبه طواف را اعاده كند.والله العالم
طواف و نماز جماعت
سؤال 754 . فقهاى معظّم (دامت بركاتهم) در مناسك حج در اشواط طواف يا نماز طواف و سعى موالات عرفى را معتبر دانسته اند، بفرماييد كه آيا اگر در بين اشواط طواف و يا سعى اقامه را گفته و نماز را شروع كردند و ما نيز به تبعيت آنها نماز را در همانجا كه بوديم خوانديم و حساب كرديم كه اقامه و نماز در حدود يك ربع ساعت طول كشيد آيا از همانجا طواف را ادامه داده تكميل نماييم و يا اعاده نيز لازم است؟
بسمه تعالى: اقامه نماز در وسط طواف و سعى ضرر به آن دو نمى زند و مسأله منصوص است .والله العالم
انجام پى در پى سعى
سؤال 755 . آيا در لزوم رعايت موالات عرفى سعى نيز مانند طواف است؟ و يا در شوطهاى بيشتر از يكبار (يعنى دوّم و سوم و الخ ) رعايت موالات را لازم نمى دانيد؟ و اگر احياناً شخصى شوط سوم و چهارم و پنجم را با فاصله يكساعت و يا بيشتر انجام داد مجزى است يا نه؟
بسمه تعالى: سعى عمل واحد است و موالات عرفى در همه آن معتبر است.والله العالم
صفحه 231
قطع از طواف يا سعى به علت عدم اطمينان از صحّت
سؤال 756 . زائرى بعد از انجام چند شوط از طواف و يا سعى به علت عدم اطمينان از صحت، عمل شوط را قطع نموده و پس از چند دقيقه آن را از سر گرفته آيا عمل بعدى او صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه نظرش در تجديد شوط اين باشد از آنجا كه عملم باطل شده انجام شود شوط او صحيح است و همچنين اعمال بعدى .والله العالم
سلب آرامش ديگران در طواف
سؤال 757 . عده اى از كاروانهاى زيارتى به هنگام طواف و يا در اشواط سعى جهت حفظ تشكل و انسجام نفرات خود و ضمناً براى شنيدن آنها فقرات دعا را با صداى خيلى بلند مى خوانند كه قهراً حال خشوع از ديگران سلب مى كنند، اين شيوه شرعاً مستحسن است يا مرجوح؟
بسمه تعالى: در طواف و يا سعى نبايد سلب آرامش از ديگران نمود. والله العالم
سعى در طبقه بالا
سؤال 758 . زائرى سعى خود را از طبقه بالا انجام داده است كه بعد از انجام حج به هنگام بررسى اعمال معلوم شده است. آيا بنظر حضرت عالى اين سعى و اعمال مترتّبه صحيح است؟ و اگر فاسد است اكنون وى چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: چون حج در تمام عمر غالباً يكبار اتفاق مى افتد ناآشنايى از روى قصور است نه تقصير، بنابراين پس از حركت از منى به مكه سعى را اعاده كند سپس طواف حج را انجام دهد و احتياطاً پس از اعمال ، يك عمره مفرده هم بجا آورد.والله العالم
صفحه 232
فراموشى اشواط سعى
سؤال 759 . شخصى در اثر اختلال در حافظه و كهولت سن چند شوط از اشواط سعى، را در عمره تمتع فراموش كرده و توسط نيروهاى ستاد گمشدگان به منزل مراجعت نموده و بدون توجه به بقيّه اشواط سعى تقصير كرده است و پس از چند روزى به حج احرام بسته و اعمال حج را انجام داده و بعد از مراجعت به مكه قبل از اعمال پنجگانه حج ملتفت شده است اكنون عمره و حج او به لحاظ صحت چه صورت دارد؟
بسمه تعالى: پس از بازگشت از منى قبلاً يك سعى كامل به نيت اعم از تكميل سعى پيشين و سعى مستقل انجام دهد و سپس اعمال مكه را انجام مى دهد و گاوى هم به عنوان كفاره ذبح مى كند.والله العالم
بطلان وضو در طواف
سؤال 760 . شخصى بعد از انجام اعمال عمره حج يا عمره مفرده متوجه شده است كه در طواف اوّل وضويش بهر علت باطل بوده آيا با تدارك طواف مشكل اعمال وى حل مى شود يا نه؟
بسمه تعالى: بايد با وضو همه اعمال عمره تمتع يا عمره مفرده را به جا آورد.والله العالم
سكته مغزى قبل از احرام
سؤال 761 . شخصى در مدينه منوّره به سكته مغزى مبتلا مى شود ولى مشاعر خود را از دست نمى دهد ولى در بيمارستان بسترى مى شود. هيئت پزشكى بعد از مشاوره وى را برحسب ضوابطى كه دارند، آورده و از مسجد شجره محرم نموده اند و پس از رسيدن به مكه معظّمه نيز بيمار مذكور تحت مراقبت پزشكى قرار گرفته است و اين نارسايى جسمى تا روز ترويه ادامه پيدا كرده است بطورى كه پزشكان
صفحه 233
بيمارستان حتى اجازه وقوف اضطرارى را نيز نمى دهند اكنون تكليف او در جهت امر حج و نحوه احلال چيست؟
بسمه تعالى: وظيفه اين فرد اين است كه اعمال شخص محصور را انجام بدهد و احتياطاً شخصى را براى انجام بقيه اعمال عمره از طرف خود نائب بگيرد. والله العالم
اختلال حواس در مسير مدينه به مكه
سؤال 762 . شخصى بعد از احرام از مسجد شجره در مسير مكه و مدينه دچار اختلال حواس گرديده اكنون در مكه معظّمه تحت مراقبت پزشكى بسر مى برد و در مراسم حج تمتع نخواهد توانست شركت كند. آيا او شرعاً در جهت حج تمتع وظيفه اى دارد؟ با اينكه حج بروى مستقر نبوده است؟
بسمه تعالى: حكم محصور را دارد اگر دو مرتبه عاقل شد بايد به وظيفه محصور عمل كند.والله العالم
نماز طواف در حجر و متوجه شدن در حال سعى
سؤال 763 . زائرى نماز طواف را در حجر اسماعيل خوانده در اثناى سعى متوجه شده بنظر حضرت عالى چه وظيفه اى دارد؟ و همچنين اگر پس از سعى متذكر شود چه وظيفه اى خواهد داشت؟
بسمه تعالى: سعى را قطع مى كند و نماز را در پشت مقام به جا مى آورد و سپس بقيه سعى را تكميل مى كند.والله العالم
خواب در حال سعى
سؤال 764 . كسى كه به علت خستگى مفرط كه بر چرخ سوار بوده و از صفا به مروه و از مروه به صفا برده مى شد در بعضى حالات رفت و برگشت در حال خواب بوده
صفحه 234
آيا سعى با اين وضع صحيح است؟
بسمه تعالى: سعى را اعاده كند.والله العالم
گذشتن از ميقات بدون احرام
سؤال 765 . آيا گذشتن از ميقات اوّل براى زائرى كه قصد حج يا عمره دارد بدون احرام جايز است؟
بسمه تعالى: جايز نيست .والله العالم
معذور در داخل شدن به مسجد در ميقات يا نذر قبل از ميقات
سؤال 766 . آيا بعد از رسيدن به ميقات در مورد اشخاصى كه از دخول به مسجد معذورند امكان نذر وجود دارد و يا بايد نذر احرام قبل از رسيدن به منطقه احرام باشد؟
بسمه تعالى: افراد معذور مى توانند سمت راست و چپ مسجد شجره احرام ببندند و همچنين مى توانند با نذر قبل از ميقات مُحرم شوند.والله العالم
معذور در داخل شدن به مسجد
سؤال 767 . زنى كه اكنون در مسجد شجره است و از دخول به مسجد معذور است و زوج وى اجازه نذر احرام از مدينه را به او نداد چه وظيفه اى دارد؟ با اينكه محاذات جحفه را دقيقاً نمى شناسد؟
بسمه تعالى: مى تواند سمت راست و چپ مسجد شجره احرام ببندد.والله العالم
صفحه 235
گم شدن پول قربانى
سؤال 768 . اگر پول قربانى زائر در منى مفقود يا دزديده شد و روز پرواز نيز نزديك شده با توجه به آيه شريفه (وسبعة اذا رجعتم...)، چه وظيفه اى دارد؟ توضيح اينكه براى صيام ثلاثه در سفر امكان ندارد .
بسمه تعالى: اگر چيزى زايد بر مؤنه سفربراى فروش و تهيه قربانى داشته باشد بايد قربانى تهيه كند و در غير اين صورت اگر بتواند بايد در مكه پس از ايام تشريق روزه بگيرد و اگر نتوانست در راه روزه مى گيرد يا پس از مراجعت و قبل از پايان ماه ذى الحجه .والله العالم
سه قسمت كردن قربانى در منى
سؤال 769 . چنانچه استحضار داريد در سالهاى اخير قربانى در منى توسط بانك اسلامى معامله و به وسيله متصديان ذيربط ذبح مى شود و بلافاصله پوست و گوشت و پاچه آنها با دستگاه هاى اتوماتيك جابجا مى گردد و مجالى براى تثليث باقى نمى ماند تكليف مقلّدين حضرت عالى چيست؟
بسمه تعالى: خوردن خود شخص و هديه دادن به دوستان واجب نيست ولى نسبت به سهم فقير بايد از فقيرى در ايران وكالت بگيرد تا ثلث قربانى را از طرف او تملك كند و سپس رها سازد.والله العالم
فراموشى تقصير
سؤال 770 . شخصى بعد از اعمال منى يقين كرده است در عمره تمتع تقصير نكرده بود تكليف او چيست؟ و اگر چنانچه تقصير در حج را فراموش نمايد وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: اگر در عمره تمتع تقصير را فراموش كرده و اعمال حج را انجام داده است اعمال او صحيح است ولى بايد يك قربانى كفاره بدهد و اما در حج تمتع اگر حلق يا تقصير را فراموش كند بايد برگردد
صفحه 236
به منى و حلق يا تقصير انجام دهد در صورت عدم تمكّن، موى خود را بتراشد به منى بفرستد. والله العالم
وجوب حج بر ميت و عدم ذكر آن و تأخير ورثه
سؤال 771 . در صورتيكه موصى نيابت را ذكر نكرده باشد ورثه مى توانند چند سال تأخير بياندازد؟ با اينكه يقين دارند كه ذمّه متوفّى مشغول به حج واجب است؟
بسمه تعالى: هرگاه در ذمه ميت حج باشد خواه وصيت بكند يا نكند بايد در اولين فرصت براى او نائب بگيرند.والله العالم
صفحه 237
امر به معروف و نهى از منكر
ارشاد جاهل به حكم
سؤال 772 . آيا ارشاد جاهل در احكام واجب است؟
بسمه تعالى: ارشاد جاهل در احكام با وجود شرائط واجب كفائى است . والله العالم
شرايط و مراتب امر به معروف و نهى از منكر
سؤال 773 . شرايط و مراتب امر به معروف و نهى از منكر را بفرمائيد؟
بسمه تعالى: شرايط آن: 1ـ معروف و منكر را بشناسد . 2ـ احتمال تاًثير بدهد . 3ـ از ضرر قابل توجه مطمئن باشد .
و مراتب آن: گاهى به قلب و اظهاركراهت و گاهى با زبان است و اما بيش از اين مربوط به حاكم شرع است و هركدام از اينها مراتب دارد كه گاهى به زبان نرم و گاهى تذكر است و بايد به اقل اكتفا شود . والله العالم
ارتكاب مسائل اختلافى
سؤال 774 . اگر كسى طبق فتواى مرجع تقليد در حال احرام مرتكب كار حرام يا ترك واجب مى شود ولى احتمال مى دهيم مقلد مرجع ديگرى است كه آن كار را جايز مى داند آيا امر به معروف يا نهى از منكر او جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه احتمال داده شود كه عمل او مطابق رأى مرجع اوست در اين صورت جاى اعتراض نيست چون منكر بودن آن ثابت نيست . والله العالم
صفحه 238
اطلاع دادن به همسر زن آلوده به گناه
سؤال 775 . اگر نعوذ بالله زن شوهر دارى با مرد اجنبى و يا فرزند شخصى با همتاى خود روابط نامشروع داشته باشد و شخص ثالث از آن باخبر بوده باشد آيا وظيفه ثالث در اين باره چيست ؟ آيا تجاهل كند و يا همسر زن فوق الذكر و پدر جوان آلوده را در جريان امر قرار دهد؟
بسمه تعالى: اگر مفسده ندارد اطلاع دهد آن هم با كمال احتياط.والله العالم
سؤال 776 . اگر بدانيم شخصى مرجع تقليد ندارد و عملى را مرتكب مى شود كه
طبق نظر مجتهدى حرام است آيا مى توان وى را نهى از منكر يا امر به معروف نمود؟
طبق نظر مجتهدى حرام است آيا مى توان وى را نهى از منكر يا امر به معروف نمود؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه منكر بودن آن از احكام قطعى شرعى نيست هرچند از نظر فرد ديگر منكر است تذكر لازم نيست البته در مورد تقليد بايد تذكر داد . والله العالم
تنبيه خود به جهت ارتكاب حرام
سؤال 777 . آيا ضرر زدن به بدن مثلاً مقدارى سوزاندن دست كه فلان گناه را ديگر انجام ندهم جائز است يا نه؟
بسمه تعالى: وارد كردن ضرر به بدن جائز نيست و راه پاك شدن توبه است . والله العالم
نكاح حرام و جهل به موضوع
سؤال 778 . اگر مردى با شخصى لواط كند، سپس با خواهر او ازدواج كند آيا كسانى كه از اين موضوع اطلاع دارند بايد به اين خانم اطلاع دهند؟
صفحه 239
بسمه تعالى: آگاه كردن زنى كه جاهل به موضوع است لازم نيست . والله العالم
انتظار فرَج
آيا انتظار فرج از واجبات است؟
بسمه تعالى: انتظار فرج اگر به معناى امر به معروف و نهى از منكر باشد كه زمينه ساز ظهور حضرت مهدى عجّل الله تعالى فرجه باشد واجب كفايى است . والله العالم
برخى از شغل ها و درآمدها و كارهاى حلال يا حرام
طنز از نظر اسلام
سؤال 779 . آيا كاربرد طنز( مطلبى جدى در قالبى لطيف و كنايه) از نظر اسلام مشروع است، و آيا در آيه شريفه (ذق انك انت العزيز الكريم)(سوره دخان:49) كه نسبت به كفار است از طنز استفاده شده است؟
بسمه تعالى: هرگاه به وسيله طنز مؤمن مورد مسخره قرار نگيرد و يا روحاً ناراحت نشود اشكال ندارد و آيه مورد نظر از قبيل طنز نيست و معنى آيه اين است كه تصور مى كردى تو قدرتمند و محترم هستى . والله العالم
رساندن سلام
سؤال 780 . اگر شخصى بگويد سلام ما را برسان آيا رساندن واجب است؟
بسمه تعالى: رساندن واجب نيست، ولى اگر رسانيد احتياط اين است كه بگويد عليه و عليك السلام . والله العالم
صفحه 240
ريش پروفسورى
سؤال 781 . آيا ريش پرفسورى كه اخيراً در ميان عده كثير به ويژه نسل جوان رايج شده به نظر حضرت عالى كافى است و حلق لحيه صدق نمى كند.
بسمه تعالى: كفايت نمى كند.والله العالم
مقدار كم مو در صورت
سؤال 782 . كسى كه مردم به او مى گويند در صورتش مو نيست ولى مقدارى مو در صورت دارد (مقدارى در چانه و مقدارى در كنار گوش) آيا مى تواند صورت خود را با تيغ بزند؟
بسمه تعالى: جايز نيست، مگر بسيار كم باشد. والله العالم
سلام اخبارگو
سؤال 783 . معمولاً گوينده اخبار صدا و سيما در آغاز خبر سلام مى دهند آيا رد سلام وى بر شنوندگان واجب است؟
بسمه تعالى: واجب نيست.والله العالم
جواب سلام به زبان ديگر
سؤال 784 . اگر فردى سلام عليكم بگويد و فرد مخاطب جواب انگلسى و يا لاتينى بدهد آيا جواب كفايت مى كند و نيز اگر سلام به زبان انگليسى داده شود و جواب اين سلام هم واجب مى باشد و اگر واجب است بايد به چه زبانى باشد ؟
بسمه تعالى: بايد مطابق سلام او جواب بگويد.والله العالم
چفيه يا لباس نظامى پوشيدن طلبه در ميان مردم
سؤال 785 . آيا چفيه انداختن طلبه ها وبسيجى ها در بين مردم لباس شهرت
صفحه 241
محسوب مى شود و همچنين پوشيدن لباس نظامى ؟
بسمه تعالى: چون انداختن چفيه فعلاً شايع است لباس شهرت حساب نمى شود ولى اگر فردى كه نظامى نيست به صورت كامل در ميان مردم لباس نظامى بپوشد، لباس شهرت حساب مى شود.والله العالم
سوزاندن موى صورت
سؤال 786 . مستدعى است نظر مبارك خويش را در مورد ورزشهاى بانوان از قبيل دوچرخه سوارى ، اسب سوارى ، قايقرانى ، دو ميدانى در اماكن و معابر عمومى بيان فرماييد در ضمن بفرمائيد تماشاى اين نوع برنامه ها از تلويزيون چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: جايز نيست و از تماشاى اين نوع فيلمها كه مايه فساد اخلاقى است خوددارى شود. والله العالم
ريا در غير عبادات
سؤال 787 . آيا ريا كردن در غير عبادات اثر تكليفى دارد ؟ و آيا شخصى كه به طرز خاصى راه برود و بطور خاصى لباس بپوشد و با شيوه خاصى سخن بگويد و همه اينها به ملاحظه جلب خشنودى و توجه مردم باشد عملى گناه انجام داده است ؟
بسمه تعالى: هرگاه لباس، لباس شهرت نباشد و مايه وهن ديگران نباشد، اشكال ندارد. والله العالم
صفحه 242
برخى از كارهاى حرام
تقليد لهجه
سؤال 788 . آيا تقليد لهجه اقوام مختلف در فيلمها و سريالها جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه اهانت حساب شود حرام است . والله العالم
اجبار به گناه و حد و كفاره آن
سؤال 789 . اگر شخصى را مجبور به گناه كبيره اى كنند آيا حد و كفاره بر او واجب مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه آنچه به آن تهديد مى شود قابل تحمّل نباشد حد و كفاره برداشته مى شود . والله العالم
منع والدين از آشنايى با مسائل دينى
سؤال 790 . آيا در انتخاب رشته علمى اعم از حوزه مقدسه علميه و يا ساير مراكز تحصيلى (با تشخيص صلاح آن نسبت به دنيا و آخرت) اوّلاً منع والدين چه اثرى دارد؟ آيا مسأله والدينى كه مى خواهند فرزندان خود را از رفتن به حوزه و عالم دين شدن منع نمايند اطاعت اولاد از چنين والدينى واجب است؟
بسمه تعالى: نهى والدين در اين مورد مؤثر نيست هرگاه با پدرو مادر خوشرفتارى كند در انتخاب رشته زندگى آزاد است.والله العالم
رفتن به جلسات دينى و نهى پدر و مادر
سؤال 791 . رفتن اولاد به نمازجمعه و نماز جماعت و جلسات آموزشى دينى در صورتى كه والد و يا والدين عكس العمل منفى نشان دهند چگونه است؟ با توجه به
صفحه 243
اينكه بعضى والدين به اينگونه مسائل روى خوشى نشان نمى دهند؟
بسمه تعالى: اگر با والدين خوشرفتارى كند و احترام آنها را در نظر بگيرد در اين موارد كه تشخيص مى دهد كه مصلحت دين و دنياى اوست نهى آنها مؤثر نيست. والله العالم
بازرسى كيف و جيب فرزندان
سؤال 792 . بازرسى لباس و كيف و جيب اولاد از طرف والدين و برداشتن پول از كيف فرزندان بدون اطلاع او شرعاً چه حكمى دارد؟ و اگر بازرسى به جهات تربيتى منتهى شود چگونه است؟
بسمه تعالى: پدر مى تواند در صورت لزوم براى حفاظت و صيانت آنان از لغزش بازرسى كند اما استفاده از اموال آنها در صورتى جايز است خود فقير باشد.والله العالم
سؤال 793 . زنى با اعتراف خود سالهاى متمادى به اعمال منافى عفت مبتلا بوده و از اين راه كسب معيشت مى نموده و با در آمد نا مشروع خانه و زندگى تاًمين كرده است اكنون كه مى خواهد توبه كند تكليف دارائيهاى موجود اعم از خانه و اساس و اسباب و...چيست؟
بسمه تعالى: اگر صاحبان پول ها را مى شناسد به خود آنها برگرداند و در غير اين صورت به عنوان رد مظالم به فقراء پرداخت كند. والله العالم
دور ريختن غذاهاى اضافى
سؤال 794 . آيا دور ريختن غذاهاى اضافى و يا كاغذى كه پشت آن سفيد است جايز
صفحه 244
است؟
بسمه تعالى: اسراف مطقا حرام است، بالاخص در غذاهايى
كه مورد نياز عموم مردم است، هر نوع غذايى كه قابل استفاده
براى انسان و يا براى طيور و حيوانات باشد دور ريختن آن
حرام است و همچنين كاغذهايى كه پشت آن سفيد است نبايد
دور ريخته شود مرحوم امام خمينى(قدس سره)نامه هايى كه براى ايشان مى آمد و پشت آن سفيد بود در نوشتن درس از آن استفاده مى كرد . والله العالم
كه مورد نياز عموم مردم است، هر نوع غذايى كه قابل استفاده
براى انسان و يا براى طيور و حيوانات باشد دور ريختن آن
حرام است و همچنين كاغذهايى كه پشت آن سفيد است نبايد
دور ريخته شود مرحوم امام خمينى(قدس سره)نامه هايى كه براى ايشان مى آمد و پشت آن سفيد بود در نوشتن درس از آن استفاده مى كرد . والله العالم
زدن دو ليوان به يكديگر
سؤال 795 . آيا زدن دو ليوان به يكديگر كه همانند زدن دو بطرى شراب به يكديگر است حرام است؟
بسمه تعالى: هرگاه زدن دو ليوان به يكديگر تشبيه به كار افراد شرابخوار باشد حتماً بايد ترك شود . والله العالم
رعايت قوانين راهنمايى
سؤال 796 . آيا رعايت قوانين راهنمايى از جهت شرعى واجب است؟
بسمه تعالى: براى حفظ جان شهروندان اعم از راننده و غيره رعايت قوانين راهنمايى و رانندگى لازم است و تخلف از قوانين، تخلف از حكم ولايى است كه قطعاً تعزير دارد . والله العالم
سؤال 797 . احضار جن و ملائكه و ارتباط با آنها به عنوان ارائه هنر يا كشف مشكل علمى و يا اطلاع از شخص مظنون مورد نظر شرعاً چه صورتى دارد؟
صفحه 245
بسمه تعالى: ارتباط با ارواح اگر براى پيشرفت دانش باشد جزءِ سحر نيست و در غير اين صورت خوددارى شود.والله العالم
هيبنوتيزم
سؤال 798 . هيبنوتيزم ويا تنوئم مغناطيسى كه اخيراً ميان افراد (خصوصاً تحصيل كرده جوان) رايج شده و شخص مورد نظر در اجراى برنامه قبلا رضايت خود را اعلام مى نمايد سپس استاد فن شروع بكار هيبنوتيزم مى كند .آيا شرعاً جايز است؟
بسمه تعالى: بهره گيرى از اين علم براى پيشرفت علوم نافع انسانى و يا جراحى و يا اثبات عالم ماوراء طبيعت اشكال ندارد و در غير اين موارد جزء تسخير حرام است. والله العالم
قهر كردن
سؤال 799 . آيا پرهيز از قهر كردن فرد مسلمان با مسلمان ديگر بيشتر از سه روز حكم اخلاقى است يا فقهى؟
بسمه تعالى: ظاهر روايت حرمت شرعى است ولى فقهاء فتوى به مضمون آن نداده اند به شرح ارشاد اردبيلى ج 12 مراجعه شود . والله العالم
طلبه شدن
سؤال 800 . طلبه شدن در اين زمان براى افراد مستعد آيا واجب است؟
بسمه تعالى: واجب كفايى است .والله العالم
شبيه سازى انسان
سؤال 801 . آيا شبيه سازى در مورد انسان را جايز مى دانيد؟
صفحه 246
بسمه تعالى: شبيه سازى جايز نيست چون تصرف در خلقت است و علاوه موجب اختلال نسل و به هم خوردن نظام بشرى مى شود.والله العالم
كمك معلم به شاگرد در جلسه امتحان
سؤال 802 . اگر معلمى در جلسه امتحان به دانش آموز براى حل سؤالات كمك كند آيا كار وى حرام است؟
بسمه تعالى: معلم و دانش آموز بايد مقررات مربوط به جلسه امتحان را رعايت كنند . والله العالم
رفتن به كليسا جهت شفا
سؤال 803 . آيا جايز است براى شفاى مريضى به كليسا بروم و از حضرت عيسى(عليه السلام)شفا بخواهم؟
بسمه تعالى: شما مى توانيد از همه پيامبران و حضرت عيسى (عليه السلام)درخواست دعا كنيد تا در پرتو دعاى آنان خدا به شما شفا دهد و اين كار در همه جا صورت مى پذيرد و ولى نبايد براى اين كار به كليسا برويد . والله العالم
تبديل مسكونى به تجارى
سؤال 804 . اگر مالك طبقه همكف در مجموعه ساختمانى 6 طبقه بخواهد كاربرى طبقه خود را از مسكونى به تجارى تبديل نمايد در حالى كه مزاحمتى براى ديگران ندارد آيا مالكان طبقات فوقانى حق ممانعت دارند؟
بسمه تعالى: هرگاه هيچ نوع مزاحمتى براى طبقات بالا نبوده و بر خلاف قرارداد نباشد اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 247
گذاشتن گوشت در روزنامه
سؤال 805 . گذاشتن سبزى يا گوشت يا لباس درون روزنامه جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه مشتمل بر اسماء خداوند و يا آيات قرآنى و اسامى معصومين باشد از آن اجتناب كنند . والله العالم
رقص
سؤال 806 . آيا رقص زن در مجلس عروسى جايز است؟
بسمه تعالى: فقط رقص زن براى شوهر جايز است آن هم نه در مجلس عروسى كه همراه با نامحرم است . والله العالم
عكس تبليغاتى زن
سؤال 807 . مردى، عكس همسرش را كه بدون حجاب و بدون رضايت از وى به صورت كارت تبليغاتى چاپ نموده و براى تبليغ از كار خود آن را در خارج از كشور توزيع مى نمايد وظيفه زن در اين مورد چيست ؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كار مرد حرام است و طبق نظر حاكم تعزير مى شود و زوجه مى تواند اقدام قانونى كند . والله العالم
تفاوت سحر و كرامت
سؤال 808 . آيا سحر يا ورزش يوگا يا تمركز فكر و برخى رياضتهاى فكرى بدون ارتكاب حرام جايز است؟
بسمه تعالى: سحر اين است كه غير واقع را واقع نشان مى دهد و چنين كارى نتيجه قدرت نفسانى انسان ساحر است ولى كرامت لطف الهى است كه از طريق بندگانش ظاهر مى شود حضرت مريم داراى كرامت بود و همچنين دخت گرامى پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) داراى
صفحه 248
كرامت بودند ولى كارهاى مرتاضان تا آنجا كه اطلاع داريم از روح قوى آنان سر مى زند و اصولاً هرگاه ارتباط انسان با عالم حس كمتر شود و به خويشتن و ماوراء تن بپردازد قدرت روحى او زيادتر مى شود بايد توجه نمود هر نوع رياضتى كه بر خلاف فطرت انسان باشد مانند مرتاضان هند جايز نيست و پيمودن راه كمال روحى در اسلام در سايه بندگى خدا است . والله العالم
كنترل تلفن
سؤال 809 . آيا تفحص در امور اجتماعى مثل كنترل تلفن جايز است؟
بسمه تعالى: تجسس جايز نيست مگر در مواردى كه امنيت به خطر بيفتد . والله العالم
سؤال 810 . غيبت كسى كه هر دو طرف ( گوينده و شنونده) آگاه است حكمش چيست؟
بسمه تعالى: هرچند عيب آن شخص از نظر اين دو نفر پنهان نيست ولى اگر نوعى تعرض و تنقيص به عرض مردم است حرام است مگر اينكه انتشار عيب او فراتر از اين دو نفر باشد.والله العالم
سؤال 811 . آيا كسى از كسى حلاليت گرفت طرف مقابل دوباره مى تواند بعد از حلال كردن بگويد حلال نمى كنم ؟
بسمه تعالى: اگر حلال كرد يعنى حق خود را ساقط كرد بازگشت معنا ندارد.والله العالم
صفحه 249
جريمه اضافه بناء و انشعاب آب
سؤال 812 . اگر سازمان آب انشعاب آب را به مالك فروخته و ماهيانه نيز قبوض آب را دريافت كرده است در صورتى كه مالك اضافه بنا داشته باشد آيا سازمان آب مى تواند جريمه يا خسارت بگيرد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال بايد طبق قرارداد با سازمان عمل شود . والله العالم
رعايت قوانين راهنمايى
سؤال 813 . آيا رعايت تمام قوانين نظام جمهورى اسلامى ايران واجب است مثل قوانين راهنمايى و رانندگى؟
بسمه تعالى:قوانين راهنمايى لازم المراعاة است. والله العالم
شعبده بازى
سؤال 814 . آيا تردستى جهت اجراى نمايش و سرگرمى جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه در حواس طرف تصرف نكند بلكه بر اساس نبوغ و صنعت كارى را صورت بدهد اشكال ندارد . والله العالم
خريد و فروش
فروش بدون دريافت پول
سؤال 815 . اگر فروشنده بگويد ملكم را در مقابل مبلغى به شما فروختم ولى خريدار مبلغى را نپردازد آيا بيع صحيح است؟
بسمه تعالى: معامله صحيح است و مشترى بايد مبلغ را بپردازد و اگر نپرداخت پس از سه روز فروشنده حق فسخ دارد . والله العالم
صفحه 250
كپى ديسكت
سؤال 816 . بر روى ديسكت نوشته كپى كردن حرام است آيا اين نوشته الزام مى آورد ؟
بسمه تعالى: خريد ديسكت با چنين نوشته اى به منزله قبول شرط كپى نكردن است ولذا بايد از كپى كردن آن خوددارى كنيد . والله العالم
منافع آپارتمان پس از فسخ و قبل از حكم دادگاه
سؤال 817 . پس از خريد آپارتمان شرطى مبنى بر اينكه اگر چكى از مجموع چكهاى مربوط به خريدها آياتمان برگشت بخورد، فروشنده حق فسخ معامله را خواهد داشت فروشنده با ادعاى برگشت چك، معامله را فسخ مى كند و وخود در آپارتمان ساكن مى شود و پس از چند ماه طى مراحل قانونى دادگاه به نفع فروشنده حكم مى كند آيا خريدار مى تواند اجرت المثل ايام تصرف قبل از حكم دادگاه را از وى مطالبه كند؟
بسمه تعالى: از آنجا كه طرفين پذيرفته اند كه در صورت تاًخير ثمن فروشنده حق فسخ دارد پس از فسخ منافع آپارتمان مال فروشنده است و مشترى حق اعتراض ندارد . والله العالم
تخلف از پرداخت قسط خريد
سؤال 818 . اگر سازمانى اقدام به ساخت مسكن نمايد و از متقاضيان مى خواهد كه در مدت مشخص مبلغى را به حساب سازمان واريز كنند ولكن برخى به تعهدات خود عمل نكرده و موجب كندى در كار و بروز خسارت شوند آيا هياًت مديره سازمان مى تواند مبالغى را به عنوان خسارت و جريمه از اعضاء متخلف بگيرد؟
بسمه تعالى: راه حل شرعى اين است كه در قرارداد پيش بينى كنند اگر كسى در پرداخت قسط تأخير معتنابهى كرد هيأت مديره حق
صفحه 251
دارد به عنوان وكيل سهم او را بفروشد و قيمت آن را به صاحبش برگرداند . والله العالم
خريد و فروش سگهاى زينتى و لوازم شستشوى سگ
سؤال 819 . آيا خريد و فروش سگهاى زينتى و نيز شامپو و داروى مخصوص اين سگها جايز است؟
بسمه تعالى: خريد و فروش اين سگها چون فائده حلالى ندارند جايز نيست، و نيز اگر شامپو و . . . در غير مورد سگ قابل استفاده نيست معامله باطل است . والله العالم
خريد و فروش خون
سؤال 820 . آيا خريد و فروش خون كه براى درمان استفاده مى شود جايز است؟
بسمه تعالى: اشكالى ندارد . والله العالم
فروش گوشت خرگوش به غير مسلمان
سؤال 821 . آيا فروش گوشت و فرآورده هاى گوشتى خرگوش به غيرمسلمان جايز است؟
بسمه تعالى: با يك حيوان حلال گوشت مذكّى ضميمه كرده و به غيرمسلمان بفروشند . والله العالم
خريد و فروش كروكوديل
سؤال 822 . در سال 1385 مجوز شرعى پرورش كروكوديل صادر شده است آيا خريد و فروش منافع حيوانات حرام گوشت جايز است؟
بسمه تعالى: اگر منفعت محلله داشته باشد اشكالى ندارد . والله العالم
صفحه 252
پرورش قورباغه و فروش آن
سؤال 823 . پرورش و فروش قورباغه جهت مصارف صنعتى و دارويى جايز است؟
بسمه تعالى: توليد جانورى كه مضر به محيط زيست نباشد اشكالى ندارد و اگر منفعت محلله معتدّ به در آن باشد فروش آن نيز اشكالى ندارد . والله العالم
خريد و فروش خرگوش
سؤال 824 . آيا پرورش صنعتى خرگوش جايز است؟
بسمه تعالى: پرورش صنعتى خرگوش اشكالى ندارد و اگر ذبح شرعى شود خريد و فروش پوست آن جايز است . والله العالم
تخفيف در معامله
سؤال 825 . با فردى شريك هستم اگر هنگام خريد كالا از فروشنده مبلغى را تخفيف بگيرم مى توانم اين مبلغ را براى خودم بردارم و به شريك اطلاع ندهم؟
بسمه تعالى: نمى توان براى خود بردارى مگر اينكه پس از تمام شدن خريد، فروشنده مبلغى را جدا از معامله به شما بدهد . والله العالم
سكوت مالك و فروش ملك وى
سؤال 826 . اگر شخصى ملك ديگرى را فروخته و مالك در جلسه معامله بوده، ولى چيزى نگفته آيا سكوت وى دليل بر رضايت بر معامله است؟
بسمه تعالى: در فرض ياد شده كه فرد ثالثى ملك طرف را فروخته و او حاضر بوده اما نفياً و اثباتاً چيزى نگفته اگر قرائن بر رضايت او به انشاء عقد ثالث گواهى دهد، معامله صحيح است و اگر در مجلس عقد پشيمان شد و قرارداد را امضا نكرد مى تواند از خيار مجلس
صفحه 253
استفاده كند . والله العالم
خواستن افزايش قيمت در صورت فروش ملك غير
سؤال 827 . ملكى را خريدم و پول آن را پرداختم پس از آن كه قيمت زمين افزايش قابل توجهى كرد كشف شد كه بخشى از مبيع ملك فروشنده نبوده، آيا مى توانم اين افزايش را از فروشنده مطالبه كنم؟
بسمه تعالى: آن بخش از ملكى كه مال ديگرى بوده و بدون اجازه او به شما فروخته شده است از اول باطل و تصرف در آن حرام است و شما فقط مالك وجهى هستيد كه در مقابل آن بخش از زمين به فروشنده پرداخته ايد . والله العالم
فسخ و جريمه
سؤال 828 . اگر در مبايعه نامه نوشته شود كه طرفين در روز مشخصى در محضر حاضر شوند چنانكه هر كدام از طرفين اقدام به فسخ نمايند بايد مبلغ پنج ميليون تومان به طرف بپردازد و آيا جعل خيار، بدون ذكر مدت موجب بطلان عقد مى شود؟
بسمه تعالى: با توجه به اين كه در متن مبايعه نامه آمده است كه طرفين متعهد و ملزم شدند تا پايان وقت ادارى روز معينّى در دفترخانه رسمى حاضر شوند، چنين خيار شرط بدون مدت نيست ظاهر آن است كه تا آن وقت خيار دارند . والله العالم
بطرى شبيه بطرى مشروب
سؤال 829 . برخى از بطرى هاى نوشيدنى غير الكلى شبيه بطرى هاى مشروبات الكلى است آيا خريد و فروش آن جايز است؟
صفحه 254
بسمه تعالى: در صورتى كه اين كار ترويج مشروبات الكلى باشد از خريد و فروش آن خوددارى شود . والله العالم
شرط استفاده در مورد معيّن
سؤال 830 . اگر زمينى فروخته شود و شرط شود كه مشترى، فقط گندم بكارد آيا اين شرط صحيح است؟
بسمه تعالى: شرط ياد شده صحيح است و خريدار بايد به تعهد خود عمل كند . والله العالم
خطا در متراژ زمين
سؤال 831 . شخصى ملكى را به متراژ 677 متر خريدارى كرده است پس از تصرف متوجه مى شود كه متراژ زمين 500 متر است آيا حق فسخ معامله يا گرفتن مبلغ مازاد را دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه زمين را به صورت مترى خريده، نه قواره اى، در اين صورت مشترى حق فسخ دارد يا ملك را رد كند و ثمن را پس بگيرد و يا بپذيرد و مابه التفاوت را دريافت كند . والله العالم
فروش ملك غير و محاسبه تورم
سؤال 832 . زمينى بيست سال قبل فروخته شده است و اكنون معلوم شده است كه فروشنده، ملك ديگرى را فروخته است آيا تورم مبلغ پرداختى را بايد محاسبه كرد و از وى مطالبه نمود يا خير؟
بسمه تعالى: بايد تورم و كاهش قيمت پول در نظر گرفته شود و در اين مورد بانك مركزى مى تواند مقدار كاهش قيمت را معين كند كه طبق آن پرداخت شود . والله العالم
صفحه 255
فروش حق اولويت
سؤال 833 . آيا مى توان حق اولويت را نقد يا قسطى خريد؟
بسمه تعالى: اصل امتياز و حق اولويت قابل واگذارى است و قسطى نيز مانعى ندارد . والله العالم
فروش حق اولويت و عدم انجام تعهد توسط شركت
سؤال 834 . اگر امتياز و حق اولويت فروخته شود و در نتيجه خريدار عضو تعاونى و قراردادهاى ساخت و ساز شود اگر تعاونى در اجراء و تعهدات كوتاهى كند مى تواند به فروشنده مراجعه كند؟
بسمه تعالى: هرگاه ظاهر فروش امتياز اين باشد كه آنچه در اختيار من است به تو واگذار مى كنم و نسبت به آينده مسئوليتى ندارم در اين صورت حق مراجعه به فروشنده را ندارد، البته لازم نيست كه اين را لفظاً بگويد ولى كافى است كه صورت معامله در مراكز واگذارى از اين حكايت كند . والله العالم
قرار گرفتن در طرح
سؤال 835 . كسى زمينى را مى فروشد پس از يك يا چند سال شهردارى آن زمين را تصاحب مى كند وظيفه فروشنده نسبت به خريدار چيست؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال اگر فروشنده مى دانسته زمين جزء طرح شهردارى است و بدون ابراز موضوع، زمين را فروخته است چنين معامله اى حكم تدليس را دارد طبعاً خريدار مخيّر است بين فسخ و قبول . والله العالم
صفحه 256
وعده بر فروش
سؤال 836 . اگر كسى بگويد اگر پسرم از سفر بيايد قطعه زمينى را به شما مى فروشم آيا اين عبارت عقد است و بايد آن را بفروشد ؟
بسمه تعالى: عبارت ياد شده از مقوله وعده هست نه عقد، البته اگر انسان به كسى وعده دهد مستحب است جوانمردى كند به وعده خود عمل نمايد ولى اگر عمل نكرد گناهى مرتكب نشده و معامله انجام نگرفته است . والله العالم
وعده فروش
سؤال 837 . اگر كسى بگويد ملكم را هفته ديگر به شما مى فروشم و مبلغى را به عنوان بيعانه دريافت مى كند ولى پس از يك هفته منصرف شده و به ديگرى مى فروشد آيا بيع او صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض مساًله كه مى گويد: يك هفته ديگر به شما خواهم فروخت، بيع محقق نشده است و انتقال به ديگرى صحيح است ولى چون به قول خود عمل نكرده، مرتكب خلاف اخلاق شده است . والله العالم
خريد و فروش علائم شيطان پرستى
سؤال 838 . آيا خريد و فروش علائم شيطان پرستى و مانكن هاى مبتذل، كراوات و امثال آن كه در ويترين مغازه قرار داده مى شود جايز است؟
بسمه تعالى: غير از كراوات از بقيه اجتناب كند . والله العالم
ملكى بدون سند
سؤال 839 . ملكى را 27 سال قبل خريدارى و در آن ملك اعيانى و درخت و . . .
صفحه 257
ايجاد كردم اكنون شهردارى ادعا مى كند بايد سند ملكيت آن را بياورى و من نتوانستم آن قولنامه را بياورم آيا شهردارى مى تواند در ملك من ايجاد ترديد نمايد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال صاحب يد مالك آن است و همين امر در مالكيت او كافى است . والله العالم
تبادل ملك
سؤال 840 . سه واحد آپارتمان را در قبال يك واحد خانه مسكونى معاوضه كرديم مدير بنگاه املاك به جاى تنظيم قرارداد در يك معامله، به سليقه خود به جهت گرفتن دو برابر حق دلالى، قرارداد را در يك مجلس و بدون تقدم و تاًخر در دو قالب بيع تنظيم كرد البته مرقوم شد كه تحويل آپارتمان همزمان با تحويل خانه مسكونى خواهد بود اكنون اگر مالك در منزل مسكونى تدليس كرده باشد آيا مى توان كل معامله را باطل كرد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال ظاهراً يك معامله بوده يعنى خانه مسكونى در مقابل آپارتمان و بالعكس هرچند در قالب دو معامله تنظيم شده است بنابر اين خريدار آپارتمان خيار فسخ دارد . والله العالم
شرط بر نفروختن به ديگرى
سؤال 841 . اگر فروشنده هنگام فروش شرط كند كه آن را به شخص ديگرى نفروشد آيا اين شرط لازم الوفاء است؟
بسمه تعالى: اگر مورد معيّن را استنثاء كند اشكالى ندارد . والله العالم
خريد سرقفلى
سؤال 842 . آيا خريد سرقفلى و حق كسب و پيشه و ساير جهات متعلق به مغازه با اجازه صاحب ملك صحيح است؟
صفحه 258
بسمه تعالى: هرگاه طرف حق سرقفلى و حق پيشه داشته، خريد سرقفلى همراه با حق پيشه صحيح است و اما كلمه (ساير جهات) مبهم است و حقى را ايجاد نمى كند . والله العالم
درخواست خسارت به علت تخلّف از شرط
سؤال 843 . آيا با اعمال خيار از طرف فروشنده ، به خاطر تخلف از شرط ، خساراتى كه فروشنده در ازاى دريافت ثمن به خريدار وارد كرده است قابل مطالبه است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال حق درخواست خسارت ندارد . والله العالم
عدم پرداخت پول جنس خريدارى شده
سؤال 844 . شخصى از كشورى از كسى كه مال او محترم است كالاهايى را خريدارى كرده است پس از بازگشت به ايران متوجه شده كه پول او را نداده است و اگر بخواهد براى پرداخت بدهى به آن كشور سفر كند بايد دهها برابر بدهى خود صرف مسافرت كند وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: در صورتى كه مالك مشخص است بايد بدهى را از طريق بانك يا پست يا افرادى كه مورد اعتماد هستند ارسال نمايد . والله العالم
كپى رايت
سؤال 845 . با توجه به محدود بودن مدت حمايت از حق تاًليف، مدت مالكيت كپى رايت تا چه زمانى است؟
بسمه تعالى: كپى رايت يا حق تأليف يك حق عقلائى است كه عقلاء آن را معتبر دانسته و تجاوز به آن حق را ظلمى بر آن شخص
صفحه 259
مى دانند، مادامى كه اين حق از نظر عقلاء اعتبار مى شود هر نوع تصرف در آن بدون اذن ذى حق شرعاً جائز نيست . والله العالم
عدم مطابقت ساخت با ضوابط اجرايى
سؤال 846 . شخصى زمينى را با تاًسيسات و اعيانى فروخت اگر پس از معامله معلوم شود كه برخى از اعيانى با آئين نامه اجرائى منطبق نيست آيا مى توان معامله را فسخ كرد؟
بسمه تعالى: هرگاه در موقع معامله مطابقت ساختمان با ضوابط و آئين نامه هاى اجرايى مورد نظر طرفين بوده و معامله بر آن اساس صورت گرفته به گونه اى كه اگر طرف مى دانست اين ضوابط وجود ندارد اقدام به معامله نمى كرد يا به قيمت كمترى مى خريد در اين صورت خريدار حق فسخ دارد . والله العالم
خريد جنس مشكوك به سرقت
سؤال 847 . آيا مى توان كالايى كه احتمال مسروقه بودن هست را خريدارى كرد؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد ولى اگر معلوم شود كه مال ديگرى است بايد به صاحبش پس بدهد .والله العالم
خريد به وسيله وسايل جديد
سؤال 848 . آيا خريد به وسيله وسائل ارتباطى جديد مثل تلگراف، تلفن، فاكس، اينترنت صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه ايجاب و قبول همزمان انجام بگيرد و فاصله طولانى در ميان آن نباشد اشكالى ندارد مگر اين كه ثابت شود صاحب ايجاب در اينترنت و يا فاكس از ايجاب خود اعراض كرده
صفحه 260
است، در اين صورت قبول نتيجه بخش نيست . والله العالم
مزايده و مناقصه
سؤال 849 . آيا خريد و فروش به روش مزايده يا مناقصه در شريعت وارد شده است؟
بسمه تعالى: هرگاه پس از روشن شدن قيمت در مزايده و يا مناقصه به گونه اى كه نه كسى بيشتر مى خرد و نه كسى كمتر ، اگر فروشنده انشاء بيع كند و طرف هم بپذيرد الزام آور است . والله العالم
بيع دَين
سؤال 850 . با توجه به اين كه مشهور فقهاى اماميه بيع دين به ثمن نقد به مبلغ اقل را جائز مى دانند آيا بيع دين به ثمن نسيه نيز جايز است؟
بسمه تعالى: بيع دين به ثمن نقد اقل فقط براى مديون جايز است نه به شخص ثالث، و بايد آن را به صورت نقد بفروشه نه نسيه چون فروش به صورت نسيه در سؤال بيع دين به دين است كه باطل است . والله العالم
دريافت جريمه تاًخير ساخت
سؤال 851 . آيا دريافت جريمه از پيمانكار در صورت تاًخير در تحويل ساختمان جايز است؟
بسمه تعالى: اگر در قرارداد شرط كند در صورت تخلف در تحويل ساختمان پيمانكار مبلغى را بپردازد اشكال ندارد . والله العالم
فروش كالاى خريدارى شده و ظهور غبن در معامله اول
سؤال 852 . اگر پس از معامله، فروشنده متوجه غبن فاحش در معامله شده و معامله را فسخ كند ولى خريدار قبل از فسخ معامله، كالا را به ديگرى فروخته است آيا كالا
صفحه 261
را مى توان از شخص ثالث استرداد نمود؟
بسمه تعالى: فروش به شخص ثالث حكم تلف را دارد و بايد در صورت فسخ، مثل يا قيمت بگيرد البته اگر خريدار در معامله دوم كه همان فروشنده دوم است خيار فسخ داشته باشد بايد با اعمال خيار مبيع را پس بگيرد و به طرف پس بدهد . والله العالم
خريد اجناس بدون مجوّز ورود به كشور
سؤال 853 . آيا خريد گوشى تلفن همراه كه بدون مجوّز وارد بازار ايران شده، جايز است؟
بسمه تعالى: وارد كننده بر خلاف قوانين كشور عمل كرده، اين كار تكرار نشود . والله العالم
لزوم فسخ معامله توسط دادگاه
سؤال 854 . شخصى ملكى را به قيمت معين فروخته مشروط به اين كه ثمن در هنگام تنظيم سند پرداخت شود ولى در زمان تعيين شده براى تنظيم سند ثمن معامله پرداخت نمى شود و فروشنده نيز فسخ معامله را از حاكم تقاضا مى كند آيا حاكم مى تواند معامله را فسخ نكرده و زمان پرداخت ثمن را به تاًخير بياندازد؟
بسمه تعالى: اگر شرط كرده كه بقيه ثمن را در وقت معيّن بپردازد، اگر عمل به شرط نكند فروشنده حق فسخ دارد و لازم نيست كه از دادگاه تقاضاى فسخ كند بلكه كافى است به دادگاه بگويد من به خاطر تخلف شرط، فسخ كردم . والله العالم
مخارج افزايش قيمت و فسخ فروشنده
سؤال 855 . فردى منزل خود را فروخته و شرط كرده است اگر در مدت معيّن پول
صفحه 262
منزل را پرداخت نكند حق فسخ براى فروشنده است و در اين مدت مشترى منزل را رنگ كارى كرده است ولى مى توانسته پول منزل را به فروشنده بدهد و فروشده معامله را فسخ كرده است آيا مشترى حق دريافت هزينه هايى كه انجام داده را دارد؟
بسمه تعالى: چون كار مشترى كالا حلالى بوده بنابراين فروشنده بايد پولى را كه مشترى براى رنگ هزينه كرده است بپردازد ولى بهتر آن است كه با هم مصالحه كنند . والله العالم
فروش بدون حضور خريدار
سؤال 856 . اگر مالك بنويسد ملك مشخصى را به ديگرى فروختم در حالى كه خريدار حضور نداشته آيا چنين معامله اى صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر خريدار بلافاصله قبول كند صحيح است . والله العالم
فروش ملك فرزند
سؤال 857 . اگر پدر ملك دختر يازده ساله اش را بدون رعايت غبطه و نفع دختر و بدون اجازه وى به مبلغ ناچيزى بفروشد يا هبه كند آيا معامله وى صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه ولىّ بى نياز باشد در صورتى در مال فرزند خود مى تواند تصرف كند كه او صغير باشد و يا بالغ، ولى رشد مالى نداشته باشد و در اين دو صورت بايد همراه با مصلحت فرزند و يا لااقل فاقد مفسده باشد با توجه به اين ضابطه معامله مزبور صحيح نيست، دختر مالك ملك است . والله العالم
فروش سرقفلى و حق اولويت خريد
سؤال 858 . سرقفلى مغازه تجارى در معرض فروش است و حق اولويت در خريد
صفحه 263
اين سرقفلى با صاحب زمين مغازه است ملاك در تعيين نرخ سرقفلى بر چه مبنااست؟
بسمه تعالى: تعيين قيمت با فروشنده است، به هر قيمتى كه خواست مى تواند بفروشد البته حق اولويت خريد با صاحب ملك است و در صورت عدم توافق بايد طبق نظر كاشناس در مورد قيمت مصالحه كنند . والله العالم
پرداخت بدهى پس از چندين سال
سؤال 859 . . در سال 1378 به شركتى پارچه فروختم و تاكنون نتوانسته ام طلب خويش را بگيرم اگر امسال بخواهند طلب بنده را تسويه كنند چه مبلغى را مى توانم از آنان مطالبه كنم؟
بسمه تعالى: لازم است بدهكار تورم را نيز حساب كند و شاخص آن را بانك مركزى معيّن مى كند البته پس از تعيين بانك مركزى نوعى مصالحه كنند . والله العالم
فروش دخانيات
سؤال 860 . آيا پخش و فروش دخانيات (سيگار و تنباكو) به مغازه ها جايز است؟
بسمه تعالى: ايراد ندارد ولى كسى كه مصرف مى كند لحظه اى كه احساس مى كند ضرر دارد ادامه آن حرام است . والله العالم
دستمزد بنگاهى
سؤال 861 . منزلى توسط بنگاه به بنده معرفى شد، پس از معرفى مورد پسند بنده قرار گرفت و تصميم بر خريد اين منزل گرفته ام آيا شرعاً وظيفه دارم كه به بنگاه مراجعه و كميسيون بنگاهى را بپردازم يا خير؟
صفحه 264
بسمه تعالى: حق بنگاهى محفوظ است كه بايد بر طبق عرف بازار پرداخت شود . والله العالم
معامله با بهايى
سؤال 862 . طبق استفتائى كه از محضر آيت الله العظمى بروجردى راجع به بهايى شده است ايشان فرموده بودند لازم است مسلمين با اين فرقه معاشرت و مخالطه و معامله را ترك كنند مستدعى است نظر شريف را مرقوم نمائيد؟
بسمه تعالى: همان طورى كه استاد بزرگوار آيت الله العظمى بروجردى(قدس سره)مرقوم فرموده اند هر نوع معامله با بهايى كه موجب تقويت آنها يا تضعيف دين اسلام باشد جائز نيست . والله العالم
فوت فروشنده قبل از دريافت تمام قيمت
سؤال 863 . مغازه اى را از پدر خريدارى كردم و طبق قرارداد مقدارى از قيمت آن را پرداخته و مابقى را بدهكار شدم و قبل از پرداخت مابقى پدر فوت كرد آيا با وفات فروشنده معامله باطل مى شود؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه مغازه در حال حيات پدر به شما فروخته شده است مرگ پدر تاًثيرى در معامله ندارد و بايد بقيه قيمت را به ورثه بپردازيد . والله العالم
عدم قدرت پرداخت تمامى كالاهاى خريدارى شده
سؤال 864 . شخصى متعهد مى شود در مدت معيّن چند دستگاه اتومبيل به فردى تحويل دهد ولى به علت پيش آمدهاى غير منتظره فقط به نيمى از تعهدات خود عمل كرده است وظيفه در اين مورد چيست؟
بسمه تعالى: مورد فرض از قبيل تبعّض صفقه است يعنى آنچه را
صفحه 265
كه تعهد كرده است مجموعاً نتوانست فراهم كند در اين مورد خريدار يا بايد بپذيرد و نصف ثمن را پس بگيرد و يا اين كه اصل معامله را فسخ كند . والله العالم
ابتداى خيار
سؤال 865 . ابتداى محاسبه فوريت اعمال خيار در بيع و اجاره و . . از چه زمانى است و تا چه زمانى باقى است؟
بسمه تعالى: هر خيارى كه مدرك آن قاعد«لاضرر» است خيار در آنجا فورى عرفى است، زيرا ضرر در زمان اول رفع مى شود . والله العالم
عدم پرداخت پول در زمان معين
سؤال 866 . اتومبيلى به مبلغ معين فروخته شد و مقرر شد كه ثمن معامله تا زمان خاصى پرداخت شود اگر مشترى تمام ثمن يا مقدارى از ثمن را نپردازد آيا بايع حق فسخ دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه در آن زمان معين ثمن را نپردازد فروشنده به جهت تخلف شرط حق فسخ دارد . والله العالم
فروش نسيه گرانتر و نقد ارزانتر
سؤال 867 . كمدى را به ملغ 200 هزار تومان و به شكل نسيه خريدارى نمودم سپس متوجه شدم مغازه اى ديگر همين كمد را 30 هزار تومان به صورت نقد ارزانتر مى فروشد آيا مى توانم معامله را فسخ كنم؟
بسمه تعالى: از آنجا كه كمد ارزان به صورت نقد بوده و كمد گران تر به صورت نسيه، طبعاً با كسر تفاوت اين دو، غبن شما معتدّ
صفحه 266
به نيست مع الوصف اگر اهل خبره گفتند تفاوت اين دو موجب غبن معتدّ به است حق فسخ داريد .والله العالم
جهل در تاريخ پرداخت قسمتى از ثمن
سؤال 868 . اگر در مبايعه نامه پس از معين شدن قيمت معامله، تاريخ پرداخت قسمتى جزئى از ثمن معامله مشخص نباشد آيا موجب غرر مى شود؟
بسمه تعالى: معمولاً مبلغ جزئى را در آخرين مرحله مى پردازند و چون مبلغ جزئى است و عرف تاريخ پرداخت هم آن را مربوط به زمان تحويل مبيع مى دانند، موجب غرر نيست . والله العالم
مخارج حمل و نقل در مرابحه
سؤال 869 . آيا در بيع مرابحه مى توان مخارج حمل و نقل را به قيمت خريد افزود و نيز مقدارى را كه خود بر روى كالا كار كرده است؟
بسمه تعالى: كليه هزينه ها را مى توان از راًس المال حساب كرد كه بگويد كالا به اين مبلغ تمام شده است و نبايد بگويد كه به اين مبلغ خريده ام، ولى اگر خود كار كرده بايد طرف را آگاه سازد كه اين مقدار كار كرده ام . والله العالم
حق فسخ در تدليس يا ارش
سؤال 870 . در خيار تدليس اگر مشترى نخواهد از حق فسخ استفاده كند آيا مى تواند بايع را الزام به ارش نمايد؟
بسمه تعالى: حق فسخ دارد نه حق ارش . والله العالم
صفحه 267
فوريت خيار
سؤال 871 . آيا خيار فورى است؟
بسمه تعالى: هرگاه علت خيار لاضرر يا اجماع باشد خيار فورى است و در غير اين صورت تابع كيفيت قرارداد است .والله العالم
اسقاط خيارات
سؤال 872 . آيا مى توان در مورد تعذر تسليم يا تبعض صفقه يا تدليس يا تخلف وصف و رؤيت خيار را به وسيله شرط ساقط كرد؟
بسمه تعالى: در غير تعذر تسليم، اسقاط مانع ندارد . والله العالم
اسقاط خارج از متعارف
سؤال 873 . آيا اسقاط خيار، عيب خارج از حد متعارف را نيز شامل مى شود؟
بسمه تعالى: شامل نمى شود . والله العالم
تصرف در كالا با داشتن خيار عيب
سؤال 874 . آيا در خيار عيب، هرگونه تغيير يا تصرفى موجب سقوط حق رد است يا تصرف و تغييرى كه موجب نقص ماليت يا كاهش رغبت شود؟
بسمه تعالى: هر نوع تصرفى كه مايه تغيير در عين يا بيان كننده رضايت به معامله باشد مسقط خيار رد است و طرف مى تواند ارش بگيرد . والله العالم
قبول پس از يك ماه
سؤال 875 . اگر بايع به مشترى بگويد براى قبول معامله يك ماه فرصت دارد آيا اين معامله صحيح است؟
صفحه 268
بسمه تعالى: بيع يك عمل واحدى است كه از ايجاب و قبول تشكيل مى يابد و بايد فاصله زيادى ميان آن دو نباشد اگر ايجاب لفظى است، قبول بيش از فاصله معمولى باطل است ولى در ايجاب كتبى فاصله در حد متعارف اشكال ندارد . والله العالم
عدول بايع از ايجاب قبل از قبول مشترى
سؤال 876 . اگربايع قبل از قبول مشترى، از ايجاب خود عدول كند آيا بايد به اطلاع خريدار برساند و در صورتى كه قصد اضرار داشته باشد و خسارتى متوجه مشترى شود ضامن است؟
بسمه تعالى: لازم نيست، و آنجا كه حق عدول دارد خسارت را ضامن نيست مگر اين كه بداند اطلاع نرسانى مايه تضرر طرف مى شود، در اين صورت نوعى مصالحه كنند . والله العالم
ادعاى بايع بر عدول از ايجاب
سؤال 877 . اگر بايع ادعا كند قبل از قبول مشترى از قول خود عدول كرده و مشترى انكار نمايد قول چه كسى مقدم است؟
بسمه تعالى: قول مدعى صحت (مشترى) مقدم است . والله العالم
وعده قبل از عقد
سؤال 878 . آيا وعده قبل از عقد لازم الوفاء است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هر شرطى كه در متن عقد گفته شود يا قبلاً مذاكره شده و عقد را بنابر آن شرط انشاء گردد لازم الوفاء است و در غير اين دو مورد مانند وعده لازم الوفاء نيست ولى اخلاقاً تخلف پسنديده نيست . والله العالم
صفحه 269
شرط پرداخت دو برابر در صورت فسخ معامله
سؤال 879 . زمينى را به مبلغ معيّن فروختم و شرط شد كه در صورت انصراف از معامله در زمان معين دو برابر پول پرداختى را به خريدار بپردازم ولى از اين لحاظ كه خريدار باقى مانده ثمن را در زمان معين نپرداخت معامله را فسخ نمودم آيا ملزم به پرداخت آن مبلغ شرط شده هستم يا نه؟
بسمه تعالى: در صورتى كه فروشنده مجوز فسخ داشته باشد و فسخ كند عمل به شرط لازم نيست . والله العالم
خريد زمين و مالك نبودن فروشنده
سؤال 880 . زمينى را خريدم سپس مشخص شد كه متعلق به غير است هم اكنون پس از 23 سال چگونه خسارت محاسبه شود؟
بسمه تعالى: در صورتى كه در زمان معامله وضعيت روشن شد و فروشنده حاضر بود پول را پس بدهد در اين صورت همان مبلغ را بگيرد و اگر پس از گذشت مدت زيادى وضعيت روشن شد بايد اصل پول و تورم را يعنى تفاوت ارزش ثمن آن روز با امروز را جبران كند . والله العالم
عدول از ايجاب قبل از قبول مشترى
سؤال 881 . آيا ايجاب براى فروشنده تعهد ايجاد مى كند تا در نتيجه نتواند از آن عدول كند؟
بسمه تعالى: هرگاه ايجاب و قبول لفظى باشد مادامى كه مشترى قبول خود را انشاء نكند او حق بازگشت دارد . والله العالم
صفحه 270
تاًخير در تحويل بيع و شرط پرداخت خسارت
سؤال 882 . مؤسسه اى از فروشنده خودرو به مدت سه سال به مقدار مشخصى خودرو خريدارى نموده و شرط نموده اند در صورت عمل نكردن به تعهد تحويل خودرو، داور مرضى الطرفين خسارت وارده را تعيين كند و فروشنده ملزم به پرداخت خواهد بود آيا اين نوع معامله صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر مقصود از خسارت بهره پولى باشد كه فروشنده پرداخت كرده است درخواست چنين خسارتى صحيح نيست و اگر خسارت از غير اين نوع بوده لازم است كه در متن عقد معين شود و يا طبق نظر شخص ثالث كه مرضى الطرفين است عمل كنند . والله العالم
سفارش ساخت
سؤال 883 . سفارش ساخت كالا (استصناع) و پرداخت ثمن در هنگام سفارش يا پس از مدتى يا پس از اتمام و تحويل آن از چه نوع قراردادى مى باشد؟
بسمه تعالى: استصناع همان سفارش دادن چيزى است كه براى طرف ساخته شود هرگاه خصوصيات چيزى كه قرار است ساخته شود معين باشد و ثمن پرداخت گردد صحيح است و مى توان آن را تحت عنوان بيع سلم قرار داد . والله العالم
جريمه عدم پرداخت ثمن
سؤال 884 . زمينى را فروختم به شرط اين كه هر يك از چكها فاقد موجودى باشد فروشنده مى تواند از تصرف خريدار در مورد معامله جلوگيرى كند و تمامى چكها و مبالغى كه فروشنده پرداخت نموده به نفع فروشده و از باب ضرر و زيان ضبط نمايد، اما چك سوم پاس نشد، به ايشان فرصتى دادم آيا مى توانم معامله را فسخ و
صفحه 271
مبالغى كه پرداخته است را به نفع خود ضبط نمايم؟
بسمه تعالى: فقط حق فسخ دارد و نمى تواند از برگرداندن چكها امتناع كند زيرا از نظر فقهى اشكال دارد:
1 . صحيح بودن شرط اخذ جريمه در صورت تخلف از قرارداد در عقد بيع محل اشكال است و اين شرط مقرون به غرر است زيرا معلوم نيست چه مبلغى به عنوان جريمه اخذ مى كند .
2ـ اين نوع تملك، شرط نتيجه است و در موردى كه سبب خاص لازم است با شرط نتيجه تملك حاصل نمى شود . والله العالم
شرط حق فسخ و پرداخت مبلغ
سؤال 885 . چنانچه در ذيل مبايعه نامه اى شرط نمايند بر اين كه حق فسخ از طرفين با پرداخت ده ميليون تومان مى باشد آيا اين شرط صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه براى فسخ مدتى معين كنند مثلا بگويند در ظرف شش ماه هر كس فسخ كند اين مبلغ را بايد بدهد اشكال ندارد . والله العالم
شك در جعلى بودن مبايعه نامه
سؤال 886 . مبايعه نامه اى انجام شده است كارشناسى، ادعاى جعلى بودن را تاًييد كرده ولى كارشناس ديگر شك كرده است قول كدام يك از كارشناسان معتبر است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال مبايعه نامه از اعتبار ساقط است
و لذا بايد به وسيله دليل شرعى مثل دو شاهد عادل اثبات شود
و در غير اين صورت اصل، بقاء ملك در مالكيت سابق است .
والله العالم
و لذا بايد به وسيله دليل شرعى مثل دو شاهد عادل اثبات شود
و در غير اين صورت اصل، بقاء ملك در مالكيت سابق است .
والله العالم
صفحه 272
خريد و فروش الكل گندم و خرما
سؤال 887 . آيا خريد و فروش الكل خرما و گندم كه دو بار تقطير شده و مصرف غالب آن براى نوشيدن است جايز است و آيا مالك درآمد مى شوند؟
بسمه تعالى: حرام است و مالك پول نمى شوند پس اگر صاحب پول را بشناسد بايد برگرداند و در غير اين صورت حكم مجهول المالك را دارد . والله العالم
خريد و فروش آلات قمار
سؤال 888 . حكم خريد و فروش و نگهدارى آلات قمار را بيان نمائيد؟
بسمه تعالى: خريد و فروش آلات قمار حرام است و نگهدارى آن نيز جايز نيست بلكه بايد از بين برد . والله العالم
خريد و فروش ابزار موسيقى
سؤال 889 . آيا خريد و فروش سه تار، گيتار، ارگ و . . . جايزاست و آلات لهو محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه مقصود، ابزار موسيقى و نوازندگى است و خريد و فروش آن حرام است و ابزارى كه از آنها به عنوان موسيقى و نوازندگى استفاده مى شود آلات لهو است . والله العالم
خريد و فروش فيلم فاسد
سؤال 890 . آيا خريد و فروش فيلمهايى كه باعث مسائل غير اخلاقى مى شود جايز است؟
بسمه تعالى: هر فيلمى كه جنبه اخلاقى يا علمى و لااقل تفريح سالم دارد خريد و فروش آن اشكال ندارد ولى اگر باعث فساد
صفحه 273
اخلاقى و رشد فساد در جامعه باشد خريد و فروش آن حرام است . والله العالم
فروش 4 پلاك و مالك بودن 2 پلاك
سؤال 891 . در قبال فروش زمينى 4 پلاك معين به عنوان ثمن تعيين مى شود ولى پس از معامله مشخص مى شود كه خريدار مالك 2 پلاك نمى باشد آيا معامله مذكور باطل است؟
بسمه تعالى: چون خريدار مالك دو پلاك بوده نه چهار پلاك، بنابراين فروشنده زمين مى تواند معامله را در نيمى از زمين امضاء كند و بقيه از آن خود باشد و نيز مى تواند معامله را فسخ كند . والله العالم
معامله زمين بدون ديدن آن
سؤال 892 . آيا معامله زمين و يا باغ بدون رؤيت خريدار صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه خصوصيات زمين يا باغ را كه در قيمت مؤثر باشد بازگو كند معامله صحيح است . والله العالم
حق كسب و پيشه بدون پرداخت سرقفلى
سؤال 893 . شخصى با اذن مالك به مدت 10 سال در مغازه به كسب و كار اشتغال داشته است مثلاً مستأجر بوده است، سپس شهردارى اين ملك را به جهت برنامه هاى عمومى تملك نموده و مبلغى را به عنوان ثمن عين و مبلغى به عنوان كسب و پيشه پرداخته است حق كسب و پيشه به چه كسى تعلق دارد؟
بسمه تعالى: اگر در عرف بازار در فرض ياد شده حق كسب و پيشه متعلق به شاغل در مغازه است مبلغ ياد شده حق متصرف خواهد بود و در صورت عدم اثبات چنين عرفى بايد مالك و متصرف با هم
صفحه 274
مصالحه نمايند . والله العالم
فروش سرقفلى بدون رضايت مستأجر
سؤال 894 . آيا مالك مى تواند سرقفلى مغازه را كه مستأجر آن مغازه، داراى حق كسب و پيشه است به شخص ثالثى بفروشد؟
بسمه تعالى: اگر مستأجر از نظر عرف حق كسب و پيشه دارد در صورتى كه فروش مغازه باعث تضييع حق كسب وپيشه مى شود مالك نمى تواند بدون اداى حق عرفى او مغازه را به ديگرى واگذار كند . والله العالم
ادعاى بطلان بيع
سؤال 895 . كسى مال را به ديگرى مى دهد ولى پس از چند سال درخواست استرداد مال خود را مى نمايد و لكن گيرنده ادعاى خريد نموده و دهنده ادعاى بطلان معامله را مى نمايد آيا معامله صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال قول مدعى صحت( كسى كه مال به او واگذار شده است) مقدّم است . والله العالم
قبض به درخواست فرستادن كالا
سؤال 896 . اگر مشترى درخواست كند كه اين كالا را براى من بفرست بر اين درخواست، قبض صدق مى كند؟
بسمه تعالى: درخواست مشترى مبنى بر اينكه مبيع را بفرست موجب صدق قبض نمى شود بلكه بايد محل تحويل مشخص شود مثلا اگر محل تحويل با محل بيع يكى باشد بايع مكلف است در همان محل تحويل دهد، در چنين صورتى اگرمشترى بگويد به
صفحه 275
محل خاصى بفرست و در راه تلف شود از آن مشترى است و اگر از اول بنا باشد در غير محل بيع تحويل دهد در اين صورت تلف در نيمه راه از آن بايع است . والله العالم
توافق در اختلاف متراژ در مقدار كم
سؤال 897 . هنگام قرارداد فروش توافق شد چنانچه متراژ آپارتمان به ميزان 2 متر كمتر يا بيشتر باشد طرفين اعتراض نداشته باشند اگر پس از معامله مشخص شود كه مساحت آن 5 متر بيشتر است چه مقدار به فروشنده بدهكارم؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال پول پنج متر را پرداخت كند . والله العالم
فروش زمين و تنظيم سند به نام ديگرى
سؤال 898 . اگر فروشنده زمينى را كه سند رسمى نداشته فروخته در موقع تنظيم و اخذ سند رسمى، سند را به نام خود نمايد آيا شهادت شهود بر فروش زمين پذيرفته است يا سند رسمى؟
بسمه تعالى: هرگاه رسماً ملكى را به فردى فروخته و منكر نيست سند بعدى اعتبار ندارد و اگر فروختن خود را منكر است دو شاهد عادل در اثبات ادعاى مشترى كافى است . والله العالم
تصرف در ملكى كه مورد نزاع است
سؤال 899 . آيا تصرف در ملكى كه مورد نزاع است دليل بر مالكيت متصرف است؟
بسمه تعالى: هرگاه تصرفش بعد از نزاع بوده اماره بر مالكيت نيست . والله العالم
صفحه 276
ادعاى ملكى كه به چند قسمت تقسيم شده است
سؤال 900 . اگر زمينى به چند قسمت تقسيم شده است و پس مدت طولانى مالكان مجاور، ادعاى ملكيت اين زمين را بكنند آيا ادعاى آنان و طرح دعوا قابل پذيرش است؟
بسمه تعالى: هرگاه مالكان مجاور دليل شرعى بر مالكيت پيشين خود داشته باشند ـ البته تشخيص دليل صحيح از غير صحيح مربوط به قاضى جامع الشرائط است ـ در اين صورت حق طرح دعوا دارند و بايد در محكمه به ادله طرفين رسيدگى كند و در غير اين صورت ادعاى آنان قابل پذيرش نيست . والله العالم
شهادت بر خريد و فروش
سؤال 901 . زمينى فروخته شده ولى فرد غاصبى مانع تحويل و انتقال سند به خريدار شده است اكنون وظيفه فروشنده چيست؟
بسمه تعالى: چون امكان تسليم نيست ثمن گرفته شده را برمى گرداند . والله العالم
فروش مغازه تا ارتفاع چهار متر
سؤال 902 . اگر مغازه اى را تا ارتفاع چهار متر بفروشم و در هنگام معامله ذكر شود كه طبقه فوقانى آن را مى خواهم منزل مسكونى و يا مغازه اى براى خود بسازم آيا مشترى مى تواند پس از خريد مانع ساخت طبقه فوقانى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه موقع فروش، مغازه ساخته شده و چنين شرط شده و با اين شرط معامله انجام گرفته است مشترى نمى تواند ممانعت كند . والله العالم
صفحه 277
تقسيم ملك مشاع
سؤال 903 . اگر فردى از شركاء تقسيم نامه تنظيمى بين مالكين ملك مشاع را امضاء نكند و آن را قبول نداشته باشد آيا تقسيم نامه بر عليه وى قابل استناد است؟
بسمه تعالى: هرگاه ملك پس از تعديل سهام به صورت عادلانه تقسيم شود به گونه اى كه به هيچ يك از شركاء ضررى متوجه شود و در اين صورت پس از قرعه اگر همه شركاء قبول كردند تقسيم لازم مى شود و الا به حاكم شرع مراجعه مى كنند هرگاه او تقسيم را عادلانه تشخيص داد و اعتراض كسانى كه تقسيم را نپذيرفتند وارد ندانست، مى تواند آن شخص را به پذيرش الزام كند . والله العالم
كار كردن يك نفر در مغازه و تقسيم سود بين مالك و كارگر
سؤال 904 . پنج نفر مالك مغازه هستيم، شاگردى را استخدام كرديم كه تنها وى كار مى كند و سود را بين كارگر و مالكين تقسيم مى كنيم، آيا شركت مزبور صحيح است؟
بسمه تعالى: اين كار دو صورت دارد:
1 . مالكان سرمايه گذارى كنند و كارگر را به عنوان عامل مضاربه انتخاب كنند و آنگاه سود را به نسبت تقسيم كنند .
2 . مالكان سرمايه گذارى كنند و كارگر را با اجرتى به عنوان روزمزد يا ماهانه استخدام كنند در اين صورت سود مال مالكان آن مى باشد وبايد اجرت كارگررا پرداخت كنند . والله العالم
عدم سود دهى شركت و مطالبه سود از سرمايه گذار
سؤال 905 . شركتى به جهت توقف كار سودى نداشته است آيا سرمايه گذار مى تواند مطالبه سود نمايد؟
صفحه 278
بسمه تعالى: اگر مقصود سود پول باشد از اول جائز نبوده و اگر سود مضاربه باشد طبعاً جايى كه كار شركت متوقف شود طرف نمى تواند سود درخواست كند . والله العالم
شراكت با كسى كه نماز نمى خواند
سؤال 906 . شراكت و همكارى با فردى كه به احكام دين مثل نماز عمل نمى كند چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: شركت با چنين افرادى حرام نيست به اميد آنكه در سايه شركت فرد هدايت شود و بايد حلال و حرام رعايت شود . والله العالم
فروش استفاده از كارت تلفن
سؤال 907 . فردى كارت تلفنى به ديگرى مى دهد و مى گويد به ازاى 100 تومان مصرف 110 تومان بايد بدهى، آيا اين ربا مى شود؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد.والله العالم
معامله اسكناس با اسكناس به نسيه
سؤال 908 . معامله اسكناس با اسكناس بطور نسيه چطور است؟ فردى مى گويد يك ميليون را بتو مى فروشم به شش ماه بعد در مقابل يك ميليون و دويست هزار تومان. آيا اين معامله صحيح است؟
بسمه تعالى:يك نوع رباخوارى است علاوه بر اين بايد بين ثمن و مثمن امتيازى باشد و در اينجا امتيازى در كار نيست.والله العالم
صفحه 279
فروش كارت تلفن به بيشتر از موجودى در كارت
سؤال 909 . حكم خريد و فروش كارت تلفن به بيشتر از موجودى كه در كارت وجود دارد چيست؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد .والله العالم
فروش اوراق مشاركت و تعهد به جبران ضرر
سؤال 910 . اوراق مشاركت كه در جامعه از طريق بانك مركزى منتشر مى شود و جهت پيش برد كارهاى عام المنفعه مانند راه سازى و سد سازى و ايجاد پروژه هاى گسترده ديگر اشخاص را در سود حاصله شريك كرده و جبران ضرر و زيان احتمالى را خود متعهد مى شود آيا دريافت اوراق مزبور با آن كيفيت لحاظ شده بنظر حضرت عالى چطور است؟
بسمه تعالى:هرگاه شخصيت حقوقى يا حقيقى ثالث متعهد شود كه ضررهاى احتمالى را جبران كند و طرف منتشر كننده اوراق خود متعهد جبران ضرر نباشد، اشكال ندارد.والله العالم
اضافه بر قيمت، براى وكيل فروشنده
سؤال 911 . يك نفر شخصى را مسئول فروش جنسى مى كند و اظهار مى دارد كه اين جنس را به فلان مبلغ بفروش و اگر به بالاتر از آن فروختى اضافه مال تو باشد به نظر حضرت عالى چطور است؟
بسمه تعالى: هرگاه وكيل كند كه اگر بيشتر فروختى تو مى توانى آن را از طرف من تملك كنى و او بلافاصله افزايش را تملك كند صحيح است.والله العالم
صفحه 280
اطلاع نداشتن از نرخ بازار
سؤال 912 . كسى كه از نرخ متعارف جنسى اطلاع نداشته جنس مزبور را خريده اكنون از لحاظ شرعى به ترديد افتاده است، آيا معامله در صورت مفروض صحيح است؟
بسمه تعالى:اشكال ندارد. والله العالم
معامله نسيه به نسيه
سؤال 913 . شخصى هزار كيلو پنير از فردى در ظرف مدت چهار ماه به طور سلف خريدارى كرد و در مقابل چكى كه بعد از چهار ماه امكان وصول دارد را به جاى پول به او تحويل داد. اين معامله سلف چگونه است؟
بسمه تعالى:معامله نيسه به نسيه است و باطل است .والله العالم
ديركرد به علت چك برگشتى
سؤال 914 . گاهى اوقات به علت كساد بازار و يا به علل ديگر چك هاى اشخاص برگشت مى خورد و از پرداخت به موقع ديون ناتوان مى شوند. نتيجتاً ضرر و زيان متوجه طلبكار مى گردد در اين ميان طلبكار با پرداخت دير كرد به ديگران خودش متضرر مى شود آيا اين ضرر و زيان را از چه راهى مى توان از بدهكار وصول و جبران نمايد؟
بسمه تعالى:جريمه دير كرد ربا است كسى حق مطالبه ندارد. والله العالم تخلف از تحويل كالا(مبيع)
سؤال 915 . شخصى به شخصى در مورد معامله يكباب مغازه (مثلاً) بعنوان بيع سلم مبلغى را پرداخت نموده است فروشنده و كارگزار از تسليم مغازه در موعد نامبرده به هر علت ناتوان گرديده است، آيا مشترى مى تواند به لحاظ تأخير كالا (تحويل
صفحه 281
مغازه) وجهى را بعنوان ضرر و زيان از فروشنده طلب كند؟
بسمه تعالى:يكى از دو راه را انتخاب كند يا فسخ كند و يا صبر كند كه تا مغازه را تحويل دهد. والله العالم
موكول كردن تعيين قيمت برعهده بازار به هنگام معامله
سؤال 916 . اگر در حين معامله قيمت مشخص نشود و با اين عبارت كه «قيمت ميدان هر چند باشد به آن قيمت فروختم» خريد و فروش كنند آيا اين معامله صحيح است؟
بسمه تعالى:اين نوع معامله صحيح نيست.والله العالم
خريد چك مدت دار به مبلغ كمتر و نقد
سؤال 917 . اينجانب مدتى است از طريق (اسكونت) معاشم را تامين مى كنم يعنى اشخاصى كه چك مدت دار دارند ولى به علت نياز شديد آن را به كمتر از آنچه هست بصورت نقد مى فروشد اينجانب خريدارى مى كنم و چك را در موعد خودش وصول مى نمايم كه قهراً از اين راه سودى عايد من مى شود. آيا اين گونه درآمد چگونه است؟
بسمه تعالى:اين كار جايز نيست حتماً از اين كار خوددارى كنيد. والله العالم
فرش نقدى و خريد نسيه به مبلغ گرانتر
سؤال 918 . فردى جنسى را به احمد مى فروشد بصورت نقد، سپس همان جنس را بطور نسيه به قيمت گرانتر از وى خريدارى مى كند بنظر حضرت عالى چطور است؟
بسمه تعالى:اگر در فروش اول شرط نكنند كه دو مرتبه از او به قيمت گرانتر خريدارى كنند اشكال ندارد. والله العالم
صفحه 282
مارك جعلى براى فروش بيشتر
سؤال 919 . در بعضى از مراكز توليدى كشور متاسفانه محصول كارخانه را با مارك جعلى فلان مملكت كه از حسن شهرت برخودار است توليد و عرضه مى كنند آيا اين معامله اجناس مزبور با ماركهاى كاذب و جعلى حرام است و يا باطل است و يا تنها اختيار فسخ را خواهد داشت؟
بسمه تعالى: حرام است و نوعى غش حساب مى شود ولى معامله باطل نيست و طرف پس از آگاهى حق فسخ دارد. والله العالم
فروش حق وام
سؤال 920 . يك نهاد دولتى مبلغى را به عنوان ( وام ادارى ) در اختيار كارمند رسمى خود قرار مى دهد كارمند نامبرده اظهار مى دارد كه من نياز به وام ندارم و اگر اين حق قانونى من است آن را در قبال 50 هزار تومان به آن اداره معامله مى كنم آيا اين عمل صحيح است؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد.والله العالم
فروش وسائل قاچاق
سؤال 921 . خريد و فروش و استفاده از وسايلى كه از طريق غير قانونى (قاچاق) وارد شده اند چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: معامله صحيح است ولى نفس كار حرام است .والله العالم
مصادره اموال قاچاق
سؤال 922 . معامله اجناسى كه بعنوان اجناس خلاف مقررات (قاچاق) مصادره شده و از طرف دولت در معرض فروش گذارده شده است چطور است؟
بسمه تعالى: از خريد و فروش اموال مصادره پرهيز شود مگر اين كه
صفحه 283
ثابت شود كه آن طرف واقعاً مالك نبوده است.والله العالم
معاملات ربوى و حكم وضعى و تكليفى آن
سؤال 923 . آيا در معاملات ربوى مشترى و فروشنده تنها مرتكب معصيت مى شود و يا معامله آنان نيز باطل مى باشد؟
بسمه تعالى: معاملات ربوى باطل است. والله العالم
فروش عناوين مانند كد بازرگانى
سؤال 924 . آيا فروختن عناوين حقوقى از قبيل (مجوز صدور، كد بازرگانى و ساير امتيازات كه قانوناً براى اشخاص بعد از تحقيق روى حساب و كتاب ويژه اى صادر مى شود) به افراد ديگر در ازاء مبلغى، شرعاً چگونه است؟
بسمه تعالى: اگر از نظر قوانين كشور صحيح باشد مصالحه آن در مقابل مبلغى از نظر شرع اشكال ندارد.والله العالم
خريد امتياز خانه
سؤال 925 . در فروش خانه مسكونى، فروشنده ابتداء 500000 تومان از خريدار اخذ مى كند و نام نويسى كرده بعد از سه سال خانه را تحويل مى دهد و بعد از آن پول باقيمانده را به صورت اقساطى از خريدار اخذ مى كند. آيا اين صحيح و شرعى است چه نوع معامله اى است؟ و وقتى خريدار خانه را تحويل گرفت مى تواند خانه را بفروشد يا بايد تمام اقساط را تمام كند و بعداً بفروشد؟
بسمه تعالى: اين نوع معامله نمى تواند جزء سلم باشد زيرا شرايط بيع سلم در اينها موجود نيست بنابراين مى تواند از باب خريد امتياز باشد به اين معنى كه با مبلغ پانصد هزار تومان مثلا امتياز تملك يكى از آپارتمانها را پس از ساخته شدن خريدارى كند. والله العالم
صفحه 284
فروش دين
سؤال 926 . فردى به احمد پيشنهاد مى كند كه اقساط بانكى تو را كه 40 ماه ديگر بطور تدريجى واريز خواهى كرد من در مقابل فلان مبلغ از تو بصورت نقد خريدارى مى كنم و اين عمل را فروش دين تعبير مى نمايند بنظر حضرت عالى صحيح است؟
بسمه تعالى: يك نوع كلاه شرعى است و حقيقت آن رباخوارى است و نمى توان آن را از باب حواله دانست. والله العالم
تجرى در بهره دادن زوج به زوجه
سؤال 927 . زنى مقدارى پول دارد و مى داند كه اگر شوهرش بداند كه پول متعلق به اوست به او سود نخواهد داد فلذا پول خود را به اسم ديگرى در اختيار زوجش گذارده كه ماهانه به وى سود مى پردازد اكنون با توجه به اصل ربا بين الزوج و زوجه بهره اى كه زوج به زوجه مى دهد (البته با ذهنيت اينكه پول مال زن ديگر است) شرعاً چطور است؟
بسمه تعالى: كار شوهر تجرى است خيال مى كند كه ربا مى دهد ولى در حقيقت ربا نيست چون شوهر سود را تمليك صاحب پول كرده است لذا اخذ آن جايز است .والله العالم
مجبور به ربا
سؤال 928 . افرادى كه به ناچار ربا مى دهند يعنى پولى را مى گيرند براى اينكه بدهى خود را بدهند يا سرمايه كار فراهم كنند آيا گناهكارند يا اينكه گناه براى ربا گيرنده است؟
بسمه تعالى: ربا براى گيرنده و دهنده هردو حرام است.والله العالم
صفحه 285
فروش قرآن
سؤال 929 . خريد و فروش قرآن به صورت متعارف كنونى جايز است ؟ (فروشنده مثلاً مى گويد 2000 تومان مى فروشم و خريدار مبلغ را پرداخت مى كند).
بسمه تعالى: هرگاه وجه را در برابر جلد و كاغذ بپردازد اشكال ندارد. والله العالم
خريد آرد از نانوا
سؤال 930 . خريد مقدار كمى آرد از نانوايى براى پختن حلوا و ساير موارد آيا جايز است؟ در صورت جواز، تا چند كيلو مجاز است خريدارى كند و در صورت خريد از نانوايى آيا تعيين قيمت از طرف نانوايى است؟
بسمه تعالى: هرگاه دولت اجازه فروش مقدار كم را به نانوا داده باشد اشكال ندارد و تعيين قيمت با نانوا است ولى امروز اين مسأله موضوع ندارد چون نانواها آرد را به قيمت آزاد مى خرند.والله العالم
خريد كودك كمونيست زاده
سؤال 931 . شخصى از مسكو دو كودك كمونيست زاده را به مبلغى خريدارى كرده و اكنون در خانه خودش آن دو كودك را به عنوان فرزند خود نگهدارى مى كند اين عمل از لحاظ شرعى چطور است؟ ضمناً قضييه محرميّت و طهارت آنها به چه صورت قابل حل است؟
بسمه تعالى: خريد آن دوكودك از نظر شرع باطل است ولى از نظر طهارت مادامى كه نابالغ هستند آنها حكم پدر و مادر را دارند اگر پدر و مادر آنان كافر باشند فرزندان نيز حكم ايشان را خواهند داشت ، پس از بلوغ هرگاه اسلام را انتخاب كردند محكوم به طهارت هستند.والله العالم
صفحه 286
معامله نسيه طلا و خريد اسكناس نو
سؤال 932 . معامله نسيه طلاجات به قيمت گرانتر از قيمت نقدى آن شرعاً چه صورت دارد و ضمناً معامله اسكناس تازه به قيمت گرانتر چطور است؟
بسمه تعالى: جنس نسيه هميشه گرانتر از نقد است لذا فروش آن به قيمت بيشتر اشكال ندارد و خريد اسكناس تازه به قيمت بالاتر به صورت نقد اگر سفهى نباشد اشكال ندارد.والله العالم
دريافت مبلغى در صورت انصراف از خريد
سؤال 933 . بازرگانى به تاجرى پيشنهاد مى كند كه از مواد لبنى و يا گندم و يا ذرت فلان منطقه صرف نظر كن، من مبلغى به تو پرداخت مى كنم، توضيح اينكه قبلاً استفاده از مواد لبيناتى و حبوبات در طى سالها به عهده تاجر بود و منافع اين گونه معاملات را او مى برد. اكنون در عالم خيال اين گونه منافع احتمالى را با بازرگان داد و ستد مى نمايد و بهره را به او واگذار مى كند.آيا شرعاً چطور است؟
بسمه تعالى: هرگاه طرف آماده خريد مواد لبنى و ديگر محصولات منطقه است مى تواند در برابر انصرافش مبلغى را دريافت كند تا ديگرى به تنهايى وارد خريد شود.والله العالم
پرداخت جنس مجانى به رابط فروش
سؤال 934 . كارپرداز و مسئول خريد ادارات يا شركتها از جاهايى كه خريد مى كنند، در بعضى موارد صاحبان فروشگاه ها به خاطر برقرار كردن ارتباط يا به هر نيت و عنوانى به شخص رابط جنس مجانى يا جايزه يا پول يا امتيازى قائل مى شوند، آيا دريافت اين امتياز براى آنان شرعاً جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه مبلغ تشويقى تأثيرى در گران خريدن و اختلال در شرايط مبيع نباشد اشكال ندارد. والله العالم
صفحه 287
تملك بيعانه براى اقاله خريدار
سؤال 935 . در برخى از معاملات بعد از انجام معامله فروشنده از خريدار بيعانه دريافت مى كند و طبيعى است كه بيعانه به عنوان تثبيت معامله است با اين وصف آيا خريدار بدون داشتن هيچ يك از خيارات بيع را اقاله نمايد فروشنده مى تواند بيعانه را تملك كند يا خير؟
بسمه تعالى: در هنگام اقاله يا فسخ بايد بيعانه را به مشترى برگرداند ولى در خصوص فسخ مى تواند آن را مشروط بر اخذ مبلغى كند و بگويد با پرداخت اين مبلغ فسخ مى كنم خواه اين مبلغ كم تر از بيعانه يا بيشتر و يا مساوى باشد.والله العالم
توصيف كالا توسط فروشنده و فروش خريدار قبل از قبض
سؤال 936 . مشترى كالايى را نديده است ولى با توصيف كامل فروشنده آن را شناخت و خريد و هنوز از محل انبار خارج نكرده و در اختيار مشترى قرار نداده بود كه همان جنس را به شخص ديگرى فروخت. اكنون با توجه به نحوه قبض و اقباض و نحوه معامله مزبور اين نوع داد و ستد شرعاً چگونه است ؟
بسمه تعالى: هرگاه مبيع در انبار مشخص باشد و براى خريدار دوم اوصاف آن بيان شود اشكال ندارد.والله العالم
امتناع از تحويل نصف كالاى خريدارى شده
سؤال 937 . بنده با يك كارخانه سيمان در مورد دويست تن سيمان قرار داد بستم و در مقابل آن فلان مبلغ وجه بدهكار شدم اكنون كه نصف سيمان مورد معامله را تحويل داده از تحويل نصف ديگر امتناع مىورزد و اظهار مى دارد. چون قيمت سيمان در سطح كشور ترقى كرده است بايد در مورد بقيّه آن مجدداً قرار داد با قيمت فعلى ببنديم آيا شرعاً مى تواند؟
صفحه 288
بسمه تعالى: هرگاه سيمان مورد خريد در كارخانه وجود داشته و طرف نيز به طور نسيه مقدارى را خريدارى نموده باشد اگر وقت پرداخت مبلغ روشن باشد معامله لازم و بايد عمل به قرارداد كند. والله العالم
عدم اختصاص مضاربه به تجارت
سؤال 938 . آيا حضرت عالى در مضاربه تجارت را شرط مى دانيد ويا در امر توليد و زراعت وتوسعه صنايع نيز مضاربه بلا مانع است؟
بسمه تعالى: ظاهراً اختصاص به تجارت ندارد. والله العالم
فروش مسكرات و خرچنگ به كشور غير اسلامى
سؤال 939 . گويا در بعضى از مناطق كشور جهت مصرف كشورهاى غير اسلامى اقدام به تهيّه مشروبات و پرورش خرچنگ و خرگوش مى كنند. آيا اين عمل و اين معامله شرعاً صحيح است؟
بسمه تعالى: جايز نيست.والله العالم
مكان غصبى براى تجارت
سؤال 940 . تجارت در اماكن مغصوب از قبيل انبار و مغازه شرعاً چطور است آيا نفس عمل نامشروع است؟و يا پولى كه به دست مى آورد حكم حرام را دارد؟
بسمه تعالى: معامله صحيح است ولى عمل حرام است.والله العالم
مشخص نبودن مقدار مبيع
سؤال 941 . فردى با احمد معامله مى كند: هر مقدار كود و يا زباله و يا مرغ و يا تخم مرغ كه از اين مرغدارى توليد شود را به مبلغ فلان از شما خريدارى مى كنم با توجه
صفحه 289
به اينكه مبيع كاملاً از لحاظ مقدار مشخص نيست، آيا اين نوع معاملات صحيح است؟
بسمه تعالى:صحيح نيست .والله العالم
خريد سرقفلى و مالك نبودن فروشنده در ثلث آن
سؤال 942 . احمد سرقفلى مغازه را به على فروخت و بعد از سى سال از اين معامله يكى از وراث مالك اوّلى با ارائه مدرك ادعاى مالكيت ثلث ملك مزبور را نموده و رضايت اربابى مطالبه مى كند، وظيفه على چيست؟ در صورت پذيرفتن رضايت اربابى بر مبناى قيمت گذشته بايد پرداخت شود يا قيمت روز؟
بسمه تعالى: هرگاه شرعاً ثابت بشود كه يك ثلث سرقفلى مربوط به اوست بايد رضايت او را جلب كند و مسلماً به قيمت روز .والله العالم
شرط تملّك بيعانه به عنوان حق انتظار
سؤال 943 . شخصى در اوّل معامله بعنوان يكى از متعاقدين بصورت جدّى شرط مى كند كه بيعانه دريافتى قابل برگشت نخواهد بود و طرفين قبول نمايند آيا با شرط ضمن عقد تملّك بيعانه شرعيّت ندارد؟
بسمه تعالى:اگر بگويد در صورتى كه من آماده خريد نشدم بيعانه به عنوان حق انتظار مال شما باشد اشكالى ندارد. والله العالم
نسيان شديد و اموال وى
سؤال 944 . كسى كه به نسيان شديد مبتلا گرديده ، اولاد در تصرف مال او چه وظيفه اى دارند؟
بسمه تعالى: هرگاه حاكم او را در حد محجور ديد و اولاد او را امين تشخيص داد، اجازه تصرف به اولاد مى دهد. والله العالم
صفحه 290
احكام محجور(منع شده از تصرفات مالى)
تصرف در درآمد فرزند
سؤال 945 . والدين كودك نابالغى در سنين كودكى به كارى مى گمارند و كودك از اين طريق عايدات كسب مى كند آيا والدين مى توانند در اندوخته هاى او تصرف نمايند يا نه؟
بسمه تعالى:اگر فقير باشند مى توانند استفاده كنند.والله العالم
تمليك اموال كودك به ديگران
سؤال 946 . در مراسم تولد كودك كه معمولاً لباسهاى كودكانه يا چيزهاى ديگر از ناحيه خانواده هاى مربوط به عنوان تحفه آورده. آيا پدر و يا مادر كودك مى توانند لباسهاى جمع آورى شده و يا غير لباس را به ديگران تمليك كنند؟
بسمه تعالى: بايد در مورد كودك و در جهت مصالح او استفاده شود. والله العالم
استفاده از وسايل برادر كوچك
سؤال 947 . استفاده از وسايل برادر كوچك چه حكمى دارد و اگر آنها با پول خودشان چيزى تهيه و مثلاً به برادر بزرگشان بدهند چه حكمى دارد؟ معمولا افراد نابالغ كه كار مى كنند در آمد خود را به پدر ومادر مى دهند. آيا والدين مى تواند براى خود يا ديگران تصرف كنند؟
بسمه تعالى: در حدى كه در خانواده ها متعارف است اشكال ندارد ولى فزونتر نياز به اجازه ولىّ برادر كوچك دارد.والله العالم
صفحه 291
تصرف در اموال فرزند
سؤال 948 . آيا پس از رسيدن فرزند به سن بلوغ پدر يا جد مى تواند در اموال فرزند تصرف كند؟
بسمه تعالى: ولايت پدر، با بلوغ همراه با رشد پايان مى پذيرد . والله العالم
بيمارى زوال عقل
سؤال 949 . آيا مى توان كسى كه به بيمارى دمانس عروقى، آلزايمر كه به تدريج پيشرفت نموده و فرد توانايى به خاطر آوردن را از دست مى دهد را محجور دانسته و تمامى معاملات وى را باطل دانست؟
بسمه تعالى: هرگاه بيمارى تا آن مقدار پيشرفت كرد كه با فرد سفيه ذاتى يكسان مى باشد و مصالح و مفاسد خود را تشخيص ندهد محجور است . والله العالم
صفحه 292
احكام شركت
معاملات حرام در شركت
سؤال 950 . در شركتى مشغول به كار هستم متاًسفانه در شركت برخى معاملات حرام و قرض ربوى انجام مى شود، آيا همكارى بنده در اين امور جايز است و آيا حقوقى كه دريافت مى كنم حلال است يا حرام؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال به خداوند متعال توكّل كنيد و رشته كاريتان را تغيير دهيد . والله العالم
تقسيم شريك و تصرف شريك در سهم مشاع
سؤال 951 . اگر يكى از شركاء در غياب شريك ديگر، زمين مشاع را تقسيم نمايد و شريك ديگر پس از اطلاع در سهم معين خود تصرف و مقدارى را بفروشد ولى پس از چند سال به تقسيم وى اعتراض نمايد آيا اعتراض وى مورد قبول است؟
بسمه تعالى: در فرض مزبور هرگاه تقسيم را لفظاً يا عملاً قبول كرده مثلاً سهم خود را فروخته است ديگر حق اعتراض ندارد . والله العالم
هزينه نمودن يكى از شركاء بدون اذن ديگر شركاء
سؤال 952 . شخصى بدون اذن ساير شركاء، جهت نگهدارى و حفظ درختان هزينه هاى جارى مثل سم پاشى، آبيارى و . . . را انجام داده است، آيا مى تواند اين مخارج را از ساير شركاء به نسبت سهمشان مطالبه نمايد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هرگاه كار انجام شده جنبه ضرورى
صفحه 293
داشته به گونه اى كه همه شركاء متضرر مى شدند در اين صورت مى تواند سهم شركاء را درخواست كند و در غير اين صورت حق رجوع ندارد ولى اخلاقاً كسانى كه از اين عمل بهره مى برند سهم خود را بپردازند . والله العالم
شركت
دريافت سود اصلى
سؤال 953 . اينجانب جهت پرورش ماهى نياز به مبلغى پول دارم، و كسى كه در اين مورد سرمايه گذارى مى كند از من به نسبت پول خود سود مى گيرد چه راهى براى مضاربه با سود مشخص مشروع است؟
بسمه تعالى: راه شرعى اين است كسى كه به شما پول مى دهد او را در پرورش ماهى شريك سازيد، طبعاً در سود و زيان شريك خواهيد بود .
و راه ديگر اين است كه خانه مسكونى خود را به همان مبلغى كه به شما مى دهد به طرف بفروشيد مشروط بر اينكه اگر پول او را سر مدّت پس داديد، معامله را فسخ كنيد سپس خانه اى كه ملك او شد . براى سكونت اجاره كنيد و وجه اجاره را همان مبلغى قرار دهيد كه براى سود در نظر گرفته است، ولى انسان تا مجبور نشود نبايد راه دوم را انتخاب كند . والله العالم
صفحه 294
صلح
صلح بدون عوض
سؤال 954 . پدر منزلش را به فرزندانش بلاعوض و مجانى صلح نمود و كليه خيارات را ساقط كرد آيا صلح صحيح است؟
بسمه تعالى: صلح ياد شده صحيح و لازم است و در صلح عوض لازم نيست هرگاه نتيجه آن هبه باشد نيز لازم است . والله العالم
شخصى نبودن معوض در صلح
سؤال 955 . اگر معوض در صلح مشخص نباشد آيا صلح صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر به هنگام، صلح شخص مصالح خصوصيات معوض تا حدودى آشنا شده باشد در صحت صلح كافى است ولى اگر از هر نظر مجهول باشد صلح باطل است . والله العالم
مصالحه و مشخص نبودن مدت
سؤال 956 . پدرى از دنيا رفته فرزندان با زن پدر صحبت كرده اند كه سهم ارث و مهريه را نگيرد و در برابر آن تا پايان عمر در منزل موروثى زندگى كند آيا اين مصالحه كه مدت آن معلوم نيست صحيح است؟
بسمه تعالى: جهل در مصالحه مضر نيست و اصولاً يكى از موارد مهم استفاده از قرارداد مصالحه همين موارد است كه در غير مصالحه جايز نيست . والله العالم
صفحه 295
صلح بدون رعايت شرايط قبول
سؤال 957 . پدرم در زمان حيات خود به منظور اختصاص تمامى اموال به 4 نفر اولاد پسر و محروم ساختن اولاد دختر صلح نامه اى تنظيم و نزد همسرش به امانت گذارده است در حالى كه هيچ يك از افراد به هنگام تنظيم حضور نداشته اند و اثرى از قبول آنان در مقابل ايجاب نيست البته دو نفر از اولاد پسر به هنگام فوت پدر صغيربوده اند؟
بسمه تعالى: صلح نامه ياد شده نسبت به سهم اولاد صغير محكوم به صحت است چون پدر ولايت داشته و قبض تحقق پديرفته است اما نسبت به اولاد ذكور بالغ چون از طرف آنها وكالت نداشته صلح او بدون قبول اولاد بالغ صحيح نيست . والله العالم
تاًخير در قبول
سؤال 958 . شخصى محكوم به قصاص نفس شده است و 15 روز قبل از قصاص صلح نامه اى تنظيم و تمامى اموال را به مادرش صلح مى نايد و پس از اجراى قصاص صلح نامه به دست مادر رسيده است و آن را امضاء كرده است آيا صلح نامه صحيح و قابل إجرا است؟
بسمه تعالى: هرگاه مادر قبل از قصاص از مصالحه نامه اطلاع داشته و آن را پذيرفته باشد و لو پس از قصاص امضاء كند اموال از آن مادر است و در غير اين صورت اموال براى همه ورثه است . والله العالم
صلح در زمين و عدم مالكيت آن
سؤال 959 . صلح بر زمينى كه مالكيت آن محرز نبوده و در تصرف ديگرى باشد جايز است يا خير؟
بسمه تعالى: در صورتى كه واقعاً مالك باشد و پس از صلح قادر به
صفحه 296
تحويل آن باشد معامله اشكال ندارد ولى در صورتى كه قادر به تحويل نباشد صحت معامله محلّ اشكال است . والله العالم
شرط بر فسخ معامله
سؤال 960 . در باب مصالحه هرگاه شرط كند تا زمانى كه حيات دارم حق بر هم زدن مورد مصالحه را داشته باشم آيا چنين شرطى به جهت جهل مدت عمر صحيح است؟
بسمه تعالى: صحيح است . والله العالم
صلح در حال بيمارى متصل به مرگ
سؤال 961 . اگر كسى زمينى را در زمان حيات به ديگرى صلح نمايد آياورثه مى توانند آن زمين را بفروشند؟
بسمه تعالى: هرگاه صلح نامه در حال صحت و سلامت بوده و از هر نظرى نافذ باشد بايد طبق صلحنامه عمل كرد و اگر در حال بيمارى متصل به مرگ انجام گرفته، به مقدار ثلث تركه ميت نافذ و اضافه بر آن نياز به اجازه ورثه دارد . والله العالم
صلح و فوت قبل از قبض
سؤال 962 . كسى تمامى اموال خود را به مكان مقدسى صلح نموده و قبل از قبض دادن مرده است آيا صلح وى صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه در حال صحت و سلامت مزاج اين كار را انجام دهد يعنى تمام اموال خود را به عنوان صلح منتقل كند و متولى مكان ياد شده قبول كند صلح او صحيح است هرچند پيش از فوت به قبض طرف نداده باشد ولى بايد توجه نمود كه اين نوع صلحها
صفحه 297
كار پسنديده نيست و محروم كردن وراث نكوهش شده است . والله العالم
صلح با فرزندان با قيد حق بقاء نقل و انتقال
سؤال 963 . منزلم را به صورت صلح بلاعوض به شكل مساوى بين فرزندانم تقسيم كرده ام اتخاذ هرگونه تصرف و نقل و انتقال را در صلح نامه براى خود محفوظ داشته ام، آيا مى توانم آن مقدار كه به نام يكى از فرزندانم كرده ام را بازپس گرفته و به نام يكى ديگر از فرزندانم بنمايم؟
بسمه تعالى: اگر مقصود از اين جمله« با حفظ هرگونه حق تصرف و نقل و انتقال و اختيارات كامل . . .» اين باشد كه در اين صلح حق فسخ را براى خود محفوظ داشته است مى تواند صلح را به هم بزند به شرط اين كه هبه نباشد . والله العالم
صلح اموال به فردى از گروه گمراه
سؤال 964 . آيا فرد مسلمان مى تواند اموالش را با فردى از فرقه ضالّه صلح كند؟
بسمه تعالى: هرگاه سبب تقويت فرقه ضالّه نامبرده شود خوددارى كند . والله العالم
واگذارى چراگاه
سؤال 965 . اگر محدوده زمينى را كه براى چرا مى باشد با مبلغى به ديگرى واگذار كند آيا گرفتن آن پول جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه چراگاه ملك او باشد مى تواند ملك خود را بفروشد و اگر حق اولويت داشته باشد مى تواند حق اولويت را به مبلغى مصالحه كند . والله العالم
صفحه 298
اجاره
تخليه اموال مستأجر
اگر مستأجر مبلغ اجاره را نپردازد و مدت اجاره تمام شود آيا موجر مى تواند اموال مستأجر را از ملكش تخليه كند؟
بسمه تعالى: پس از پايان مدت اجاره بايد مستأجر محل را تخليه كند و اگر تخليه نكرد، مالك اخطار كند اگر به اخطار گوش نكرد به اذن حاكم مى تواند اموال مستأجر را به جاى أمن ببرد و اگر هنگام تخليه خسارتى بر اموال مستأجر وارد شود و خسارت لازمه تخليه نباشد مالك محل ضامن است و براى تعطيلى كسب او مالك ضامن چيزى نمى باشد . والله العالم
پياده كردن مسافر قبل از مقصد
سؤال 966 . بنده سوار ماشين شدم و مقصدى را به راننده اعلام نمودم بعد از حركت و طى مسافتى به هر علت پيش از رسيدن به مقصد ياد شده مرا پياده كرد آيا مى تواند به نسبت مسافتى را كه بنده را سوار كرده از من پول بگيرد؟
بسمه تعالى: اگر وجه مزبور در برابر اين است كه شما را به مقصد خاصى برساند حق پياده كردن در اثناى راه را ندارد زيرا عملاً قراردادى بسته شده است بايد به آن عمل شود و اگر پياده كرد حق مطالبه وجه را ندارد.والله العالم
پايان مدت اجاره و عدم تخليه
سؤال 967 . اگر مكانى كه مدت اجاره آن تمام شده، تخليه نشود چه مبلغى بايد به مالك پرداخت شود؟
صفحه 299
بسمه تعالى: ملاك اجرت المثل هر ماه و سال است . والله العالم
حق كسب و پيشه و سرقفلى
سؤال 968 . مغازه اى را در سال 1358 به مدت 10 سال به شخصى اجاره دادم وى پس از پايان مدت اجاره از تخليه دكان خوددارى كرد و درخواست حق كسب و پيشه نمود آيا درخواست وى شرعاً جايز است؟
بسمه تعالى: اگر در مدت اجاره بر اثر فعاليت او، مغازه مركزيت پيدا كرده كه براى مالك سودى خواهد داشت با پرداخت چيزى مصالحه شود . والله العالم
اجاره به شرط نداشتن حق ريشه
سؤال 969 . زمينى را جهت كشاورزى اجاره داده شده و در ضمن اجاره قيد شد كه مستأجر حق ريشه ندارد ولى پس از مدت اجاره مستأجر مى گويد درختانى را براى خود كاشته است اكنون وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كاشتن هر نوع درخت براى خودش بدون اذن صاحب مالك جايز نبوده و در فرض كاشتن، باقى گذاردن آن بدون رضايت مالك جايز نيست . والله العالم
شرط زياده در صورت عدم تخليه
سؤال 970 . شخصى مكانى را اجاره نموده است موجر(صاحب ملك) شرط نمود در صورت تأخير در تخليه، چهل درصد اضافه بر اجاره دريافت نمايد آيااين شرط صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه مدت اجاره دوم مشخص باشد پذيرش اين شرط چون با توافق طرفين و آگاهى بوده است اشكال ندارد، و اگر
صفحه 300
مدت اجاره ذكر نشده، اجاره دوم باطل و براى مدت پس از پايان اجاره بايد اجرت المثل بپردازد . والله العالم
تعمير منزل اجاره اى بدون اذن موجر
سؤال 971 . اگر مستأجر به مالك خانه دسترسى نداشته باشد و براى ممانعت از خراب شدن خانه، بدون اذن موجر اقدام به تعمير پشت بام خانه نمايد هزينه تعميرات بر عهده كيست؟
بسمه تعالى: هرگاه تعمير ضرورى بوده و بدون تعمير استفاده از خانه امكان پذير نبود و مطابق اصول لازم، تعمير شده است هزينه بر عهده مالك است و مى تواند از اجاره كسر كند . والله العالم
حقيقت اجاره چيست ؟
سؤال 972 . آيا اجير كردن اشخاص از باب تعهد به انجام كار است يا تمليك عمل؟
بسمه تعالى: نظر ما در اجاره اعيان بر خلاف مشهور است، ما معتقديم اجاره اعيان تسليط طرفين بر عين است تا از آن بهره بگيرد و لذا در صيغه اجاره مى گوئيم «آجرتك الدار» و نمى گوئيم «آجرتك منفعة الدار» از اين بيان روشن مى شود كه اجاره اجير نيز به معنى اختيار گرفتن اجير براى بهره گيرى در كار مورد نظر است، بنابراين نظر ما با هر دو نظر فرق مى كند، البته اين نظر در اجير خاص روشن است . والله العالم
اجاره به شرط عدم اجاره به ديگرى
سؤال 973 . منزل را اجاره كرده و شرط شده كه به ديگرى اجاره ندهد اگر تخلف شرط نمايد ولى موجر مخالفتى ننمايد سپس ملك را به ديگرى بفروشد آيا مالك
صفحه 301
جديد مى تواند به جهت تخلف، اجاره را فسخ نمايد؟
بسمه تعالى: هرگاه سكوت مالك به معناى امضاى اجاره به ديگرى باشد مالك دوم از وضعيت آگاه باشد حق فسخ ندارد . والله العالم
امتناع از تخليه به علّت رد نكردن وديعه
سؤال 974 . اگر مالك منزل خود را به مستأجر به مدت يك سال اجاره دهد و مستأجر با اجازه مالك، منزل را به ديگرى با اخذ وديعه و وجه كمتر اجاره دهد ولكن مستأجر اول پس از پايان مدت اجاره به علت عدم توان يا علت ديگر، وديعه را به مستأجر دوم پرداخت نكند آيا مستأجر دوم مى تواند به علت رد نكردن وديعه از تخليه منزل خوددارى كند؟
بسمه تعالى: مستأجر دوم بايد خانه را تخليه كند و براى اخذ رهن خود به مستأجر اول مراجعه كند، اگر پرداخت نكرد با مداركى كه دارد به دادگاه شكايت كند . والله العالم
تمام شدن اجاره و درخواست مبلغى جهت تخليه
سؤال 975 . به مدت چند سال انبارى را اجاره نموده و اكنون مدت اجاره تمام شده، آيا مى توان بر طبق قانون شرع، پولى بابت تخليه كردن از مالك اخذ كرد؟
بسمه تعالى: هرگاه مدت اجاره تمام شده است و مستأجر سرقفلى نپرداخته بايد ملك را بلاعوض تخليه كند ولى اگر تخليه فورى امكان پذير نيست و باعث ضرر است مالك مهلت بدهد تا تخليه امكان پذير باشد و در اين مدت بايد وجه الاجاره را پرداخت كند . والله العالم
صفحه 302
عدم قدرت بر پرداخت اجاره
سؤال 976 . منزلى را اجاره كردم اكنون چند ماه نتوانستم اجاره را بپردازم آيا سكونت در اين منزل و انجام كارهاى عبادى صحيح است؟
بسمه تعالى: جريان را با صاحبخانه در ميان بگذاريد به حكم اينكه ناتوانيد اجازه بدهد . والله العالم
اجاره دادن طلا
سؤال 977 . اينجانب شغل طلافروشى دارم مقدارى طلا را اجاره نموده و هر ماه مبلغى را طبق قرارداد اجاره مى پردازم و پس از پايان مدت اجاره و به همان مقدار طلاى اجاره شده باز پرداخت مى نمايم آيا اين قرارداد صحيح است؟
بسمه تعالى: از آنجا كه از عين طلا با ساختن زينت آلات استفاده مى شود نمى تواند مورد اجاره باشد طبعاً قرض است و افزايش (وجه اجاره) ربا خواهد بود . والله العالم
اجاره و وام
سؤال 978 . شخصى به احمد پيشنهاد مى كند اگر خانه خود را يكسال و يا دو سال و يا ... در اختيار من قرار دهى من هم مبلغ سه ميليون تومان را به عنوان وام بلاعوض در اختيار تو مى گذارم و در هنگام پايان مدت من خانه و تو مبلغ ياد شده را از همديگر پس مى گيريم به نظر حضرت عالى چطور است؟
بسمه تعالى:به دو صورت امكان دارد 1. خانه را به عنوان بيع شرط به طرف بفروشد در مقابل مبلغى كه مى گيرد ولى مشروط بر اين كه پس از دو سال حق فسخ داشته باشد.2. خانه در مقابل آن مبلغ رهن باشد و مالك بدون اين كه شرطى در كار باشد اخلاقاً اجازه دهد صاحب مبلغ در آن خانه بنشيند ولى طريق اول بهتر است.والله العالم
صفحه 303
اجاره دادن به مبلغ بالاتر توسط مستأجر
سؤال 979 . شخصى خانه اى را از آقاى فلانى اجاره كرده به مبلغ ماهانه 100 هزار تومان، اكنون مى خواهد همه آن را و يا قسمتى از آن منزل را به افزونتر از قيمت مذكور به شخص ديگرى اجاره بدهد به نظر حضرت عالى شرعاً چطور است؟
بسمه تعالى:نمى تواند خانه اى را كه به مبلغى اجاره كرده به بيشتر اجاره بدهد مگر اين كه در آن خانه كارهايى انجام دهد كه سبب افزايش قيمت خانه باشد و مسأله منصوص است.والله العالم
شرط قرض در ضمن اجاره
سؤال 980 . اينجانب مستأجرم و مبالغى را در اختيار صاحبخانه مى گذارم متقابلاً او نيز خانه خود را در اختيار بنده قرار مى دهد و احياناً اضافه بر آن، ماهانه بسيار ناچيزى دريافت مى كند شرعاً چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى:اگر خانه را به مبلغ مزبور اجاره دهد به شرط اين كه مبلغى را به او تا مدت معين وام دهد اشكال ندارد يعنى شرط قرض در ضمن عقد اجاره باشد نه بالعكس.والله العالم
ترك منزل استيجارى توسط مستأجر
سؤال 981 . موجر خانه اى را به مدت يك سال به شخصى اجاره داده او بعد از چند ماهى محل را پيش از موعدى كه اجاره بر آن مبتنى بود ترك كرد و محل ديگرى را اجاره نمود آيا موجر مى تواند حق الاجاره بقيّه ماه ها را كه در آغاز اجاره لحاظ گرديده بود از او مطالبه نمايد؟
بسمه تعالى: مى تواند وجه اجاره باقيمانده را مطالبه كند.والله العالم
صفحه 304
اجاره زمين به مدت 2 سال و محصول سال سوّم
سؤال 982 . زمينى به مدت 2 سال جهت كشاورزى اجاره داده شده است در سال دوم هنگام برداشت محصول، مقدارى از تخمهاى آن محصول بر زمين ريخته شده و در اثر بارندگى تخمها رشد نموده است مالك اين محصول چه كسى است؟
بسمه تعالى: محصول مربوط به صاحب تخم است حتى در سال سوم، ولى اگر بخواهد در زمين بماند بايد رضايت صاحب ملك را جلب كند ولو با اجاره مجدد يا پرداخت اجرة المثل، و در غير اين صورت مالك مى تواند آنها را بكند . والله العالم
احكام رهن
تصرف در رهن
سؤال 983 . شخصى در قبال دريافت مبلغ معيّنى، زمين خود را در اختيار شخص ديگر قرار مى دهد تا پس از پرداخت مبلغ مأخوذ، زمين را به صاحبش بازگرداند وى تا زمان دريافت پول در زمين كشاورزى كرده است، سود به دست آمده متعلق به كيست؟
بسمه تعالى: هرگاه زمين رهن بوده، حق تصرف در آن ندارد و در صورت تصرف بايد اجرت زمين به مالك آن پرداخت شود و اما اگر زمين را به صورت بيع شرط فروخته است كه هر موقع مبلغ را سرِ مدت پس داد بيع را فسخ كند در اين صورت در آمد مال خريدار است . والله العالم
صفحه 305
جعاله(مژدگانى)
فسخ معامله و عدم اطلاع عامل
سؤال 984 . هرگاه جاعل، عقد جعاله را فسخ كند ولى عامل مطلع نشود و عمل را انجام دهد آيا عامل مستحق اجرت مى باشد؟
بسمه تعالى: تا اخطار جاعل به عامل نرسيده عمل او محترم است . والله العالم
فسخ جعاله توسط عامل و پذيرش مجدّد
سؤال 985 . هرگاه عامل در اثناء جعاله عام يا خاص عمل را ترك و جعاله را فسخ كند آيا دوباره مى تواند به همان كار مشغول شود؟
بسمه تعالى: در جعاله خاص عقد باطل مى شود ولى در جعاله عام فسخ اثرى ندارد . والله العالم
كم كردن اجرت بدون اطلاع عامل
سؤال 986 . هرگاه جاعل از اجرتى كه اعلان كرده بود به اجرت كمتر عدول كند و عامل اطلاع نداشته باشد مستحق چه مقدار اجرت مى باشد؟
بسمه تعالى: تا گزارش به عامل نرسد كاهش در اجرت جائز نيست . والله العالم
فسخ جعاله و انجام كارهاى مقدماتى از سوى عامل
سؤال 987 . هرگاه جاعل، جعاله را فسخ كند و عامل كارهاى مقدماتى را انجام داده
صفحه 306
باشد آيا مستحق اجرت المثل است ؟
بسمه تعالى: هرگاه جاعل از آن مقدمات منتفع مى باشد به نحوى كه عامل دوم بتواند از آن مقدمات به نتيجه مورد نظر جاعل برسد، مستحق اجرت مى باشد . والله العالم
نگهدارى نتيجه عمل براى اخذ اجرت
سؤال 988 . آيا عامل در جعاله مى تواند براى به دست آوردن اجرت خود نتيجه عمل را نگه دارد تا پس از گرفتن اجرت آن را تسليم كند؟
بسمه تعالى: هرگاه احتمال تخلف مى دهد مى تواند با اعلان نگه دارد . والله العالم
تلف شدن مال پيدا شده
سؤال 989 . اگر عامل مال گمشده را پيدا كند ولى بر اثر افراط و تفريط تلف شود و عامل بدل را رد كند آيا مستحق اجرت مى باشد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال پس از پرداخت مثل و يا قيمت، اقل الأمرين از اجرت المثل و اجرت المسمى احتياطاً پرداخته شود و به اين سؤال قبلاً نيز پاسخ داده شد . والله العالم
پيدا كردن مال گمشده بدون اطلاع از جعاله
سؤال 990 . هرگاه عامل پيش از اطلاع از قراردادى كه جاعل تعيين كرده، آن كار را انجام دهد مستحق اجرت مى باشد؟
بسمه تعالى: هرگاه عمل پس از انشاء جعاله انجام بگيرد و جاعل از آن عمل منتفع گردد و عامل قصد مجانى نداشته باشد مستحق حق جعل است مگر اينكه قبل از انشاء انجام دهد يا عامل قصد تبرع
صفحه 307
داشته باشد در آن صورت مستحق نيست . والله العالم
انجام كار جعاله توسط چند نفر
سؤال 991 . در موارد جعاله به شكل اعلان عمومى مثل اينكه بگويد هر كس براى من فلان كتاب را خريدارى كند به او پاداش مى دهم اگر افراد متعدد بدون آگاهى از انجام آن كار توسط ديگران آن كار را انجام دهند همه مستحق اجرت مى باشند؟
بسمه تعالى: هرگاه كارها در طول هم باشند نخستين فرد مستحق جعل است و اگر در عرض هم باشند، مصالحه كنند يا قرعه بكشند . والله العالم
استحقاق اجرت در جعاله خاصّ توسط شخص ثالث
سؤال 992 . در جعاله خاص اگر از قرائن معلوم شود طرف مقابل، خصوصيت نداشته و منظور جاعل، رسيدن به نتيجه است آيا انجام آن توسط شخص ثالث موجب استحقاق اجرت معيّن مى شود؟
بسمه تعالى: در صورتى كه عامل قصد تبرع نداشته باشد مستحق اجرت المثل خواهد بود . والله العالم
صفحه 308
احكام مضاربه
پرداخت سود بدون قرارداد
سؤال 993 . شخصى مبلغى را به عنوان منبع درآمد به شخصى ديگر تسليم مى كند شخص مزبور آن مبلغ را در كارگاه شخصى صنعتى خود مورد استفاده قرار مى دهد و بدون اينكه اسمى از شراكت و مضاربه و... برده شود، ماهانه مبلغى با درصد معينى را به مالك پول مى پردازد چنين انتفاعى شرعاً چه صورتى دارد و با چه عنوان فقهى منطبق است؟
بسمه تعالى: بايد تحت يكى از عقود شرعيه قرار بگيرد تا آن مبلغ به آن طرف حلال باشد.والله العالم
مضاربه و سودآورى غير مشخص و صلح
سؤال 994 . يك نفر تاجر كه از چند نفر ديگر مبالغى را در امر تجارت دريافت مى كند ممكن است آن وجوه را به كالايى بدهد سپس آن كالا را با كالايى ديگر معامله كند و نتيجتا اين نوع معاملات در مدت كوتاه سودآور نمى شود و ثانيا در اين گونه موارد سود و ضرر به طور كامل مشخص نمى شود آيا اجازه مى فرماييد در نظير اين مسأله عامل و ربح المال، ماهانه يا در چند ماه سود را بر مبلغى معين مصالحه نمايند و نسبت به يكديگر تراضى حاصل شود.
بسمه تعالى: در صورتى كه يقين دارد كه معامله ها سودآور هست مصالحه اشكال ندارد. والله العالم
صفحه 309
وكيل در توليد يا تجارت و پرداخت سود
سؤال 995 . اينجانب مبلغى را به شخصى مى دهم و او را در انجام هر كارى كه خود او مى خواهد (توليدى، خدماتى، تجارى) وكيل مى كنم و در آغاز كار قيد مى كنم كه درصد معينى را بطور ماهانه از او دريافت نمايم به نظر حضرت عالى چگونه است؟
بسمه تعالى: اگر به صورت مضاربه باشد اشكال ندارد و مضاربه در هر سه صورت جايز است .والله العالم
احكام وكالت
فوت يكى از وكلاء
سؤال 996 . اگر شخصى 2 نفر را وكيل خود قرار دهد كه با همديگر تصميم گرفته كارها را انجام دهند اگر يكى از وكلاء فوت كند، آيا وكيل ديگر حق تصرف دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه دايره وكالت قيد اجتماع داشته و تصرف وكيل محدود به هماهنگى دو نفر باشد در صورت وفات يا عزل ديگرى موضوع وكالت منتفى مى شود . والله العالم
توكيل در وكالت
سؤال 997 . اگر موكل به وكيل بگويد منزل را بفروش و هر طور مى خواهى رفتار كن آيا وكيل مى تواند وكيل بگيرد و وكيل دوّم منزل را بفروشد؟
بسمه تعالى: عبارت «هر طور مى خواهى رفتار كن» حاكى از توكيل در وكالت نيست . والله العالم
وكالت از طرف وكيل و موكل
سؤال 998 . آيا موكل مى تواند به وكيل اذن دهد كه وكيلى انتخاب كند كه وكيل از
صفحه 310
طرف موكل و وكيل باشد؟
بسمه تعالى: اگر بگويد «تو وكيل من هستى و نيز وكيلى شخصى را كه از طرف تو وكيل وكيل من هم هم نباشى» در اين صورت وكيل هر دو مى شود . والله العالم
خسارت و وكيل وكيل
سؤال 999 . هرگاه وكيل بدون اذن موكل ديگرى را وكيل كند و خسارتى به وجود بيايد مالك به چه كسى رجوع كند؟ و آيا بين علم و جهل وكيل تفاوتى وجود دارد؟
بسمه تعالى: وكيل ضامن است و مالك مى تواند به هر يك از اين دو نفر مراجعه كند و علم و جهل وكيل در ضمانت مؤثر نيست . والله العالم
اجرت وكيل و عدم انجام كار
سؤال 1000 . فردى را طى وكالتنامه رسمى به عنوان وكيل تعيين نموده است تا سند زمين را در طول يك سال به نام وى تنظيم و دريافت نمايد و مبلغى را نيز دريافت نموده است ولى با گذشت يكسال موفق به اخذ سند نشده است آيا حق الوكالة را مستحق مى باشد؟
بسمه تعالى: چون كار به نتيجه نرسيده است بايد مبلغى را كه گرفته بر گرداند مگر اينكه بر اساس قرارداد مبلغ مذكور تقسيط بر كارها باشد در اين صورت هرمقدار كارى كه انجام داده حق الزحمه آن را به نسبت مجموع كار دريافت مى كند . والله العالم
شرط اجرت در صورت عزل
سؤال 1001 . متهّم براى دفاع از خود به شخصى وكالت مى دهد و استحقاق وكيل به دريافت حق الوكالة مشروط به صدور حكم قطعى بر برائت موكل مى شود، موكل نيز
صفحه 311
ملتزم مى شود در هر مرحله اگر وكيل را عزل كند تمام حق الوكالة را بپردازد پس از دفاعيات، دادگاه حكم غيرقطعى مبنى بر محكوميت موكل صادر مى كند و موكل نيز بلافاصله وكيل را عزل مى كند و مانع اقدام وى براى ادامه كار در مرحله تجديد نظر مى گردد البته وكيل معزول كار را ادامه داده ولى به نتيجه نمى رسد و حكم قطعى مى شود آيا وكيل بنابر شرطى كه شده مستحق حق الوكالة مى باشد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال قبل از نهايى شدن محاكمه و صدور حكم قطعى او را از اين كار بركنار كرده بايد طبق شرط در عقد وكالت عمل شود . والله العالم
وكالت در نذر و عهد و شهادت
سؤال 1002 . آيا وكالت در نذر، عهد، لعان، قسم، شهادت، قضاوت و حيازت جايز است؟
بسمه تعالى: وكالت در اين امور صحيح نيست . والله العالم
ترديد در متعلق وكالت
سؤال 1003 . ترديد در متعلق وكالت صحيح است مثل اين كه بگويد تو وكيل هستى در اين كه خانه را يا اين زمين را بفروشى؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
توكيل در زمان عدم امكان انجام كار
سؤال 1004 . آيا وكالت در صورتى كه انجام عمل در زمان توكيل ممكن نباشد صحيح است مثل اين كه او را وكيل كند در طلاق همسرى كه بعداً با او ازدواج مى كند؟
بسمه تعالى: قدرت در موقع انجام كافى است . والله العالم
صفحه 312
انشاى وكالت با نامه نگارى
سؤال 1005 . اگر انشاء وكالت به وسيله نامه باشد آيا به محض رسيدن نامه به وكيل و قبول وى، وكالت محقق مى شود؟
بسمه تعالى: وكالت محقق مى شود . والله العالم
رد وكالت و سپس قبول آن
سؤال 1006 . هرگاه وكيلى وكالت را رد نمود آيا دوباره مى تواند قبول كند يا ايجاب و قبول جديد لازم است؟
بسمه تعالى: نمى تواند قبول كند . والله العالم
وكالت زوجه بر طلاق و عدم تمكين وى
سؤال 1007 . زوج طبق عقدنامه به زوجه وكالت مى دهد كه در صورت ازدواج دوّم، زن وكيل است كه خود را مطلقه نمايد اگر زوج به جهت عدم تمكين زوجه با اجازه دادگاه ازدواج كند آيا زن مى تواند خود را مطلقه كند؟
بسمه تعالى: آن وكالت قانونى در جايى است كه بدون عذر قانونى و شرعى اقدام به ازدواج دوم بكند ولى در صورتى كه عذر قانونى و شرعى داشته باشد وكالت شامل اين صورت نيست . والله العالم
عزل كردن زوجه از وكالت
سؤال 1008 . اگر زوج، زوجه را از وكالت عزل كند، و مدعى شود شرط عدم عزل وكيل، ضمن عقد خارج لازم نبوده ولكن محضر ازدواج مدعى است عقد خارج لازم وجود داشته است آيا عزل او صحيح است؟
بسمه تعالى: آنچه در محضر اقرار و امضاء كرده است و شهود هم آن را تصديق نموده اند همان معتبر است . والله العالم
صفحه 313
واگذارى وكالت به ديگرى و خيانت وى
سؤال 1009 . پدرم به من وكالت مطلق دادند كه كارهاى مربوط به زمينهاى كشاورزى ايشان را انجام دهم و من هم اين وكالت را به يكى از كشاورزان تفويض كردم لكن وى زمين ها را بدون اطلاع من و پدرم به نام خود نموده است آيا نسبت به اين موضوع ضامن هستم؟
بسمه تعالى: اگر معناى وكالت مطلق اين باشد كه وكيل در توكيل هستيد و شما در چهارچوب وكالت عمل نموده و در تفويض وكالت به ديگرى كوتاهى نكرده ايد ضامن نيستيد . والله العالم
تلف مال موكل در دست وكيل
سؤال 1010 . اگر وكيل مال موكل را بفروشد و ثمن آن را دريافت كند آيا ضامن است يا نه؟
بسمه تعالى: اگر وكيل در قبض ثمن باشد و در حفظ آن تفريط نكرده باشد ضامن نيست و نيز اجرت الوكالة محفوظ است . والله العالم
گرفتن درصدى از حق الوكالة
سؤال 1011 . به جهت بالا بودن حق الوكالة گروهى از خيرين تصميم گرفتند به برخى از وكلاء مبلغى بپردازند تا افراد نيازمند را راهنمايى كنند و از آنها چيزى نگيرند و پس از انجام كار و دريافت حق الوكالة درصدى از حق الوكالة را طبق قرارداد به اين افراد خير بپردازند آيا دريافت چنين مبلغى از وكلاء صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه اين مبلغ را به وكلا به صورت تبرعى مى دهند كه نوعى كمك به شاكيان نيازمند باشد حق گرفتن چيزى ندارد و اما اگر به عنوان قرض باشد نبايد چند درصدى وكالت بيش از آن مقدار باشد و اگر بخواهند با اين طريق در درآمد وكيل شريك باشند
صفحه 314
اشكال دارد . والله العالم
اجرت وكيل در صورت بى نتيجه بودن كار
سؤال 1012 . هرگاه وكيل كار مورد وكالت را انجام دهد ولى نتيجه به دست نيايد آيا وكيل مستحق اجرت است؟
بسمه تعالى: ظاهر اين است كه وكالت براى تلاش در اثبات حق يا كارهايى از اين قبيل بوده است اگر تلاش خود را انجام داده ولى به عللى به نتيجه نرسيده است مستحق اجرت مى باشد . والله العالم
غبن در حق الوكالة
سؤال 1013 . هرگاه موكل ادعا كند كه نسبت به مقدار حق الوكالة مغبون شده است آيا خيار غبن در مورد وكالت جارى است؟
بسمه تعالى: اگر شرايط خيار غبن موجود باشد مى تواند از خيار خود استفاده كند . والله العالم
فسخ وكالت و خسارت وارده بر وكيل
سؤال 1014 . هرگاه موكل يا وكيل از حق فسخ خود سوء استفاده كند و وكالت را در اثناء عمل فسخ كند آيا خسارتى را كه به هر يك از آنان وارد مى شود بايد جبران شود مثلاً وكيل براى خريد منزل به شهر ديگر برود و موكل، وكالت را فسخ كند هزينه بازگشت به عهده كيست؟
بسمه تعالى: پس از فسخ عقد وكالت و آگاهى وكيل از آن، عمليات وكالت متوقف مى شود و براى كليه اعمالى كه انجام داده، اجرت المثل مى گيرد و در فرض سؤال اگر مسافرت براى مورد وكالت لازم بوده هزينه بازگشت بر عهده موكل مى باشد . والله العالم
صفحه 315
معامله توسط وكيل معزول
سؤال 1015 . هرگاه موكل وكيل را عزل كند و وكيل از عزل اطلاع نداشته باشد و معامله اى انجام دهد ولى خريدار از عزل وكيل مطلع باشد آيا معامله نافذ است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال معامله فضولى است و نياز به اجازه موكل دارد . والله العالم
عزل وكيل توسط پست و ادعاى عدم اطلاع
سؤال 1016 . هرگاه موكل ادعا كند كه خبر عزل وكيل را با نامه سفارشى فرستاده و رسيدن نامه دليل بر اطلاع اوست ولى وكيل بگويد من اطلاع پيدا نكردم آيا تصرفات وكيل نافذ است؟
بسمه تعالى: اگر قرائن قطع آور بر اطلاع او در كار نباشد مانند امضاء دفتر پست و يا تلگراف، كارهاى او تنفيذ مى شود . والله العالم
استعفاى وكيل و بقاى اذن موكل
سؤال 1017 . اگر وكيل استعفا كند آيا وكيل مى تواند با بقاء اذن موكل عمل را انجام دهد؟
بسمه تعالى: هرگاه موكل از اذن خود برنگشته، كليه اعمال او صحيح است زيرا صحت تصرف فرع اذن مالك است ولى از آنجا كه با فسخ عقد وكالت حالت اجنبى پيدا مى كند، طبعاً عمل او تبرعى خواهد بود و مستحق اجرت نخواهد گشت . والله العالم
توكيل همسر به اكراه و ترس
سؤال 1018 . زوجه از زوج طلب وكالت مطلق در طلاق نموده و اعلام كرده در صورت مخالفت، عليه زوج در دادگاه پرونده رابطه نامشروع را مطرح مى نمايد بنابراين زوج
صفحه 316
از ترس آبرو تن به وكالت در طلاق مى دهد و زوجه نيز خود را مطلقه مى نمايد آيا وكالت وى صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال وكالت و طلاق مترتب بر آن باطل است ولى صرف ادعاى اكراه از سوى زوج بدون دليل در محكمه مسموع نيست بنابراين اگر واقعا اكراه بوده و مرد قادر بر اثبات آن نيست براى جلوگيرى از وقوع حرام، زن را طلاق دهد . والله العالم
ضميمه كردن وكيل ديگر به زوجه در وكالت در طلاق
سؤال 1019 . اگر زوجه در ضمن عقد نكاح شرط نمايد كه هرگاه شوهر زن ديگرى بگيرد زن وكيل در طلاق باشد آيا زوج مى تواند شخص ديگرى را به عنوان وكيل به زوجه ضميمه كند كه زن نتواند مستقلاً طلاق دهد؟
بسمه تعالى: اگر مقصود از "ضميمه كردن" اين است كه هركدام به طور مستقل وكيل تام باشند اشكالى ندارد ولى از آنجا كه وكالت تام و مستقل به همسر داده است، ضم به معنى عدم استقلال معنى ندارد ولى اگر از اول دو نفر را به طور توافقى وكيل كند ضم معنى پيدا مى كند . والله العالم
اگر اجرت وكيل معين نشود
سؤال 1020 . هرگاه اجرتى براى وكيل معيّن نشود آيا عمل وكيل مجانى است؟
بسمه تعالى: عمل مسلم محترم است طبعاً اجرت المثل مى پردازد . والله العالم
مقدار اجرت وكيل
سؤال 1021 . آيا مقدار اجرت در وكيل دعاوى، تابع تعرفه قانونى وكالت است و در غير
صفحه 317
دعاوى اجرت المثل است؟
بسمه تعالى: در هر دو تابع قرارداد است و در صورت عدم وجود قرارداد ملاك اجرت المثل است مگر اينكه قرينه بر تعرفه مصوب باشد . والله العالم
وكالت در طلاق و انجام طلاق مبارات
سؤال 1022 . اگر زوج به زوجه وكالت در طلاق دهد و زوجه خود را مطلقه به طلاق مبارات نمايد در حالى كه در وكالت نامه قبول زوجه بذل مهريه را از طرف شوهر قيد نشده باشد آيا طلاق صحيح است؟
بسمه تعالى: در اين نوع وكالتها معمولاً مقصود، طلاق خلعى يا مبارات است نه طلاق رجعى; زيرا طلاق رجعى غرض زوجه را تأمين نمى كند و اما اين كه وكالت نامه پذيرش زوجه از طرف زوج نسبت به مهريه نيامده مشكلى ندارد زيرا وكالت در طلاق خلعى و مبارات ملازم وكالت زن در پذيرش مهريه از طرف زوج است . والله العالم
وكالت مطلق به زوجه
سؤال 1023 . اگر زوج به زوجه وكالت مطلق در طلاق دهد آيا زوجه مى تواند خود را به هر نوع طلاقى كه بخواهد مطلقه كند يا مطلق در مقابل مشروط و معلق است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال وكالت ياد شده در مقابل مشروط و معلق است و نسبت به نوع طلاق بايد به عرف اين نوع وكالتها مراجعه شود . والله العالم
صفحه 318
وكالت بلاعزل
سؤال 1024 . پس از فوت پدرم، برادر بزرگم را وكيل بلاعزل نمودم كه در مورد ارثيه تصميم گيرنده باشد ولى پس از گذشت 6 سال هنوز حق مرا نپرداخته اند، وظيفه ام چيست؟ و آيا پس از گرفتن ارث خمس بر آن تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: وكالت بلاعزل صحيح نيست چون وكالت عقد جائز است مگر اينكه در عقد خارج لازم بلاعزل بودن عقد وكالت را قيد كند به اين معنى كه او را عزل نكند در فرض سؤال چون به مقتضاى وكالت عمل نكرده او را عزل كنيد و سهم الارث را مطالبه كنيد و هرگاه متوفى خمس آن را پرداخته باشد خمس بر ذمه شما تعلق نمى گيرد . والله العالم
صلح اموال به مبلغ ناچيز
سؤال 1025 . در ايام طفوليت اينجانب پدرم به شخصى وكالت مى دهد كه نسبت به اموال من وكيل باشد وكيل نيز بدون رعايت مصلحت من، تمام اموالم را به مبلغ ناچيزى صلح مى كند آيا صلح وى صحيح است؟
بسمه تعالى: در تصرف ولى در مال فرزند غبطه شرط نيست، بلكه همين مقدار كه فساد نداشته باشد كافى است ولى چون در وكالت نامه صلح نيامده و تصرف غير عادلانه بوده طبعاً تصرف او صحيح نخواهد بود . والله العالم
شرط پرداخت اجرت در صورت انصراف
سؤال 1026 . اگر وكيل شرط كند اگر موكل بين كار وكالت را فسخ كند بايد كل مبلغ تعيين شده را به وكيل بدهد آيا چنين شرطى صحيح است؟
بسمه تعالى: چون اعمال فسخ مشروط به پرداخت مبلغ معين (حق
صفحه 319
الوكاله) بوده بايد بپردازد . والله العالم
وكالت در خريد و فروش و تعيين سود
سؤال 1027 . اينجانب كاسب بازار هستم، يكى از دوستان مبلغى پول در اختيار من گذاشته تا در خريد و فروش شريك شود ولى چون سود مشخص نيست چگونه مى توان مبلغ معيّنى به عنوان سود به وى داد؟
بسمه تعالى: شما وكالتاً با پول ايشان كالا را براى ايشان به صورت نقدى بخريد و سپس آن كالا را به قيمت گرانتر به صورت نسيه از ايشان خريدارى نمائيد . والله العالم
كار و كارگر حق باغبانى
سؤال 1028 . از سال 1342 من و شوهرم مشغول به باغبانى بوده ايم و در اين روستا كسى كه باغبانى مى كند سهمى به عنوان حق الزحمة از باغ به وى تعلق مى گيرد ولى صاحب باغ پس از فروش باغ سهمى به ما نداد پس از فوت شوهر، من و فرزندم در باغ ديگرى كه ملك شخص فروشنده بود مشغول به كار شديم وپس از چند سال سهمى را از باغ به من داد و صاحب باغ مى گويد نمى دانم اين حق باغبانى به چه كسى مى رسد . آيا اين سهم به من يا ورثه شوهر مى رسد؟
بسمه تعالى: ظاهر اين است كه اين حق به خاطر كار از سال 42 تا به امروز است و قطعاً همسر شما نيز سهيم است و چون ايشان فوت كرده اين حق منتقل به اولاد مى شود، بهتر اين است كه با فرزندان ايشان مجموعاً مصالحه كنيد به طورى كه رضايت همگى به دست
صفحه 320
بيايد . والله العالم
شغل سلمانى و ريش تراشى
سؤال 1029 . كسى كه شغلش سلمانى است و از طرفى تراشيدن تمام صورت و اجرتى كه در مقابل آن گرفته مى شود حرام است .مقتضاى جامعه متاسفانه طورى شده كه اگر كسى به سلمانى مراجعه كند و سلمانى صورت مشترى را نتراشد مشترى براى اصلاح سر خود نيز مراجعه نمى كند در نتيجه سلمانى نمى تواند امرار معاش كند چه راه شرعى براى اين وجود دارد؟
بسمه تعالى: سلمانى بايد يا شغل خود را عوض كند و يا به كم قناعت كند و خدا رزاق است. ما در طول زندگى ديديم برخى سلمانيها اعلام مى كنند كه اصلاح سر و صورت بدون ريش تراشى. والله العالم
حسابدارى معاملات باطل
سؤال 1030 . در شركتى مشغول به كار حسابدارى هستم مدير شركت در كنار كارم مرا به انجام ثبت حسابدارى معاملات حرام و باطل و قروض ربوى مجبور مى نمايد كه در صورت امتناع اخراج مى شوم آيا حقوقى كه دريافت مى كنم حلال است؟
بسمه تعالى: كار شما اشكال دارد و بايد انجام ندهيد و شغلى ديگر براى خود انتخاب كنيد . والله العالم
نوشتن مبلغ به قيمت غير واقعى
سؤال 1031 . در حسابدارى گاهى مبلغ واقعى كالا كمتر نوشته مى شود تا ماليات كمترى تعلق بگيرد آيا ثبت اين كاربراى حسابدار جايز است؟
بسمه تعالى: نوشتن مبلغ به ثمن غير واقعى مصداق كذب است و
صفحه 321
حرام مى باشد . والله العالم
اخذ اجرت بر كتابت خلاف واقع
سؤال 1032 . اگر قيمت معامله اى كمتر از مبلغ تعيين شده نوشته شود آيا دريافت دستمزد كاتب بر اساس قيمت واقعى محاسبه مى شود يا بر اساس ثمن غير واقعى؟
بسمه تعالى: مقدار اجرت بر اساس توافق طرفين معين مى شود . والله العالم
تغيير عكس بر روى پاكت سيگار
سؤال 1033 . هرگاه شركت دخانيات بر روى پاكت سيگار ريه سيگارى را تصوير كرده است كه كاملاً آماده بيمارى است آيا عوض كردن آن تصوير و اخذ اجرت بر اين كار جايز است؟
بسمه تعالى: گرفتن اجرت براى اين كار اشكال دارد . والله العالم
دستور رئيس به ارتكاب حرام
سؤال 1034 . اگر رئيس اداره به كارمندش دستور دهد كه كار حرامى را انجام دهد آيا دستورى مجوّز شرعى مى باشد؟
بسمه تعالى: تا زمانى كه شرائط تحقق اكراه يا اضطرار به وجود نيامده نبايد كار خلاف شرع انجام بدهد و اگر در اداره اى در معرض چنين تخلفات مى باشد نبايد در آنجا ادامه كار دهد . والله العالم
همكارى با مدير يهودى
سؤال 1035 . همكارى با مدير يهودى كه با سرمايه اش بر ضد مسلمانان اقدام مى كند جايز است؟
صفحه 322
بسمه تعالى: در فرض سؤال از همكارى با آن خوددارى شود . والله العالم
اخراج از كار و تحمل خسارت
سؤال 1036 . دبير آموزش و پرورش بودم و به علت شاكى خصوصى از شغل دبيرى اخراج شدم اكنون كه رضايت شاكى خصوصى را جلب نموده و كيفر حبس را متحمل گرديده ام آيا شرعاً حق سنواتى به بنده تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: هرگاه در آئين نامه استخدامى آموزش و پرورش قانونى به اين نحو باشد كه فرد، محكوميت دادگاهى نداشته باشد و اين شرط تا آخر رعايت شود در چنين صورتى حق ساقط است و در غير اين صورت بايد بپردازندالبته اگر از حقوق ماهيانه شما در مدت كار چيزى كم نموده اند كه در آخر بپردازند در هر صورت بايد آن مبلغ را پرداخت كنند . والله العالم
تغيير در حق سنوات
سؤال 1037 . نماينده سهامداران در حضور مديران و كارگران اعلام مى كند تا زمانى كه شركت كار كند حق سنواتى ساليانه را به مدت 55 روز حساب و پرداخت مى كنيم و كارگران نيز حداكثر تلاش خود را نموده و كارهاى مضاعف متقبل شده اند ولى مدير عامل جديد گفته است حق سنوات بر طبق قانون كار 30 روز پرداخت مى كنيم آيا وعده مسئول قديم الزام آور است؟
بسمه تعالى: هرگاه گفتار مسئول اول نوعى جعل قرارداد و عمل كارگران به دنبال آن به صورت قبول تلقى شود بايد 55 روز حساب شود ولى از زمانى كه مدير جديد قرارداد را تغيير دهد ملاك همان 30 روز خواهد بود . والله العالم
صفحه 323
گواهينامه جعلى و حمل مسافر
سؤال 1038 . اگر گواهينامه رانندگى را با ارائه گواهى اشتغال به تحصيل جعلى، دريافت كنم و مسافر كشى كرده و درآمد كسب كنم آيا درآمدم حلال است؟
بسمه تعالى: از آنجا كه در مقدمات كار قوانين جمهورى اسلامى را رعايت نكرده مرتكب معصيت شده است و اگر در رانندگى مهارت دارد اخذ اجرت براى مسافركشى اشكال ندارد . والله العالم
پرداخت حق الزحمة براى خريد كالا
سؤال 1039 . گاهى براى برخى اقوام جنسى را به قيمت ارزانتر خريدارى مى كنم اگر مقدارى بابت حق الزحمه حساب كنم و از آنها مطالبه كنم جايز است؟
بسمه تعالى: اگر به صاحبان پول تذكر بدهيد و بپذيرند اشكالى ندارد . والله العالم
حق ريشه
سؤال 1040 . قسمتى از املاك موروثى اينجانب كه به صورت باغ بوده دراختيار دو نفر كشاورز قرار گرفته و نيمى از درآمد متعلق به كشاورز و نيم ديگر متعلق به مالك تقسيم مى گردد اكنون يكى از كشاورزان فوت نموده وارث وى تقاضاى حق ريشه نموده است آيا چنين حقى را دارند؟
بسمه تعالى: هرگاه حق ريشه در فرض ياد شده در آن روستا و محل عرفيت داشته و معمولاً كشاورزان چنين حقى را از مالكان مطالبه مى كردند طبعاً موقع قرارداد اين مسأله دخيل در قرارداد بوده، احتياطاً بپردازيد، حد و حدود حق ريشه تابع عرف محل است . والله العالم
صفحه 324
استخدام از طريق آشنايان
سؤال 1041 . اگر از طريق آشنايى، شغلى مرتبط با رشته تخصصى برايم فراهم شود در صورتى كه اگر آن آشنا نباشد امكان استخدام وجود نداشته باشد آيا استخدام و حقوقى كه دريافت مى كنم حلال است؟
بسمه تعالى: اشكالى ندارد . والله العالم
حق الزحمه قارى قرآن
سؤال 1042 . پرداخت حق الزحمه به قاريان قرآن جايز است؟
بسمه تعالى: اجرت براى آموزش مقدار واجب از قرائت چون قرائت سوره حمد اشكال دارد ولى براى بيشتر از آن مانعى ندارد و همچنين پرداخت اجرت براى قرائت در مجالس يا ختم قرآن و اهداء ثواب آن به كسى اشكال ندارد . والله العالم
آزار و اذيت به هنگام كار
سؤال 1043 . اگر هنگام ساخت ساختمان همسايه اذيت شود وظيفه معمار چيست؟
بسمه تعالى: آزار بيش از حد معمول حرام است . والله العالم
اجازه استفاده از وسائل دولتى
سؤال 1044 . اگر رئيس سازمان براى استفاده از وسائل دولتى مانند تلفن و دستگاه كپى و . . . در امور شخصى اجازه دهد آيا اجازه او مجوّز شرعى مى باشد؟
يسمه تعالى: استفاده از تلفن هاى دولتى و همچنين دستگاه هاى كپى و نظاير آن كه متعلق به دولت است براى امور شخصى جايز نيست و همچنين در مواقع كار ادارى نبايد كار شخصى انجام دهد مگر كارى كه جزئى و قابل مسامحه باشد و رياست سازمان تنها در
صفحه 325
چارچوب قانون مى تواند اجازه بدهد و فراتر از آن حق ندارد . والله العالم
حرفه دلالى
سؤال 1045 . آيا حرفه دلالى كار محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: حرفه دلالى كمك به امر توزيع است طبعاً اشكالى ندارد . والله العالم
تقلب در امتحان و مشغول به كار شدن
سؤال 1046 . با دادن رشوه و تقلّب در برخى از ترمهاى دانشگاه قبول شدم حالا پشيمان هستم آيا حقوقى كه از بابت اين مدرك دريافت مى كنم حلال است؟
بسمه تعالى: اگر مهارت آن كار را مانند صاحبان مدرك واقعى داريد حقوقى كه مى گيريد حلال است مگر اين كه اطمينان داشته باشيد براى صاحب كار، داشتن مدركى كه از راه متعارف و بدون تقلب به دست آمده ملاك است در اين صورت استفاده از مدرك ياد شده براى اخذ حقوق جائز نيست . والله العالم
اجرت تعمير و فروش در هنگام تعمير
سؤال 1047 . ماشينى را براى تعمير به كارگاهى فرستاده باشد چنانچه ماشين در هنگام تعمير فروخته شود اجرت تعمير كار بر عهده چه كسى است؟
بسمه تعالى: اجرت تعمير بر عهده كسى است كه با تعمير كار قرارداد بسته است . والله العالم
صفحه 326
پياده شدن مسافر قبل از مقصد
سؤال 1048 . شخصى كسى ر اجير كرده است كه او را با ماشين به مقصد خاصى برساند اگر مسافر بين راه از رفتن پشيمان شود آيا واجب است كه تمام كرايه را بپردازد؟
بسمه تعالى: بايد كل كرايه را بپردازد . والله العالم
مضاربه
تعيين سود در عقد مضاربه
سؤال 1049 . اگر عقد مضاربه به اين شكل باشد كه بگويد هر ماه سه درصد سود مى دهم و قرار داد يك ساله مى باشد و اگر بخواهيد معامله را به هم بزنيد دو ماه زودتر اطلاع دهيد و در اين دو ماه سود به شما تعلق مى گيرد آيا معامله صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه طرف، با شما عقد مضاربه مى بندد دراين صورت شما طبق قرارداد بايد خواهان سود باشيد و نبايد پايه سود از اول مشخص كند مگر اينكه بداند حتماً تجارت اين سود را به دنبال دارد و اما اينكه دو ماه آخر را سود مى دهد در صورتى صحيح است كه فسخ مضاربه پس از دو ماه باشد در غير اين صورت اين شرط فاسد است . والله العالم
عدم تعيين مدت در عقد مضاربه
سؤال 1050 . در توضيح المسائل فرموده ايد «عقد مضاربه بدون تعيين مدت صحيح نيست» اگر كسى مسأله را نمى دانست و سودى بدون تعيين مدت عقد دريافت كرد اكنون وظيفه اش چيست؟
صفحه 327
بسمه تعالى: در صورت عدم تعيين وقت با هم مصالحه كنند . والله العالم
پرداخت بدهكارى از پول ربوى
سؤال 1051 . اينجانب مبلغى را از شخصى طلبكارم موعد پرداخت رسيد بدهكار از وجهى كه به عنوان رباى محض از شخصى دريافت كرده بود طلب اينجانب را ادا نمود آيا تصرف در آن پول براى بنده شرعاً جايز است؟
بسمه تعالى:هرگاه عين وجه ربوى باشد تصرف در آن جايز نيست.والله العالم
صفحه 328
مسائل مربوط به بانك
كار و اشتغال در بانك
سؤال 1052 . كار كردن در بانك هايى كه ربا مى گيرند جايز است يا خير؟ با توجه به اينكه به جهت امرار معاش مجبور است در آنجا كار كند؟
بسمه تعالى: اگر كار او مربوط به گرفتن ربا و تنظيم امور مربوط به آن نباشد اشكالى ندارد . والله العالم
ضمانت ضامن به مجرد انعقاد قرارداد
سؤال 1053 . آيا مجرد انعقاد قرارداد بين بانك و گيرنده وام براى ضمانت شخص ثالث كافى است؟
بسمه تعالى: پس از عقد قرارداد ضمانت شخص ثالث اشكالى ندارد . والله العالم
هدايا به صندوق قرض الحسنه
سؤال 1054 . اگر كسانى كه در صندوق هاى قرض الحسنه حساب دارند مبلغى را به عنوان هزينه صندوق هديه كنند در صورت انحلال صندوق آن مبالغ به چه صورت مصرف شود؟
بسمه تعالى: در مورد هداياى پرداختى موقع انحلال بايد طبق اساسنامه عمل شود لابد در اساسنامه اين مسائل، پيش بينى شده است و در غير اين صورت به صندوقهاى قرض الحسنه مشابه پرداخت كنند . والله العالم
صفحه 329
وكيل كردن وام گيرنده در خريد و گرفتن سود
سؤال 1055 . اگر بانك به اين صورت وام دهد كه مبلغى به مدت معين در بانك سپرده گذارى شود سپس مبلغى به مقدار چند برابر موجودى به شما مى دهد و شما را وكيل مى كند كه از طرف بانك سكه يا خودرو و . . . خريده و سپس آن جنس را بانك به صورت اقساط با سود 14 درصد به شما مى فروشد البته مبلغ سپرده گذارى تا آخرين قسط به عنوان وثيقه وام نزد بانك مسدود است آيا گرفتن اين تسهيلات جايز است؟
بسمه تعالى: اين نوع معاملات از جهاتى اشكال دارد: 1ـ نوعى حيله شرعى است براى رباخوارى همه حيله هاى شرعى كه يك نوع ظاهرسازى است براى گرفتن سود، از نظر ما جائز نيست .2ـ فردى كه قبلاً مبلغى را به حساب بانك به عنوان سپرده مى پردازد مشروط بر اين كه در آينده وكالت معامله را به او بدهند و قرض مشروط به اين كه نفعى به قرض دهنده برسد صحيح نيست . 3ـ حبس مال طرف تا پرداخت آخرين قسط، مجوز شرعى ندارد و اگر رهن است نبايد در آن تصرف كرد، در حالى كه بانك در آن پول تصرف مى كند . والله العالم
معرفى 10 نفر صورى براى دريافت وام
سؤال 1056 . صندوق مهر به 10 نفر مبلغى وام جهت انبوه سازى پرداخت مى كند آيا جايز است 10 نفر صورى را معرفى نمود و با دريافت وام ساختمان ساخت تا پس از ساختن، خريداران از تسهيلات وام بهره مند شوند؟
بسمه تعالى: چون خلاف واقع است جايز نيست . والله العالم
صفحه 330
گرفتن مبلغى به جهت ضامن شدن
سؤال 1057 . اگر شخص ضامن شود كه ديگرى وام دريافت كند آيا مى تواند در مقابل ضمانت مبلغى دريافت كند ؟
بسمه تعالى: اشكالى ندارد . والله العالم
ضمانت بر اصل پول و سود
سؤال 1058 . اگر براى فردى كه بدهكار است ضامن شوم ولى بدهكار نتواند بدهى خود را پرداخت كند آيا طلبكار مى تواند علاوه بر بدهى، سود و يا جريمه تأخير را نيز از من مطالبه كند؟
بسمه تعالى: ضمانت بر اصل پول صحيح است و ضمانت بر سود از نظر شرع حرام است بنابراين ضامن بايد فقط اصل پول را بدهد . والله العالم
رهن و عدم پرداخت اقساط وام
سؤال 1059 . اگر شخصى وامى دريافت كند و وام دهنده را در فروش ملك رهن وكيل كند چنانچه نتواند اقساط را بپردازد آيا وكيل مى تواند رهن را به فروش برساند؟
بسمه تعالى: معمولاً وكالت در رهن مفهومش اين است كه اگر طرف از پرداخت دين خوددارى كرد طلبكار بتواند دين خودش را از آن استيفا كند بنابراين لازم است كه اين فرد موقع سررسيد دين به طرف اخطار كند و در صورت امتناع مى تواند رهن را بفروشد . والله العالم
اوراق اجاره به شرط تمليك
سؤال 1060 . بانك و يا شركتى مبالغى را با تقسيم اوراق از افراد مى گيرد به شرط
صفحه 331
اينكه وكيل باشد با آن مبالغ، چيزهاى قابل اجاره بسازد و يا خريدارى كند و آن را به افراد ديگر به صورت طولانى مدت اجاره دهد (اجاره به شرط تمليك) كه پس از پايان مدت اجاره، آن خانه ها ملك مستأجر شود و بانك سود حاصله را بين صاحبان اوراق تقسيم و خود بانك نيز درصدى به عنوان حق الوكاله بردارد آيا اين نوع معامله صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه دريافت كننده اوراق اجاره، شركت را وكيل كند كه با سهم او اجناس را بخرد و اجاره دهد و بهاء اجاره بين دو نفر به نسبت تقسيم شود اشكال ندارد و اين در صورتى است كه شركت جنسى را بخرد و اجاره دهد نه اينكه صورت سازى باشد . والله العالم
گذشت سال بر وديعه وام
سؤال 1061 . مبلغى در صندوق قرض الحسنه خانوادگى گذارده ام تا بر اساس قرعه كشى طبق شرايط وام دريافت كنم آيا پس از يك سال بر آن مبلغ خمس تعلق مى گيرد؟
بسمه تعالى: بايد خمس وديعه اى كه يك سال از آن گذشته است بپردازد . والله العالم
ضمانت ناظر خلاف كار
سؤال 1062 . اگر ناظر ايجاد ساختمان يا طرح صنعتى گزارش خلاف واقع به بانك ارائه دهد و طبق گزارش وى، بانك اقدام به پرداخت وام نمايد آيا ناظر مسئول بازپرداخت اصل مبلغ وام مى باشد؟
بسمه تعالى: ناظر فقط مرتكب گناه شده و خلاف واقع گزارش داده است، مسئول كسى است كه مبلغ را دريافت كرده است . والله العالم
صفحه 332
سپرده كوتاه مدت و بلند مدت
سؤال 1063 . سپرده هاى كوتاه مدت ويا بلند مدت در بانكهاى دولتى يا شخصى چطور است؟ آيا بين اين دو سپرده به لحاظ ربوى فرق وجود دارد؟
بسمه تعالى: سپرده هاى بانكى اگر براساس عقود شرعى باشد ، سود آن حلال است و در غير اين صورت رباست.والله العالم
تعلّق وام پس از چند ماه از افتتاح حساب
سؤال 1064 . در صندوق هاى قرض الحسنه قبلاً شرط مى كنند كه بايد مقدارى در صندوق حساب داشته باشيد و بعد از گذشتن چند ماه به شما وام بدهيم، حكمش چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه صندوق به صورت كلى اعلام كند ، با كسانى معامله مى كند كه قبلا مبلغى در حسابشان باشد در اين صورت اشكال ندارد ولى اگر بگويد دادن وام مشروط به اين شرط است ربا مى شود. والله العالم
حفاظت از اسكناس به عنوان امين
سؤال 1065 . اينجانب مسئوليتى به عهده دارم كه اصولاً ارباب رجوع مقادير معينى از اسكناس خود را صرفاً به عنوان صيانت و حفاظت در اين محل مى سپارند و در جهت نحوه نگهدارى آن، حقير را وكالت تام مى دهند. در اين صورت آيا مى توانم آن سپرده ها را به يكى از بانكهاى دولتى منتقل نمايم؟ و نيز اگر بانك در ازاء اين عمل بدون شرط قبلى به اينجانب سودى را حواله كند شرعاً به دريافت آن مجاز مى باشم يا نه؟
بسمه تعالى: جايز نيست.والله العالم
صفحه 333
حقوق كارمند بانك و مسائل ربوى
سؤال 1066 . شخصى بعنوان كارمند در بانك استخدام مى شود پولى كه در برابر كار او به وى مى دهند آيا حلال است؟
بسمه تعالى: هرگاه كار او در امور ربوى نباشد اشكال ندارد.والله العالم
كسر كارمزد از وام
سؤال 1067 . هنگام گرفتن وام از صندوقهاى قرض الحسنه پولى را بعنوان كارمزد و يا پول كاغد و... طلب مى كنند و در نتيجه هنگام دادن وام از خود وام كسر مى كنند از نظر شرعى چه حكمى دارد ؟
بسمه تعالى: اگر واقعاً كارمزد در حد كارمزد باشد گيرنده وام بدهكار مى شود آن موقع طرف بانك را وكيل كند كه از آن مبلغ كم كند .والله العالم
جوايز بانك
سؤال 1068 . سپرده گذارى در بانكهاى شخصى و يا دولتى صرفاً جهت رسيدن به جوايز كه به قيد قرعه اعطا مى شود چگونه است؟
بسمه تعالى: اگر شرطى در كار نباشد اشكال ندارد.والله العالم
گرفتن سود بانكى بدون قرارداد
سؤال 1069 . پيرمرد و يا پيرزنى كه متوجه ضوابط بانكى نبوده مى پرسد: مقدارى پول در بخش مثلاً سپرده كوتاه و يا دراز مدت گذارده ام و مدتى است كه بانك وجهى به ما به عنوان سود و بهره اعطا مى كند اكنون نسبت به مقاديرى كه اخذ كرده ام چه وظيفه اى دارم ؟حال با توجه به فقر واستضعاف ايشان نظر مباركتان چيست؟
بسمه تعالى: اگر سپرده گذارى و پرداخت سود بر اساس يكى از
صفحه 334
عقود شرعى مثل مضاربه يا مشاركت باشد اشكال ندارد، در غير اين صورت جايز نيست.والله العالم
مالكيت دولت
سؤال 1070 . آيا تصرّف در وامهاى بانكها اجازه حاكم شرط است؟چه دولتى و چه شخصى؟
بسمه تعالى: مرجعى كه دولت را مالك مى دانند مقلدين او نيازى به اجازه حاكم شرع ندارند.والله العالم
راه حل در حلّيت پول بانك ها
سؤال 1071 . آنچه براى همه ارباب رجوع مهّم و مورد ابتلاء مى باشد پيدا كردن راه حلّى است در جهت حليّت پول بانك است وظيفه چيست؟
بسمه تعالى:راه حل، همان مضاربه يا شركت است بايد بانكها اسلامى باشند و در فكر عقود شرعى باشند نه افزايش درآمد.والله العالم
يقين به پرداخت قرض و انكار قرض دهنده
سؤال 1072 . مبلغى را به عنوان قرض دريافت نمودم و يقين دارم كه قرض را پرداخته ام ولى شخص قرض دهنده منكر است وظيفه ام چيست؟
بسمه تعالى: علم شما براى خود شما حجت است ولى تا دليلى بر پرداخت نداشته باشيد طرف حق مطالبه دارد . والله العالم
پرداخت سود بدون قرارداد
سؤال 1073 . مبلغى را به فردى دادم وى ماهيانه بدون هيچ قراردادى مبلغى معين سود پرداخت مى كرد آيا گرفتن اين مبلغ جايز است؟
صفحه 335
بسمه تعالى: هرگاه دهنده قرض با وام گيرنده قراردادى راجع به پرداخت سود نكرده باشد و آن طرف به عنوان تكريم هر ماه اين مبلغ را پرداخته است و اگر نمى پرداخت مورد اعتراض قرار نمى گرفت، اخذ چنين مبلغى اشكال ندارد . والله العالم
امتناع از پرداخت وام و تورّم
سؤال 1074 . در صورتى كه مديون از پرداخت قرض امتناع نمايد و طبق رأى دادگاه محكوم به پرداخت قرض به صورت اقساط (به جهت معسر بودن) شود آيا علاوه بر پرداخت اقساطى بدهى مكلف به پرداخت خسارت تأخير در اداء دين مى باشد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال غير از پرداخت اصل قرض، مكلف به پرداخت چيزى ديگر نيست . والله العالم
تبديل مال پرداخت شده
سؤال 1075 . اگر حاكم شرع بدهى شخص غايب را از مال بدهكار بپردازد آيا بدهكار مى تواند آن مال مشخص را مطالبه نمايد و مال ديگرى به بدهكار بدهد ؟
بسمه تعالى: هرگاه غائب واقعاً بدهكار بوده و حاكم مالى را از محكوم به طرف داده، طرف مالك مى شود و نقض حكم قاضى جايز نيست مگر اين كه با هم توافق كنند . والله العالم
مطالبه ضامن بيش از آنچه پرداخته است
سؤال 1076 . با توجه به آنكه ضامن تنها مقدارى كه به طلبكار پرداخته مى تواند به بدهكار (مضمون عنه) مراجعه كند اگر ضامن و بدهكار شرط كنند اگر ضامن با طلبكار دين را به اقل و كمتر صلح نمود بدهكار به مقدار واقعى، دين را به ضامن بپردازد كه طبعاً از آنچه توافق شده افزون تر است آيا چنين شرطى صحيح است؟
صفحه 336
بسمه تعالى: در روايت آمده است ليس له الا الذى صالح عليه، بنابراين هرگاه شرط كند كه افزون بر آنچه پرداخت شده دريافت كند خلاف حكم شرع است قطعاً چنين شرطى نافذ نخواهد بود . والله العالم
صفحه 337
احكام ربا
ربا به صورت جعاله
سؤال 1077 . اگر كسى بگويد هر كسى به من قرض دهد، مقدارى اضافه به او مى دهم آيا كار او جايز است؟
بسمه تعالى: ظاهر سؤال اين است كه نوعى ربا به صورت جعاله است كه حرام مى باشد . والله العالم
پرداخت وام به شرط خريد گرانتر
سؤال 1078 . شركت تعاونى اجناسى را مى فروشد افراد غيرمتمكن رجوع به خريد مى كنند ولى قدرت بر خريد ندارد . تعاونى مى گويد ما در بانك پول داريم شما را معرفى مى كنيم از آن بانك وام بدون بهره بگيريد ولى در مقابل اجناسى كه از ما مى خريد گرانتر از قيمت معمولى بايد خريدارى نماييد؟
بسمه تعالى: چون پرداخت مشروط به خريد به بيشتر از قيمت معمولى است طبعاً چنين شرطى مستلزم رباست . والله العالم
درخواست اضافى به صورت خواندن يك سوره
سؤال 1079 . اگر قرض دهنده بگويد علاوه بر اداى قرض يك سوره از قرآن نيز براى من بخوان آيا حكم ربا را دارد؟
بسمه تعالى: حكم ربا را دارد . والله العالم
پرداخت شهريه دانشگاه از پول ربا
سؤال 1080 . شهريه يك مؤسسه هنرى را با پول ربا پرداخته و مدرك دريافت كرده و مشغول به كار شده ام اكنون وظيفه ام چيست؟
صفحه 338
بسمه تعالى: بايد پول ربا را به صاحبش برگرداند و مابقى اشكال ندارد . والله العالم
گرفتن قرض ربوى در حال اضطرار
سؤال 1081 . چكى داده ام و اكنون توان پرداخت آن را ندارم و كسى هم حاضر نيست اين مبلغ را به من قرض بدهد و آبرويم درخطر است آيا گرفتن قرض ربوى در حالى كه مضطر شده ام جايز است؟
بسمه تعالى: در درجه نخست بايد به طرف اعلام كنيد تا مهلت دهد و اگر حاضر به امهال نيست و همه راه ها به روى شما بسته است به اندازه رفع اضطرار اشكالى ندارد . والله العالم
هزينه پاس كردن چك بدهكار
سؤال 1082 . طلبكار براى پاس كردن چك بدهكار، مخارجى را همچون هزينه دادگاه و غيره را متحمل شده است آيا مى تواند اين مخارج را از بدهكار بگيرد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال فقط مى تواند بدهى خود را از او بگيرد . والله العالم
اباحه پول به شرط عوض
سؤال 1083 . اگر پول را به عنوان هبه معوضه يا وديعه همراه اباحه تصرف در مقابل اخذ مبلغ بيشتر پول در بانك بگذارم آيا گرفتن مبلغ اضافى حلال است؟
بسمه تعالى: اين دو صورت در واقع رباخوارى است هرچند صورت ظاهرى آن هبه معوضه يا اجازه تصرف در وديعه به شرط پرداخت مبلغ اضافى است و اين موارد با مقاصد شريعت سازگار نيست . والله العالم
صفحه 339
گرفتن وام به نيّت بخشيدن مبلغ اضافى به بانك
سؤال 1084 . آيا گرفتن وام به قصد بخشيدن مبلغ اضافه و سود به بانك جايز است؟
بسمه تعالى: چون از طرف بانك سود شرط مى شود قصد شما مؤثر نيست . والله العالم
صفحه 340
بيمه
بيمه عمر
سؤال 1085 . در بيمه عمر كه مبلغ قطعى آن مشخص نيست بلكه تابع شرايط اقتصادى كشور در زمان پايان قرارداد است آيا اين نوع در بيمه صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه حد و حدود در بيمه عمر روشن نباشد يعنى مبلغى كه در دوران بازنشستگى به خود وى يا پس از وفات به ورثه داده مى شود مشخص نباشد معامله صحيح نيست و به عبارت ديگر معامله غررى و مجهول است . والله العالم
ارائه آمار و ارقام بيشتر در بيمه كشاورزى
سؤال 1086 . دولت طرحى را به نام بيمه كشاورزى براى جبران خسارت اجرا كرده است اگركشاروز مساحت زمين وآمار وارقام بيشترى را ارائه تا خسارت بيشترى دريافت كند چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: هر نوع اظهار نامه اى كه بر خلاف واقع باشد شرعاً حرام است طبعاً غرامت اضافى كه مى گيرد چون اساس صحيحى ندارد حرام خواهد بود . والله العالم
دريافت يكسان و پرداخت متفاوت
سؤال 1087 . اگر حق بيمه ماهيانه ده درصد از درآمد تعيين شود در حالى كه درآمد اشخاص متفاوت است ولى خدمات بيمه و حق بازنشستگى به همه اعضاء يكسان و مساوى است آيا اين نوع پرداخت و دريافت از لحاظ شرعى جايز است؟
صفحه 341
بسمه تعالى: هرگاه پرداخت و دريافت از روى رضايت و بر اساس قرارداد باشد اختلاف در پرداخت و يكسان بودن نتيجه ضرر ندارد . والله العالم
استفاده از حق بيمه ديگرى
سؤال 1088 . من سرپرست خانواده اى هستم كه حق بيمه همه را مى پردازم، آيا مى توانم از دفترچه يكى از بچه هايم براى ديگرى استفاده كنم و اگر اين كار را انجام داده ام ضامن مى باشم يا خير؟
بسمه تعالى: هر كسى بايد از دفترچه خويش استفاده كند و نمى تواند آن را در اختيار غير قرار دهد و در صورت تخلف ضامن است . والله العالم
اخذ خسارت از بيمه و ترميم خسارت به مبلغ كمتر از آنچه گرفته
سؤال 1089 . افسر متخصص در سانحه تصادف هزينه خسارت را مبلغ پنجاه هزار تومان برآورد كرد كه از بيمه و يا طرف مقابل اخذ گرديد اكنون اگر ترميم خسارت وارده بملبغ كمتر از آن تمام شود تكليف بقيّه مبلغ چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه در قرارداد بيمه نظر افسر ملاك قرار داده شده است پس دادن بقيه لازم نيست. والله العالم
رجوع بيمه گر به وارد كننده خسارت
سؤال 1090 . اگر به بيمه گذار خسارتى وارد شود بيمه گر( شركت بيمه) بر طبق ماده 3 پس از پرداخت خسارت به بيمه گذار، عليه مسئول حادثه اقامه دعوا مى نمايد آيا چنين حقى براى بيمه گر مشروع است؟
بسمه تعالى: موقع عقد بيمه، بيمه گر با طرف عقد مى بندد كه وى
صفحه 342
هر ماه مبلغى به اداره بيمه بپردازد ولى شرط مى كند كه اگر خسارتى به ماشين يا خانه شما وارد شد خسارت را به شما بپردازد و از طرف شما وكيل باشد كه آن مبلغ را از وارد كننده خسارت بگيرد و تملّك كند در اين صورت اشكال ندارد و اگر در عقد ذكر نكنند ولى در قانون بيمه باشد و طرف را تفهيم كنند و بپذيرد كافى است . والله العالم
صفحه 343
هبه
عدم پرداخت عوض در هبه معوضه
سؤال 1091 . اگر در هبه معوضه مقدارى از عوض پرداخت نشده باشد آيا واهب مى تواند هبه را فسخ كند؟
بسمه تعالى: در فرض مزبور حق فسخ دارد . والله العالم
ارحام
سؤال 1092 . در ماده 803 قانون مدنى فقط والدين و اولاد را جزء ارحام دانسته است آيا ساير ارحام مانند خواهر، عمه، خاله جزء ارحام هستند؟
بسمه تعالى: موارد سؤال همگى جزء ارحام مى باشند . والله العالم
اختلاف بين هبه و غير آن
سؤال 1093 . شوهر تمام اموال خود را به نام خانم مى نمايد ولى پس از طلاق ادعا مى كند كه در واقع به او هبه نكرده بلكه به نحو صورى به نام او كرده است آيا ادعاى شوهر پذيرفته مى شود و آيا مى تواند از هبه خود بازگردد؟
بسمه تعالى: ظاهر سؤال اين است كه شوهر اموال خود را به خانم هبه كرده است در صورتى كه عين اموال باقى باشد مى تواند از هبه خود برگردد در غير اين صورت حق درخواست چيزى ندارد مگر اين كه دو شاهد عادل اقامه كند كه به نام كردن جدى نبوده بلكه ظاهرسازى براى امور ادارى خاص بوده است . والله العالم
سلب حق رجوع در هبه
سؤال 1094 . آيا واهب مى تواند حق رجوع را از خود سلب و اسقاط كند؟
صفحه 344
بسمه تعالى: مى تواند حق خود را در ضمن عقد لازم خارج ساقط كند . والله العالم
وضعيت مالكيت با سند عادى
سؤال 1095 . پدرم ملك خود را به اينجانب هبه كرد و سپس فوت كرد هم اكنون داراى سند عادى مى باشم وضعيت مالكيت اينجانب چگونه است؟
بسمه تعالى: هرگاه پس از هبه به قبض شما داده باشد هبه محقق شده است و آن ملك از آن شما مى باشد البته براى اثبات اين موضوع در صورت اختلاف ميان ورثه بايد دليل داشته باشيد . والله العالم
هديه به كارشناس جهت تسريع در كار
سؤال 1096 . اگر كسى براى فروش احتياج به تأييديه از كارشناسان مى باشد اگر براى تسريع در كارها مبلغى را به آنان هديه بدهم جايز است؟
بسمه تعالى: اگر پس از كارشناسى هديه بدهد اشكال ندارد اما قبل از انجام كار و يا در اثناء آن دادن هديه به مأمور دولت يا قوه قضائيه اشكال دارد . والله العالم
مصرف هبه در غير مورد مصرف اهدائى
سؤال 1097 . مبلغى توسط عده اى خيّر به فردى جهت تهيه دارو براى نيازمندان، و درمان آنها پرداخت مى شود ولى وى آن مبالغ را در امور خيريه ديگر مصرف مى كند آيا كار او جايز است؟
بسمه تعالى: ظاهر قضيه اين است كه آنها به وى وكالت دادند كه مبلغ يادشده را در آن مورد مصرف كند بنابر اين مصرف آن در جاى
صفحه 345
ديگر خارج از دائره اذن صاحبان مال است و اشكال دارد البته اگر افراد خيّر از اين تخلف آگاه شدند و اعتراض نكردند شايد نشانه رضايت آنها باشد . والله العالم
تبديل بُن به پول
سؤال 1098 . از طرف محل كارم بُن خريد كالا داده اند اگر بُن را به متصدى صندوق فروشگاه داده و با كسر مبلغى از بُن، پول نقد بدهد آيا اين تبديل جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه مقيّد به خريد است بايد در اين مورد مصرف شود و اگر مقصود كمك كردن به صاحب بُن است مى تواد به هر نحوى كه مصلحت است از آن استفاده كند . والله العالم
دادن وسيله خود به جاى خريد هديه
سؤال 1099 . پولى از طرف دوستانم جهت خريد هديه اى براى اهداء به شخص ثالث جمع شده، آيا مى توانم اين مبلغ پول را بردارم و در عوض يكى از وسائل منزلم را هديه بدهم؟
بسمه تعالى: ظاهر اين است كه هديه از بيرون تهيه شود نه اينكه خود شخص جنس خود را براى آنان بفروشد مگر اينكه به آنها بگويد . والله العالم
رجوع پدر پس از هبه به صغير
سؤال 1100 . اگر پدرى ملكى را به فرزند صغيرش هبه نمايد آيا پدر مى تواند از هبه رجوع كند؟
بسمه تعالى: قبض ولىّ در مورد هبه به حكم قبض خود موهوب له يعنى فرزند است و چون قبض تحقق يافته است و از طرفى هبه به
صفحه 346
رحم است نمى تواند رجوع كند . والله العالم
مردن هبه كننده(پدر) بدون اعلام به هبه شده
سؤال 1101 . اگر پدر (واهب) بدون اعلام قضيّه به (متهّب)بميرد تكليف ملك موهوب چيست؟
بسمه تعالى: اگر موهوب له (كسى كه براى او هبه شده است) كودك باشد و پدر از طرف او قبض كرده باشد هبه صحيح است ولى اگر موهوب له بالغ باشد و قبل از قبض بميرد، هبه محقق نمى شود.والله العالم
هبه مسلوب المنفعة
سؤال 1102 . شخصى زمينى را هبه مى كند و مى گويد تا زنده هستم اختيار آن را داشته باشم آيا هبه نافذ است؟
بسمه تعالى: اگر مورد هبه را به قبض طرف بدهد هرچند به صورت مسلوب المنفعة باشد اشكالى ندارد . والله العالم
هبه منزل به شرط سكونت واهب
سؤال 1103 . پدرم منزلش را به من هبه نمود مشروط بر اينكه مادامى كه زنده است در تصرف خودش باشد و نيز پذيرفت كه من در يكى از اتاقهاى آن سكونت كنم آيا پس از فوت وى خانه با منافعش متعلق به من مى باشد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال پدر در حال حيات خانه را بدون
منافع به شما منتقل نموده است و شما پذيرفته ايد و در آنجا ساكن شده ايد پس از درگذشت وى خانه با منافعش متعلق به شما است . والله العالم
منافع به شما منتقل نموده است و شما پذيرفته ايد و در آنجا ساكن شده ايد پس از درگذشت وى خانه با منافعش متعلق به شما است . والله العالم
صفحه 347
فروش هبه توسط هبه دهنده
سؤال 1104 . برادرم دو دانگ از زمينى را به من بخشيد و به نام كرد ولى پس از مدتى زمين را فروخت ولى به من پول كمتر از سهمى كه بخشيده است پرداخت كرد آيا كار وى صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر فروش به رضايت شما بوده، بايد سهم شمارا كاملاً بپردازد و در غير اين صورت معامله وى نسبت به سهم شما نافذ نيست . والله العالم
هبه قبل از فوت
سؤال 1105 . پدرم قبل از فوت، اموال بسيارى را به يكى از فرزندان هبه نمود و در برگه اى نوشته كه هبه را قبض دادم آيا هبه او صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هرگاه اين هبه در حال صحت و سلامت بوده صحيح است و قبض هم محقق شده است و اگر در حال بيمارى بوده است كه با آن بيمارى از دنيا رفته، به اندازه ثلث مال او نافذ مى شود و افزون بر ثلث وابسته به اجازه ديگر ورثه است . والله العالم
استفاده از ميوه درختان كنار خيابان
سؤال 1106 . آيا از ميوه هاى درختانى كه در پياده رو و خيابان كاشته شده مى توان استفاده كرد؟
بسمه تعالى: در صورتى كه مالك حقيقى يا حقوقى(مانند شهردارى) نداشته باشد استفاده از آن اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 348
امانت «وديعه»
نگهدارى مال كسى كه امانت را پس نمى دهد
سؤال 1107 . شخصى مقدارى نرم افزار به صورت امانت گرفته است و اكنون از پس دادن آنها امتناع مى كند آيا مى توانم چيزى را از او نزد خود نگهدارم تا آنكه آنها را برگرداند؟
بسمه تعالى: با اجازه حاكم شرع مى توانيد حفظ كنيد تا امانت خود را پس بگيريد . والله العالم
اخذ اجرت براى حفظ وديعه
سؤال 1108 . آيا مى توان براى حفظ وديعه اجرتى را مطالبه كرد؟
بسمه تعالى: اخذ اجرت براى حفظ وديعه در صورت اشتراط اشكال ندارد . والله العالم
فروش امانت بدون اذن
سؤال 1109 . تعدادى سكه نقره و فرش نزد شخص امينى به امانت گذاشتم وى بدون اذن من آن اموال را به قيمت كم فروخته است اكنون وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: معامله فضولى است و نياز به اجازه صاحب مال دارد و اگر اجازه نداد بايد عين و يا مثل و يا قيمت روز آن را پرداخت كند . والله العالم
پايان مدت امانت
سؤال 1110 . اينجانب دستگاههاى فنى و مهندسى خود را براى مدت معينى در يكى از انبارها با موافقت مسئول به امانت گذاردم، مسئول انبار پس از پايان مدت،
صفحه 349
تمامى دستگاهها را از انبار تخليه كرده است و به علت قرار گرفتن در زير باران و برف تبديل به آهن پاره شده است آيا مسئول انبار ضامن است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هر گاه به صاحب مال اخطار كرده و مهلت به پايان رسيده است ولى وى به قول خود عمل نكرده طبعاً ضامن نخواهد بود . والله العالم
تصرف در امانت به نفع امانت گذار
سؤال 1111 . ماشينى را به امانت در منزل ديگرى گذاشته بوديم، صاحب منزل بدون اجازه، ماشين را رنگ كرده و قصد تبرّع و مجانى بودن را نداشته است آيا مستحق اجرت مى گردد؟
بسمه تعالى: هرگاه بدون اذن مالك ،ماشين را نقاشى كرده باشد صاحب ماشين ملزم به پرداخت نيست هرچند قيمت ماشين بالا برود ولى اخلاق را فراموش نفرماييد . والله العالم
تصرف امين در كالا
سؤال 1112 . اگر امين در كالايى كه نزد او گذاشته تصرفى كند كه قيمت آن بالا برود و امانت گذار عمل او را امضاء كند و هزينه اش را بپردازد سپس عدول كند آيا حق بازگشت دارد؟
بسمه تعالى: پس از قبول حق بازگشت ندارد . والله العالم
صفحه 350
احكام عاريه (استفاده از مال ديگرى مجاناً)
اختلاف در عاريه يا ملك
سؤال 1113 . شخصى مقدارى طلا و جواهر خريدارى نموده است تا در صورت نياز به فروش رساند و به عنوان عاريه در اختيار همسر گذاشته تا از آن استفاده كند ولى زن پس از طلاق، ادعاى ملكيت مى كند حكم مسأله را بفرمائيد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه طلاها را براى آينده تهيه كرده است و استفاده همسر به عنوان عاريه بوده است، قهراً اين طلاها از آن شوهر است البته در صورتى كه زن مدعى مالكيت باشد بايد مرافعه شرعيه انجام شود تا حقانيت يك طرف ثابت شود . والله العالم
غصب
ماندن مهمان بدون رضايت صاحبخانه
سؤال 1114 . پدر زن اينجانب به علت بيمارى و احتياج به مراقبت به منزل ما آمده است و پس از بهبودى نسبى و با توجه به اينكه همسرو چند فرزند پسر دارد به منزل خود نمى رود و همسرم مى گويند بايد پدر تا آخر عمر با ما زندگى كند آيا ماندن وى در خانه ما جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه صاحب خانه راضى به ماندن پدرزن نباشد بايد خانه را ترك كند ولى حرمت پدر زن نيز رعايت شود . والله العالم
خريد و فروش هاى بدون اجازه مالك
سؤال 1115 . شخصى ملكى را به صورت فضولى به ديگرى به مبلغ پانزده ميليون فروخته و خريدار نيز ملك را به هفده ميليون به ديگرى فروخته است و سومين نفر
صفحه 351
نيز اين زمين را به چهل ميليون تومان فروخته است اكنون مالك اولى تمام تصرفات را باطل اعلام كرده است خسارات وارده از چه كسى مطالبه مى شود؟
بسمه تعالى: تمام معاملاتى كه انجام شده فضولى بوده است و چون مالك راضى نبوده است همگى فاقد صحت مى باشد، و هر مشترى به فروشنده قبل رجوع مى كند وثمن خود را دريافت مى كند، بنابراين فروشنده اول بايد پانزده ميليون به خريدار بپردازد و خريدار نيز هفده ميليون به خريدار دوم بپردازد و همچنين و غيز از وجه پرداختى حق گرفتن مبلغ ديگرى ندارد . والله العالم
قيمت زمان تصرف يا زمان انتقال در غصب
سؤال 1116 . زمينى در يك اقدام غير شرعى توسط عده اى تصرف شد و سپس ساختمان احداث شد اكنون متصرفين حاضر به پرداخت قيمت آن شده اند آيا متصرفين مى توانند ما را مجبور به پذيرش قيمت زمين در موقع تصرف بنمايند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال بايد قيمت زمان انتقال (قيمت روز) را بپردازند و كسانى كه فعلاً متصرف هستند بايد رضايت مالك را جلب كنند . والله العالم
غصب زمين و اثبات آن پس از ده سال
سؤال 1117 . زمينى سال 79 به غير عمد تصرف شده، سپس به فروش رفت اكنون كه مالك فوت شده است طبق حكم دادگاه غصب شدن ملك محرز شده است وظيفه غاصب چيست؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال بايد زمين به ورثه برگردد و يا با رضايت وارث قيمت روز پرداخت شود . والله العالم
صفحه 352
چيدن گل از باغ ديگرى بدون اجازه
سؤال 1118 . شخصى شاخه اى از گل سرخ و يا نعناع و ... را از باغ ديگرى بدون اجازه او بريده و يا دزديده است كه دسترسى به او و يا ورثه او ندارد، آيا تصرّف در حاصل و فروعات آن كه رشد كرده و اضافه مى شود شرعاً چطور است، آيا قابل استفاده است؟
بسمه تعالى: نماء تابع اصل است اگر صاحب آن را نمى شناسد با اجازه حاكم شرع آن را تملك كند و قيمت آن را به عنوان صدقه از طرف مالك به فقراء بدهد. والله العالم
حليت طلبيدن از صاحب پولى كه غصب شده
سؤال 1119 . اگر شخصى پولى را دزدى كرده ولى بعد از چند سال پشيمان شده و توبه كرده است و از صاحب پول طورى كه او نفهميده ، حليّت طلبيده و او حلال كرده آيا الان بايد دوباره از صاحب پول ها حليّت طلب كند و جريان پول ها را مطرح كند؟
بسمه تعالى:اگر او مورد حليّت و مقدار آن را فهميده و حلال كرده ديگر حليّت طلبى لازم نيست و اگر او بدون آگاهى از خصوصيت مورد ، حليّت خواهى كند به طورى كه اگر مى دانست مورد حليّت پول است حلال نمى كرد بايد دو مرتبه حليّت بطلبد.والله العالم
فروش بدون رضايت صاحبان ملك
سؤال 1120 . برخى از زمينهايى كه شهردارى يا سازمان مسكن در اختيار مردم مى گذارند صاحبان اصلى آنها رضايت ندارند تكليف كسانى كه اين زمينها را در اختيار دارند چيست؟
بسمه تعالى: هر نقطه اى كه مى دانيد متعلق به كسى ديگر است از
صفحه 353
آنجا استفاده نكنيد و در موارد ديگر كه براى شما مشكوك است، استفاده اشكال ندارد . والله العالم
تصرف در زمين مشاع
سؤال 1121 . برخى از افراد در زمين مشاع مراسمى برپا نموده اند در حالى كه برخى از مالكين راضى نيستند آيا تصرف جهت مراسم جايز است؟
بسمه تعالى: بدون رضايت همه مالكان نبايد در زمين مشاع تصرف كرد . والله العالم
ملحق كردن مقدارى از كوچه به مسجد
سؤال 1122 . اگر به جهت تعريض راه، قسمتى از مسجد در خيابان واقع شود و شهردارى اجازه دهد كه قسمتى از كوچه پشت مسجد به مسجد ملحق شود ولى ساكنين آن كوچه مخالفت مى كنند آيا ساكنين آن كوچه حق مخالفت دارند؟
بسمه تعالى: از آنجا كه راه متعلق به عموم مردم است نمى توان آن را جزء مسجد كرد و اگر مصلحت عمومى ايجاب كرد به جاى آن راه ديگرى در اختيار بگذارند . والله العالم
اصلاحات ارضى
سؤال 1123 . زمينهايى در طرح اصلاحات قبل از انقلاب از مالكين اخذ و به كشاورزان واگذار شده اكنون وظيفه كشاورز چيست؟
بسمه تعالى: بايد رضايت مالك جلب شود و تغيير حكومت، در حكم شرعى تأثير ندارد . والله العالم
صفحه 354
بيت المال و حق الناس
جبران كم كارى در اداره
سؤال 1124 . راه جبران مصرف غيرصحيح بيت المال و توبه كم كارى در اداره و يا مصرف بيت المال چيست؟
بسمه تعالى: علاوه بر ندامت، خسارتِ كم كارى و تصرف غير مأذون را جبران كند . والله العالم
از بين بردن حقوق ديگران يا اموال ديگران قبل از بلوغ
سؤال 1125 . شخصى در سنين نوجوانى به مال و يا حقوق ديگر افراد (نعوذ بالله) و يا حقّى از سازمان يا اداره دولتى تعدّى نموده آيا بعد از رسيدن به بلوغ و تكليف جبران آنها شرعا واجبست؟
بسمه تعالى: بايد به قيمت روز مال مردم را پس بدهد و در صورت وجود محذور بدون اينكه به آنها اطلاع دهد به حسابشان بريزد و در حقوق ديگر هم گاهى صرف توبه كافى است. والله العالم
كوتاهى در پرداخت خسارت و وظيفه كنونى
سؤال 1126 . چند سال قبل با ماشينى كه پارك شده بود برخورد كردم ولى صاحب ماشين را به علت كوتاهى و سهل انگارى نيافته و اكنون نمى توانم او را بيابم آيا مى توانم با مقدار خسارت فرشى را به عنوان صدقه از طرف صاحب ماشين خريده و براى جهيزيه عروسى كه فقير است بدهم؟
بسمه تعالى: به مقدار خسارت از طرف صاحب ماشين صدقه نقدى به فقراء بدهيد و اگر عروسى فقير است وجه را در اختيار او بگذاريد تا فرش بخرد . والله العالم
صفحه 355
تصادف به دليل نداشتن مهارت و گواهينامه
سؤال 1127 . اگر شخصى وسيله نقليه خود را به كسى كه گواهينامه ندارد بدهد در حالى كه وى در رانندگى وارد نيست اگر آن شخص تصادف كند و موجب خسارت گردد ضمان به عهده كيست؟
بسمه تعالى: آن كس كه تصادف كرده است ضامن است نه صاحب خودرو، و به اصطلاح مباشر ضامن است نه سبب بعيد . والله العالم
چرا بردن گوسفندان و حكم تلف آنها
سؤال 1128 . گوسفندان را به نوبت به چرا مى بريم اگر فردى كه نوبت او نبوده گوسفندان روستا را به چرا ببرد و گوسفندان به علت خوردن از علف مسموم به كود شيميايى در مزرعه اش تلف شوند آيا ضامن است؟
بسمه تعالى: اگر شخصى كه گوسفندان را به چرا برده، به هيچ وجه از طرف صاحبان گوسفند مجاز نبوده و صاحبان گوسفند پس از اطلاع از اين كه وى بدون نوبت گوسفندان را به چرا برده، راضى به كار او نشدند، وى ضامن گوسفندان مى باشد، و نيز اگر پس از اطلاع راضى شدند ولى وى در حفاظت از گوسفندان اهمال كارى و تفريط كرده باشد نيز ضامن است . والله العالم
غصب پول و گذشت زمان
سؤال 1129 . كسى مى پرسد سى سال قبل مبلغى از جيب شخصى برداشته ام آيا اكنون همان مبلغ را مديونم؟
بسمه تعالى:بايد ارزش اضافى را در نظر بگيرد.والله العالم
صفحه 356
چرا توسط بچه و تلف گوسفند
سؤال 1130 . اگر گله گوسفندان را بچه كوچك به صحرا ببرد و گرگ برخى از گوسفندان را تلف كند، آيا شخصى كه از بچه براى اين كار استفاده كرده ضامن است؟
بسمه تعالى: اگر صاحبان گوسفندان بدانند كه به جاى اين كه مردى را براى اين كار بفرستد بچه را مى فرستد و به اين كار راضى شوند ضمان ساقط مى شود . والله العالم
خسارت زدن بچه
سؤال 1131 . اگر فردى قبل از بلوغ، خسارتهايى به ديگران وارد كند وظيفه ولى طفل چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه ولى در ايجاد خسارت نقشى نداشته باشد اگر طفل مالى دارد ولى از مال وى مى پردازد و الا پس از بلوغ خود بپردازد . والله العالم
معيوب بودن و خسارت
سؤال 1132 . اگر جنس فروخته شده معيوب باشد و فروشنده به عمد يا غير عمد به اطلاع مشترى نرساند و موجب خسارت مالى يا جانى شود آيا بايع ضامن خسارات وارده خواهد بود؟
بسمه تعالى: ميزان در ضمان اين است كه يكى از دو طرف اقوى بوده و عرفاً تلف به او منسوب باشد بنابراين مى توان بين عيب مخفى كه نياز به گفتن به مشترى دارد و عيب غير مخفى كه چنين حالتى ندارد فرق گذاشت كه در صورت اول بايع ضامن است ولى در دوم خريدار ضامن است، در هر صورت، جنايت يادشده عمد
صفحه 357
محسوب نمى شود . والله العالم
حق المارة و خسارت به درخت
سؤال 1133 . اگر شخصى هنگام استفاده از ميوه درختان به عنوان حق الماره، سهواً خسارتى به درخت ها يا ميوه ها وارد كند يا مقدارى از ميوه ها را با خود ببرد در اين صورت وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: اگر خسارتى وارد كند ضامن است و علاوه بر اين نمى تواند همراه خود ببرد . والله العالم
صفحه 358
احكام لقطه يا اموال پيدا شده
مكانهايى براى اعلان اموال پيدا شده
سؤال 1134 . در اماكن عمومى مثل حرمها، مكانى را براى اشياء پيدا شده قرار داده اند آيا مى توان شيئى را كه پيدا كرده ايم به آن محل تحويل دهيم يا اينكه اعلان كردن وظيفه يابنده مى باشد؟
بسمه تعالى: هرگاه افراد براى اشياء گمشده به آنجا مراجعه كنند و متصديان آن مكان افراد آشنا به احكام شرعى مى باشند و اگذارى كار اعلان به آنان اشكال ندارد . والله العالم
مال گم شده و آوردن شاهد
سؤال 1135 . شخصى يك قطعه طلا پيدا كرده، زيد با دادن نشانى، طلا را گرفت سپس فرد ديگرى ادعا كرد كه مال اوست و بر ادعاى خود شهود آورد كدام قول مقدم است؟
بسمه تعالى: هرگاه شاهدها گواهى دهند كه همان قطعه طلاى معين و مشخص مال دومى است، او مقدم است و بايد طلا را از زيد بگيرند و به دومى تحويل دهند و اگر تلف شده، تلف كننده ضامن است . والله العالم
اموال پيدا شده در اماكن عمومى
سؤال 1136 . لقطه اى كه از اماكن عمومى مانند ترمينال و فرودگاه و راه آهن (ايستگاه) و يا از وسائل نقليّه پيدا مى شود و مى توان گفت يكى ناً صاحب آن پيدا
صفحه 359
نمى شود. آيا در مورد آن نبز رعايت احكام لقطه واجب است و آيا مى تواند بدون اعلان آن را در محلى مناسب بصرف برساند؟
بسمه تعالى: اگر يقين دارد اعلان آن فايده ندارد مى تواند آن را از طرف صاحبش صدقه بدهد.والله العالم
پول در لباسهاى دست دوم خارجى
سؤال 1137 . ارزهاى خارجى از قبيل دلار، مارك و ....كه گاهى اوقات از جيب لباسهاى دست دوّم كه از كشورهاى خارج وارد مى شود، پيدا مى شود چه بايد كرد. آيا مى شود تملك كرد؟
بسمه تعالى: اگر لباس از آن كشورهايى باشد كه اغلب آنان غير مسلمانند مى توان آن مبلغ را تملك كرد و اما اگر مظنون اين باشد كه مال مسلمان است بايد آن را صدقه بدهد.والله العالم
پرداخت قيمت جنس پيدا شده
سؤال 1138 . آيا پس از انجام اعلان و پيدا نشدن صاحب مال مى توان به جاى صدقه دادن اصل مال، قيمت آن را به فقير داد و جنس را براى خود برداشت؟
بسمه تعالى: با اجازه حاكم شرع اشكال ندارد . والله العالم
استفاده از صابون در حمام
سؤال 1139 . استفاده از شامپو و صابون و....كه صاحبش بعد از استفاده از آن صرف نظر كرده است و جا گذاشته چطور است؟
بسمه تعالى: اگر اعراض كرده است اشكالى ندارد. والله العالم
صفحه 360
زياد آمدن مبلغى پيش صندوق دار
سؤال 1140 . مسئول امور مالى قبل از پرداخت شدن حقوق از پول شخصى خود حقوق كارمندان را پرداخته اكنون نزد وى مقدارى پول اضافه آمده است و كسى مدعى نيست كه حقوق من پرداخت نشده است اين مبلغ متعلق به چه كسى است؟
بسمه تعالى: هرگاه آن پول اضافى در صندوق اداره باشد اين نشانه آن است كه از آن اداره است و اگر در كيف شخصى و مانند آن باشد ملك خود شخص است . والله العالم
صفحه 361
احكام احياى موات
كيفيت مالكيت آبهاى زيرزمينى
سؤال 1141 . آيا آبهاى زيرزمينى از مباحات يا مشتركات يا انفال است؟
بسمه تعالى: هرگاه استخراج آب در ملك شخصى باشد قهراً مالك آن ملك، مالك آن چاه خواهد بود و اگر در زمين موات اين كار را انجام داده است حكم احياء موات را دارد و قهراً مالك خواهد بود البته تصرف در زمين موات چون انفال است بايد با اجازه حاكم شرع باشد . والله العالم
فروش راه و تبديل به راه ديگر
سؤال 1142 . راهى قدمت پانصد ساله دارد اكنون شهردارى خواستار تبديل و فروش آن راه را نموده است آيا فروش و تبديل به راه ديگر جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه وقف بودن راه معلوم نباشد و تعويض آن با راه ديگر به نفع مردم روستا و كليه عابران باشد با اجازه حاكم شرع مانع ندارد . والله العالم
كشف معدن در زمين موروثى
سؤال 1143 . اگر در زمين موروثى كه از پدرم به ارث رسيده است، معدن سنگ تزئينى كشف شود آيا ارگانى مى تواند در آن تصرف كند و مانع از تصرف مالك زمين شود؟
بسمه تعالى: هرگاه معدن در سطح زمين و يا در عمق نزديك باشد
صفحه 362
از آن مالك است ولى اگر در اعماق دور باشد كه از توابع زمين محسوب نشود از آن استخراج كننده است البته اگر استخراج كننده بخواهد از طريق تصرف اين زمين به مقصد برسد بايد اجازه بگيرد . والله العالم
الحاق زمين آبراه به ملك خود
سؤال 1144 . آبراهى پشت منزل ما قرار داشت كه آن را ملحق به منزل كردم آيا ملحق كردن آن به منزل و نمازهايى كه در آن خوانده ام صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه آن آبراه متروكه شده بوده، ديگر كسى از آن استفاده نمى كرده، و اميد استفاده كردن نيز نبوده، در اين صورت مى توانيد در آنجا خانه بسازيد و اما اگر امكان بهره بردارى از اين آبراه باشد زمين متعلق حق همه است و بايد تخليه كنيد و ان شاء الله نمازهايى كه خوانده ايد صحيح است . والله العالم
سيل بند و تصرف شهردارى
سؤال 1145 . در مسير عمومى، استخرى جهت كنترل آب و شن احداث مى شود ده سال است كه اين استخر كاربردى ندارد آيا شهردارى مى تواند اين مسير را توسعه و تبديل به ميدان و غيره نمايد؟
بسمه تعالى: هرگاه مسيرى كه در آن استخر ساخته شده است مسير عمومى بوده نه خصوصى، ساختن استخر آن را به حالت خصوصى درنمى آورد بلكه به همان حالت عمومى باقى مى ماند . والله العالم
كوچه هاى اختصاصى
سؤال 1146 . كوچه اى به چند مالك تعلق دارد كه سند ملكيت نيز به نام آنها است
صفحه 363
همسايه از آنها تقاضا كرده كه درى براى رفت و آمد گشوده شود و هر موقع مالكان خواستند درب بسته شود اكنون مالكان درخواست بستن درب را نموده اند البته شهردارى به لحاظ امكاناتى از قبيل آب و برق و . . . ادعاى ملكيت نموده است آيا قول مالكان بايد اجرا شود يا شهردارى ؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه استفاده از زمين شخصى كسى منوط به اجازه او بوده در صورت عدم رضايت حق استفاده ندارد ولى اگر راه موقع وصل آب و برق و تلفن زمين به شهردارى واگذار شده است در اين صورت به رضايت شهردارى است زيرا چه بسا شهردارى خدمات را مشروط به تملّك كوچه مى كند . والله العالم
ممانعت از ساخت در حريم بزرگراه
سؤال 1147 . در اثر احداث بزرگراه، كسانى كه در حريم محدوده 138 مترى بزرگراه ملكى داشته باشند طبق مصوّبه هيئت دولت براى وزارت راه، مالكين آنها ممنوع التصرف از ساخت و تجديد بنا مى باشند آيا اين ممانعت مشروع است؟
بسمه تعالى: ممانعت از تصرف مالكين در ملك خود حتى اگر در حريم 138 مترى بزرگراه واقع شود شرعاً جايز نيست مگر ضرورت آن به عنوان قانونى توسط مجلس شوراى اسلامى و شوراى نگهبان مورد تصويب قرار بگيرد در اين صورت نيز دولت بايد بهاى آن را به صورت عادلانه بپردازد . والله العالم
عقب نشينى ملك و تصرف از كوچه عمومى
سؤال 1148 . شهردارى در مورد عمليات شهرسازى در برخى از مواقع، طرحى را ارائه مى نمايد كه مالكين بايد چند متر از ملك خود را جهت احداث كوچه رها نمايند و از قسمتى ديگر از كوچه عمومى تصرف نمايند آيا اين تصرف جايز است؟
صفحه 364
بسمه تعالى: شخصى نمى تواند جزئى از معابر عمومى را به زمين خود ملحق كند و ديگران از آن محروم شوند و عقب نشينى از قسمت ديگر مجوّز اين نوع بهره گيرى نيست . والله العالم
درخت كارى در اطراف نهر با مالكيت شخصى
سؤال 1149 . آيا در اطراف نهر مى توان با مالكيت شخصى درختكارى نمود؟
بسمه تعالى: چون حريم نهر متعلّق به عموم مردم است نبايد در آنجا كسى درختى بكارد و اگر كاشت بايد آنجا را تخليه كند، و حريم نهر مقدار زمينى است در صورت لايروبى براى تخليه گل ولاى نهر و اصلاح آن لازم است . والله العالم
تحجير يا احيا
سؤال 1150 . اگر سنگهاى زمين مواتى را جمع آورى و اطراف زمين محدوده اى را مشخص شود آيا احياء و ملكيّت حاصل مى شود؟
بسمه تعالى: اين كار تحجير است و آن ايجاد حق مى كند و احياء اين است زمين را از حالت موات بيرون آورده و آن را به صورت باغ يا مزرعه يا مسكن درآورند و يا لااقل محل نگهدارى دام ها و يا انجام كارهاى ديگر قرار بدهند مانند انبار گندم و غيره به نحوى كه بگويند اين زمين از حالت موات بيرون آمده است . والله العالم
تغيير مسير آب چشمه
سؤال 1151 . چشمه اى در مرز زمين دو نفر قرار داشته و در هر دو به شكل مساوى از آن بهره مند مى شده اند اكنون به جهت ريزش زمين مسير آب منحرف شده است يكى از طرفين با بندكشى آب بيشترى را به زمين خود انتقال داده است آيا تغيير
صفحه 365
مسير آب موجب تغيير حق مى شود؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هرگاه قرائن و يا اسناد گواهى دهند آب چشمه متعلق به دو نفر بوده بايد هر دو نفر از آن به نحو مساوى بهره مند شوند و هر نوع حادثه اى كه مسير آب را عوض كند در ملكيت آن تأثيرى ندارد . والله العالم
احكام وقف
عزل توليت و تعيين فرد ديگر
سؤال 1152 . شخصى خانه اش را وقف عزادارى ائمه اطهار(عليهم السلام) نموده است و متولّى مخصوص نيز تعيين كرده است پس از چند سال متولى را عزل و فرد ديگر را تعيين نموده است آيا حق عزل براى او باقى است؟
بسمه تعالى: حق عزل در صورتى است كه در وقف نامه چنين حقى براى خود حفظ كند در فرض سؤال اگر چنين شرطى نبوده، حق عزل نخواهد داشت مگر اينكه كفايت يا امانت و درستى توليت مخدوش گردد در اين صورت بايد به حاكم شرع مراجعه كرد تا فردى را ضميمه و يا متولى جداگانه معيّن كنند . والله العالم
وقف زمين با متراژ معيّن و بيشتر بودن متراژ واقعى
سؤال 1153 . شخصى زمينى را با متراژ معيّنى وقف كرده است اكنون مشخص شده كه متراژ آن بيش از مقدارى است كه واقف تعيين كرده است آيا مى توان مازاد را از وقف خارج و تصرف كرد؟
بسمه تعالى: بايد طبق وقف نامه عمل كرد، هرگاه در وقف نامه محدوده موقوفه با متراژ خاصى معيّن شده است مازاد وقف نيست
صفحه 366
و اگر موقوفه قطعه زمينى است ولى تصور شده كه به مقدار معيّنى است و اكنون مازاد مى باشد همه قطعه زمين موقوفه مى باشد و تصرّف در آن جايز نيست . والله العالم
فوت مستأجر موقوفه
سؤال 1154 . اگر خانه اى از طرف اداره اوقاف در اختيار پدر قرار گرفته است آيا پس از فوت وى فرزندان حق سكونت دارند؟
بسمه تعالى: اگر اجاره بوده تا پايان مدت اجاره حق سكونت دارند در غير اين صورت بايد از اداره اوقاف استجازه كنند . والله العالم
اطلاع بر وقفى بودن زمين پس از احداث كارخانه
سؤال 1155 . اگر مستأجرين موقوفه، زمين وقفى را بفروشند و خريداران آن را تبديل به كارخانه و كارگاه نمايند اكنون پس از اطلاع از وقفى بودن زمين، تكليف چيست؟
بسمه تعالى: معامله زمين باطل است و بايد خريداران، زمين را از متولى اجاره كنند . والله العالم
وقف غير مسلمان
سؤال 1156 . آيا وقف كافر بر اولاد خود صحيح است؟
بسمه تعالى: كسانى كه اهل كتاب هستند و پيروى شريعتى از شرايع آسمانى مى باشند اگر وقف آنان مطابق با وقف اسلامى باشد مثل اينكه خانه اى را وقف اولاد خود يا فقرا بكنند اين وقف صحيح است . والله العالم
صفحه 367
وقف زمين مشاع
سؤال 1157 . شخصى زمينى را كه با ديگرى شريك بوده مقدار سهم خود وقف نموده آيا اذن شريك شرط است و قبض آن به چه شكل انجام مى گيرد؟
بسمه تعالى: وقف مشاع صحيح است و قبض آن به دو صورت انجام مى گيرد: در اختيار متولى قرار دهد و يا در اختيار موقوف عليه يعنى كسانى كه وقف براى انتفاع آنها صورت گرفته است . والله العالم
وقف كردن به واسطه خواب دروغ
سؤال 1158 . شخصى به دروغ به ديگرى مى گويد در خواب ديدم شما زمينى را براى مسجد وقف نموده ايد ايشان نيز وقف مى كند آيا وقف صحيح است؟
بسمه تعالى: شخص دروغگو مرتكب حرام شده ولى وقف صحيح است . والله العالم
تبديل صحن امام زادگان به محل تفريح
سؤال 1159 . ايا شهرداى مى تواند صحن برخى از امامزادگان را از حالت مذهبى به پاركى براى تفريح و تفرّج عموم تبديل كند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال تعمير و بازسازى و نظافت محل مانع ندارد ولى تبديل آن به پارك چون بر خلاف جهت وقف است . جائز نيست . والله العالم
وقف زمين مزروعى و عدم امكان استفاده براى زراعت
سؤال 1160 . زمين مزروعى براى كمك به حسينيه و مجالس عزادارى وقف شده، در حال حاضر اين زمينها مزروعى نيست و برخى آن را تصرف كرده اند آيا متولى
صفحه 368
مى تواند زمينها را فروخته و جاى ديگر تهيه كند يا زمينها را 99 ساله اجاره دهد؟
بسمه تعالى: حفظ عين موقوفه لازم و واجب است در اين صورت مشكل را بايد از طريق اجاره دادن زمين ها براى غير زراعت برطرف كرد و تا آنجا كه امكان دارد مدت اجاره بايد كمتر باشد تا مصلحت وقف رعايت شود . والله العالم
ناتوانى متولى وقف
سؤال 1161 . برخى از افراد موقوف عليهم مدعى هستند كه متولى موقوفه به جهت كِبَر سن قادر به اداره موقوفه نيست آيا ادعاى آنان مسموع است؟ و آيا بين وقف عام و وقف خاص فرقى است؟
بسمه تعالى: مجرد ادعاى يكى از موقوف عليهم موضوع را ثابت نمى كند مگر اينكه دو شاهد عادل بر مدعاى او نزد حاكم شرع گواهى دهند و اگر ناتوانى او ثابت شد حاكم شرع فرد ديگرى را ضميمه مى كند و در اين قسمت بين وقف عام و خاص فرقى نيست . والله العالم
متولى نداشتن
سؤال 1162 . سقاخانه اى توسط خانواده اى نسلاً بعد نسل اداره مى شده است آيا آنان متولّى اين مكان محسوب مى شوند؟
بسمه تعالى: ظاهر حال اين است كه همان افراد متولّى هستند . والله العالم
فروش بخشى از موقوفه براى تعمير بقيه آن
سؤال 1163 . آيا فروختن بعضى از موقوفه براى هزينه تعمير و اجرت متولى موقوفه
صفحه 369
جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه هيچ نوع راهى براى حفظ وقف نباشد در اين صورت بيع قسمتى از موقوفه زير نظر حاكم شرع كه حدود را مشخص كند جايز است . والله العالم
وقف بدون اطلاع از افلاس خود
سؤال 1164 . هرگاه واقف بدون اطلاع از ديون خود وقف كند و اين وقف به طلبكار ضرر بزند آيا وقف صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه قبل از حكم حاكم به افلاس وقف كند وقف نافذ است . والله العالم
تقدم هزينه تعمير بر اجرت متولى
سؤال 1165 . آيا هزينه تعمير و نگهدارى موقوفه بر اجرت متولى مقدم است؟
بسمه تعالى: هزينه تعمير و نگهدارى بر اجرت متولى مقدم است . والله العالم
استفاده از درآمد وقف در صورت نياز فرزندان واقف
سؤال 1166 . در وقف نامه اى قيد شده است به اين كه در صورتى كه فرزندان واقف نيازمند باشند متولى موظف است مقدارى از درآمد وقف را به آنان پرداخت نمايد اگر فرزندان مدعى نيازمندى باشند ولى براى متولى ثابت نشده باشد وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال بايد متولى تحقيق كند ولى تا زمانى كه نياز طرف از نظر متولّى احراز نشود، صرف وقف در آن مورد جائز نيست . والله العالم
صفحه 370
وقف زمين موات
سؤال 1167 . اگر شخصى زمينى مزروعى را همراه با زمين هاى موات اطراف آن وقف نمايد آيا هر دو زمين وقف مى باشد؟
بسمه تعالى: وقف فقط مورد زمين مزورعى را شامل است و زمين موات را شامل نمى شود زيرا «لا وقفَ الا فى ملك » . والله العالم
واگذارى مورد وقف به ديگران
سؤال 1168 . در سند اجاره موقوفات، كه از طرف اداره اوقاف تنظيم شده است مستأجر حق واگذارى مورد اجاره را به غير ندارد آيا مستأجر مى تواند به غير واگذار كند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال حقّ واگذارى به ديگرى را ندارد . والله العالم
صفحه 371
وقف
استفاده از آب مسجد، بيشتر از معمول
سؤال 1169 . استفاده از آب موقوفه مسجد جهت شرب در حد دو يا سه گالن اشكال دارد ؟
بسمه تعالى:جايز نيست. والله العالم
وقف براى خدا
سؤال 1170 . اخيراً در صفحات قرآن هايى كه از كشور عربستان توسط حجّاج آورده مى شود مهر وقف لله ديده مى شود، آيا باز گرداندن او به محل اصلى عربستان يا مسجدالحرام واجب است و يا مى شود از آنها استفاده نمود؟
بسمه تعالى:استفاده اشكال ندارد فقط خريد و فروش حرام است.والله العالم
تشكيل مركز فرهنگى در طبقه دوم مسجد
سؤال 1171 . قسمتى از فوقانى مسجد (ايوان) بعنوان مركز فرهنگى و محل مطالعه برادران اشغال گرديده است و حتى پنجره هاى مسجد را با كائوچو مسدود كرده اند تا سر و صداى مسجد به كتابخانه نيايد، آيا اين اقدام شرعاً اشكال دارد؟
بسمه تعالى:هرگاه عمل آنان مانع از برگزارى نماز نباشد اشكال ندارد مثلاً چه بسا ممكن است به خاطر كثرت جمعيت عده اى در طبقه فوقانى اقتداء كنند و نماز بخوانند بنابراين بايد موجب مزاحمت براى نمازگزاران نباشد. ولى مسدود كردن پنجره ها بايد به اذن
صفحه 372
متولى باشد.والله العالم
اختصاص برخى از طبقات مسجد به كتابخانه و تأسيسات
سؤال 1172 . اگر مسجدى را سه طبقه تأسيس كنند و هر طبقه را جهت امرى، مخصوص گردانند مثلاً زيرزمين براى تأسيسات سيستم گرمايش و سرمايش و... و طبقه هم كف را به مردان و طبقه سوم را به زنان اختصاص دهند به نظر حضرت عالى چطور است؟
بسمه تعالى: اختصاص طبكه زيرزمين يا طبقه بالا به تأسيسات يا كتاب خانه و اسنثناى آن از عنوان مسجد بودن در حين وقف اشكال ندارد . اما طبقه يا طبقاتى كه به عنوان مسجد وقف مى شود اختصاص به قشر خاصى پيدا نمى كند. والله العالم
گسترش مسجد
سؤال 1173 . در مساجد گاهاً انبارى و چايخانه و يا قسمتى از حياط همسايه را خريده و بعنوان توسعه به مسجد الحاق مى كنند آيا بعد از الحاق (بخش الحاقى) نيز حكم مسجد را دارد؟ و يا بايد مجدداً از ناحيه كسى صيغه خوانده شود و يا نه نيّت مسجديّت توسط شخصى و يا اشخاصى نماز گذارده شود تا حكم مسجد را پيدا كند؟
بسمه تعالى:بايد مجدداً به عنوان مسجد صيغه بخوانند و اين كار را خريدار و يا وكيل او مى تواند انجام دهد.والله العالم
تغيير كاربرى وقف براى منفعت بيشتر
سؤال 1174 . قطعه زمينى بذر افشان وقف اطعام شبهاى رمضان شده است سپس در
صفحه 373
آن درخت غرس شده اكنون به علل مختلف درختها خشك شده و طبق نظر كارشناسان باتوجه به بافت مسكونى منطقه، استفاده از اين زمين به صورت زراعى به صلاح موقوفه نيست آيا مى توان زمين را به واحد اقتصادى كه درآمد بالاتر دارد تبديل كرد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه درختها خشك و فاقد منفعت است مى توان قطع كرد و آنها را فروخت و در مصالح وقف مصرف كرد و اما حكم اراضى مادامى كه مى توان از آنها به عنوان بذر افشانى استفاده كرد نمى توان كاربرى آن را عوض كرد مگر اينكه بر اثر تراكم جمعيت نتوان از اين كاربرى استفاده كرد . والله العالم
تعيين سهمى از درآمد براى متولى
سؤال 1175 . اگر بر طبق وقف نامه براى متولى سهمى از محصول مزروعه موقوفه قرار داده شود ولى به خاطر خشكسالى محصول ندهد آيا به او اجرت المثل پرداخت مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه محصول در كار نباشد چيزى به متولى تعلق نمى گيرد . والله العالم
شرط انتفاع از موقوفه به اذن متولى
سؤال 1176 . چنانچه واقف اذن متولى را در انتفاع از موقوفه شرط نمايد آيا موقوف عليه مى تواند بدون اذن منتفع شود؟
بسمه تعالى: موقوف عليه بايد اجازه بگيرد و متولى نيز در چهار چوب شرائط تعيين شده در وقف نامه و مصالح وقف بايد اجازه بدهد و حق ممانعت ندارد . والله العالم
صفحه 374
قبض صغير
سؤال 1177 . هرگاه مالى را بر صغير وقف كنند ولكن ولى طفل براى خود قبض كند آيا قبض باطل و وقف ناتمام است و واقف حق رجوع دارد؟
بسمه تعالى: قبض ولى براى خود كافى است و نيّت قبض براى خود مضر به قبض براى صغير نيست . والله العالم
اجاره زمين موقوفه براى خانه سازى
سؤال 1178 . برخى از زمينهاى موقوفه داخل محدوده روستا قرار گرفته و در سابق به روستائيان براى كشاورزى اجاره داده مى شد و درآمد آن براى مجالس امام حسين (عليه السلام) مصرف مى شد اكنون اين قابليت را ندارد آيا متولى مى تواند به روستائيان براى ساخت منزل اجاره دهد؟
بسمه تعالى: در صورتى كه زراعت امكان پذير نيست بايد با حفظ عين موقوفه بهترين بهره بردارى را كرد در اين صورت اجاره براى خانه سازى و غيره اشكال ندارد . والله العالم
تغيير متولى
سؤال 1179 . مكانى وقفى، به علت قديمى بودن و ضيق مكان، تخريب و ساختمان جديد و وسيع ترى احداث شده است آيا مى توان وقف نامه جديد نوشت و متولى جديد معيّن نمود؟
بسمه تعالى: اگر ساختمان جديد در همان عرصه انجام گرفته باشد حكم استمرار وقف اول را دارد و بايد طبق وقف نامه قبلى عمل شود و متولى . . . نيز همان متولى عرصه خواهد بود . والله العالم
صفحه 375
قبرستان متروكه
سؤال 1180 . زمينى در پشت حسينيه كه چهل سال قبل قبرستان بوده و اكنون به جهت احداث قبرستان جديد اين مكان متروكه مانده است آيا مى توان آن را جزء حسينيه كرد؟
بسمه تعالى: اگر وقف بودن آنجا براى قبرستان محرز است نمى توان آنجا را ضميمه حسينيه كرد و اگر زمين موات بود كه اموات را در آنجا دفن كرده اند هرگاه يقين داريد كه آثارى از اموات نيست با اجازه عالم محل، ضميمه اشكال ندارد . والله العالم
احكام صدقه
استفاده از مبالغ موجود در صندوق صدقه امداد
سؤال 1181 . كميته امداد صندوقهايى در اختيار مردم مى گذارد كه صدقه در آن بريزند آيا جايز است مقدارى از آن مبالغ را برداريم و به مستحقينى كه در نظر داريم بدهيم؟
بسمه تعالى: بايد طبق نظر كميته امداد مصرف شود . والله العالم
تصرف در صدقات قبل از پرداخت
سؤال 1182 . شخصى هر روز مقدارى پول به عنوان صدقه كنار مى گذارد بعد از مدتى دوباره آنها را جمع كرده و به مبلغ مجموع آنها پول ديگرى به فقير مى دهد و دوباره آن پول خرده را به همان نحو قبلى هر روز به عنوان صدقه كنار مى گذارد. آيا اين كار صحيحى است ؟
بسمه تعالى: ماقبل از رسيدن به دست فقير، صدقه محقق نشده و لذا مى تواند تبديل كند البته اگر داخل صندوق صدقات مى اندازد.والله
صفحه 376
العالم
صدقه براى سلامتى امام زمان
سؤال 1183 . آيا براى سلامتى امام زمان(عليه السلام) ماهيانه گوسفندى را قربانى و بين مستمندان تقسيم كنيم صحيح است؟
بسمه تعالى: ان شاء الله مورد قبول خدا است . والله العالم
گدايى بدون فقر
سؤال 1184 . گدايى كه مقاديرى زيادى پول از طريق سؤال و تكدى جمع آورى مى كند، آيا مرتكب فعل حرام مى شود يا نه؟ و ضمناً آيا مالك آن پول ها مى شود؟
بسمه تعالى: سؤال و گدايى كراهت شديده دارد و اگر فقير نباشد مالك آن پول ها نمى شود.والله العالم
جمع آورى پول به نام امام زمان(عليه السلام) و مصرف آن
سؤال 1185 . صدقاتى كه به نام امام زمان (عليه السلام) جمع آورى مى شود بايد در چه مورد مصرف شود؟
بسمه تعالى: در مورد شيعيان نيازمند مصرف شود . والله العالم
آنجا كه انسان طلبكار خود را نشناسد
سؤال 1186 . اگر كسى طلبكار خود را نمى شناسد به چه كسى پرداخت شود؟
بسمه تعالى: هرگاه ذمه انسان به كسى مشغول است ولى او را نمى شناسد بايد آن را به عنوان صدقه از طرف وى به فقير بپردازد . والله العالم
صفحه 377
مصرف صدقات
سؤال 1187 . آيا دريافت مبالغى را كه مردم غالباً بدون نيت خاص به حساب بهزيستى واريز مى كنند مى توان در موارد زير مصرف كرد: 1 . كسانى كه در جلب اين مشاركتها فعاليت مى كنند،2 . براى مددكاران و مربيان و مديران سازمان، 3 . براى فعاليت هاى تبليغى در جهت جلب بيشتر اين كمكها ؟
بسمه تعالى: صرف كمك هاى مردمى در قسمت دوم بدون اشكال است ولى در اوّل و سومى خالى از اشكال نيست . والله العالم
دستمزد مسئولين جمع آورى كمك هاى مردمى
سؤال 1188 . چند نفر مسئول جمع آورى پول از مردم براى بيمارى خاص مى باشند آيا مى توان مبلغى از پول هاى جمع شده را به عنوان اجرت به آنها داد؟
بسمه تعالى: هرگاه مؤسسه خيريه اى پذيراى گردآورى اين وجوه باشد حق برداشت ندارد و اگر فردى را استخدام كند كه اين وجوه را جمع كند بايد حقوق آن را خود مؤسسه بپردازد مگر اينكه صاحبان وجوه را از اين كار آگاه سازند . والله العالم
استفاده پرسنل از مبالغ اهدايى
سؤال 1189 . مبلغى جهت تهيه غذا براى ايتام اهدا مى شود آيا پرسنل مى توانند از آن غذا استفاده كنند؟
بسمه تعالى: هرگاه براى خصوص ايتام اهداء كنند ديگران از آن استفاده نكنند و اگر به عنوان احسان اهداء نمايند همه مى توانند از آن استفاده نمايند . والله العالم
صفحه 378
شرط پذيرش در خيريه ايتام
سؤال 1190 . مؤسسه خيريه ايتام شرط پذيرش را يتيم بودن فرزندان قرار داده است اگر خانواده هايى مراجعه و اعلام كنند كه پدر فرزندان مفقود الأثر يا متوارى مى باشد آيا خيريه مجاز به پذيرش چنين خانواده هايى مى باشد؟
بسمه تعالى: براى رفع مشكل شرط پذيرش را توسعه بدهيد كه به مطلق مستحق برسد ايتام يا غير ايتام . والله العالم
هزينه خوراك و ساير نيازمنديهاى ايتام
سؤال 1191 . آيا مؤسسه خيريه ايتام مجاز است علاوه بر هزينه خوراك، ساير نيازمنديها را مانند پوشاك، سفر و . . . تأمين نمايد؟
بسمه تعالى: هرگاه مقيد به اطعام نكرده اند مى توانيد در ديگر نيازمنديهاى ايتام مصرف كنيد . والله العالم
سؤال 1192 . آيا خيريه مجاز است نسبت به تأمين خوراك و پوشاك مادران ايتام نيز اقدام نمايد؟
بسمه تعالى: هرگاه مقيد به خصوص يتيم نكند مادر هم مى تواند مصرف كند و براى رفع مشكل شرط پذيرش را توسعه دهيد مانند ايتام و مستحقين . والله العالم
صفحه 379
احكام ازدواج
ازدواج مجدد در صورت عدم تمكين زوجه
سؤال 1193 . يكى از مواد مندرج در دفترچه عقد اين است كه شوهر بدون اذن همسر نمى تواند ازدواج مجدد نمايد، در صورتى كه زوجه سالها تمكين نكند و شوهر به جهت عسر و حرج ازدواج مجدد نمايد آيا زوجه به استناد شرط مزبور حق طلاق را دارد؟
بسمه تعالى: آنچه در عقدنامه آمده است در صورتى است كه همسر تمكين كند و زوج بدون دليل سراغ ازدواج مجدد برود نه در صورت عدم تمكين . والله العالم
محرم بودن مادر همسر موقت
سؤال 1194 . آيا مادر همسر موقّت بر مرد محرم است؟
بسمه تعالى: محرم است . والله العالم
ادعاى اذن همسر براى ازدواج مجدد
سؤال 1195 . با اطلاع و اجازه از همسرم با خانمى ازدواج كردم اكنون پس از چند سال همسر اول بر طبق شروط عقدنامه بر اين كه در صورت ازدواج مجدد همسر با وكالت از شوهر خود را مطلقه كند، به دادگاه مراجعه و درخواست طلاق كرده است، آيا گفتار وى مسموع است؟
بسمه تعالى: هرگاه زوج دو شاهد عادل اقامه كند كه همسر اذن داده است، حق طلاق ساقط مى شود و در غير اين صورت اگر همسر
صفحه 380
قسم بخورد كه من اذن نداده ام قول او ثابت مى گردد و اگر در عقدنامه چنين شرطى آمده باشد حق تقاضاى طلاق دارد . والله العالم
خواندن عقد در غير محضر
سؤال 1196 . طلبه اى هستم كه برخى براى اجراء عقد موقت نزد من مى آيند آيا خواندن عقد براى آنها جايز است؟
بسمه تعالى: خواندن عقد در محضر شرط نيست ولى در باكره اذن پدر شرط است، و بدون اذن او صحيح نيست و در غير آن شرعاً اشكال ندارد البته براى اين كار دفتر خاصى داشته باشيد و در آن خصوصيات و شاهد را بنويسيد . والله العالم
ازدواج با دختر در صورت مجهول الهويه بودن پدر
سؤال 1197 . دخترى كه از نطفه حلال نبوده و پدر وى مجهول است چگونه از پدر اذن بگيرد؟ آيا اجازه حاكم شرع لازم است؟
بدنى و رشد فكرى است و احتياطاً از حاكم شرع اجازه بگيرد .والله العالم
محرميت ناپدرى شوهر
سؤال 1198 . آيا عروس به ناپدرى شوهرش محرم است؟
بسمه تعالى: محرم نيست . والله العالم
عدم توانايى بر نزديكى
سؤال 1199 . دخترى پس از ازدواج متوجه مى شود كه زوج قادر به نزديكى نيست آيا دختر مى تواند عقد را فسخ و مطالبه مهريه نمايد؟
صفحه 381
بسمه تعالى: معمولاً در اين موارد بايد يكسال پس از رجوع به دادگاه صبر كنند شايد در اين مدت مانع مرتفع گردد ولى اگر يقين دارند كه قابل علاج نيست زن مى تواند به اذن قاضى دادگاه خانواده، عقد را فسخ كند و نصف مهريه را بگيرد و اگر زن در خانه شوهر است مستحق نفقه مى باشد . والله العالم
اذن از همسر اول در عقد موقت
سؤال 1200 . آيا در عقد موقت اذن همسر اول شرط است؟
بسمه تعالى: شرط نيست مگر عقد همسر اول با آن شرط خوانده شود . والله العالم
اجرة المثل خدمت در زندگى مشترك
سؤال 1201 . مادرى فوت كرده است فرزندان آن زن مدعى هستند كه بايد ناپدرى زحمات همسرش را در زندگى مشترك بپردازد آيا اين ادعا صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر در موقع عقد سخنى از اجرت المثل به ميان نيامده است فقط مهريه و سهم ارثش را بايد بپردازد . والله العالم
تدليس و فسخ نكاح
سؤال 1202 . آيا تدليس و فريب در ازدواج از موارد فسخ نكاح دائم يا موقت محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: در صورتى كه وصف مورد نظر شرط شود مى تواند فسخ كند . والله العالم
صفحه 382
تنصيف اموال در صورت طلاق
سؤال 1203 . در صورت طلاق آيا زن مى تواند بر طبق قانون كه هرچه در دو راه زندگى مشترك كسب شده متعلق به هر دو مى باشد، در خواست نصف دارايى را بنمايد؟
بسمه تعالى: چنين درخواستى وجه شرعى ندارد اما درخواست اجرت المثل براى كارهاى غيرمعمول براى زنان در صورت عدم قصد مجانيت اشكالى ندارد . والله العالم
شرط عدم نزديكى در عقد
سؤال 1204 . ايا شرط عدم نزديكى در نكاح موقت و دائم جايز است؟
بسمه تعالى: در عقد موقّت اشكال ندارد ولى در عقد دائم بنابراحتياط واجب صحيح نيست ولى مبطل عقد نيست . والله العالم
وجود نام شوهر در شناسنامه و ادعاى طلاق گرفتن
سؤال 1205 . زنى ادعا مى كند شوهر ندارد و از شوهرش طلاق شرعى گرفته است ولى هنوز در شناسنامه نام شوهرش خط نخورده است آيا با او مى توان ازدواج كرد؟
بسمه تعالى: ادعاى زن در اين صورت پذيرفته نيست مگر اينكه در شناسنامه مطلقه بودن او رسماً اعلام شود يا از راه شرعى مطلقه بودن او ثابت شود . والله العالم
ازدواج مرد شيعه با زن سنّى
سؤال 1206 . آيا ازدواج مرد شيعه با زن سنى جايز است ؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد، سعى كند او را با ائمه و اهل بيت (عليهم السلام)آشنا سازد و آينده فرزند تابع عقيده آنان باشد . والله العالم
صفحه 383
مسيحى شدن زن مسلمان
سؤال 1207 . با خانمى ازدواج كردم وى تحت تأثير شبكه هاى ماهواره اى به دين مسيح گرويد اكنون وى به دادگاه مراجعه كرده و درخواست وصول مهريه را نموده است در ضمن وى از شوهر تمكين نمى كند و حسن رفتار و معاشرت ندارد آيا مهريه را مى تواند مطالبه كند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هرگاه زن مرتده شود و دخول صورت گرفته باشد مهر ساقط نمى شود ولى نفقه به خاطر عدم تمكين ساقط مى شود . والله العالم
عدم آگاهى از ازدواج با دختر، بدون اذن پدر
سؤال 1208 . هرگاه دختر و پسر ادعا كنند كه ما نمى دانستيم در عقد نكاح اذن پدر شرط است و عقد را خوانده و نزديكى نيز نموده اند آيا جهل تقصيرى يا قصورى آنان مسقط حدّ است؟
بسمه تعالى: به خاطر شبهه، زنا صدق نمى كند قهراً حدى نخواهد داشت براى صحت عقد در آينده رضايت پدر كافى است . والله العالم
بيمارى لوپوس
سؤال 1209 . آيا بيمارى لوپوس( نوعى ضايعه پوستى كه اثرات آن به صورت جوشگاه در بدن باقى مى ماند) كه همانند بيمارى برص است موجب تحقق حق فسخ نكاح است؟
بسمه تعالى: اگر كارشناسان آن را شاخه اى از برص و نمونه اى از آن بدانند حكم برص را دارد . والله العالم
صفحه 384
حامله شدن بدون دخول
سؤال 1210 . دخترى پس از عقد در اثر ملاعبه و بدون دخول حامله شده و طفل به صورت سزارين متولد شده است آيا اين دختر باكره است و در صورت طلاق مهريه او نصف است و عده اش چيست؟
بسمه تعالى: احكام بكر را ندارد و در صورت طلاق مهريه او نصف است و عده اش با وضع حمل تمام مى شود . والله العالم
تشخيص پدر بر ناموفق بودن ازدواج و حق بر هم زدن
سؤال 1211 . اگر پدر دختر پس از عقد و قبل از عروسى تشخيص دهد كه ازدواج ناموفق بوده آيا مى تواند اين ازدواج را به هم بزند؟
بسمه تعالى: هرگاه موقع عقد رضايت پدر محرز بوده پس از اجراء عقد حق به هم زدن را ندارد . والله العالم
سخت گيرى در امر مهريه
سؤال 1212 . سخت گيريهاى بيش از حد والدين در مورد مهر و . . . موجب محروم شدن جوانان از ازدواج مى شود آيا اذن آنان لازم است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال در صورتى كه شوهر براى دختر از نظر عموم مردم كفو و هم سنگ نباشد در چنين صورتى اذن پدر شرط صحت عقد است ولى در صورت كفو بودن، اذن پدر ساقط است . والله العالم
ازدواج مسيار
سؤال 1213 . آيا ازدواج مسيار كه در بين اهل تسنّن رايج شده، جايز است؟
بسمه تعالى: مردانى هستند متأهل و ثروتمند با دخترانى ازدواج
صفحه 385
مى كنند و همه حقوق از طرف زن ساقط مى شود جز مسائل جنسى، يعنى نفقه و حق قسم و حق ارث ساقط مى شود و چون نكاح دائم است اسقاط نفقه و حقوق ديگر بر خلاف حكم كتاب است، و چون آنها با عقد موقتى كه مشكل را برطرف مى كند مخالف هستند ناچار چنين عقدى را به صورت عقد دائم مطرح كرده در حالى كه مخالف با احكام خداوند است . والله العالم
چند ازدواج با يك صيغه نكاح
سؤال 1214 . اگر عاقد بگويد انكحت موكلاتى فاطمه، زهرا، زينب لموكِلى احمد، على، حسين يعنى قصد دارد فاطمه را به عقد احمد و زهرا به عقد على و زينب را به عقد حسين درآورد آيا چنين عقدى صحيح است؟
بسمه تعالى: بايد صيغه نكاح صريح و آشكار باشد بنابراين بايد همسر هر مردى مشخص شود و ترتيب در گفتار دليل بر تعيين قطعى نيست . والله العالم
كراهت همبسترى در شب اول ماه
سؤال 1215 . يكى از مستحبات اين است كه عمل همبسترى در شب جمعه
صورت بگيرد و از طرفى فرموده اند كه همبسترى در شب اول ماه كراهت دارد
اگر شب جمعه مصادف با شب اول ماه باشد جانب كراهت مقدم است يا
استحباب؟
صورت بگيرد و از طرفى فرموده اند كه همبسترى در شب اول ماه كراهت دارد
اگر شب جمعه مصادف با شب اول ماه باشد جانب كراهت مقدم است يا
استحباب؟
بسمه تعالى: دليل كراهت قوى تر است خصوصاً اين كه فقط يك مورد استثناء شده است و آن شب اول ماه رمضان است و اين دليل بر اين است كه ضابطه بر كليت خود باقى است . والله العالم
صفحه 386
ازدواج موقت پس از طلاق
سؤال 1216 . اگر مردى زن خود را طلاق دهد آيا مى تواند بدون فاصله آن زن را به عقد موقت خود درآورد؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
برتر بودن ازدواج دائم
سؤال 1217 . ازدواج موقت افضل است يا ازدواج دائم؟
بسمه تعالى: اصل در نكاح همان ازدواج دائم است و ازدواج موقت به عنوان دارو براى رفع ضرورتها ونيازهاى موردى تشريع شده است . والله العالم
عقد ازدواج با دختر صغير
سؤال 1218 . براى ايجاد محرميت مى خواهم دختر 6 ماهه اى را به عقد پدرم در آورم آيا ازدواج صحيح است؟
بسمه تعالى: بايد مدت عقد موقت به اندازه اى باشد كه تمتّع از
آن امكان پذير باشد مثلاً تا ده سالگى ولو مدّت را بعداً ببخشد . والله العالم
آن امكان پذير باشد مثلاً تا ده سالگى ولو مدّت را بعداً ببخشد . والله العالم
معنى ولايت مرد بر زن
سؤال 1219 . درباره قواميت مردان بر زنان توضيحى بفرمائيد؟
بسمه تعالى: درباره معناى«الرجال قوامون على النساء» در كتاب «القضا فى الكتاب والسنة» جلد اول مفصلاً بحث كرده ايم و تجويز ضرب در موقع نشوز زن در جايى است كه زن چشم چرانى كند و به دنبال مسائل جنسى با ديگران باشد و اين معنى را راغب در كتاب
صفحه 387
مفردات خود در ماده «نشوز» آورده است در چنين موردى تجويز ضرب كاملاً عقلائى خواهد بود و نيز در مورد«فاضربوهنّ» به كتاب« پاسخ به پرسش هاى مذهبى» مراجعه فرمائيد . والله العالم
ازدواج با خنثى
سؤال 1220 . آيا ازدواج با كسى كه دو جنسى«خنثى» است جايز است؟
بسمه تعالى: خنثى بر دو نوع است خنثاى مشكله كه نه با او مى شود ازدواج كرد و نه مى تواند ازدواج كند و خنثاى غير مشكله كه يا مرد است هرچند برخى از اعضاء و عادات زنانه را دارد و يا زن است هرچند آلت مردانه غير فعال دارد . تشخيص خنثاى مشكل يا غير مشكل از طريق پزشكان انجام مى گيرد و گاهى از طريق ادرار روشن مى شود . والله العالم
خوددارى زوج از نزديكى
سؤال 1221 . اگر زوچ چند سال از نزديكى خوددارى كند آيا زوجه مى تواند به جهت عسر و حرج تقاضاى طلاق نمايد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هرگاه خوددارى شوهر از مقاربت سبب عسر و حرج براى همسر خود و به گونه اى در آستانه خلاف شرع باشد در اين صورت زن مى تواند از حاكم شرع درخواست طلاق كند در صورتى كه خود شوهر حاضر به طلاق نباشد . والله العالم
محرميت مادرزن پس از فوت همسر
سؤال 1222 . آيا مادرزن پس از فوت همسر نامحرم مى شود؟
بسمه تعالى: محرم است . والله العالم
صفحه 388
ازدواج با دخترى كه با مادرش زنا كرده
سؤال 1223 . اگر كسى با زنى زنا كند آيا ازدواج با دختر آن زن صحيح است يا نه و اگر نزديكى صورت گرفته عدّه لازم است؟
بسمه تعالى: ازدواج با آن دختر باطل است و جدايى نياز به طلاق ندارد و اگر آن نيز بخواهد با شخص ديگر ازدواج كند بايد عده نگه دارد . والله العالم
ازدواج موقت با زن زانيه
سؤال 1224 . آيا ازدواج موقت با زن زانيه مشهوره جايز است؟
بسمه تعالى: ازدواج موقت با زن زانيه حرام است مگر اين كه توبه كند و استبراء انجام بگيرد . والله العالم
عقد دائم قبل از تمام شدن مدت عقد موقّت
سؤال 1225 . آيا مى توان قبل از تمام شدن مدت عقد موقّت، عقد نكاح دائم منعقد كرد؟
بسمه تعالى: تا مابقى مدت را بذل نكند عقد دوم صحيح نيست . والله العالم
پاره كردن صيغه نامه به معناى بذل مدت
سؤال 1226 . در عقد موقّت، مرد به قصد انحلال عقد، صيغه نامه را پاره مى كند، آيا دليل بر بذل مابقى مدت است؟
بسمه تعالى: پاره كردن دليل بر بذل مدت نيست ممكن است به معناى پشيمانى از اصل عقد باشد بنابراين براى بذل مدت، نياز به تصريح به بذل دارد . والله العالم
صفحه 389
اقرار دختر بر عدم بكارت
سؤال 1227 . اگر مردى به گفته زنى بر اينكه باكره نيستم بدون اذن ولى ازدواج كند و سپس متوجه شود كه زن دروغ گفته است و نزديكى نيز انجام شده است آيا مى تواند او را به عقد خود درآورد؟
بسمه تعالى: در صورت اذن ولى نياز به عقد مجدد نيست . والله العالم
قرص روان گردان و بچه دار شدن
سؤال 1228 . اگر خانمى به مرد اجنبى قرص روان گردان بدهد و پس از نزديكى بچه دار شود آيا فرزند متعلق به آن مرد مى باشد؟
بسمه تعالى: اين كار خلاف شرع است ولى فرزندى كه از اين طريق متولد مى شود فرزند مرد ياد شده مى باشد . والله العالم
ازدواج عقب مانده ذهنى
سؤال 1229 . ازدواج دو فرد عقب مانده ذهنى با توجه به اينكه توانايى پذيرش مسئوليت زن و فرزند و تربيت و مسائل مالى را ندارد چه حكمى دارد، آيا مى توان با عقيم سازى و يا جلوگيرى از انعقاد فرزند مانع از بچه دار شدن آنها شويم؟
بسمه تعالى: ازدواج اين افراد با اذن ولى گاهى يك نياز روحى است و نمى توان از آن جلوگيرى كرد ولى جلوگيرى از انعقاد فرزند در صورت حرجى بودن نگهدارى فرزند مانعى ندارد . والله العالم
لواط و حرمت ازدواج
سؤال 1230 . در سن كودكى لواط كرده است آيا مفعول مى تواند با خواهر آن فرد ازدواج كند؟
بسمه تعالى: فقط براى فاعل حرام مى شود نه براى طرف ديگر،
صفحه 390
بنابراين در فرض سؤال براى مفعول ازدواج با خواهر فاعل اشكال ندارد . والله العالم
سرطان يكى از زوجين
سؤال 1231 . اگر زوج يا زوجه بيمارى سرطان را مخفى كند آيا پس از اطلاع مى تواند عقد را فسخ كند؟
بسمه تعالى: سرطان باعث فسخ نيست، مگر اينكه سلامتى در ضمن عقد شرط شود . والله العالم
اذن ولى دختر سى ساله، در ازدواج موقت
سؤال 1232 . دخترى در سن سى سالگى است در حال حاضر شرايط ازواج دائم را ندارد آيا مى تواند بدون اذن ولى ازدواج موقت كند؟
بسمه تعالى: اگر باكره باشد اذن ولى شرط است . والله العالم
ازدواج موقت و بند 12 عقدنامه
سؤال 1233 . طبق بند 12 عقدنامه مبنى بر ممنوعيت ازدواج زوج بدون اجازه زوجه در صورت تخلف طبق نظر حاكم اقدام به صدور رأى طلاق مى نمايند نظر حضرتعالى راجع به ازدواج موقّت با وجود چنين شرط چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه ازدواج موقّت بعد از عقد به صورت طولانى باشد ممكن است قانون شامل حال آن بشود و اما ازدواج موقت كم مدت قانون از آن منصرف است و در هر حال وجود اين نوع شرايط در عقدنامه ها هرچند به ظاهر مشروع است اما مشكلاتى دارد . والله العالم
صفحه 391
ازدواج يك ساله يا 99 ساله
سؤال 1234 . زنى مدعى است كه عقد به صورت يك ساله خوانده شده است و مرد مدعى است كه 99 ساله است قول كدام مقدم است؟
بسمه تعالى: زن منكر است و با قسم نزد حاكم مى تواند جدا شود . والله العالم
شرط عدم دخول و رضايت پس از عقد
سؤال 1235 . زنى در ضمن عقد، شرط عدم دخول كرده است پس از مدتى راضى به دخول مى شود آيا بعد از دخول در بقيه مدت مى تواند از دخول مجدد جلوگيرى كند؟
بسمه تعالى: در اين مورد نيّت زن و مرد موضوع حكم است، هرگاه نظر اين بوده كه هيچگاه و در هيچ مورد دخول نباشد دخول مجدد محتاج به اذن خواهد بود و در غير اين صورت مثلاً بگويد دخول صورت نگيرد، اگر صورت پذيرفت در بقيه موارد نياز به اذن ندارد . والله العالم
صحت عقد معلّق
سؤال 1236 . آيا عقد يا ايقاع معلق باطل است يا برخى از اقسام آن صحيح است؟
بسمه تعالى: در موردى كه عقد يا ايقاع بر وجود معلق عليه بستگى دارد مثل اينكه مى گويد«ان كنت زوجتى، انت فأنت طالق» و يا معلق عليه قطعى الحصول است، «ان كان اليوم يوم السبت فأنت طالق» و اتفاقاً آن روز هم شنبه است، عقد صحيح است . والله العالم
شرط خيار در عقد ازدواج
سؤال 1237 . آيا شرط خيار فسخ در عقد ازدواج موجب بطلان عقد مى شود؟
صفحه 392
بسمه تعالى: شرط باطل است نه عقد . والله العالم
شرط ازدواج دائم در ضمن عقد موقّت
سؤال 1238 . آيا درضمن عقد موقت مى توان شرط ازدواج دائم در آينده را ذكر نمود؟
بسمه تعالى: شرط مزبور جايز است . والله العالم
خواندن صيغه عقد به فارسى
سؤال 1239 . آيا خواندن صيغه(دائم يا موقت) به غير زبان عربى مثلاً به فارسى جايز است؟
بسمه تعالى: احتياط اين است كه به زبان عربى خوانده شود و در صورت عدم تمكّن فارسى كافى است . والله العالم
ازدواج با دختر اهل كتاب و اذن ولى او
سؤال 1240 . آيا ازدواج موقت با دختر اهل كتاب احتياج به اذن ولى دارد؟
بسمه تعالى: به حكم «لا نكاح الا بولىّ» اذن شرط است . والله العالم
ازدواج بدون علاقه
سؤال 1241 . در صورتى كه زنى بدون علاقه قلبى با مردى ازدواج كند ازدواج او صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر ظاهراً اظهار رضايت كرده، ازدواج او صحيح است . والله العالم
زنا و حرمت دختر زنِ زناكار
سؤال 1242 . كسى با زن شوهر دار زنا كرده است اگر آن زن (مزنيه بها)حرام مؤبّد باشد دختران او نيز حرام مى شود؟
صفحه 393
بسمه تعالى: در صورت زنا با زن شوهردار هم خود زن حرام مؤبّد مى شود و هم دختران او، و اگر زن داراى شوهر نباشد فقط دختر او حرام مؤبّد مى شود.والله العالم
جواز تعدّد زوجه وعدم جواز تعدد زوج
سؤال 1243 . جواز تعدّد زوجات در مردان و حرمت آن در زنان با لحاظ اينكه طبق برآورد علمى و تجربى زنان از حيث قواى شهويه در حد بالاترى از مردان قرار دارند اين مطلب را چگونه براى نسل حاضر پاسخ دهيم؟
بسمه تعالى: زنان از نظر فيزيكى نمى توانند همسران متعدد
داشته باشند چون سبب از بين رفتن نسل مى شود كه ملاك بقاى نظام انسانى است بخلاف مردان كه در آنها اين مفسده نيست.
والله العالم
داشته باشند چون سبب از بين رفتن نسل مى شود كه ملاك بقاى نظام انسانى است بخلاف مردان كه در آنها اين مفسده نيست.
والله العالم
صحت عقد موقت دراز مدت
سؤال 1244 . كسى زنى را به مدت چهل سال براى خود عقد غير دائمى مى كند به نظر حضرت عالى آيا اين عقد تبديل به دائمى مى شود و يا انقطاعى است؟
بسمه تعالى: هرگاه زن و شوهر در حدى باشند كه معمولاً چهل سال مى تواند زنده باشند عقد موقت به حال خود باقى است .والله العالم
هبه باقى مانده در عقد موقت
سؤال 1245 . شخصى كه بعد از اجراى عقد موقت از همسر مورد نظر منصرف مى شود براى از بين بردن عقد چه كارى را بايد انجام دهد؟
بسمه تعالى: فقط بگويد مدت باقى را به تو بخشيدم .والله العالم
صفحه 394
شرط عدم ازدواج مجدد در ضمن عقد
سؤال 1246 . زنى با مردى ازدواج مى كند و در ضمن عقد شرط مى نمايد كه مرد حق ازدواج مجدّد را نخواهد داشت آيا اين شرط مشروع و لازم الاجراء است؟
بسمه تعالى: اين شرط مشروع نيست. والله العالم
ازدواج دختر با مرد سنى
سؤال 1247 . حكم ازدواج دختر شيعه با مردى از اهل تسنن چيست؟
بسمه تعالى: جايز نيست.والله العالم
شروط در دفترچه عقدنامه
سؤال 1248 . چنانچه مستحضر هستيد در عقد نامه هايى كه در مجالس عقد توسط آقايان بر دختران طرح مى شود شروطى مندرج است كه پيش از اجراى عقد همه آن شروط به طرفين خوانده مى شود، آيا التزام به اين شروط و نفس اين شروط شرعاً جايز است يا نه؟
بسمه تعالى: برخى از اين شروط پيش ما اشكال دارد مانند مشاركت در درآمد، هنگام طلاق .والله العالم
زنا و اذن ولى
سؤال 1249 . دخترى كه از طريق زنا بكارت او زائل شده است آيا مى تواند بدون اذن ولىّ ازدواج كند؟
بسمه تعالى: احتياطاً اذن ولىّ شرط است .والله العالم
طلاق و باكره بودن و بقاء اذن از پدر
سؤال 1250 . آيا در عاقله رشيده باكره اذن پدر و اجداد پدرى واجب و معتبر است؟ و
صفحه 395
آيا اگر عقد نمود و سپس طلاق گرفت در اين صورت نيز اذن پدر لازم است؟
بسمه تعالى: اذن پدر شرط است مگر اين كه شوهر كفو باشد و آنها حاضر به اذن نباشند در اين صورت اذن ساقط است و اگر طلاق گرفته چون باكره است دوباره اذن شرط است .والله العالم
محدوده ولايت پدر بر دختر
سؤال 1251 . آيا ولايت پدر بر دختر تنها در مورد ازدواج است و يا در ساير موارد نيز از قبيل سفر بخارج و نظائر آن ولايت دارد؟
بسمه تعالى: در شرايط فعلى اذن پدر شرط است .والله العالم
كتمان عيب در خواستگارى
سؤال 1252 . شخصى چند سال بعلت بيمارى خاصى دارو مصرف مى كرد و اكنون وضع مزاجى اش مساعد است آيا در حين خواستگارى موظف است وضع گذشته خود را به طرف مقابل اظهار نمايد و يا مثلاً مرضى از قبيل قند و غيره بطور مكتوم دارد آيا بايد بيان كنند؟
بسمه تعالى: اگر كتمان يك عيبى تدليس حساب بشود بايد بگويد. والله العالم
نزديكى از پشت
سؤال 1253 . حكم نزديكى از پشت در زمانى كه زن حائض است چيست؟
بسمه تعالى: جايز نيست.والله العالم
شير دادن نوه دخترى
سؤال 1254 . زنى كه نوه دخترى خود را بطور كامل شير دهد طبق فتواى فقها دختر
صفحه 396
بر شوهر خود حرام مى شود اوّلاً حكمت اجمالى اين حرمت چيست و ثانياً اين حرمت همانند محرميّت امهات و اخوات انسان است و ثالثاً اين دختر اگر بخواهد با مرد ديگرى ازدواج نمايد مجاز است؟ با چه شرايطى؟
بسمه تعالى: اين مسأله تحت قاعده «لا ينكح أب المرتضع فى اولاد صاحب اللبن نسباً و رضاعاً» است و ارتباطى به مسأله محرميت ندارد . اين دختر مى تواند پس از نگهداشتن عده با مرد ديگر ازدواج كند.والله العالم
لواط با پسر نابالغ و ازدواج با خواهر وى
سؤال 1255 . شخصى پس از بلوغ با پسر بچه اى نابالغ لواط كرده بعد خواهر او را گرفته پس از ازدواج متوجه مى شود كه ازدواج با او حرام بوده اكنون تكليف چيست؟
بسمه تعالى: بايد از هم جدا شوند.والله العالم
لواط نابالغ با نابالغ
سؤال 1256 . اگر لواط كننده و لواط دهنده هر دو نابالغ باشند آيا باز ازدواج با خواهر لواط دهنده حرام مى شود؟
بسمه تعالى: بنابر احتياط واجب بالغ و غير بالغ بودن لواط كننده يكسان است.والله العالم
رفاقت دختر و پسر براى آزمايش اخلاق
سؤال 1257 . آيا رفاقت و دوستى دختر و پسر در ظرفى از زمان صرفاً به
عنوان آزمايش اخلاق و تفكر كه شايد گاهى همراه با ظنز و شوخى مى باشد
جايز است؟
عنوان آزمايش اخلاق و تفكر كه شايد گاهى همراه با ظنز و شوخى مى باشد
جايز است؟
بسمه تعالى: اين نوع رفاقت ها سرانجام خوبى ندارد و طنز و
صفحه 397
شوخى نيز جايز نيست و «اخدان» در قرآن كريم ناظر به اين موضوع است.والله العالم
ولايت پدر در ازدواج دختر
سؤال 1258 . اگر دخترى پدر و پدر بزرگ ندارد و يا دارد لكن عليرغم وجود خواستگار هم كفو مناسب، از اذن خوددارى كند وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: در صورت نبود پدر و جد احتياط اين است كه با اذن برادر صورت گيرد و اگر شخص مورد علاقه دختر هم شأن او باشد و پدر و جد ممانعت كند در حدّ امكان موافقت آنها را جلب كند در غير اين صورت اذن ساقط است . والله العالم
منع از رفتن به جماعات سپس بيمارى عدم تشخيص
سؤال 1259 . مردى از رفتن همسرش به اجتماعات دينى روضه و جماعات و جمعه شديداً نهى مى كرد، وى اخيراً بيمار شده به حدى كه تشخيص خود را نيز از دست داده است. با ملاحظه وضعيت وى، آيا زن او مى تواند در مجالس فوق شركت نمايد.
بسمه تعالى: به مقدار متعارف مى تواند در مجالس دينى شركت كند.والله العالم
عقد موقت تا زمان عقد دائم و مجهول بودن مدت
سؤال 1260 . اگر مدّت عقد موقّت را تا زمان عقد دائم منظور كنند با اينكه مدت مبهم مى شود عقد موقت صحيح است؟
بسمه تعالى: اگر مدت مجهول باشد باطل است.والله العالم
صفحه 398
استمناء براى آزمايشگاه
سؤال 1261 . پزشك جهت اطلاع از بارور بودن اسپرم داماد و يا غيره توسط آزمايشگاه مراجعه كننده را به تهيه (منى)وادار مى كند و اين قضيه جز از طريق استمناء ميّسر نمى شود وظيفه او شرعاً چيست؟
بسمه تعالى: جايز نيست ولى از طريق عقد موقت مى تواند منى تهيه كند. والله العالم
نگاه كردن به تلويزيون، عكس، فيلم
نگاه به زن مسلمان از تلويزيون
سؤال 1262 . نگاه به زن مسلمان از طريق تلويزيون به صورت پخش مستقيم يا ضبط شده و نيز نگاه به زن غير مسلمان جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه نگاه به زنان نامحرم باعث فتنه و ارتكاب گناه و تلذذ باشد حرام است و در اين صورت بين مسلمان و غير مسلمان فرقى نيست . والله العالم
ظاهر كردن عكس و فيلم توسط عكاس مرد
سؤال 1263 . آيا جايز است فيلمهاى عروسى خود را توسط شوهرم براى چاپ به عكاسى مرد بدهم؟
بسمه تعالى: هرگاه ظاهر كردن فيلم براى عكاس مايه ريبه و فساد نباشد و زن را نيز نشناسد در اين صورت اشكال ندارد و مسلماً عكاس جوان براى اين كار صلاحيت ندارد بنابراين شاسيته است اين نوع فيلمها را به عكاسى زن بدهد . والله العالم
صفحه 399
نگاه كردن به فيلم زن مسلمان
سؤال 1264 . آيا نگاه كردن به فيلمهاى خارجى كه بازيگر زن مسلمان بدون حجاب در آن بازى مى كند جايز است؟
بسمه تعالى: در صورتى كه شناخته شده نباشد و مايه تحريك شهوت و فساد اخلاقى نباشد اشكال ندارد . والله العالم
استحمام معلول ذهنى به وسيله جنس مخالف
سؤال 1265 . آيا استحمام و تعويض معلول ذهنى توسط مدديار زن جايزاست؟
بسمه تعالى: بايد استحمام توسط همجنس باشد . والله العالم
رعايت حجاب از سوى معلول ذهنى
سؤال 1266 . آيا رعايت حجاب در برابر معلولين ذهنى لازم است؟
بسمه تعالى: اگر معلوليت ذهنى آنها به حدّى برسد كه مكلف نباشند ، حفظ حجاب لازم نيست . والله العالم
استخدام و معاينه تمام بدن
سؤال 1267 . آيا نهاد يا سازمانى مى تواند جهت احراز سلامتى جسمى و روحى داوطلبِ استخدام، اندام مردان و عورت آنها را معاينه نموده تا در صورت سلامت استخدام كند؟
بسمه تعالى: در صورت ضرورت و انحصار آزمايش به انجام اين كار، از طريق آينه و غيره انجام شود . والله العالم
چهره زنان در صفحه اينترنت
سؤال 1268 . گاهى در مراجعه به برخى از صفحات اينترنتى با تصوير چهره زنان
صفحه 400
اجنبى مواجه مى شويم نظر شريف شما در اين مورد چيست؟
بسمه تعالى: اگر موجب فساد و تحريك نباشد و به صورت اتفاقى باشد اشكال ندارد . والله العالم
سؤال 1269 . قصد دارم با دخترى ازدواج نمايم آيا مى توانم چند مرتبه به او نگاه كنم؟
بسمه تعالى: تا آنجا كه به عنوان تصميم گيرى و گزينش انجام بگيرد اشكال ندارد . والله العالم
نگاه به بدن نامحرم از طريق تلويزيون
سؤال 1270 . آيا نگاه كردن به بدن نامحرم كه در فيلمهاى تلويزيون و ماهواره و . . . نشان داده مى شود جايز است؟
بسمه تعالى: نگاه موجب تلذذ و ريبه و نگاهى كه خوف فساد در آن هست حرام است . والله العالم
نگاه به زن بدون اختيار
سؤال 1271 . زنان حجاب را در اماكن عمومى به شكل كامل رعايت مى كنند و گاهى بدون اختيار به آنان نگاه مى كنيم وظيفه ما چيست؟
بسمه تعالى: در حد امكان بايد از نگاه كردن خوددارى كند و نگاه اتفاقى و خارج از اختيار اشكال ندارد . والله العالم
نگاه دانش آموز دختر به معلم مرد و بالعكس
سؤال 1272 . نگاه دانش آموز دختر به روى معلم مرد و بالعكس، همچنين نگريستن زنان اجتماعات به روى خطيب و سخنران چطور است؟
بسمه تعالى: به مقدار متعارف كه در ميان مسلمانان رايج است ، اشكال ندارد.والله العالم
صفحه 401
شعر خواندن زن و شنيدن آن
سؤال 1273 . استماع صداى زن بيگانه كه شعر مى خواند بدون ريبه، اگر احياناً حال معنوى در مستمع ايجاد كند شرعاً جايز است؟
بسمه تعالى: اگر صداى او مايه ريبه نباشد اشكال ندارد.والله العالم
دست دادن به زن اجنبى
سؤال 1274 . دست دادن به زن اجنبى در صورتيكه وسيله جذب و تاليف گردد و دست ندادن موجب وهن و نفرت شود (دركشورهاى غير اسلامى)از نظر حضرت عالى چه صورت دارد؟
بسمه تعالى: دست دادن به زن اجنبى مطلقاً حرام است و دست ندادن هرگز مايه نفرت نمى شود بايد به طرف تفهيم كنند كه در دين اسلام اين كار جايز نيست ولى در عين حال مى تواند با دستكش دست بدهد به شرط اين كه دست طرف را فشار ندهد. والله العالم
نگاه به عضو جدا شده زن
سؤال 1275 . نگاه كردن و لمس نمودن عضو مبان (عضو گوشتى همراه با استخوان ) از جسد زن مرده بلحاظ شرعى چيست؟ آيا حكم تمام جسد را دارد؟ از قبيل موى سر، دست و پا و غيره.
بسمه تعالى: اگر مايه ريبه و گناه نباشد اشكالى ندارد.والله العالم
صفحه 402
زينت و پوشش
كاربرد طلا در دندان مرد
سؤال 1276 . كاربرد طلا در دندان براى مردان چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه جنبه معالجه داشته باشد و قصد زينت نكند اشكال ندارد . والله العالم
لباس بدن نما براى زن
سؤال 1277 . آيا پوشش لباس تنگ يا بدن نما يا جوراب نازك در مقابل نامحرم جايز است؟
بسمه تعالى: پوشيدن لباس ها و جورابهاى بدن نما براى زنان در مقابل نامحرم حرام است . والله العالم
آرايش صورت و عطر براى زن
سؤال 1278 . حكم آرايش صورت و عطر زدن براى زن مجرد يا متأهل در صورتى كه در معرض نامحرم قرار بگيرد چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه در معرض نامحرم است حرام است . والله العالم
لباس آستين كوتاه براى مرد
سؤال 1279 . آيا پوشيدن لباس آستين كوتاه براى آقايان جايز است؟
بسمه تعالى: در صورتى كه مايه تحريك زنان و ديگران نباشد اشكال ندارد . والله العالم
سؤال 1280 . آيا اصلاح ابروى زنى كه نامحرم آن را مى بيند جايز است؟
بسمه تعالى: اصطلاح ابرو اشكال ندارد ولى نشان دادن آن حرام
صفحه 403
است . والله العالم
سؤال 1281 . آيا در دست كردن انگشتر و حلقه ازدواج براى زنها در مكانى كه نامحرم است جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه پوشيدن انگشتر در دست موجب تحريك نباشد به حكم آيه «الا ما ظهر منها» اشكال ندارد . والله العالم
ابرو برداشتن
سؤال 1282 . اگر جوان پسر ابرو بردارد آيا كار وى جايزاست؟
بسمه تعالى: هرگاه عنوان تشبّه به زن صدق كند جايز نيست . والله العالم
استفاده از مانكن به شكل زن
سؤال 1283 . آيا استفاده از مانكن زن در ويترين و جلوى مغازه عمومى جايز است؟
بسمه تعالى: بهره گيرى از مانكن هاى زن براى تبليغات كالا در صورتى كه باعث نشر مفاسد اخلاقى باشد، حرام است . والله العالم
نشان دادن موهاى مصنوعى
سؤال 1284 . آيا زن مى تواند موهاى مصنوعى خود را(چه پوستيك و چه چسبيده) در معرض ديد نامحرم قرار دهد؟
بسمه تعالى: زينت است و اظهار آن جايز نيست . والله العالم
اصلاح شبيه مدل غربى
سؤال 1285 . آرايش سر و صورت توسط مردان با الگوگيرى از مدلهاى غربى و ماهواره اى چه صورت دارد؟
صفحه 404
بسمه تعالى: هرگاه عنوان تشبّه به كافران پيدا كند حرام است . والله العالم
پوشيدن لباس نيمه عريان در مجالس
سؤال 1286 . پوشيدن لباس هاى نيمه عريان در مجالس عروسى كه غالباً الگوگيرى از مدلهاى غربى و كفار مى باشد جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه مايه فساد و يا ترويج فساد است خوددارى شود و توصيه اين است كه انسان از غربزدگى به جايى نمى رسد پوشيدن لباس غربيان مايه ترقى نيست، سبب ترقّى، علم و ايمان است . والله العالم
آرايش ريش و موى سر به شكل غير متعارف
سؤال 1287 . آرايش ريش و موى سر به شكل غيرمتعارف جايز است يا خير؟
بسمه تعالى: در صورتى كه موجب انگشت نمايى بشود حكم لباس شهرت پيدا مى كند . والله العالم
سؤال 1288 . اخيرا در جامعه متداول شده كه بعضى از زنان و مردان جهت زيبا سازى لبها و بينى به پزشك جراح مراجعه مى كنند و طبيعت لب و بينى را با انجام عمل جراحى عوض مى كنند اين عمل چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: اگر مضر نباشد اشكالى ندارد.والله العالم
سؤال 1289 . اخيراً مردان نيز همانند زنان موهاى صورت خود را توسط دستگاه برقى
صفحه 405
مى سوزانند شرعاً چطور است ؟
بسمه تعالى: نوعى ريش تراشى است و حرام است.والله العالم
سؤال 1290 . شخصى هر روز تيغ به صورتش مى كشد و به زعم خود مى خواهد از گناه ريش تراشى اجتناب نمايد در اين مورد سوال اين است كه آيا زايل كردن ريش و موى صورت حرام است؟ و آيا نگهداشتن قدرى از مو به عنوان ريش واجب است؟
بسمه تعالى: هدف اسلام اين است انسان داراى محاسن باشد جلوگيرى از رشد مو حكم ريش تراشى دارد.والله العالم
رنگ شيميايى
سؤال 1291 . آنچه در مورد استحباب خضاب آمده است آيا شامل رنگهاى شيميايى نيز مى شود؟
بسمه تعالى: خضاب با اسباب طبيعى (گياهى و معدنى) كه در روايات آمده است مستحب است ولى در شيميايى استحباب ثابت نيست . والله العالم
تشبّه به شيطان پرستان
سؤال 1292 . برخى از جوانان موهاى خود را شبيه گروهى به نام شيطان پرستان مى كنند آيا اين كار جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه كار آنان ترويج اعمال كافران و تشبيه به كارهاى آنها است حرام است . والله العالم
صفحه 406
دست دادن مرد مسلمان با زن غير مسلمان
سؤال 1293 . آيا دست دادن مرد مسلمان با زن غير مسلمان در صورتى كه دستش را به طرف شما دراز كرده و اگر شما دست به او ندهيد موجب اهانت به وى مى شود و يا به وجهه مسلمانان لطمه وارد شود جايز است؟
بسمه تعالى: دست دادن با زن نامحرم اعم از مسلمان و كافر بدون حائل جايز نيست و توهم اهانت موجب ارتكاب حرام نمى شود و بايد طرف را با فرهنگ خودمان آشنا كنيم و بگوئيم كه در دين ما اين كار جايز نيست،با اين كار بهتر مى توانيم علاقه طرف را جلب كنيم زيرا اين نشانه پايبندى ما به دين خودمان است، بر خلاف اينكه بدانند اين كار در شريعت ما حرام است و ما براى جلب نظر آنها به اين كار حرام دست زديم، در اين صورت اين عمل مايه دورى آنها از ما مى شود ولى با دستكش اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 407
تلقيح و توليد مثل مصنوعى
شبيه سازى عضو انسان
سؤال 1294 . آيا شبيه سازى عضو انسان و يا شبيه سازى انسان به قصد كمك به ديگران و درمان ديگران جايز است يا خير؟
بسمه تعالى: شبيه سازى در عضو بدون نياز به شبيه سازى انسان كامل اشكال شرعى ندارد بلكه بسيار خوب است كه نقص اعضاء از بين مى رود، اما شبيه سازى به صورت انسان كامل مايه فساد و از بين رفتن نسب خواهد بود، علاوه بر اين نوعى دخالت در آفرينش است و حرام مى باشد . والله العالم
نسبت كودك متولد شده در رحم اجاره اى
سؤال 1295 . هرگاه اسپرم زوج با تخمك زوجه تلقيح شود اما پرورش جنين را در رحم اجاره اى قرار گيرد حكم فرزند چيست؟
بسمه تعالى: فرزند ياد شده از آن زوج و زوجه است كه از اسپرم و تخمك آنها متولد شده است ولى نسبت به صاحب رحم اجاره اى احتياط شود يعنى اين فرزند احتياطاً نمى تواند با صاحب رحم و فرزندان او ازدواج كند . والله العالم
اسپرم شوهر با تخمك زن ديگر در رحم همسر
سؤال 1296 . خانمى، تخمك براى بچه دار شدن ندارد، لذا اسپرم شوهرش را با تخمك زن ديگرى بارور مى كنند و در رحم اين خانم قرار مى دهند اگر اين كار با
صفحه 408
مقدمات حلال صورت گيرد جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه زنى كه اسپرم شوهر با تخمك او تلقيح شده، زن شرعى او باشد و در اين صورت تخمك تلقيح شده را در رحم زن اول قرار دهند اشكال ندارد و فرزندى كه متولد مى شود براى زن صاحب رحم محرم خواهد بود چون فرزند شوهرش است و اما اگر آن زن زوجه شرعى نباشد چنين تلقيحى جايز نيست . والله العالم
اسپرم غير شوهر
سؤال 1297 . مردى اسپرم ندارد لذا اسپرم اجنبى را با تخمك همسرش بارور مى كند و در رحم همسرش قرار مى دهند آيا اين كار جايز است؟
بسمه تعالى: جايز نيست . والله العالم
رحم اجاره اى
سؤال 1298 . شوهرو همسر اسپرم و تخمك دارند ولى رحم قابل نگهدارى جنين را ندارد ولذا اسپرم را با تخمك در بيرون تلقيح مى كند و در رحم اجنبيه (رحم اجاره اى) قرار مى دهند اگر اين كار با مقدمات حلال صورت گيرد جايز است؟ و آيا فرزند با اين سه نفر(صاحب اسپرم، صاحب تخمك، صاحب رحم) محرم است؟
بسمه تعالى: در صورتى كه صاحب رحم اجاره اى شوهر نداشته باشد صاحب اسپرم وى را در مدت نگهدارى جنين عقد موقت كند و فرزندِ صاحب اسپرم و تخمك مى باشد و نسبت به صاحبِ رحم بايد احتياط كرد . والله العالم
انجماد جنين
سؤال 1299 . با توجه به امكان انجماد جنين و انتقال آن پس از سالها به رحم، آيا
صفحه 409
جنين ارث مى برد؟
بسمه تعالى: حملى موجب ارث است كه در رحم مادر به صورت زنده در حال رشد و حركت باشد در فرض مسأله منجمد است، هرگز معلوم نيست كه حالت حمل به خود بگيرد يا نه، بنابراين موضوعِ ارث منتفى است . والله العالم
تخمك اهدائى به زنى كه نازاست
سؤال 1300 . زنى كه نازاست اگر از زنى تخمك اهدائى بگيرد و پس از تلقيح داخل رحم گذاشته شود جايز است؟
بسمه تعالى: بايد تخمك را از زنى بگيرد كه به صورت عقد موقت زوجه شوهر باشد آنگاه تخمك در رحم خود قرار دهد . فرزندى كه متولد مى شود مربوط به زن صاحب تخمك است ولى مادر كه نطفه را در رحم پرورش داده مادر عرفى است و بايد مادر و فرزند به صورت احتياط با هم زندگى كنند . اگر دختر شد مشكلى نيست، اما اگر پسر شد پس از بلوغ در نگاه به يكديگر احتياط رعايت شود . والله العالم
جلوگيرى از باردارى
مصرف الكل در دوران باردارى
سؤال 1301 . اگر مادرى نسبت به فرزند خود در زمان انعقاد نطفه و يا در دوران باردارى سهل انگارى كند مثلاً از مشروبات الكلى مصرف كند و فرزند معلول به دنيا بيايد آيا وى مسئول خواهد بود؟
بسمه تعالى: بايد از هر كارى كه موجب معلوليت يا تلف بچه
صفحه 410
مى شود خود دارى كند و در صورت علم قطعى به معلوليت اگر چنين كارى را انجام بدهد و معلول بشود ضامن ديه خواهد بود . والله العالم
معلوليت جنين و سقط آن
سؤال 1302 . اگر آزمايشهاى طبى و سونوگرافى معلوليت قطعى جنين را بطور دقيق مشخص كند، بحدى كه بعد از تولد صددرصد موجب ناراحتى خويش و اسباب حرج براى والدين و در كل بر جامعه خواهد بود، اسقاط آن به نظر حضرت عالى چگونه است؟
بسمه تعالى: انسان است و كشتن آن جايز نيست.والله العالم
داروى گوارش و مضر بودن براى جنين
سؤال 1303 . زنى سوال مى كند كه من حامله ام و دچار اختلال در دستگاه گوارش هستم متأسفانه داروى معالج بشدت براى جنين مضر است و اگر داروى نامبرده را مصرف نكند عوارض خطرناكى خواهد داشت وظيفه او چيست؟
بسمه تعالى: بايد درد را تحمل كند تا به جنين صدمه اى نرسد و اگر قابل تحمل نباشد به مقدار ضرورت براى حفظ جان خود اشكال ندارد ولى حق اسقاط جنين را ندارد. والله العالم
مضر بودن حمل
سؤال 1304 . حدود بيست روز است كه خانم من حامله است متاسفانه پس از مراجعه به پزشكان متخصص حمل را براى همسرم مضر بلكه خطرناك توصيف كرده اند آيا اينجانب مى توانم با پرداخت ديه جنين را اسقاط نمايم؟
بسمه تعالى: مادامى كه خطر ملموس نباشد و حيات مادر در گرو
صفحه 411
بچه نباشد اسقاط جنين جايز نيست. والله العالم
حمل و ضعيف بودن وضعيت جسمى زن
سؤال 1305 . زنى حامله است معاينات سونوگرافى نشان مى دهد كه حمل او دو جنين است اكنون وضعيت جسمانى او بقدرى نامساعد است كه در صورت ادامه حمل سلامت وى در مخاطره قرار خواهد داشت با توجه به وضعيت مزاجى او و تهديد جدى سلامت او مى تواند پيش از حلول روح به اسقاط جنين اقدام نمايد؟
بسمه تعالى: اگر اطمينان به خطر جانى باشد مادر مى تواند براى حفظ جان خود اقدام به سقط كند ولى تا خطر جدى نشده توكل به خدا كند و اسقاط جنين نكند.والله العالم
نفى ولد با آزمايش دى اِن اى
سؤال 1306 . آيا زوج مى تواند با توجه به استفاده از وسايل مانع حاملگى و يا با آزمايش دى ان اى، نفى ولد نمايد؟
بسمه تعالى: فرزند ملحق به كسى است كه همسر با او هم فراش است و به تعبير پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) «الولد للفراش» هرگاه آزمايش ها برخلاف اين قاعده باشد قاعده مقدم است چون نمى توان به اين نوع آزمايشها اعتماد كرد، به تعبير ديگر مادامى كه شك و احتمال هست بايد بچه به صاحب فراش ملحق شود مگر اين كه به علم قطعى روشن شود كه اين بچه از غير شوهر است مثل اينكه در غياب شوهر همسر آبستن شود به صورتى كه نتوان آن را به شوهر نسبت داد . والله العالم
صفحه 412
احكام مهريه
صلوات يا شاخه گل يا جان انسان به عنوان مهريه
سؤال 1307 . آيا يك صلوات يا يك شاخه گل يا جان انسان و يا اعضاء انسان مى تواند به عنوان مهريه قرار داده شود؟
بسمه تعالى: هر چيزى كه ماليت داشته باشد مى توان آن را مهر قرار داد بنابراين اين يك شاخه گل اگر ماليت داشته باشد مانع ندارد اما جان انسان و اعضاى آن نمى تواند مهر قرار گيرد و اگر چنين چيزهايى مهر قرار گيرد و شوهر بايد مهرالمثل بپردازد . والله العالم
توقيف تنها دارايى به جهت اداى مهر
سؤال 1308 . آيا توقيف منزل كه تنها دارايى مردى كه كارمند دولت است از سوى زوجه به عنوان مطالبه مهريه جايز است يا خير؟ البته شوهر هم اكنون در خوابگاه دانشجويى است؟
بسمه تعالى: خانه مسكونى جزء مؤونه است از اين جهت جزء مستثنيات دين مى باشد مشروط بر اين كه در آن سكونت داشته، يا در آستانه سكونت باشد ولى اگر نياز آن به خانه پس از ساليانى صورت مى گيرد جزء مؤونه نيست و دين به آن تعلق مى گيرد . والله العالم
مهريه زن و ارتداد شوهر
سؤال 1309 . فردى خود را مسلمان معرفى كرده، و با زن مسلمان ازدواج كرده است سپس خود را پيرو زرتشت خوانده و زن تقاضاى ابطال نكاح نموده است چه مقدار مهر بدهكار است؟
صفحه 413
بسمه تعالى: در فرض سؤال نكاح زن مسلمان خودبخود باطل مى شود و اگر قبل از دخول باشد نصف مهر را بدهكار است و اگر پس از دخول باشد تمام مهر را بدهكار است، اما ثبوت ارتداد نياز به محاكمه شرعى دارد . والله العالم
بخشش مهريه و مطالبه مجدد
سؤال 1310 . زنى مهريه خود را به شوهرش بخشيده سپس با تحريك ديگران مجداً آن را از همسرش مطالبه مى نمايد آيا شرعاً مى تواند طلب كند؟
بسمه تعالى: اگر بخشيده است نمى تواند دو مرتبه مطالبه كند. والله العالم
قصد نپرداختن مهريه در هنگام عقد
سؤال 1311 . اگر مردى قصد پرداختن مهريه همسرش را نداشته باشد آيا اين عقد آنها باطل است؟
بسمه تعالى: اگر با قصد جدى عقد را خوانده است عقد صحيح است و مهريه را بايد بدهد.والله العالم
قصد نپرداختن مهريه
سؤال 1312 . اگر مرد هنگام اجراى عقد ازدواج مهريه اى را قرار دهد كه مى داند قدرت پرداختن آن را ندارد آيا اين عقد باطل است؟
بسمه تعالى: عقد باطل نمى شود. والله العالم
انتخاب محل سكونت با زوجه
سؤال 1313 . در ضمن عقد شرط شد كه انتخاب محل سكونت با زوجه باشد اگر يك
صفحه 414
بار زوجه انتخاب كند و سپس با رضايت وى از آن شهر منتقل شويم آيا انتخاب محل سكونت جديد نيز به عهده زوجه است؟
بسمه تعالى: هرگاه در عقد شرط شده است كه انتخاب مسكن با زن است با انتخاب مسكن اول به شرط عمل شده است و ديگر حقى براى زن باقى نمى ماند و اگر در عقدنامه شرط شود كه «هر موقع هر مسكنى را من انتخاب كردم بايد در آنجا زندگى كنيم» در اين صورت انتخاب مسكن دوم نيز در صورتِ امكان زندگى، با زن خواهد بود . والله العالم
مهريه پس از فوت شوهر
سؤال 1314 . آيا زن پس از فوت شوهر حق دريافت مهريه را دارد؟
بسمه تعالى: پس از مرگ شوهر بايد ديون متوفى و از آن جمله مهريه پرداخت شود و سپس تركه تقسيم شود . والله العالم
توافق قبل از عقد بر مهر بيشتر از هنگام عقد
سؤال 1315 . مهريه اينجانب در هنگام عقد صد سكه تعيين گرديد و عقد بر اين اساس جارى شد، اما با توجه به توافقات قبل از عقد بر ميزان مهريه به مقدار هزار سكه افزايش داديم آيا هزار سكه مهريه محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: مهريه همان است كه عقد بر اساس آن جارى شده است اما هزار سكه بر اساس توافق طرفين پس از عقد لازم الاجراء است اما جزء مهريه نيست . والله العالم
شرط پرداخت مهريه عند الاستطاعة
سؤال 1316 . در برخى از اسناد ازدواج، پرداخت مهريه مشروط به عند القدرة
صفحه 415
والاستطاعة مى باشد كه از حيث زمان مجهول است آيا چنين شرطى باطل است؟
بسمه تعالى: جهل در اين مورد اشكال ندارد چون از قبيل معاملات نيست كه مشمول ادله نهى از غرر باشد . والله العالم
سؤال 1317 . آيا اين كه در عقدنامه ها مى نويسند پرداخت مهر عند الاستطاعة است و گاهى مى نويسند عند المطالبة، آيا اين دو تعبير صحيح است يا خير؟
بسمه تعالى: تعبير دوم صحيح نيست زيرا تمام تكاليف و صحت عقود مشروط به قدرت و استطاعت است هنگام مطالبه اگر طرف استطاعت دارد ملاك همان استطاعت است و اگر استطاعت ندارد تكليف در اين صورت به پرداخت مهر غير صحيح است . والله العالم
تقسيط مهريه توسط حاكم شرع
سؤال 1318 . اگر شوهر نتواند مهريه را بدهد و در دادگاه مهر تقسيط شود ولى همسر از تمكين خوددارى كند آيا نفقه او ساقط مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه براى دادگاه ثابت شد كه زوج توان پرداخت همه مهريه را ندارد بايد آن را تقسيط كند و با پرداخت قسط اول حق تمكين ثابت مى شود و اگر زوجه تمكين نكرد نفقه او ساقط است . والله العالم
عدم تمكين و ادعاى عسر و حرج
سؤال 1319 . هرگاه زوجه تنها به گرفتن تمام مهر حاضر به تمكين باشد و زوج طبق دستور دادگاه به مدت ده سال طى اقساط قادر به پرداخت باشد و زوجه ادعا نمايد چنين وضعى موجب عسر و حرج شديد گرديده است آيا از مصاديق عسر و حرج و اجبار حاكم به طلاق مى باشد؟
بسمه تعالى: تكليف مشروط به استطاعت است هرگاه دادگاه
صفحه 416
استطاعت او را در تقسيط دانست مهريه به اقساط تبديل مى شود و بايد تمكين كند و اينكه بگويد مدت طولانى است و اين عسر و حرج است سخن صحيحى نيست زيرا خود زوجه اين عسر و حرج را پديد آورده است . والله العالم
افزايش مهريه به جهت رفع اختلاف و طلاق
سؤال 1320 . اگر شوهر به جهت برطرف شدن اختلاف و دوام زندگى مهريه را افزايش دهد ولى زوجه پس از تنظيم سند اقدام به مطالبه مهريه افزايش يافته و طلاق را بنمايد آيا زوجه مى تواند اين مبلغ را دريافت كند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه افزايش مشروط به تمكين بوده است در صورت عدم تمكين و درخواست طلاق فقط حق مطالبه مهريه نخستين را دارد . والله العالم
تغيير جنسيت زن و مهر وى
سؤال 1321 . اگر زنى با تغيير جنسيت مرد شود چه مقدار از مهريه به او مى دهند؟
بسمه تعالى: مهريه حكم سابق خود را دارد اگر تغيير جنسيت پيش از دخول صورت گرفته باشد نصف و اگر پس از دخول تحقق بايد تمام مهريه به او پرداخت شود . والله العالم
سفر عتبات به عنوان مهريه
سؤال 1322 . زوجه مهريه خود را در ازاء يك سفر عتبات بخشيده است اگر زوج زوجه را به عتبات نبرد آيا زوجه مى تواند به مهريه رجوع كند؟
بسمه تعالى: هبه معوضه است اگر تشرف حاصل نشد مى تواند فسخ كند و مهريه مطالبه نمايد . والله العالم
صفحه 417
عدم پرداخت مهريه و امتناع از تمكين
سؤال 1323 . زنى با مردى ازدواج كرده است و نسبت به تمام استمتاعات به غير از نزديكى در تمكين زوج بوده است آيا مى تواند به جهت عدم پرداخت مهريه از تمكين خوددارى كند؟
بسمه تعالى: مادامى كه دخول نكرده است مى تواند مطلقا تمكين نكند و اگر قبلاً نسبت به برخى از استمتاعات تمكين مى كرد از اين به بعد مى تواند تمكين نكند . والله العالم
زناى نابالغ با كراهت طرف ديگر
سؤال 1324 . فردى در كودكى مرتكب زنا شده است اكنون فهميده كه آن فرد هنوز ازدواج نكرده چه مقدار بدهكار او مى باشد؟
بسمه تعالى: در صورتى كه زن بالغ بوده و با رضايت مرتكب زنا شده چيزى بر عهده فرد خاطى نيست«لا مهر لبغىّ»، و اگر با اكراه و يا شبهه انجام گرفته است مهرالمثلش را بپردازد . والله العالم
قسط بندى مهريه
سؤال 1325 . اگر زوج از پرداخت تمامى مهريه در يك نوبت ناتوان شناخته شود دادگاه وى را به پرداخت مهر طى اقساط محكوم نمايد آيا پس از دريافت اولين قسط زوجه مى تواند از حق حبس استفاده كند؟
بسمه تعالى: هرگاه تقسيط در محكمه شرع انجام گرفته عمل به آن الزامى است و ديگر حق عدم تمكين ندارد . والله العالم
عدم دسترسى براى پرداخت مهريه
سؤال 1326 . اگر پس از پايان عقد موقّت، نتواند زن را پيدا كند تا مهريه را به وى
صفحه 418
پرداخت كند وظيفه او چيست؟
بسمه تعالى: به طور امانت نگه مى دارد و اگر مأيوس شد از طرف او صدقه بدهد آن هم با ضمانت . والله العالم
مهريه كسى كه رحم ندارد
سؤال 1327 . زنى كه رحم ندارد و يا رحم وى را برداشته اند آيا مستحق مهريه است و آيا در صورت طلاق بايد عده نگه دارد؟
بسمه تعالى: در صورت عدم تدليس استحقاق مهريه را دارد و در صورت طلاق عده نگهدارد . والله العالم
عمل نكردن زوج به تعهد در عقد بر تبديل پول به زمين
سؤال 1328 . 40 سال قبل مبلغ 5 هزار تومان به عنوان مهر تعيين شد و در شرايط ضمن عقد زوج متعهد شد كه تا سر يك ماه پس از تاريخ عقد در ازاى اين مبلغ قطعه زمينى را به نام زوجه نمايد و در صورت عدم انجام اين تعهد مبلغ 500 تومان ديگر به زوجه بدهد اگر زوج به تعهد خود عمل نكند، و پس از 17 سال فوت نمايد وارث چه تكليفى دارد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال ورثه بايد ارزش وجه 5 هزار تومان به اضافه پانصد تومان آن زمان را در نظر بگيرند ه مثلاً با اين دو مبلغ چه مقدار امكان خريد طلا داشت در اين صورت به قيمت همان طلا وجه رايج به زوج بدهند، راه ديگر اين كه به بانك مركزى مراجعه كند و بر اساس كارشناسى آنها تورم را حساب كنند و مهريه را بپردازند . والله العالم
صفحه 419
ازدواج با شرط عدم مهريه
سؤال 1329 . هرگاه در عقد ازدواج دائم، شرط عدم مهر شود اگر مقصود عدم مهر حتى بعد از دخول باشد آيا عقد باطل است؟
بسمه تعالى: اگر مقصود اين است كه چنين ازدواجى مطلقا حتى در آينده مهرالمثل نداشته باشد چنين شرطى باطل است در هر حال اگر بخواهند ازدواج ادامه پيدا كند احتياطاً عقد را تجديد كنند و اگر نخواهند طلاق دهد . والله العالم
تبديل پرداخت مهريه از عندالاستطاعة به عندالمطالبه
سؤال 1330 . اگر پس از عقد براى جلب رضايت همسر طبق يك اقرار نامه رسمى، پرداخت مهريه را از عندالاستطاعة به عندالمطالبه تبديل نمايم آيا الزام آور خواهد بود؟
بسمه تعالى: در سؤال هاى پيشين گفته شد كه تمام تكاليف مشروط به استطاعت و قدرت است بنابراين اگر قادر به پرداخت است بايد بپردازد و تغيير شرط اثرى ندارد . والله العالم
حق عدم تمكين شامل همه استمتاعات
سؤال 1331 . آيا حق حبس(عدم تمكين) براى زوجه تا پرداخت مهريه اختصاص به دخول دارد يا شامل همه استمتاعات مى شود؟
بسمه تعالى: همه استمتاعات را شامل مى شود . والله العالم
حق عدم تمكين مختص به استمتاعات است
سؤال 1332 . آيا زوجه به جهت حق حبس از استمتاعات تا پرداخت مهريه مى تواند بدون اجازه شوهر از خانه خارج شود؟
صفحه 420
بسمه تعالى: فقط حق امتناع از استمتاع را دارد بقيه حقوق زوج باقى است . والله العالم
سقوط حق عدم تمكين با دخول
سؤال 1333 . آيا حق حبس تنها با دخول ساقط مى شود يا آماده شدن زوجه براى استمتاعات موجب سقوط حق است .
بسمه تعالى: فقط با دخول ساقط مى شود . والله العالم
ادعاى ماليت نداشتن مهر المسمى
سؤال 1334 . در عقد نكاح، يك جلد كلام الله و يك شاخه نبات به عنوان مهريه تعيين نموده اند آيا زوجه مى تواند با ادعاى ماليت نداشتن مهر، آن را به منزله عدم و يا عدم تناسب با حيثيت خانوادگى و يا عدم تناسب عرفى تقاضاى تعيين مهر المثل نمايد؟
بسمه تعالى: مهر و عقد صحيح است و جاى اعتراض نيست . والله العالم
توقيف منزل مسكونى براى پرداخت مهريه
سؤال 1335 . با زنى ازدواج كردم و خانه اى براى زندگى مشترك تهيه نمودم، اكنون وى مطالبه مهريه نموده است و منزل مسكونى را توقيف كرده است آيا چنين حقى براى ايشان مى باشد؟
بسمه تعالى: اگر خانه موجود در شأن شماست جزء مستثنيات دين است . والله العالم
صفحه 421
فساد عقد در صورت تفويض مهريه
سؤال 1336 . در صورت تفويض مهر يا تفويض بضع يا فساد مهر، در عقد دائم، آيا زوجه مى تواند تمكين ننمايد؟
بسمه تعالى: در موارد سه گانه زن حق دارد كه از زوج بخواهد تكليف مهر را روشن كند هرگاه پس از روشن شدن مهر، صورت حالّ به خود گرفت قهراً مى تواند تا گرفتن مهريه تمكين نكند . والله العالم
دريافت مهريه به شرط فوت شوهر
سؤال 1337 . اگر زن دريافت مهر را مشروط به فوت شوهر كند آيا چنين شرطى صحيح است؟ و اگر مهريه ريال بوده آيا مى تواند پس از فوت شوهر مهريه را به نرخ روز مطالبه نمايد؟
بسمه تعالى: اگر بخواهد چنين شرطى بكند صحيح آن اين است كه بگويد: من حق مطالبه مهريه خود را ندارم مادامى كه شوهر زنده است و اگر عقد با توجه به شرائط موجود خوانده شده است مهريه را به نرخ روز دريافت مى كند . والله العالم
شرط خيار در مهر عقد موقت
سؤال 1338 . آيا شرط خيار نسبت به مهر در عقد موقت موجب بطلان عقد مى شود؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال عقد باطل است . والله العالم
عقد موقت و شرط عدم دخول و تخلف از آن
سؤال 1339 . دخترى به اجازه پدر به عقد موقت مردى درآمده و در ضمن عقد شرط شده كه دخول نشود ولى بر خلاف شرط و بدون رضايت زن، بكارت او زائل شده
صفحه 422
است آيا ارش بدهكار است؟
بسمه تعالى: بايد علاوه بر اجرتى كه در عقد موقّت ذكر شده مهرالمثل بپردازد و در ازاله بكارت غالباً مهرالمثل است، نه ارش . والله العالم
طلاق و حالّ شدن مهر
سؤال 1340 . آيا طلاق مانند موت زوج، باعث حالّ شدن مهر مى شود و زن به محض طلاق حق مطالبه مهر را دارد يا بايد تا زمان تعيين شده براى پرداخت مهريه صبر نمايد؟
بسمه تعالى: موت شوهر سبب مى شود كه مهريه مؤجل، حالّ بشود ولى طلاق موجب حالّ شدن مهر نمى گردد . والله العالم
صفحه 423
احكام نفقه
شرط عدم پرداخت نفقه
سؤال 1341 . آيا شرط عدم پرداخت نفقه در زمان عقد يا بعد از آن صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه مقصود اين است كه پرداخت نفقه بر عهده شوهر نباشد اين شرط صحيح نيست و اگر مقصود اين است كه همسر صرفنظر كند اشكال ندارد . والله العالم
تمكين مشروط به منزل مستقل
سؤال 1342 . آيا زوجه مى تواند تمكين را مشروط به داشتن منزل مستقل كند؟
بسمه تعالى: هرگاه در ضمن عقد، داشتن منزل مستقل شرط نشده، زوجه حق اعتراض ندارد، آنچه كه لازم است منزل در شأن زوجه تهيه كند ملكى يا استيجارى، مشاع يا غيرمشاع، در صورت فراهم نمودن چنين منزلى عدم تمكين او حكم ناشزه را دارد . والله العالم
نفقه در ايام عقد
سؤال 1343 . آيا احكام زوجيّت مانند اطاعت و عدم خروج از خانه بدون اذن زوج و نفقه از ابتداى زوجيّت آغاز مى شود؟ با اينكه هنوز به خانه نيامده است و يا از مقتضيّات تمكين است و بدون تحقّق آن محقّق نمى شود؟
بسمه تعالى: از زمان تمكين مطلق نفقه همسر بر شوهر است.والله العالم
صفحه 424
صلح زمين به همسر بابت نفقه
سؤال 1344 . اگر زوج بابت نفقه معوقه زوجه، زمين را صلح و واگذار نمايد ولى چند سال بعد همان زمين را به شخص ثالث واگذار كند آيا واگذارى او به ديگرى صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض مسأله زمين را صلح و واگذار نموده است و تحويل طرف داده است، ديگر نمى تواند آن را به ديگرى واگذار كند . والله العالم
نفقه زوجه در ايام دستگيرى شوهر
سؤال 1345 . شوهر براى همسرش به جهت انجام عمل منافى عفت از دادگاه درخواست طلاق مى دهد و زوجه نيز نفقه ايام دستگيرى و پس از آزادى را مطالبه نموده است آيا مستحق دريافت نفقه مى باشد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال مادامى كه طلاق نداده است بايد نفقه را بپردازد، اتهام زوجه سبب سلب نفقه نمى شود . والله العالم
نفقه پدر فقير و اولاد متعدد
سؤال 1346 . شخصى اولاد ذكور و اناث متعدد دارد، بعد از كارافتادگى و حصول فقر براى والد و يا والدين نفقه ايشان بر عهده كدام يك از آنان مى باشد؟ با توجه به اينكه دخترها ازدواج نموده ودر خانه شوهر به سر مى برند و اگر از انفاق خوددارى كنند چطور؟
بسمه تعالى: نفقه پدر فقير بر اولاد است چه ذكور و چه اناث، و در صورت تعدّد همه بالسويه بايد مشاركت كنند.والله العالم
صفحه 425
نفقه كودكى كه پدرش در زندان است
سؤال 1347 . پدر كودكى در زندان است آيا جد پدرى كودك وظيفه پرداخت نفقه نوه اش را دارد؟
بسمه تعالى: در صورت عدم تمكّن پدر، جد بايد نفقه را بدهد . والله العالم
نفقه كودكى كه پدرش از دنيا رفته
سؤال 1348 . كودكى كه پدرش از دنيا رفته نفقه اش را بايد چه كسى بپردازد؟
بسمه تعالى: در صورتى كه خود كودك دارائى داشته باشد از دارائى آن پرداخت مى شود و در غير اين صورت هزينه بر عهده جد است . والله العالم
نفقه ايام عقد پيش از عروسى
سؤال 1349 . آيا قبل از عروسى در حالى كه دختر در خانه پدر است نفقه بر همسر واجب است؟
بسمه تعالى: هرگاه تمكين داشته باشد نفقه هم لازم است در غير اين صورت نفقه ندارد . والله العالم
نفقه به صورت مواد اوليه
سؤال 1350 . آيا بر مرد واجب است نفقه زن را به صورت مواد اوليه در اختيار وى قرار دهد؟
بسمه تعالى: مقصود از پرداخت هزينه اين است كه امكانات مالى و غير مالى در اختيار او بگذارد كه او بتواند رفع نياز كند و انجام اين عمل در همه شرايط يكسان نيست، زندگى در روستا به گونه اى
صفحه 426
است و زندگى در شهر به گونه اى ديگر; چه بسا در مواردى دادن پول نقد كافى باشد و در مواردى كافى نباشد و بايد كارهاى ديگرى انجام دهد وجه جامع اين است كه او را متمكّن از رفع نياز كند . والله العالم
هزينه هاى معالجات زن برعهده شوهر
سؤال 1351 . آيا هزينه معالجات زن هر چه سنگين باشد برعهده شوهر است؟
بسمه تعالى: برعهده شوهر است مگر اين كه طاقت فرسا باشد . والله العالم
رد مظالم به همسر يا پدر و مادر
سؤال 1352 . آيا مى توان رد مظالم را به پدر يا مادر يا فرزند يا همسر فقير داد؟
بسمه تعالى: بايد به غير واجب النفقه پرداخت شود . والله العالم
استفاده از كمك خرجى دختر
سؤال 1353 . از شوهرم طلاق گرفتم و با دختر 20 ساله ام زندگى مى كنم شوهرم هر ماه مبلغى را به دخترم مى دهد آيا من هم مى توانم از اين مبلغ استفاده كنم؟
بسمه تعالى: در صورت تمليك به دختر، با رضايت دختر اشكال ندارد . والله العالم
برداشت پدر فقير از اموال پسر
سؤال 1354 . پدرى فقير است آيا مى تواند بدون اطلاع فرزندش از مال او استفاده كند؟
بسمه تعالى: پدر به مقدار نياز مى تواند از مال فرزند بدون اجازه بردارد . والله العالم
صفحه 427
نپرداختن نفقه همسر
سؤال 1355 . اگر شوهر نفقه همسر را نپردازد آيا زن مى تواند بدون اطلاع از اموال شوهر بردارد؟
بسمه تعالى: اگر تمام راهها مسدود باشد به مقدار هزينه اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 428
مسائل متفرقه ازدواج
تدليس در نكاح
سؤال 1356 . اگر تدليس در نكاح يا بيع واقع شد خسارت از چه كسى دريافت مى شود؟
بسمه تعالى: خسارت متوجه كسى است كه تدليس نموده است . والله العالم
محرميّت خواهر و برادر ناتنى
سؤال 1357 . آيا خواهر و برادر كه از پدر مشترك و از مادر جدا هستند و يا خواهر و برادرى كه از مادر مشترك ولى از پدر جدا هستند با هم محرم اند؟
بسمه تعالى: با هم محرم هستند . والله العالم
سفر با شوهر و مخالفت پدر
سؤال 1358 . خانمى هستم كه مدتى ازدواج نموده و در منزل شوهر مى باشم اگر پدرم در برخى موارد با سفر من با شوهر مخالفت نمايد آيا اطاعت از پدر بر من واجب است؟
بسمه تعالى: اجازه همسر در خروج از منزل كافى است، اطاعت پدر در اين مورد لازم نيست . والله العالم
استفاده زن از مال شخصى خودش بدون اذن شوهر
سؤال 1359 . آيا زن شوهردار مى تواند از مال شخصى خودش در موارد تبرّع بدون
صفحه 429
اجازه شوهر استفاده كند؟
بسمه تعالى: در مال شخصى خودش مى تواند تصرف كند.والله العالم
دادن شير به بچه توسط شيشه
سؤال 1360 . اگر شير مادر را از پستان بدوشند و در شيشه شير ريخته و بچه شيشه را بمكد آيا رضاع حاصل مى شود؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال عمل به احتياط كنند به اين معنى كه با هم شير خود ازدواج نكنند و از نگاه به مواضعى كه بايد از نا محرم بپودشانند خوددارى كنند . والله العالم
خوردن شير همسر
سؤال 1361 . خوردن مرد از شير همسر خودش چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: جايز است.والله العالم
دروغ گفتن در حال داشتن همسر
سؤال 1362 . اگر مردى براى ازدواج مجدد به دروغ قسم بخورد كه زن ديگرى ندارم آيا كفاره دارد و زوجيت از بين مى رود؟
بسمه تعالى: چنين سوگندى حرام است ولى كفاره ندارد و زوجيت را از بين نمى برد . والله العالم
استخاره در ازدواج
سؤال 1363 . آيا بدون تحقيق در امر ازدواج مى توان استخاره كرد آيا عمل به آن لازم است؟ و اگر مخالفت كرد كفاره لازم است؟
صفحه 430
بسمه تعالى: شايسته است در آغاز كار خود انسان در آن مورد فكر كند و اگر فكرش به جايى رسيد به آن عمل كند و اگر در حال ترديد ماند با مشورت مشكل را حل كند و اگر به جايى نرسيد استخاره كند و در صورت استخاره به آن عمل كند .ولى اگر مخالفت كرد كفاره ندارد . والله العالم
شركت در عروسى همراه با موسيقى
سؤال 1364 . آيا شركت كردن در مجالس عروسى فاميل كه همراه با موسيقى است جائز است؟
بسمه تعالى: در مجالس عروسى همراه با موسيقى نبايد شركت كرد و براى اينكه رابطه قطع نشود از صاحب مجلس خواهش كنيد بخشى از زمان عروسى را عارى از ساز و آواز كند تا شما هم شركت كنيد . والله العالم
حضانت طفل پس از تغيير جنسيت
سؤال 1365 . بر فرض وقوع تغيير جنسيت و وقوع فسخ نكاح، مسأله حضانت اطفال به چه شكل است؟
بسمه تعالى: دو احتمال وجود دارد: 1 . ولايت پدر ساقط مى شود و به جد منتقل مى شود، 2، احتمال ديگر اينكه عنوان سابق محفوظ باشد يعنى پدرى كه الآن زن شده است باز ولايت بر فرزند خود را دارد . والله العالم
تغيير جنسيت و بقاى زوجيت
سؤال 1366 . اگر يكى از زوجين با وجود فرزند تغيير جنسيت دهد آيا نكاح به چه
صفحه 431
شكل خواهد بود؟
بسمه تعالى: هرگاه در اثر تغيير جنسيت مرد بشود زن و يا زن بشود مرد; چون نكاح همجنس جايز نيست نكاح باطل است مگر اينكه هر دو تغيير جنسيت بدهند دريك زمان كه در اين صورت نيز بقاى نكاح جاى تأمل است . والله العالم
رجوع از تغيير جنسيت
سؤال 1367 . اگر تغيير جنسيت محقق شد آيا برگشت آنها به حالت قبل جايز است؟
بسمه تعالى: تغيير جنسيت جايز نيست و در صورتى كه تغيير جنسيت محقق شد تغيير مجدد نيز جايز نيست و ضمناً يادآور مى شود كه اصل امكان تغيير جنسيت از نظر ما محرز نيست و فقط روى فرض پاسخ گفته شد . والله العالم
ازدواج پس از تغيير جنسيت
سؤال 1368 . اگر بر فرض پس از تغيير جنسيّت مرد، زن شود آيا ازدواج با او جايز است؟
بسمه تعالى: پس از تغيير جنسيت بر فرض امكان آن موضوع عوض مى شود، ازدواج مانع نخواهد داشت . والله العالم
بررسى لوازم شخصى همسر يا اولاد
سؤال 1369 . آيا بررسى كردن موبايل همسر توسط شوهر و يا بررسى موبايل فرزند توسط والدين به جهت محافظت از همسر و اولاد جايز است؟
بسمه تعالى: ولىّ مى تواند در مورد كسانى كه بر آنها ولايت دارد تلفن هاى آنها را كنترل كند و در غير اين صورت تجسس جايز
صفحه 432
نيست مگر در مورد اهم به گونه اى كه مفسده آن بيش از مفسده تجسس باشد . والله العالم
محرم بودن داماد بر نامادرى همسر
سؤال 1370 . شخصى فرزند دختر دارد، اين شخص زن دوم اختيار مى كند كه از شوهر قبل يك فرزند دختر دارد، دختر اوّل ازدواج مى كند آيا داماد بر نامادرى(زن دوم) محرم شود؟
بسمه تعالى: هرگاه شوهر اين دختر با دختر نامادرى(دختر دوم) عقد موقت ببندد اين نامادر براى آن داماد ام الزوجه شده، محرم خواهد بود . والله العالم
محرم بودن همسر بر ناپدرى زوج و برادران ناتنى وى
سؤال 1371 . آيا همسر بر ناپدرى زوج و برادران ناتنى او محرم است؟
بسمه تعالى: زوجه نسبت به ناپدرى زوج و برادران او نا محرم است . والله العالم
مصرف گوشت عقيقه
سؤال 1372 . آيا جايز است گوشت عقيقه را تقسيم كرد؟
بسمه تعالى: مخيّر است بين اين كه بپزد يا گوشت را تقسيم كند . والله العالم
خانه مشترك بين زوج و زوجه
سؤال 1373 . اگر مالكيت منزلى بالمناصفه براى زوج و زوجه باشد و زوجه پس از مدت زمانى از شوهر، اجرت المثل ايام سكونت را مطالبه كند آيا زوج بايد اجرت را
صفحه 433
بپردازد؟
بسمه تعالى: در اين مورد بايد به شيوه عرفى اين نوع بذل و بخشش توجه كرد، اگر ظاهر قضيه اين است كه زوجه به عنوان كمك به هزينه شوهر حاضر شده است كه هر دو ازآن منزل استفاده كنند در چنين صورت نسبت به گذشته حق درخواست اجرت ندارد هرچند نسبت به آينده مى تواند دريافت كند . والله العالم
توافق بر نگهدارى فرزند مادام العمر براى زن
سؤال 1374 . اگر زوج و زوجه تفاهم كنند كه پس از طلاق حضانت و نگهدارى فرزند مشترك مادام العمر و بدون خرجى و نفقه بر عهده زوجه باشد آيا اين قرارداد مطابق شرع و قانون است؟
بسمه تعالى: هرگاه مقصود اين باشد كه شوهر از حق حضانت خود صرف نظر كند مشروط بر اينكه زوجه متكفل هزينه فرزندان باشد اشكال ندارد . والله العالم
حضانت فرزندى كه جد و مادر دارد
سؤال 1375 . حضانت فرزندى كه پدرش از دنيا رفته و داراى جد و مادر مى باشد با چه كسى است؟ و اگر مادر از حضانت فرزندش خوددارى كند حضانت با چه كسى است؟
بسمه تعالى: اگر پدر نباشد حضانت فرزند با مادر است، و اگر از حضانت خوددارى كند، جد پدرى عهده دار حضانت مى شود . والله العالم
صفحه 434
جماع رو به قبله
سؤال 1376 . جماع رو به قبله چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: مكروه است . والله العالم
ازدواج معلول ذهنى
ؤال 1377 . ازدواج معلول ذهنى جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه عقب ماندگى ذهنى به گونه اى است كه نياز به ولىّ دارد با اجازه او اشكالى ندارد . والله العالم
آموزش مسائل جنسى به معلول ذهنى
سؤال 1378 . با توجه به اين كه معلولين ذهنى قادر به تفكرات انتزاعى نمى باشند آيا آموزش مسائل جنسى به صورت تصويرى جايز است؟
بسمه تعالى: مسائل جنسى را خود انسان در مكتب فطرت به تدريج مى آموزد و چنين چيزى نياز به تعليم و آموزش ندارد و احياناً موجب بلوغ زودرس مى شود كه مفاسدى دارد ولى هرگاه در مورد معلول دهنى پزشك تشخيص دهد كه بدون آموزش موفق نخواهد شد به عنوان يك ضرورت مانع ندارد به شرط اينكه تزويج براى آنها يك امر ضرورى باشد . والله العالم
حضانت معلولين ذهنى توسط سازمان بهزيستى
سؤال 1379 . دستگاه قضائى در برخى موارد حضانت و سرپرستى معلولين ذهنى را به سازمان بهزيستى محوّل مى نمايد آيا سازمان به عنوان قيّم مى تواند اجازه ازدواج آنان را بر عهده بگيرد؟
بسمه تعالى: با اجازه ولى معلول و يا با اجازه مجتهد جامع الشرائط
صفحه 435
اين كار انجام بگيرد . والله العالم
خروج زن از منزل با اذن شوهر
سؤال 1380 . فلسفه اينكه زن بايد براى خروج از منزل از همسرش اجازه بگيرد چيست؟ و آيا در صورتى كه با تمكين زوج منافات نداشته باشد خروج بدون اذن جايز است؟
بسمه تعالى: استقلال زن در مسائل اقتصادى و سياسى كاملاً محفوظ است و مرد بر استقلال او سيطره ندارد ولى مسائل مربوط به خانواده بايد با مدير خانواده هماهنگ باشد بالأخص كه زن ناموس مرد حساب مى شود، و معنى ندارد كه همسر با چنين موقعيت در زندگى خود، كمال آزادى را داشته باشد، هر موقع خواست به هرجا برود و با همه معاشرت كند قهراً چنين كارى علاقه او را نسبت به شوهر كمتر مى كند و دچار سوء ظن هاى ويرانگر خانواده مى شود، براى حفظ پيوند خانواده اين محدوديّت تشريع شده است . والله العالم
تقاضاى عمل جنسى از طرف زن
سؤال 1381 . آيا بر مرد واجب است تقاضاى جنسى همسر را بپذيرد؟
بسمه تعالى: در هر چهار ماه واجب است و در غير چهار ماه براى حفظ عفت زن اجابت خوب است . والله العالم
عدم تمايل به همسر
سؤال 1382 . مردى به دليل عدم تمايل جنسى نسبت به همسرش نتوانسته است روابط زناشويى برقرار كند و همسر پس از 4 سال دوشيزه است آيا مرد گناهكار
صفحه 436
است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال اگر نزد حاكم شرع ثابت بشود كه زوج قادر به عمل جنسى نيست به حكم عنين بودن، زوجه حق فسخ دارد و اگر قادر بر انجام عمل جنسى است ولى علاقه ندارد مرد گناهكار است و براى تعيين تكليف به حاكم شرع مراجعه شود . والله العالم
طلاى سفيد
سؤال 1383 . آيااستفاده از طلاى سفيد كه در مراسم عقد به مرد داده مى شود جايز است؟
بسمه تعالى: طلاى سفيد بر دو نوع است گاهى همان طلاى زرد است كه با عواملى رنگ آن را عوض مى كنند طبعاً حكم طلا را دارد ولى اگر جنسش از غير طلا باشد حكم طلا را ندارد و به خاطر گرانى به آن طلا مى گويند و استفاده از آن جايز است . والله العالم
تغيير جنسيت
سؤال 1384 . آيا تغيير جنسيت جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه طرف، خنثاى مشكله باشد كه هر دو علامت را دارد ولى روشن نيست كدام اصل است و ديگرى فرع، در اين مورد تغيير جنسيّت به معناى شناختن جنسيّت اين فرد اشكال ندارد و در غير اين مورد اصل امكان آن براى ما ثابت نيست و در صورت امكان، تصرف در آفرينش است، اشكال دارد . والله العالم
صفحه 437
چَت در اينترنت با نامحرم
سؤال 1385 . آيا چت كردن با نامحرم در مورد مسائل مختلف جايز است؟
بسمه تعالى: چت كردن با نامحرم چون مايه فساد اخلاقى است و موجب گناه مى شود انجام نگيرد . والله العالم
احتمال بيمارى ايدز و آزمايش قبل از ازدواج
سؤال 1386 . با توجه به شيوع بيمارى ايدز و گسترش اين بيمارى مهلك آيا مى توان قبل از ازدواج زوجين را مجبور به انجام آزمايش ايدز نمود؟
بسمه تعالى: هرگاه طرفين راضى باشند كه بدون آزمايش ايدز با هم ازدواج كنند اجبار به آن جايز نيست مگر اينكه در مجموع نظام حكم حكومتى باشد در اين صورت اطاعت لازم است . والله العالم
ازدواج با زنى كه رحم ندارد
سؤال 1387 . با توجه به اين كه فايده مهم ازدواج، توليد نسل است، حكم ازدواج با زنانى كه فاقد رحم مى باشند چيست؟
بسمه تعالى: استيلاد حكمت است، نه علّت، و حكم دائر مدار حكمت نيست البته ازدواج بازنى كه بچه زا است مستحب مؤكد است . والله العالم
شير خوردن از پستانك و محرميت
سؤال 1388 . اگر خانمى سر پستانك را به سينه خود وصل كند و از اين طريق بچه شير بخورد آيا با وجود شرائط ديگر، محرميت حاصل مى شود؟
بسمه تعالى: در اين مورد عمل به احتياط كند يعنى ازدواج با آن انجام نگيرد و در عين حال حرمت نظر را رعايت كند . والله العالم
صفحه 438
عقيقه اولاد
سؤال 1389 . مبلغى پول جهت عقيقه فرزند به خيريه داده مى شود كه از طريق كشتارگاه صنعتى ذبح انجام مى گردد اگر دعاى عقيقه همزمان با ذبح انجام نشود آيا عقيقه صحيح انجام شده است؟
بسمه تعالى: هرگاه اهداء كننده تصريح كند كه بايد عقيقه با مراسم و شرائطش انجام گيرد در صورتى بپذيريد كه بتوانيد شرايط را انجام دهيد و اگر تصريح نكرد در حدّ امكان دعاها خوانده شود . والله العالم
مسافرت با مادر زن
سؤال 1390 . اگر كسى با اذن ولى با دخترى عقد موقت بخواند آيا مى تواند با مادر او به حكم محرم بودن به مسافرت برود؟
بسمه تعالى: محرم بودن كافى نيست، بايد اذن شوهر هم باشد . والله العالم
رابطه درسى استاد مرد و دانشجوى دختر
سؤال 1391 . مدرس كامپيوتر هستم و دانش پژوهان دختر مى باشند و جهت اشكال مجبور به گفت و گوى مستقيم هستم نظر حضرت عالى در اين مورد چيست؟
بسمه تعالى: اگر در اين گفتگو خوف فساد نباشد اشكال ندارد . والله العالم
ولايت جدّ بر نوه
سؤال 1392 . اگر پدر به لحاظ سفاهت محجور باشد لذا بچه به جد واگذار شود ولى او فرزند را به شخصى كه بچه دار نمى شود بدهد و شرط شود كه هميشه نزد آنان بماند اگر پس از چند سال پشيمان شود آيا مى تواند فرزند را مطالبه كند؟
صفحه 439
بسمه تعالى: ولايت جد بر نوه ولايت شرعى است و قابل اسقاط و واگذارى نمى باشد بنابراين مى تواند نوه خود را پس بگيرد ولى چون به آنها قول داده بود كه هميشه پيش آنها خواهد ماند و آنها به اين اميد درباره او هزينه كرده اند بايد در صورت اخذ در مورد هزينه ها را مصالحه كند ولى در عين حال بهتر است به قول خودش عمل كند . والله العالم
ازدواج در قمر در عقرب
سؤال 1393 . در تقويم هاى نجومى نوشته شده است قمر در عقرب است و ازدواج خوب نيست آيا اين مطلب صحيح است؟
بسمه تعالى: رعايت آنها خوب است بالاخص عقد نكاح، در حالى كه قمر در عقرب است سر انجام خوبى ندارد حالا چه رابطه اى بين دو است، وحى از آن كشف كرده است . والله العالم
راه اثبات نسبت
سؤال 1394 . امارات اثبات نسب مشروع چيست؟
بسمه تعالى: امارات نسب قاعده «الولد للفراش» و بيّنه و شياع است البته قول قيافه شناس اعتبار ندارد . والله العالم
تعريف نسب
سؤال 1395 . تعريف نسب چيست؟
بسمه تعالى: هو الاتصال بالولادة بانتهاء احد الشخصين الى الاخر او بانتهائهما الى ثالث . والله العالم
صفحه 440
ابراز علاقه قبل از ازدواج
سؤال 1396 . آيا ابراز علاقه نسبت به خانمى كه تصميم دارم با وى ازدواج كنم جايز است؟
بسمه تعالى: اگر تحريك شهوت نكند و فقط وعده به ازدواج باشد اشكال ندارد . والله العالم
وعده ازدواج و دعوت به صبر
سؤال 1397 . مى خواهم با زنى ازدواج كنم آيا مى توانم به وى وعده ازدواج داده بگويم يك سال صبر كند؟
بسمه تعالى: هرگاه مطمئن هستيد كه بعد از يكسال با او ازدواج خواهيد كرد اشكال ندارد . والله العالم
تفاوت سنّ دختر و پسر
سؤال 1398 . آيا تفاوت از نظر سنّ مانع ازدواج است و آيا برادرهاى دختر مى توانند از ازدواج ممانعت كنند؟
بسمه تعالى: تفاوت از نظر سن مانع نيست و برادرها حق ممانعت ندارند . والله العالم
شرط عدم دخول
سؤال 1399 . آيا زن مى تواند در عقد دائم شرط كند كه دخول صورت نگيرد ولى ساير استمتاعات باشد؟
بسمه تعالى: هرگاه مقصود اين است كه استمتاع براى او مباح است، مى تواند انجام دهد و مى تواند انجام ندهد ولى شرط مى كند كه جانب ترك را بگيرد در اين صورت اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 441
حدود ارتباط پسر با زن پدر
سؤال 1400 . اگر دخترى را به عقد موقّت مردى درآورند تا فرزند پسر مرد، با آن دختر محرم شود ارتباط اين پسر و آن دختر در چه حدودى جايز است؟
بسمه تعالى: حكم نامادرى خواهد داشت طبعاً ارتباط با او به سان ارتباط با مادر خواهد بود . والله العالم
صفحه 442
احكام طلاق
توافق بر نگهدارى طفل توسط مادر تا سن 10 سالگى
سؤال 1401 . زوجين به موجب طلاق توافقى از يكديگر جدا مى شوند و نيز توافق مى كنند كه پسر 10 ساله آنان تا سن بلوغ در حضانت زوجه باشد آيا زوج مى تواند پس از مدّتى توافق بر حضانت را رد كند؟
بسمه تعالى: هرگاه زوجه ضمن عقد لازم يا با صلح نامه اى قرارداد ببندد كه زوج حق حضانت خود را تا سن بلوغ به او واگذارى كند و يا قبل از طلاق بر اين كار با هم مذاكره كند در چنين شرايطى شوهر به شرط خود عمل كند . والله العالم
طلاق زنى كه شير مى دهد
سؤال 1402 . زنى كه شير مى دهد و شوهر با او نزديكى كرده، طلاق او چگونه است؟
بسمه تعالى: يك بار كه خون ديد و سپس پاك شد شوهر مى تواند وى را طلاق دهد و اگر خون نمى بيند بايد سه ماه صبر كند و سپس طلاق دهد . والله العالم
طلاق در كشورهاى غير اسلامى
سؤال 1403 . در كشور روسيه زوجها هنگام جدايى طبق قوانين موجود، طلاق
به شكل رسمى و دولتى انجام مى شود آيا اين نوع طلاقهاى مكاتبه اى صحيح است؟
به شكل رسمى و دولتى انجام مى شود آيا اين نوع طلاقهاى مكاتبه اى صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال چون طلاق با مراسمى انجام مى گيرد و
صفحه 443
در دفتر نوشته مى شود و زوج امضاء مى كند شايد اين طلاق به صورت انشاء كتابتى كافى باشد و احتياط اين است كه اين زن به حاكم شرع مراجعه كند و به عنوان ولايت صيغه طلاق را اجراء كند . والله العالم
طولانى بودن عقد موقت و غيبت زوج
سؤال 1404 . آيا زوجه موقت كه مدت عقدش طولانى است و زوج غيبت كرده و دسترسى به وى ندارد و دچار عسر و حرج مى باشد آيا امكان بذل مدت از سوى حاكم وجود دارد؟ و اگر زوج تمام مهر را پرداخته و دخول صورت نگرفته باشد آيا مى تواند نصف آن را براى خود و نصف ديگر رابه وارث بدهد؟
بسمه تعالى: حاكم شرع يعنى مجتهد جامع الشرايط كه اجتهاد مطلق او ثابت است مى تواند با درنظرگرفتن عسر و حرج غير قابل تحمل اقدام به بذل مدت كند ولى چون دخول صورت نگرفته نصف مهر را مى گيرد و راجع به نصف ديگر بر اساس نظر حاكم شرعى عمل كنند . والله العالم
اظهار علاقه در عده طلاق
سؤال 1405 . آيا به زنى كه در عده طلاق است مى توان اظهار علاقه كرد؟
بسمه تعالى: در عده طلاق بائن به صورت كنايه اشكال ندارد مثل اين كه بگويد من زنان را دوست دارم اما در عده طلاق رجعى بايد صبر كند تا مدت عده تمام شود إظهار علاقه در عده جائز نيست . لطفاً به تفسير آيه «ولا تواعدوهنّ سراً الا أن تقولا قولاً معروفا» بقره/ 235 مراجعه بفرمائيد . والله العالم
صفحه 444
منع ديدار مادر از فرزندش
سؤال 1406 . آيا پدر مى تواند شرعاً فرزند خود را از ديدار مادر مطلقه اش (كه قبلاً زوجه آن پدر بود) منع كند و بگويد اگر به ديدار مادرت بروى عاق مى كنم؟
بسمه تعالى: اطاعت پدر در صورتى است كه به غير معروف امر نكند بنابراين فرزند مى تواند با مادر خود ديدار و به او نيكى كند.والله العالم
خطاء در حكم عده وفات به عده طلاق
سؤال 1407 . زنى شوهرش مرده و مرد ديگر به گمان اينكه عدّه وفات همانند عدّه طلاق سه ماه است با او ازدواج مى كند و بعداً متوجه مى شوند كه مسأله برخلاف آن بوده است ارتباط را قطع مى كنند يا زن را طلاق مى دهد اكنون بعد از سرآمدن عدّه وفات مى خواهند زندگى مشترك را با عقد جديد از سر بگيرند تكليف چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه دخول كرده باشد ازدواج مجدد جايز نيست.والله العالم
طلاق در حال حيض و ازدواج و فرزندان
سؤال 1408 . كسى درحال حيض زن خود را طلاق داده مطلقه بعد از انقضاء عده با شخصى ازدواج نموده و اكنون داراى دو فرزند مى باشد طلاق و ازدواج مجدد او شرعاً چگونه است و فرزندان اخير او چه حكمى دارند؟
بسمه تعالى: طلاقش باطل است و به تبع آن ازدواج هم باطل است ، در هر تقدير فرزندان ، فرزندان شرعى هر دو هستند.والله العالم
شك در صحت طلاق و ازدواج پس از آن
سؤال 1409 . پس از چند سال ازدواج شك شود كه موقع طلاق در عادت ماهيانه بوده
صفحه 445
است آيا ازدواج باطل است؟
بسمه تعالى: اگر موقع اجراء طلاق احكام طلاق را بدانند و احتمال توجه به آن را بدهند طلاق محكوم به صحت است ولى بهتر است احتياطاً از شوهر پيشين مجدداً طلاق بگيرد دو مرتبه پس از خروج عده با ديگرى ازدواج كند . والله العالم
ورود شوهر به منزل مشترك پس از طلاق
سؤال 1410 . از همسرم طلاق گرفتم و دوران عده سپرى شده است ولى سه دانگ از منزل كه در اختيارم است متعلق به شوهر است اكنون كه وى نامحرم مى باشد آيا مى تواند در هر زمان وارد منزل شود؟
بسمه تعالى: شوهرى كه از او طلاق گرفته ايد حكم اجنبى دارد و او بايد به همان نحو رفتار كند و بدون اجازه وارد محدوده خانواده شما نشود و پس از ورود با اجازه بايد به گونه اى باشد كه رفت و آمد ثالث ممكن بوده و خلوت با اجنبيه صدق نكند . والله العالم
شرط پرداخت نصف دارايى در صورت طلاق
سؤال 1411 . در سند ازدواج شرطى به اين صورت آمده است و زوجه شرط نمود هرگاه طلاق بنا به درخواست زوجه نباشد و طبق تشخيص دادگاه تقاضاى طلاق ناشى از تخلف زن از وظائف همسرى يا سوء اخلاق و رفتار وى نبوده، زوج موظف است تا نصف دارايى خود را كه در ايام زناشويى با او به دست آورده و يا معادل آن را بلاعوض به زوجه منتقل كند، آيا اين شرط صحيح است؟
بسمه تعالى: شرط مزبور به خاطر جهالت اشكال دارد . والله العالم
صفحه 446
طلاق بدون حكميّت
سؤال 1412 . چنانچه طلاقى بدون اجراء حكميت با تمام شرايط صحت واقع شود آيا طلاق مزبور صحيح است يا باطل؟
بسمه تعالى: اگر با شرائط شرعى همراه بوده صحيح است . والله العالم
وكيل شدن همسر در طلاق
سؤال 1413 . شوهر به جهت جلب اعتماد، همسرش را در امر طلاق وكيل مى كند و همسر نيز مهريه را بذل و درخواست طلاق خلعى مى نمايد سپس شوهر ادعا مى كند كه وكالت حقيقى نبوده بلكه فقط به جهت جلب اعتماد چنين نوشته اى به او داده است آيا طلاق صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه او را در هر نوع از طلاق حتى خلعى وكيل نموده است ادعاى بعدى كه وكالت حقيقى نبوده بلكه به خاطر جلب اعتماد بوده مسموع نيست مگر دو شاهد عادل بر اين كار گواهى دهند . والله العالم
طلاق با ادعاى دروغ
سؤال 1414 . زنى به دروغ ادعاى مجهول المكان بودن شوهر كرده و تقاضاى طلاق مى كند و پس از طلاق و اجراى صيغه خلع ازدواج مى كند آيا طلاق او و بذل او صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال ازدواج او باطل است و زن همسر شرعى شوهر سابق مى باشد . والله العالم
سؤال 1415 . در عقد متعه شوهر مدت را و زوجه مهر را بذل كنند لكن بعداً زوجه به مهر رجوع كند آيا مرد مى تواند به زن رجوع نمايد؟
صفحه 447
بسمه تعالى: رجوع از هر دو طرف ساقط است . والله العالم
طلاق تلفنى
سؤال 1416 . اگر كسى صيغه طلاق را جارى كند و دو شاهد عادل از طريق تلفن بشنوند آيا چنين طلاقى صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه مطمئن باشند كه صدا مربوط به زوج يا وكيل زوج است حضور در مجلس عادى شرط نيست . والله العالم
رجوع به مهر پس از طلاق بائن
سؤال 1417 . اگر زوجه تمام مهريه خود را در ازاى طلاق بذل نمايد و زوج نيز با قبول بذل موافقت نمايد ولى پس از اجراى صيغه طلاق بائن زوجه در ايام عده به قسمتى از مهريه خود رجوع كند آيا رجوع جايز است؟
بسمه تعالى: مى تواند به برخى از آن چه كه بذل كرده رجوع كند قهراً طلاق خلعى به طلاق رجعى مبدل مى شود و بايد مرد آن مقدار را بپردازد و اما آن مقدارى را كه بذل كرده و رجوع نكرده پرداخت آن لازم است . والله العالم
وكالت در طلاق به شكل مطلق
سؤال 1418 . آيا زوج مى تواند در حين عقد بدون قيد و شرط زوجه را وكيل در طلاق كند؟
بسمه تعالى: در عقدنامه ها وكالت زن محدود و مشروط به موارد خاصى است و هرگز وكالت مطلق مطرح نيست و وكالت مطلقه براى زن ضمن عقد خارج لازم اشكالى ندارد ولى بايد در حدود ضوابط شرع باشد . والله العالم
صفحه 448
شوهر معتاد و زندگى با عسر و حرج
سؤال 1419 . شوهر زنى معتاد و هيچ شغلى ندارد آيا زن مى تواند به جهت عسر و حرج از شوهر جدا شود؟
بسمه تعالى: بايد دو فرد عادل و كارشناس از نزديك زندگى آنها را مطالعه كنند هرگاه تشخيص دادند زندگى آنها حرجى و غير قابل تحمل است به حاكم شرع گزارش كنند او در اين مورد تصميم مى گيرد . والله العالم
عزل وكيل از طلاق
سؤال 1420 . اينجانب طى اختلاف با همسر ، به مادر همسرم وكالت دادم كه همسرم را مطلقه نمايد ولى پس از دادن وكالت پشيمان شدم و ايشان را از وكالت عزل كردم ولى وى با حضور در دفترخانه حكم طلاق را جارى كرد آيا طلاق جارى مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه ما در همسر را قبل از اجراء صيغه طلاق عزل و مطلع نموديد طلاق او باطل است و اگر پس از اجراء صيغه طلاق او را عزل كرديد يا قبلا عزل كرديد و پس از اجراء طلاق اطلاع داديد طلاق او صحيح است . اين حكم شرعى است اما در صورت اختلاف نياز به اثبات در دادگاه دارد . والله العالم
عقيم بودن زوج يا زوجه
سؤال 1421 . زوجه پس از چند سال از زندگى مشترك و مراجعه به پزشك داراى فرزند نمى شود و علّت آن آسيب در اثر تصادف بوده و يا مادرزادى فاقد رحم و تخمدان است آيا زوج مى تواند عقد را فسخ كند؟
بسمه تعالى: عقيم بودن همسر سبب فسخ نيست و اگر بخواهند از
صفحه 449
هم جدا شوند راه شرعى آن طلاق است ولى بهتر اين است كه پيوند مقدس را حفظ كند و زوجه دوم انتخاب كند . والله العالم
گرفتن مهريه و درخواست طلاق خلع
سؤال 1422 . اگر زوجه قبل از درخواست طلاق به استناد شرط مندرج در عقدنامه با مراجعه به دادگاه و واحد اجراى ثبت، تمامى مهريه را دريافت نمايد طلاق خلع در اين صورت صحيح است يانه؟
بسمه تعالى: اگر شرط كند مهرى را كه گرفته برگرداند صحيح است . والله العالم
طلاق خلع و آمدن مرد به خانه زن
سؤال 1423 . مردى زنش را طلاق خلع مى دهد و با يكديگر توافق مى كنند كه مرد شبها براى استراحت به خانه زن بيايد آيا آمدن مرد به منزل زن در حاليكه چند فرزند دارد جايز است؟
بسمه تعالى: از آنجا كه مرد نامحرم است و در خانه جز زن كس ديگرى نيست خلوت با اجنبيه حرام است مگر اينكه فرزندان بزرگ شده باشند و خانه از حالت خلوت بيرون بيايد . والله العالم
طلاق و هداياى بستگان دو طرف در زمان عقد
سؤال 1424 . پس از چند سال زندگى مشترك زوجين با طلاق از همديگر جدا شده اند هدايايى كه در اين مدّت دريافت كرده اند چگونه تقسيم شود؟
بسمه تعالى: معمولاً هداياى خانواده زوج، آن را تمليك زوج نموده و هداياى خانواده زوجه، تمليك زوجه مى كنند مگر اينكه تصريح بر خلاف كنند، هرگاه مختصات هريك به رضاى خودش
صفحه 450
خرج زندگى مشترك شده، عوض نخواهد داشت مگر اينكه زوجه موقع خرج كردن تصريح بر ضمان كند . والله العالم
طلاق زنى كه رحم ندارد
سؤال 1425 . زنى كه رحم او را برداشته اند در صورتى كه زوج 3 بار يا 6 بار وى را طلاق دهد محلّل لازم است؟ و اگر وى را نه بار طلاق دهد ايا ازدواج با وى حرام ابدى است؟
بسمه تعالى: محلّل لازم است، و هرگاه نه بار با شرايط طلاق دهد حرام مؤبّد مى شود . والله العالم
مخارج ضررهاى جسمى پس از طلاق
سؤال 1426 . زنى به جهت سوء معاشرت و كتك زدن و بد اخلاقى شوهر دچار ناراحتى هاى جسمى و روحى شده است و طبق نظر پزشك وى بايد تحت مراقبت باشد آيا مى توان هزينه ضررهاى جسمى و روحى از قبيل هزينه بيمارستان و درمان را در صورت وقوع طلاق، از زوج مطالبه نمود؟
بسمه تعالى: هرگاه طبق نظر پزشكان متخصص ثابت شود كه اين حالات مربوط به سوء رفتار شوهر بوده و بيمارى مربوط و مستند به زمينه هاى شخصى دختر نبوده است در اين صورت با حكم حاكم شرع ضمان ثابت مى شود . والله العالم
اگر در عده يك بار حيض ببيند و سپس يائسه شود
سؤال 1427 . هرگاه زن مطلقه يك بار خون حيض ديد و سپس يائسه شد عده وى چگونه است؟
بسمه تعالى: دو حيض تبديل به دو ماه مى شود و اين مسأله
صفحه 451
منصوص است و نيز اگر دو بار حيض شدو سپس قطع شد در اين مورد نيز دو بار حيض به ضميمه يك ماه در خروج از عدّه كافى است . والله العالم
رجوع زن از بذل در طلاق و عدم تمكين وى
سؤال 1428 . زوج بر حسب توافق طرفين مشروط بر اينكه زوجه مهريه خود را در عوض طلاق به زوجه بذل كند زوجه را طلاق دهد ولى پس از طلاق زوجه به دفتر طلاق مراجعه و از بذل خود رجوع نمايد و زوج نيز پس از اطلاع از اقدام زوجه به دفترخانه طلاق مراجعه و رجوع به زوجيت كرده است اكنون زوجه تمكين نمى كند و رجوع زوج را قبول ندارد و تنها قصدش مطالبه مهر است وظيفه شرعى چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه رجوع زوجه نسبت به بذل و رجوع زوج نسبت به طلاق در عده انجام بگيرد زن بايد تمكين كند و عدم تمكين او كار حرام و مايه نشوز است و در اين حالت نفقه ساقط مى شود و اما مطالبه مهريه در صورتى كه زوج توانايى ادا داشته باشد حاكم شرع مى تواند او را الزام به اداء كند و در غير اين صورت بايد منتظر توانايى زوج باشد . والله العالم
طلاق خانمى كه رحم ندارد
سؤال 1429 . خانمى كه رحم او را برداشته اند طلاق او به چه صورت است؟
بسمه تعالى: هرگاه طبق شرائط خون حيض مى بيند مانند ديگران عده نگه دارد و در غير اين صورت شوهر سه ماه از نزديكى خوددارى مى كند آنگاه صيغه طلاق جارى مى كند و مدت عده سه ماه يعنى نود روز مى باشد . والله العالم
صفحه 452
احكام عده
عده در صورت مصرف قرص
سؤال 1430 . اگر خانمى از قرص تأخير عادت ماهانه استفاده كند آيا در نگه داشتن زمان عده شبيه زنانى است كه عادت ماهانه نمى بينند؟
بسمه تعالى: جزو زنانى نيست كه در حد حيض اند ولى حيض نمى بينند و بايد در عقد موقت دو حيض و در عقد دائم سه حيض عدّه نگه دارد و در نتيجه بايد از خوردن قرص خود دارى كند . والله العالم
تغيير جنسيّت
سؤال 1431 . بر فرض صحت تغيير جنسيّت زن و مرد در صورت طلاق يا فسخ يا فوت همسر عده چه مقدار است؟
بسمه تعالى: هرگاه تغيير جنسيت قبل از طلاق باشد عقد باطل مى شود و اگر بعد از طلاق باشد عده باطل مى شود . والله العالم
پاك شدن رحم پس از تجاوز
سؤال 1432 . اگر به زن شوهردارى تجاوز به عنف شود آيا اين زن بايد نسبت به شوهر خودش عده نگه دارد؟
بسمه تعالى: بايد آن قدر از هم دور شوند كه معلوم شود كه رحم پاك و نطفه اى در آن نيست . والله العالم
عده زنى كه بدون دخول حامله شده
سؤال 1433 . زوجه با بذل مهريه اش خواستار طلاق شده است و زوج نيز قبول بذل
صفحه 453
نموده و وى را طلاق داده از آنجا كه نزديكى صورت نگرفته طلاق خلع و غير مدخوله و بدون عده اعلام شده است ولى پس از دو ماه از اجراى طلاق، زن اعلام داشته كه حمل 6 ماهه دارد كه ممكن است در اثر ملاعبه باردار شده باشد آيا عده لازم است و آيا مرد مى تواند به زن رجوع كند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال چون زن حامله است و ولد هم از نظر حكم شرعى متعلق به شوهر است بايد تا وضع حمل عده نگه دارد ولى مرد حق رجوع به زن را ندارد . والله العالم
عده زنى كه حيض نمى بيند در عقد موقت
سؤال 1434 . زنى به جهت جلوگيرى از حاملگى از آمپول استفاده كرده و ديگر حيض نمى بيند و به عقد موقت درآمده، شوهر پس از دو ماه مابقى مدت عقد را بخشيده، عده اين خانم چه مقدار است؟
بسمه تعالى: بايد از آمپول استفاده نكند و مقدار عده مورد نظر چهل و پنج روز است . والله العالم
صفحه 454
احكام وصيّت
فوت كسى كه درباره او وصيت شده
سؤال 1435 . فردى وصيت كرده به اين كه قسمتى از اموال خود را به شخصى بدهند ولى آن شخص (موصى له) پس از چند روز فوت كرده، آيا وارث وى اختيار قبول را دارد؟
بسمه تعالى: قبول وارثِ آن شخص كافى است . والله العالم
وصيت به مالك شدن در صورت انجام كارى
سؤال 1436 . شخصى وصيت كرده است كه يك دستگاه ساختمان به فردى بدهند مشروط بر اينكه كارى را انجام دهد آيا اين وصيت صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال وصيت صحيح است بنابراين هرگاه به شرط عمل كرد مالك مورد وصيت مى شود . والله العالم
چند وصيت نامه بدون تاريخ
سؤال 1437 . از وصيّت كننده دو وصيت نامه بدون تاريخ باقى مانده است وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: آنجا كه موارد هر دو وصيت نامه تعارضى ندارند به هر دو عمل شود، ولى در جائى كه با هم اختلاف دارند با قرعه يكى از دو وصيت نامه را انتخاب كنند . والله العالم
وصيت به تبديل منزل به حسينيه
سؤال 1438 . شخصى وصيت كرده كه منزل مسكونى او پس از فوت به حسينيه
صفحه 455
تبديل شود ولى منزل وى در جاى مناسب براى احداث حسينيه نمى باشد آيا مى توان با فروش آن منزل، حسينيه اى در محل ديگر احداث كرد؟
بسمه تعالى: مادامى كه مى توان از آن خانه به عنوان حسينيه ولو به صورت كمرنگ استفاده كرد، نبايد تعويض نمود مگر اينكه قابليت بهره بردارى از آن سلب شود، در اين موقع با اجازه عالم محل جاى مناسبى را در نظر بگيرد كه با تبديل وصيت طرف عملى بشود . والله العالم
رجوع از وصيت، حكم است يا حق؟
سؤال 1439 . آيا جواز رجوع به طور كلى در وصيت حق است كه با شرط مى توان اسقاط كرد؟
بسمه تعالى: ظاهراً حكم است و قابل اسقاط نيست . والله العالم
اقرار در وصيت و رجوع از آن
سؤال 1440 . فردى در وصيت خود اقرار به نفع زيد داشته آيا رجوع او نسبت به اين اقرار هم مسموع است؟
بسمه تعالى: اگر در نزد حاكم اقرار كرده ولو در ضمن وصيت، رجوع از اقرار مسموع نيست . والله العالم
رجوع از وصيت و سپس پشيمان شدن
سؤال 1441 . هرگاه از وصيت خود رجوع كند و سپس از رجوع خود پشيمان گردد آيا رجوع از رجوع مؤثر است؟
بسمه تعالى: در فرض مذكور مجدداً وصيت كند . والله العالم
صفحه 456
تمليك منزل به شرط عدم ازدواج
سؤال 1442 . اگر شوهر منزل مسكونى خود را به نام همسرش نموده مشروط بر اين كه پس از فوت شوهر، با كسى ازدواج نكند آيا اين شرط الزام آور است؟
بسمه تعالى: هرگاه مقصود از وصيت شرط فعل باشد به اين معنى كه همسر او پس از درگذشت او در حالى كه مى تواند با شخص ديگرى ازدواج بكند يا نكند، صورت دوم را انتخاب كند در اين صورت اين شرط صحيح است و بايد به آن عمل كند و در صورت عمل نكردن ورثه حق خيار تخلف شرط دارند و مى توانند فسخ كنند و تملّك نمايند، ولى پس از فسخ زن از اعيانى خانه ارث مى برد . والله العالم
شهادت داماد بر وصيت
سؤال 1443 . آيا وصيت نامه اى به امضاء وصيت كننده و اينجانب كه به عنوان وكيل و قيّم معرفى شده ام و شهادت سه دختر وى و 2 داماد ايشان اعتبار شرعى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه دو داماد مورد وثوق باشند شهادت آنها كافى است . والله العالم
وصيت به صرف ثلث در موارد خاص
سؤال 1444 . شخصى وصيت كرده است كه ثلث ماترك را جدا نمايند و سپس مواردى براى مصرف آن بيان كرده است و وصى پس از مصرف درآن موارد، مقدارى از ثلث باقى مانده است آيا مابقى به وارث برمى گردد؟
بسمه تعالى: هرگاه مواردى كه معين كرده است قابل تكرار باشد در همان موارد تكرار شود مثلاً صرف در مسجد يا صرف در فقراء و اگرقابل تكرار نباشد مواردى كه أقرب به موارد وصيت است
صفحه 457
مصرف شود . والله العالم
مسامحه در عمل به وصيت
سؤال 1445 . پدرم 10 سال قبل وصيت كرد كه به مبلغ 50 هزار تومان كسى را براى نماز و روزه او اجير كنند و همين مقدار خمس پرداخت شود اكنون پس از گذشت 10 سال و كم شدن ارزش پول وظيفه ام چيست؟
بسمه تعالى: اگر نماز و روزه مورد نظر او كه بر ذمه ميت باشد در صورتى كه مقدار مورد وصيت كم آمد بايد از اصل مال تأمين شود و اگر بر ذمه بودن نماز و روزه محرز نباشد و احتمال داده شود كه از باب احتياط وصيت كرده صرف همان مبلغ كافى است ولى شايسته است وارث از اصل و يا ثلث مال نظر ميت را تأمين كند . والله العالم
وصيت به عدم تصرف در اموال
سؤال 1446 . همسرم وصيت نموده تا زمانى كه ازدواج نكرده ام وسائل زندگى در اختيارم باشد آيا وصيت او نافذ است؟
بسمه تعالى: وصيت او به مقدار ثلث نافذ است و در بيشتر از آن نياز به اجازه ورثه دارد ولى شايسته است براى احترام همسر تا آنجا كه امكان دارد به وصيت عمل شود . والله العالم
هبه در بيمارى متصل به موت
سؤال 1447 . اگر همسر تمام مهريه را در ايام بيمارى به شوهر هبه نمايد و سپس فوت كند آيا هبه او صحيح است؟
بسمه تعالى: مهريه را در حال بيمارى متصل به وفات بخشيده است، هرگاه ، به مقدار ثلث مال يا كمتر باشد هبه او نافذ است و اما
صفحه 458
اگر بيش از ثلث باشد به مقدار ثلث نافذ است . والله العالم
فوت يكى از وصى ها
سؤال 1448 . شخصى دو نفر را وصى خود در املاك نموده كه ثلث آن را به مصرف خيرات برسانند اكنون يكى از آن دو فوت نموده آيا اولاد وصى مى تواند كار پدر خود را به عهده بگيرد؟
بسمه تعالى: اگر نظر اين بود كه دو نفرى كار را صورت دهند حاكم شرع، فرد ديگرى را جاشنين وى تعيين مى كند و اگر در وصيت نامه، هركدام وصى مستقلى هستند با فوت ديگرى وصايت وصى دوم محفوظ مى باشد . والله العالم
وصيّت به تساوى در ارث
سؤال 1449 . اگر فردى كه آشنا به مسائل دين است وصيت نمايد كه دخترم مانند پسر از ماترك سهم مساوى ببرد آيا اين وصيت صحيح است؟
بسمه تعالى: چون آشنا به مسائل دينى است بنابراين ظاهر اين است كه از ثلث او كمبود سهم دختر جبران شود . والله العالم
وصيت در مورد حبوه
سؤال 1450 . اگر پدر وصيت كند كه حبوه به غير پسر بزرگتر برسد آيا وصيت نافذ است؟
بسمه تعالى: هرگاه بيش از ثلث نباشد نافذ است . والله العالم
تصرّفات قيّم صغير
سؤال 1451 . قيّم صغير اقدام به تشكيل جلسه عزادارى نموده است آيا افراد مجازند
صفحه 459
كه به منزل صغير روند و احياناً باتصرف همراه است ؟
بسمه تعالى: هرگاه رفت و آمد براى عرض تسليت به باز مندگان تازه گذشته است و ضررى متوجه وارث صغير نمى شود اشكال ندارد . وهمچنين تصرفات جزئى با اجازه قيم اشكال ندارد . والله العالم
وصيت به نماز از اصل مال يا ثلث
سؤال 1452 . كسى وصيت نموده كه ده سال نماز و روزه برايم بگيريد با توجه به اينكه پسر بزرگتر دارد و از ثلث وصيت نكرده باشد آيا از اصل مال برداشته مى شود؟
بسمه تعالى: ظاهر كلام وصيّت است و از ثلث اخراج مى شود . والله العالم
وصيت فرزند براى انجام حج و انجام آن توسط ديگرى
سؤال 1453 . پدر به يكى از فرزندانش وصيت كرده كه از طرف او حج تمتع به جا آورد ولى يكى ديگر از فرزندان بدون اينكه از اين فرزند اجازه بگيرد از ماترك ميت شخصى را اجير نموده كه از طرف پدر حج به جا آورد آيا ذمه مرحوم پدر برىء مى شود؟
بسمه تعالى: ذمه ميت برىء مى شود . والله العالم
وصيت به عدم فروش منزل و تمليك آن به ديگرى
سؤال 1454 . پدرم وصيت نمود تا زمانى كه مادر در قيد حيات است منزل را نفروشيد و احترامش را حفظ كنيد ولى پدر پس از چند سال آن منزل را به مادر با سند رسمى منتقل نمود مادر پس از فوت پدر اين منزل را به يكى از فرزندانش تمليك نمود آيا مادر مالك منزل مى باشد يا وصيت به قوت خود باقى است؟
صفحه 460
بسمه تعالى: چون بعداً به سند به نام مادر تنظيم شده است، دليل بر اين است كه پدر شما از وصيت خود عدول كرده و خانه را تمليك مادر شما نموده است بنابراين واگذارى او ظاهراً صحيح است . والله العالم
اثبات وصيت نامه
سؤال 1455 . آيا وصيت نامه بايد به دست خط موصى باشد يا اگر ديگرى هم بنويسد و او امضاء كند كافى است؟
بسمه تعالى: هر دو نافذ است البته جهت ثبوت شرعى بايد دو نفر عادل خط وامضا را گواهى كنند . والله العالم
عدم امكان عمل به وصيت نامه
سؤال 1456 . كسى وصيت نموده كه مقدار 200 متر از زمينهاى محل خاصى را براى ساخت مسجد واگذار نمايند ولكن با توجه به الگوى كاربرى مساجد و حداقل مساحت تعيين شده از طرف امور مساجد و شهردارى ساختن مسجد خاص در اين مكان امكان پذير نيست آيا مى توان اين زمين را به فروش رساند و در طرح توسعه مسجد ديگر استفاده نمود؟
بسمه تعالى: تا آنجا كه امكان دارد بايد به وصيت عمل نمود،
هرگاه شرايط مسجد موجود نيست يا نمازخانه ساخته شود و اگر شرايط آن نيز موجود نيست با قيمت آن زمينى بزرگ و ارزان براى ساخت مسجد در نزديك ترين نقطه اى كه امكان دارد خريدارى شود و اگر اين نيز ممكن نيست به پيشنهادى كه فرموده ايد عمل كنيد . والله العالم
هرگاه شرايط مسجد موجود نيست يا نمازخانه ساخته شود و اگر شرايط آن نيز موجود نيست با قيمت آن زمينى بزرگ و ارزان براى ساخت مسجد در نزديك ترين نقطه اى كه امكان دارد خريدارى شود و اگر اين نيز ممكن نيست به پيشنهادى كه فرموده ايد عمل كنيد . والله العالم
صفحه 461
زياد آمدن ثلث بر موارد وصيت
سؤال 1457 . ثلث پدرم بيشتر از آن است كه وصيت كرده مابقى را در چه راه مى توان مصرف نمود؟
بسمه تعالى: اگر كارهاى مورد وصيت قابل تكرار است تكرار شود والا در امور خير به مصرف كند به شرطى كه تمام ثلث را براى خود اختصاص داده باشد و در غير اين صورت مازاد بين ورثه تقسيم مى شود . والله العالم
وصيتى كه ثبت نشده
سؤال 1458 . پدرم وصيت نامه اى مكتوب نموده پس از فوت وى ديگر وراث مدعى هستند كه وصيت نامه توسط محضر رسمى تنظيم نشده است از اين جهت قابل عمل نمى باشد آيا گفتار آنان از نظر شرع صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه ورثه قبول دارند كه خط و امضاء مربوط به موصى است و ياد و نفر عادل خط و امضاء را تصديق مى كنند عمل به وصيت واجب است و رسمى بودن وصيت نامه شرط نيست .والله العالم
تعيين مصرف ثلث و نبودن محل مصرف
سؤال 1459 . شخصى وصيت نموده كه ثلث اموال را به فرزندانش كه درطريق تحصيل باشند بدهند و سپس به اولادى كه فقير است بدهند اگر فرزندان آن مرحوم در طريق تحصيل و يا فقير نباشند ثلث اموال چگونه تقسيم مى شود؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال مصرف ثلث در دو مورد ياد شده جائز نيست ولى براى اين كه پدر از وصيت بهره اى ببرد با اجازه همه وراث همان مبلغ را در راه خير مصرف كنيد و ثواب آن را هديه به
صفحه 462
پدر نماييد . والله العالم
نبود ولىّ و اجازه وصى يا قيّم
سؤال 1460 . آيا با نبود ولىّ جهت تصرف در اموال صغار ، وصى مى تواند اجازه بدهد به عبارت ديگر وصى وهمچنين قيّم مى توانند خلاء نبود ولى را پر كنند؟
بسمه تعالى:وصى نمى تواند، اما قيّم بر اطفال مى تواند اذن دهد.والله العالم
وصيت به بيشتر از ثلث و نداشتن وارث
سؤال 1461 . كسى كه هيچ وارثى ندارد مى تواند در بيشتر از ثلث خود وصيّت كند؟
بسمه تعالى:مى تواند وصيت كند .والله العالم
كاهش درآمد از ثلث و تصميم بر فروش
سؤال 1462 . شخصى يك دستگاه پمپ بنزين خصوصى به عنوان ثلث خود وصيّت كرده و موارد مصرف آنرا براى بعد از مرگ بيان نموده است و نيزگفته است كه باقيمانده سود حاصله را ورثه بالانصاف تقسيم نمايند. اكنون به علت كاهش درآمد و يا علل ديگر ورثه مى خواهد پمپ بنزين مزبور را بفروشند حال سؤال اين است كه فروش جايگاه به عنوان ثلث شرعاً چطور است و تكليف ثلث متوفى چه خواهد بود؟
بسمه تعالى:كاهش درآمد سبب جواز فروش نمى شود و بايد ثلث مورد وصيت به همان حالت خود باقى بماند مگر اين كه به جايى برسد كه ابقاء آن بى فايده باشد در اين صورت بايد با فروش آن چيزى را بخرند كه درآمد زا بوده و درآمد آن در مصرف ثلث خرج شود.والله العالم
صفحه 463
معيّن كردن مصرف ثلث و باقيمانده ثلث براى وراث
سؤال 1463 . موصى ثلث اموال خود را براى خود محفوظ نگهداشته و ضمن بر شمردن مصارف آن اظهار مى دارد كه مابقى ثلث را ورثه در بين خود قسمت كنند آيا اين تقسيم نيز بر مبناى للذكر مثل حظ الانيين خواهد بود؟
بسمه تعالى:اگر در وصيت تصريح كرده كه سهم پسر در مابقى ثلث، دو برابر است ، بايد عمل به آن كرد در غير اين صورت مساوى تقسيم مى كنند.والله العالم
تعيين وصى و قيم توسط فاميل و همسايگان
سؤال 1464 . در بعضى از موارد كه شخصى بدون وصىّ و بدون وصيّت نامه فوت مى كند و احياناً اولاد صغير نيز از خود بجا گذاشته اند كه ولىّ قهرى هم نداشته اند در اين ميان عدّه اى از منسوبين و همسايگان جمع شده و كسانى را به عنوان ولىّ و وصىّ و قيوم انتخاب مى نمايند آيا اينگونه انتصابها مشروعيّت دارند و آيا اين انتخاب شونده ها حق تصدى و تصرف در امور را خواهند داشت؟
بسمه تعالى:اگر دسترس به فقيه نبوده عدول مؤمنين مى توانند اين كار را انجام دهند و اگر با وجود فقيه اين كار صورت گرفته چه بهتر كه از او اجازه بگيرند.والله العالم
صفحه 464
احكام پس از مرگ
ساخت جاده بر روى قبور مؤمنان
سؤال 1465 . آيا ساختن جاده بر روى قبر مؤمنين جايز است؟ و آيا عبور و مرور بر قبور جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه قبرستان موقوفه باشد ساختن جاده جايز نيست و همچنين اگر زمين مواتى بوده و در آنجا اموات را دفن مى كردند در صورتى كه موجب اهانت باشد جائز نيست مگر اينكه ساليان درازى از دفن اموات گذشته باشد . و راه رفتن از روى قبور در قبرستان مكروه است . والله العالم
استفاده از خاك قبرستان
سؤال 1466 . قبرستان متروكه اى كه از عمر آن 50 سال بيشتر مى گذرد و گاهى در آن استخوان انسان پيدا مى شود آيا مى توان براى ساخت از خاك آن استفاده كرد؟
بسمه تعالى: هرگاه قبرستان متروكه وقف نباشد استفاده از خاك آنجا مشروط بر اين كه نبش قبر نباشد اشكال ندارد . والله العالم
تبديل گورستان به خيابان و انتقال استخوان ها
سؤال 1467 . اخيراً كه بعضى از گورستانها را در مسير خيابان واقع مى شود و يا
احياناً بخواهند به مؤسسه علمى و يا درمانى و يا توليدى تبديل گردد قهراً مستلزم نبش قبر مى باشد. آيا در صورت قطعى بودن اين اقدام اولياء ميّت مى توانند (قبل از نبش قبر توسط ديگران ) خودشان به اين كار مبادرت كنند و بدون اينكه
احياناً بخواهند به مؤسسه علمى و يا درمانى و يا توليدى تبديل گردد قهراً مستلزم نبش قبر مى باشد. آيا در صورت قطعى بودن اين اقدام اولياء ميّت مى توانند (قبل از نبش قبر توسط ديگران ) خودشان به اين كار مبادرت كنند و بدون اينكه
صفحه 465
استخوانها متفرق شوند آنها را در كيسه اى جمع آورى نمايند و نقل مكان بدهند
يا نه؟
يا نه؟
بسمه تعالى: در صورت قطعى بودن نبش قبر، مى توانند با حفظ احترام ميت و مراقبت در عدم هتك، باقى مانده جنازه را به نقطه بهتر منتقل كنند.والله العالم
تراشيدن عكس متوفى بر سنگ قبر
سؤال 1468 . در گورستانها تراشيدن عكس متوفّى بر روى سنگ و نصب آن بر سر قبر جهت شناسايى چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: اگر مجسمه حساب شود ، جايز نيست.والله العالم
دستور معلم بر كشيدن تصوير انسان يا حيوان
سؤال 1469 . معمولاً در مدارس معلم در كلاس هنر به تصوير و نقاشى انسان و حيوان ، دانش آموزان را دستور مى دهد. اينگونه نقاشيها كه با دستور آموزگار است و در صورت تخلّف، نمره نخواهد داشت ، شرعاً جايز است؟
بسمه تعالى: اگر دانش آموزان بالغ نباشند تكليفى ندارند اما اگر مكلف باشند بايد اجتناب كنند و به جاى آن به تصوير درختان و مناظر طبيعى بپردازند.والله العالم
دفن چند طبقه
سؤال 1470 . آيا دفن اموات در چند طبقه جايز است؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 466
انتقال جسد ميت بدون شكافتن قبر
سؤال 1471 . قبرى در روستاى دور افتاده قرار گرفته است اگر اطراف قبر بتون ريزى شود و قبر را بدون نبش و شكاف با جرثقيل به مكان مناسب حمل كنند آيا انجام اين كار جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه در انتقال قبر، هتك حرمت و اهانتى نباشد اشكال ندارد . والله العالم
مقتول در راه نهى از منكر
سؤال 1472 . شخصى در راه امر به معروف و نهى از منكر به قتل مى رسد آيا مى توان بر روى سنگ قبر آن مقتول كلمه «شهيد در راه امر به معروف و نهى از منكر» نوشت؟
بسمه تعالى: شهيد در اصطلاح فقهى به كسى مى گويند كه در ميدان جنگ كشته شده باشد و در غير اين صورت شهيد خوانده نمى شود مگر اين كه بگويند ثواب شهيد را به او مى دهند، بهتر است كه اگر مى خواهند سنگ قبر چيزى بنويسند يكى از دو جمله و مانند آن را انتخاب كنند . (مقتول راه خدا، يا كشته راه خدا) . والله العالم
دفن ميت در قطعه شهدا
سؤال 1473 . اگر فردى در راه امر به معروف كشته شود، مى توان او را در قطعه شهداء دفن كرد؟
بسمه تعالى: هرگاه زمين مزبور را براى شهداء وقف كرده اند، دفن غير شهيد در آن جا جايز نيست و اگر آن قطعه را اختصاص به شهداء داده اند در حالى كه زمين وقف عام يا موات بوده چنين دفنى اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 467
مرگ مادر و جنين
سؤال 1474 . مادرى به همراه بچه در شكم خود در يك تصادف رانندگى از دنيا رفته است آيا لازم است بچه را از داخل شكم مادر خارج و جداگانه دفن كنند، يا اين كه مادر و بچه را به همان صورت دفن كنند؟
بسمه تعالى: به همان صورت زن را دفن كنند . والله العالم
مرگ شوهر و زينت زن
سؤال 1475 . آيا واجب است زن زينت هايى را كه در زمان حيات شوهر بر بدن داشته، در مرگ شوهر خارج نمايد؟
بسمه تعالى: آنهايى كه معمولاً زنان در همه حالات دارند مانند گوشواره، درآوردن آنها لازم نيست، اما چيزهايى كه در موقع خاص مى پوشند يا انجام دهند مانند سرمه كشيدن، . . .، لباس فاخر پوشيدن، يا طلاجات گرانقيمت استفاده از آنها حرام است . والله العالم
پيوند اعضا و نسوج
سؤال 1476 . آيا پيوند اعضاء و نسوج از بيمارانى كه مرگ مغزى شده اند و همچنين پيوند از حيوان نجس العين به انسان جايز است؟
بسمه تعالى: مرگ مغزى مجوّز اخذ اعضاء نيست، بايد مرگ قلبى نيز اتفاق بيافتد، و به تمام معنى بميرد در اين صورت اخذ عضو با اجازه ولى در صورت ضرورت از قلب و كليه و كبد كه حيات شخص ديگرى به آن بستگى دارد اشكال ندارد و پيوند عضو نجس العين هرگاه با بدن انسان جوش بخورد حكم بدن انسان را دارد . والله العالم
صفحه 468
تاًخير در غسل و كفن ميت
سؤال 1477 . در شرايطى كه دفن فورى اموات ممكن نباشد، آيا ساير واجبات مثل غسل، كفن و نماز (كه امكان انجامش هست) واجب است فوراً انجام شود يا مى توان آنها را به تاًخير انداخت؟
بسمه تعالى: مادامى كه اهانت به ميت نباشد و بدن تغيير نكند تأخير اشكال ندارد . والله العالم
فروش وسائلى كه نذر امامزاده مى شوند
سؤال 1478 . آيا مى توان وسائلى را كه براى امامزاده نذر مى شود فروخت؟
بسمه تعالى: در صورتى كه مورد لزوم نباشد نگهدارى آن همراه با خوف ضرر بر اجناس باشد مى توانند بفروشند و در مصالح امامزاده مصرف كنند . والله العالم
تبديل قبرستان
سؤال 1479 . مكانى حدود 40 سال پيش قبرستان بوده پس از مقدارى حفر براى احداث چاه به استخوان اموات برخورد نموديم آيا كندن چاه جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه به هنگام حفر به استخوان ميتى برخورد كنند كه در اين صورت بايد آنجا را پر كنند و نقطه اى ديگر را انتخاب كنند كه قبر نباشد . والله العالم
حجّيت سند عادى ميت
سؤال 1480 . آيا طرح دعوا به موجب سند عادى بر عليه ميّت مسموع است؟
بسمه تعالى: هرگاه سند عادى همراه با امضاء يا مهر ميّت باشد و دو شاهد عادل شهادت دهند كه خط و يا امضاء از آن ميّت است ادعاى
صفحه 469
طرف ثابت مى شود به شرط اينكه مدّعى نزد حاكم شرع قسم بخورد كه ذمّه ميّت مشغول است . والله العالم
حك كردن اسامى جلاله بر سنگ قبر
سؤال 1481 . آيا حك كردن اسامى جلاله كه جزء اسم اشخاص قرار مى گيرد مانند عبدالله يا كلمات قرآنى بر روى سنگ قبر جايز است؟
بسمه تعالى: بنابراحتياط در نوشتن عبدالله به جاى كلمه «الله» سه نقطه گذاشته شود، اما نوشتن كلمات مشترك كه هم در قرآن و هم در غير قرآن وجود دارد اگر به قصد قرآن نباشد اشكال ندارد . والله العالم
پيوند اعضاى بدن مسلمان از اعضاى كافر
سؤال 1482 . پيوند بدن مسلمان از اعضاء كافر چگونه است ؟
بسمه تعالى: در داخل بدن كه با اعضاء جوش مى خورد، اشكال ندارد. والله العالم
دست زدن بر استخوان اموات
سؤال 1483 . در بعضى از گورستانها بعضاً به قطعه اى از استخوانهاى اموات برخورد مى كنيم كه يقين داريم غسل داده شده است. آيا مس چنين استخوانهايى موجب غسل مس ميّت مى باشد؟
بسمه تعالى: اگر يقين دارد كه غسل نداده اند بايد غسل مس ميت بكند. والله العالم
صفحه 470
كيفيت نماز ميّت در جماعت
سؤال 1484 . در مراسم نماز ميّت عدّه اى از نمازگزاران به شكل جماعت يوميه سكوت مى كنند با توجه به اينكه اين عده حايل بين امام و مأمومين بعدى مى شوند اگر مأمومين صفهاى بعدى تكبيرات و ادعيه را بگويند نمازشان صحيح است؟ اگر صحيح باشد جماعتاً يا منفرداً؟
بسمه تعالى: اگر اتصالى در بين نباشد بهتر است نيت فرادا كند. والله العالم
دفن ميت بدون نماز
سؤال 1485 . ميّتى كه بيش از يكماه بدون نماز ميّت دفن شده است، آيا بعد از گذشت يك ماه يا بيشتر باز هم نماز ميّت بر قبر او واجب است؟
بسمه تعالى: بايد نماز ميت را در كنار قبر خواند. والله العالم
متلاشى شدن بدن ميت در اثر تصادف
سؤال 1486 . بدن شخصى در تصادف اتومبيل به حدى متلاشى شده است كه قابل غسل و تيمّم نيست آيا براى هر عضو جدا شده بايد غسل و يا تيمّم داده شود؟ و يا يك غسل براى همه اجزاء كافى است؟
بسمه تعالى: پس از جمع آورى ، يك غسل كافى است.والله العالم
غسل توسط زن نامحرم
سؤال 1487 . اگر جهت غسل ميت غير از زن نامحرم كس ديگرى نباشد وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: هرگاه اهل كتاب مماثل هم نباشد غسل ساقط است ولى احتياطاً غير مماثل بدون لمس از پشت لباس غسل بدهد. والله
صفحه 471
العالم
نماز ليلة الدفن
سؤال 1488 . آيا خواندن يك نماز ليلة الدفن براى تعدادى از اموات صحيح است؟
بسمه تعالى: براى هر كدام نماز جداگانه بخواند . والله العالم
مخفى شدن مقدارى از پوست پس از دوختن عمل جراحى
سؤال 1489 . امواتى را كه براى كالبد شكافى مى برند پس از دوختن پوست مقدارى از بشره مخفى مى ماند حكم غسل با توجه به اين كه آب به تمام پوست نمى رسد چه صورت دارد؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد و در روايت نقل شده، در صورتى كه مادرى مى ميرد و بچه اى در شكم دارد بچه را از شكم او درآورند و طبعاً شكم را مى دوزند سپس غسل بر آن دوخته شده كفايت مى كند . والله العالم
دفن دندان كشيده شده
سؤال 1490 . دفن دندان كشيده شده همراه با لثه يا بدون آن واجب است يا مستحب؟
بسمه تعالى: دفن دندان كشيده از فردى كه زنده است مستحب است . والله العالم
صفحه 472
نماز ليلة الدفن
آية الكرسى
سؤال 1491 . آيا آية الكرسى فقط شامل آيه 255 بقره است و يا دو آيه بعد را نيز شامل مى شود؟
بسمه تعالى: آية الكرسى فقط يك آيه است و آن آيه 255 سوره بقره است ولى در نماز ليلة الدفن بايد دو آيه بعدى را اضافه كرد . والله العالم
صفحه 473
احكام ارث
ارث از مهريه
سؤال 1492 . آيا شوهر از مهريه ى كه به زن پرداخت كرده است ارث مى برد؟
بسمه تعالى: ارث مى برد . والله العالم
تغيير جنسيت و اثر آن بر ارث
سؤال 1493 . اگر پس از تغيير جنسيت هر دو آقا يا خانم شوند مسأله سهم الارث زوجين از فرزندان چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال مادر سهم الإرث مادر را مى برد نه پدر را، زيرا با تغيير جنسيت عنوان مادرى از بين نمى رود و همچنين در طرف پدر . والله العالم
دريافت حق سهم الارث در حيات مورّث
سؤال 1494 . اگر پدر املاكى را به فرزند به عنوان سهم ارث تمليك كند و فرزند نيز نوشته اى به پدر بدهد بر اينكه حق سهم ارث را دريافت كرده ام و پس از آن حقى ندارم و هرگونه ادعا را از خود سلب مى نمايم آيا پس از فوت پدر حق ارث آنها ساقط مى شود؟
بسمه تعالى: هيچ فردى را نمى توان از ارث محروم كرد، البته افراد پس از اخذ ارثيه مى توانند سهم خود را به ديگران ببخشند بنابراين آن اقرارنامه بى اثر است . والله العالم
صفحه 474
تمليك به شرط عدم مطالبه ارث
سؤال 1495 . اگر مورث در زمان حيات خود قسمتى از اموال خود را به يكى از فرزندانش تمليك كند به اين شرط كه پس از فوت مورث حقى و ادعائى از ماترك متوفى نباشد آيا اين شرط صحيح است؟
بسمه تعالى: همان طور كه در پاسخ سؤال پيش گفته شد تمليك صحيح است و شرط باطل است و بايد حق ارث او مانند ديگران پرداخت شود . والله العالم
توافق بر عدم ارث
سؤال 1496 . مادرم با مادربزرگم توافق كردند كه پس از مرگ مادربزرگ، مادرم از تركه ارث نبرد آيا پس از فوت وى آن توافق الزام آور است؟
بسمه تعالى: پاسخ همان است كه گفته شد اين توافق ارزش ندارد زيرا حكم شرع را نمى توان عوض كرد، اگر هنگام فوت وى، دخترش زنده باشد ارث مى برد . والله العالم
پاداش بازنشستگى
سؤال 1497 . پاداش پايان سال بازنشستگى متوفى جزء ماترك محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: آن كس كه پاداش را مى پردازد از وى سؤال شود كه اين پاداش از آن چه كسى است و اگر شخصى را نام ببرد از آنِ اوست و الا براى همه ورثه است و بالسويه تقسيم كنند و در هر حال جزء تركه نيست . والله العالم
بيمه عمر
سؤال 1498 . آيا بيمه عمر مرحوم جزء ماترك است آيا به شكل ارث تقسيم مى شود؟
صفحه 475
بسمه تعالى: جزء تركه نيست ولى در كيفيت مصرف آن از اداره بيمه سوال شود . والله العالم
فوت كسى كه وارث ندارد
سؤال 1499 . اگر فردى بميرد و اولاد و ارحامى ندارد ارث او به چه كسى تعلق خواهد گرفت، و آيا شيعه از سنّى و بالعكس ارث مى برد؟
بسمه تعالى: هرگاه فردى بميرد و وارث نسبى و سببى و ولاليى نداشته باشد ارث وى به امام مى رسد و اگر زنى بميرد و وارثى جز شوهر نداشته باشد همه ارث او به شوهر مى رسد و اگر شوهر بميرد و وارثى جز زن نداشته باشد ربع ارث او به زن مى رسد و سه ربع ديگر به فقيه جامع الشرائط مى رسد و شيعه ازسنى و سنى از شيعه ارث مى برد . والله العالم
فوت بهايى و وارث مسلمان
سؤال 1500 . فردى بهائى فوت كرده است و وارث آن برخى مسلمانان و برخى بهائى هستند آيا وارث بهائى ارث مى برد؟
بسمه تعالى: با وجود وارث مسلمان نوبت به كافر نمى رسد و بهائى شرعاً كافر است . والله العالم
تصادف و مرگ زن و شوهر و فرزند
سؤال 1501 . زن و شوهرى همراه سه فرززندشان در تصادفى فوت كردند و تقدم و تأخر هيچ كدام قابل تشخيص نبوده است . وارث زوج، پدر و مادر او و وارث زوجه نيز پدر و مادر اوست . نحوه تقسيم چگونه است؟
بسمه تعالى: در فرض مسأله اول فرض مى شود كه زوج قبلاً فوت
صفحه 476
كرده در اين صورت زوجه و سه فرزند و پدر و مادر وى از او ارث مى برند زوجه يك هشتم و پدر و مادر هر كه ام يك ششم فرزندان اگر دختر و پسر هستند يك سهم و دو سهم وگرنه به طور مساوى از بقيه اموال ارث مى برند و سپس فرض مى شود كه زوجه اول فوت كرده است در اين صورت زوج يك چهارم و پدر و مادر وى هر كدام يك ششم و سه فرزند بر حسب آنچه بيان شد از اموال اصلى او ارث مى برند، و همچنين هركدام از فرزندان، ميت فرض مى شود و پدر و مادر از اموال اصلى آنها نه از اموإلى كه به آنها از راه ارث رسيده است ارث مى برند . و سپس مجموع اموال به ارث رسيده، بين وارثان زنده تقسيم مى شود يعنى سهمى كه به فرزندان مى رسد بين اجداد اربعه آنها بر حسب اجداد تقسيم مى شود و سهمى كه به هر كدام از زوجين مى رسد بين ابوين آنها برحسب ارث ابوين تقسيم مى شود . والله العالم
نپرداختن سهم الارث و تجارت با آن
سؤال 1502 . حدود سى سال قبل پدرم از دنيا رفت و برادر بزرگتر بدون رضايت من تمام ارثيه را در تجارت به كار برده و اكنون مى خواهد ارث را بپردازد چه مقدار مديون است؟
بسمه تعالى: هرگاه باارثيه تجارت انجام گرفته، سود آن نيز بايد مانند اصل تركه بين ورثه تقسيم شود . البته دراين مورد چون برادر در اين مدت كار كرده است بايد نوعى مصالحه كنيد . والله العالم
اختلاف وراث بين فروش و اجاره
سؤال 1503 . ملكى به چند نفر به ارث رسيده است و يك نفر خواهان فروش سهم
صفحه 477
خود و مابقى به اجاره دادن مايل هستند آيا مى توانند در اين ملك تصرف كنند؟
بسمه تعالى: اجاره دادن مال مشاع بدون اذن همه مالكان جائز نيست . والله العالم
انحصار وارث به دو دختر از برادر و دو پسر از خواهر
سؤال 1504 . شخصى فوت نموده و وارث او منحصر به دو دختر از برادر و دو پسر از خواهر مى باشد ارث آنها چگونه است؟
بسمه تعالى: تركه به سه تقسيم مى شود كه دو سهم به دو دختر از فرزندان برادر مى رسد كه به طور مساوى تقسيم مى كنند و يك سهم به پسران خواهر كه به طور مساوى تقسيم مى نمايند . والله العالم
ارث فرزند نامشروع
سؤال 1505 . آيا خروج ولد الزنا از عمومات ارث تخصيصى است يا تخصصى است؟
بسمه تعالى: خروج ولدالزنا تخصيصى است، حقيقتا ولد است اما ارث نمى برد و لذا بسيارى از آثار را دارد مانند محرميت و حرمت ازدواج از جمله اين آثار است . والله العالم
فروش سهم الإرث بدون رضايت وارث
سؤال 1506 . زمينى به ارث مى رسد برادرانم مرا فريب داده و سهم الارث مرا با سهم الارث خودشان پس از ساخت فروخته اند آيا فروش آنان صحيح است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه فريب در ميان بوده اگر بدون اطلاع شما سهم شما را فروخته اند به مقدار سهم شما معامله باطل است و اگر هم روى آن ساخت و ساز انجام داده اند بايد رضايت شما را جلب كنند . والله العالم
صفحه 478
امتناع از پرداخت ارث زوجه
سؤال 1507 . اگر ورثه از پرداخت ارث زوجه امتناع كند آيا مى توانند اموال را بين خودشان تقسيم كنند؟
بسمه تعالى: ورثه حقّ تصرف ندارند تا حقّ زوجه را بپردازند . والله العالم
زوجه، تنها وارث
سؤال 1508 . اگر زوج بميرد و غير از زوجه وارثى نباشد ارث چگونه تقسيم مى شود؟
بسمه تعالى: غير از سهم زوجه بقيه به امام مى رسد . والله العالم
ارث زوجه از حق شفعه و خيار و . . .
سؤال 1509 . آيا زوجه از حق شفعه يا حق خيار و اجازه يا رد معامله فضولى و حق قصاص و قذف و ديه ارث مى برد؟
بسمه تعالى: از حق شفعه وديه ارث مى برد ولى به مقدار سهم خود يعنى يك هشتم يا يك چهارم و در حق خيار و اجازه و يا رد فضولى مثل بقيه وراث است ولى از حق قصاص و قذف ارث نمى برد . والله العالم
فروش اموال صغير به وسيله قيّم
سؤال 1510 . شخصى فوت كرده است او سه نفر وارث دارد و يكى از وراث صغير است بنابراين پسر بزرگ خانواده به عنوان قيّم صغير سهم صغير را فروخته و بدهكاريهاى صغير را پرداخت نموده است ولى وى پس از بلوغ مطالبه اموال فروخته شده را مى كند آيا چنين حقى براى او مى باشد؟
بسمه تعالى: اگر قيّم شرعى بوده و فروش به نفع صغير بوده حق
صفحه 479
اعتراض ندارد و در غير اين صورت معامله باطل است البته بايد هزينه اى كه در مورد صغير انجام گرفته چون نيّت رايگان نداشته بايد برداشت كند . والله العالم
اعراض وارث از سهم خود
سؤال 1511 . اگر يكى از وراث بگويند ارث نمى خواهم ولى پس از مدتى مطالبه نمايد آيا مى تواند رجوع كند؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال اگر قبول دارد كه سهم خود را هبه كرده يا اعراض كرده است و طرف نيز آن را پذيرفته و تصرف كرده حق بازگشت ندارد به شرط اينكه ثابت شود كه او اين كار را انجام داده است . والله العالم
مال حرام
سؤال 1512 . مالى به ارث رسيده با علم به اينكه از حلال به دست نيامده است آيا وراث مى توانند در اموال تصرف كنند؟
بسمه تعالى: هرگاه صاحب مال را مى شناسند به او برگردانند و در صورت مجهول بودن هرگاه مى دانند همگى حرام است قهراً حكم مجهول المالك را دارد و اگر مقدارى از آن حرام است بايد خمس آن را به مرجع تقليد خود بپردازند . والله العالم
ارث مسلمان از بهايى
سؤال 1513 . شخصى پيرو مسلك باطل بهائيت بوده، پس از فوت وى دو فرزند وى مسلمان مى شوند آيا مستحق ارث مى باشند؟
بسمه تعالى: هرگاه اسلام اين دو نفر قبل از تقسيم بوده و وارث
صفحه 480
مسلمانى غير از اينها نداشته، همه تركه از آنِ آنهاست و در غير اين صورت تقسيم قبلى نافذ است . والله العالم
حكم حبوه و تعدد (پسر بزرگتر)
سؤال 1514 . اگر پسر بزرگتر متعدد باشند حبوه (مختصات پدر از قبيل انگشتر، . . .) به چه كسى مى رسد؟
بسمه تعالى: هرچند فرض بعيد است حبوه تقسيم مى شود . والله العالم
انحصار تركه به حبوه
سؤال 1515 . در صورتى كه تركه ميت منحصر به حبوه باشند آياباز حبوه به پسر بزرگتر مى رسد؟
بسمه تعالى: ظاهر اين است كه متعلق به ولد اكبر است و احتياط اين است كه با ديگر ورثه مصالحه كنند . والله العالم
اگر حبوه مورد استفاده واقع نشده باشد
سؤال 1516 . آيا شمشير و انگشترى كه پدر هنوز استفاده نكرده نيز حكم حبوه را دارد؟
بسمه تعالى: اگر آماده براى بهره بردارى بوده هرچند استفاده نكرده حبوه به شمار مى رود . والله العالم
حكم حبوه در رابطه با تفنگ
سؤال 1517 . آيا تفنگ نيز حكم شمشير را دارد و جزء حبوه است؟
بسمه تعالى: هر نوع سلاح فردى خاص پدر جزء حبوه است . والله العالم
صفحه 481
جهيزيه
سؤال 1518 . آيا جهيزيه پس از فوت خانم به ارث برده مى شود؟
بسمه تعالى: جهيزيه، ملك همسر است و پس از فوت او به وارث او مى رسد . والله العالم
مجهول بودن وارث
سؤال 1519 . اموالى كه از مرحوم شريكم باقى مانده و وارث او را نيز نمى شناسم وظيفه ام چيست؟
بسمه تعالى: نخست از ورثه شريك تحقيق كنيد شايد به آن دسترسى پيدا كنيد و در صورت يأس و نوميدى از طرف او صدقه بدهيد، مشروط بر اينكه اگر ورثه شناخته نشد و اظهار نارضايتى كرد او را راضى كنيد و نيز مى توانيد مبلغ مزبور را به مجتهد بدهيد تا او صدقه دهد در اين صورت ضمانى بر شما نيست . والله العالم
پدر زرتشتى و فوت پسر مسلمان
سؤال 1520 . شخصى فوت نموده است و ابتداءاً پيرو آيين زرتشت بوده و سپس مسلمان شده و داراى دو فرزند و زن مسلمان مى باشد آيا پدر متوفى كه هنوز زنده است همچنان پيرو آيين زرتشت است از مسلمان ارث مى برد؟
بسمه تعالى: فقط وارث مسلمان ارث مى برد ولى در عين حال اگر مال زيادى به ارث گذاشته است چيزى به جد(پدر متوفى) بدهند شايد سبب ترغيب او به اسلام شوند اگر قبل از قسمت اموال مسلمان شود مانند ديگر وارثان ارث مى برد . والله العالم
صفحه 482
تقسيم اموال مفقود الأثر
سؤال 1521 . پس از گذشت چند مدتى مى توان اموال شخصى مفقود الأثر را بين ورثه او تقسيم كرد؟
بسمه تعالى: اين كار نياز به فحص و رسيدگى دارد يعنى
بايد بوسيله رسانه ها و وسايل ديگر از شخص مفقود تفحّص
شود آنگاه پس از گذشت چهار سال به وسيله حاكم شرع
تكليف روشن مى شود و اكنون چنين قدرت در دست مقامات قضايى است لذا بايد در چنين مواردى به دادستان كل كشور
مراجعه شود . والله العالم
بايد بوسيله رسانه ها و وسايل ديگر از شخص مفقود تفحّص
شود آنگاه پس از گذشت چهار سال به وسيله حاكم شرع
تكليف روشن مى شود و اكنون چنين قدرت در دست مقامات قضايى است لذا بايد در چنين مواردى به دادستان كل كشور
مراجعه شود . والله العالم
تصرف در ارث بدون اجازه ديگر وراث
سؤال 1522 . پدرى از دنيا رفت و مادر و برادرم در آپارتمانى كه به ارث گذاشته سكونت دارند و برادر مى گويد من در سهم خودم نشسته ام آيا مى توانم از وى وجه اجاره بگيرم؟
بسمه تعالى: در مال مشاع بدون اجازه تمام افراد نمى توان تصرف كرد بنابراين بايد تصرف با تحصيل رضايت شريك ديگر باشد . والله العالم
متعدد بودن حبوه در يك شىء
سؤال 1523 . اگر مرحوم پدر چند لباس و چند كفش و . . . داشته باشد آيا همه جزء حبوه است؟
بسمه تعالى: چيزهايى كه طبعاً به صورت متعدد استفاده مى شود، مانند لباس، انگشتر، كفش و عمامه جزء حبوه است . والله العالم
صفحه 483
حبوه و نوزادن پسر دوقلو
سؤال 1524 . اگر هنگام فوت پدر، همسر حامله و حملش دوقلو باشد و يكى زودتر به دنيا بيايد آيا حبوه به او مى رسد؟
بسمه تعالى: حبوه از آن فرزندى است كه زودتر به دنيا آمده است . والله العالم
حبوه و اموال نفيس
سؤال 1525 . اگر برخى از اموال حبوه قيمت بسيار داشته باشد و از نفايس محسوب شود حكم حبوه در مورد آن جارى است؟
بسمه تعالى: هرگاه جزء نفايس باشد جزء حبوه نيست . والله العالم
حبوه و پسر پسر بزرگتر
سؤال 1526 . آيا حكم حبوه شامل ولدِ ولد نيز مى شود؟
بسمه تعالى: حبوه از آن ولد اكبر بلاواسطه مى باشد . والله العالم
وارث عموى أبى و پسرعموى أبوينى
سؤال 1527 . اگر وارث، عموى أبى با پسرعموى أبوينى باشد پسر عموى أبوينى مقدم بر عموى أبى است اگر چنانچه با عموى أبى و پسر عموى أبوينى در صورت فوت زوج يا زوجه آيا باز پسر عموى أبوينى مقدم است؟
بسمه تعالى: در اين حالت نيز مقدم است . والله العالم
عمه أبى با پسر عموى أبوينى
سؤال 1528 . اگر عمه أبى با پسرعموى أبوينى وارث منحصر باشند آيا پسر عموى أبوينى مقدم است؟
صفحه 484
بسمه تعالى: چون منصوص نيست مصالحه كنند هرچند بعيد نيست پسرعموى أبوينى مقدم باشد ولى مصالحه موافق احتياط است . والله العالم
وارث اولاد دو عمو
سؤال 1529 . در صورتى كه ورثه ميّت، اولاد دو عموى أبوينى يا أبى باشند يكى
از آنها يك فرزند دختر و ديگرى دو فرزند پسر باشد، ارث چگونه تقسيم
مى شود؟
از آنها يك فرزند دختر و ديگرى دو فرزند پسر باشد، ارث چگونه تقسيم
مى شود؟
بسمه تعالى: هر كدام سهم مورّث خود را مى برند بنابراين مال دو قسمت مى شود، نيمى از آن به دختر و نيمى ديگر به دو فرزند پسر مى رسد كه بالتساوى قسمت مى كنند . والله العالم
وارث، اولاد دو دايى
سؤال 1530 . در صورتى كه ورثه ميت، اولاد دو دايى امى وى باشند و از يكى از دايى ها يك فرزند پسر و از ديگرى يك فرزند دختر و يك فرزند پسر باشد ارث چگونه تقسيم مى شود؟
بسمه تعالى: در اين صورت نيز هر كدام ارث مورّث خود را مى برند بنابراين مال دو قسمت مى شود، نيمى از آن به فرزند پسر از يك دايى و نيمى ديگر بين فرزند پسر و دختر از دايى ديگر بالتساوى تقسيم مى شود . والله العالم
حق بازنشستگى متوفى
سؤال 1531 . آيا حقوق بازنشستگى متوفّى ارثيه محسوب مى شود و در بين وراث طبق «ما فرض الله» تقسيم مى شود؟
صفحه 485
بسمه تعالى: ظاهر اين است كه تركه نيست و بايد به صورت مساوى تقسيم كنند، البته اگر قانون بر چيزى تصريح كند طبق آن قانون عمل كنند. والله العالم
كودك پرورشگاهى، تنها باقيمانده
سؤال 1532 . كسى كودكى را از پرورشگاه آورده و براى خود فرزند نموده است يا اينكه يكى از موجبات ارث در وى نيست بعد از درگذشت شخص، وارث او چه كسى خواهد بود با اين كه از طبقات ارث كسى را ندارد؟
بسمه تعالى: فرد مزبور ارث نمى برد و تركه ميّت به طبقات ديگر منتقل مى شود و در صورت عدم وجود وارث بايد به فقيه جامع الشرايط تحويل گردد.والله العالم
خارج نشدن برخى از وراث از منزل موروثى
سؤال 1533 . شخصى فوت كرده است بعضى از ورثة متوفّى بعلت ضعف مالى از خانه موروثى خارج نشده اكنون به توجه به مشاع بودن ملك فوق و عدم رضايت ساير وراث تصرّفات او در آنجا چگونه است؟
بسمه تعالى: در صورتى كه بقيه ورثه اجازه دهند مى تواند با پرداخت اجاره بهاى سهم بقيه بنشيند و اگر بر اين توافق نكردند بايد تخليه كند.والله العالم
تأمين مخارج زنان پس از فوت شوهر قبل از تقسيم ارث
سؤال 1534 . زنان شوهر مرده در زمان عده وفات از كجا تأمين شوند در حالى كه هنوز ورّاث بر سر ارثيه مشاجره مى كنند؟
بسمه تعالى:اگر فرزندى دارد بايد هزينه مادر را تأمين كند.والله العالم
صفحه 486
تصرفات جزئى از اموال ميت قبل از تقسيم
سؤال 1535 . استفاده يكى از ورثه ها از ميوه درخت يا وسائلى كه متعلق به ميّت است قبل از تقسيم چه حكمى دارد يعنى لازم است از تمامى ورثه ها اجازه بگيرد يا نه مى تواند نسبت به سهم خود استفاده كند؟
بسمه تعالى:چون تركه مشاع است نمى تواند بدون اذن ديگر ورثه تصرف كند ولى تصرفات جزئى با توجه به ظاهر حال كه همه راضى هستند، جايز است. والله العالم
ارث زن نسبت به انشعاب آب، برق، تلفن، گاز و...
سؤال 1536 . آيا ارثيه زن از تركه شوهر شامل خدماتى مثل گاز، تلفن ، برق، آب ، سرقفلى مغازه و نيز درختان موجود در صحن خانه و ديوار و در و پنجره و نظاير آن مى شود يا نه؟ و نيز كارخانه كه با رضايت تمام وراث به حال خود باقى و منشأ توليد مى باشد و ماهانه سود حاصله آن در ميان وراث تقسيم مى شود؟
بسمه تعالى:از همه اين موارد ارث مى برد جزء از زمين خانه مسكونى و احتياط اين است كه در زمين هاى ديگر مانند باغ و مزرعه مصالحه كنند.والله العالم
پرداخت مخارج مراسم متوفى توسط يكى از وراث
سؤال 1537 . در مراسم سوگ پدر يا مادر يكى از وراث مبالغى را از جيب خود در انجام مراسم و اطعام شبهاى جمعه تا اربعين متوفى خرج كرده اكنون كه وقت تقسيم اموال فرا رسيده است وى اظهار مى كند كه هزينه مصروفه را بايد همه وراث نسبت به سهم تقبّل كنند و يا بايد از سهم الارث آنها قسر گردد ، آيا اين اظهار و خواسته او شرعى است؟
صفحه 487
بسمه تعالى:البته اخلاقاً بايد هر كسى سهم خود را نسبت به هزينه هاى انجام شده بپردازد زيرا عزت متوفى عزت همه است ولى شرعاً چون از آنها استجازه نكرده حق مطالبه ندارد.والله العالم
فوت پدر پس از مادر و سپس فوت يكى از فرزندان
سؤال 1538 . پدر بعد از گذشت دو ماه از فوت مادر از دنيا مى رود بعد به فاصله اندكى يكى از فرزندان آنها كه داراى دو فرزند است فوت مى كند اكنون نحوه تقسيم دارايى در بين وراث با توجه به وضعيت پيچيده آنها چگونه خواهد بود؟
بسمه تعالى: تركه پدر و مادر به فرزندان طبقه اول مى رسد و با وجود فرزندان بلاواسطه به فرزندانِ فرزندان چيزى نمى رسد و اما تركه فرزند بلاواسطه به فرزندان او مى رسد.والله العالم
فوت زن و ارث بردن شوهر از تمام اموال و وجود وارث ديگر
سؤال 1539 . زنى فوت نموده و تنها وارث او همسرش بوده كه مال را منحصراً به عنوان تنها وارث تصاحب كرده بود كه پس از مدتى شخصى از پسر عموهاى او كه در جاى ديگر بود آمده و ادعاى وراثت مى كند اكنون وظيفه شوهر كه از زن خود ارث برده چيست؟
بسمه تعالى:در فرض سوال ، مرد نصف مال را ارث مى برد و بقيه به پسر عموى زن مى رسد.والله العالم
كسب و سودآورى از ارث ديگران
سؤال 1540 . شخصى حق الارث خواهران خود را غصباً براى خود سرمايه قرار داده و اكنون مال كثيرى را در اختيار دارد،آيا اين ارباح با آن سرمايه كذايى چه تكليفى دارد؟ و آيا وراث حق مطالبه از آن ارباح را دارند؟
صفحه 488
بسمه تعالى:تصرف در مال مشاع بدون اذن شركاء حكم غصب را دارد و لذا بايد اصل و ارباح حاصله را به نسبت سرمايه اى كه از ديگران بدون اجازه گرفته است به آنها بازگرداند.والله العالم
فوت زوجه و وجود شوهر و دو خواهر ناتنى
سؤال 1541 . زوجه مرده است فقط شوهر و دو خواهر ناتنى دارد نحوه تقسيم ارثيه چگونه است؟
بسمه تعالى:شوهر نيمى از تركه را مى برد بقيه هم بين دو خواهر تقسيم مى شود. والله العالم
شروع تقسيم ارث به پدر و مادر
سؤال 1542 . تقسيم دارائى متوفى از كجا شروع شود در صورتيكه تمام اعضاء طبقه اول موجود باشند باصطلاح «مقسم» كدام يك از آنهاست؟
بسمه تعالى: آنهايى كه در كتاب است سهم آنها معين شده است مانند پدر يا مادر يا زوج و زوجه .آنها جلوتر سهم خود را برمى دارند، باقى مانده ميان فرزندان تقسيم مى شود. والله العالم
تصويب ارث برن زوجه از عرصه
سؤال 1543 . اخيراً مجلس قانونى تصويب كرده است كه زوجه از عرصه واعيان ارث مى برد با توجه به حاكميت قهرى قانون ما چه وظيفه اى داريم؟ آيا بايد تسليم قانون شد و يا هر فرض طبق نظر مرجع خود بايد عمل كند؟
بسمه تعالى: وظيفه اين است كه طبق فتوا عمل كنند.والله العالم
صفحه 489
وصيت به اخذ ماهانه توسط همسر
سؤال 1544 . شخصى در وصيت خود خطاب به زوجه اش اظهار داشته است «كه بعد از مرگ من ماهانه ام فقط مال تو مى باشد» آيا اين وصيت مشروع است؟
بسمه تعالى: وصيت نافذ نيست مگر حقوق ماه آخر به تعداد روزهايى كه در قيد حيات بوده است اگر كم تر از ثلث اموال ميت باشد.والله العالم
صفحه 490
احكام معاشرت
اختلاط دختران و پسران در مراكز آموزشى
سؤال 1545 . آيا اختلاطِ پسران و دختران در دانشگاهها و خودآرايى برخى دختران و پسران در برخى از بخشهاى آموزشى جايز است؟
بسمه تعالى: در كشورهاى اسلامى بايد كوشش شود از تشكيل كلاس دو جنسيتى جلوگيرى مى شود تا عفت و عفاف نسل جوان حفظ شود . والله العالم
رفت و آمد با افراد الكلى
سؤال 1546 . آيا رفت و آمد با افراد الكلى كه دائم مشروب مى خورند جايز است؟
بسمه تعالى: از رفت و آمد خوددارى شود . والله العالم
اصلاح صورت با عدم اذن پدر
سؤال 1547 . دخترى كه هنوز ازدواج نكرده، آيا جايز است صورت خود را با عدم رضايت پدر اصلاح كند؟
بسمه تعالى: اصلاح براى دختر باكره در صورت عدم رضايت پدر جايز نيست . والله العالم
رفتار استاد بر خلاف موازين شرعى
سؤال 1548 . با توجه به مقام استاد چنانچه استادى بر خلاف موازين شرعى و اخلاقى رفتار نمايد وظيفه شاگردان چيست؟
بسمه تعالى: تذكر محترمانه آن هم به طور خصوصى . والله العالم
صفحه 491
در نظر گرفتن فردى جهت ازدواج
سؤال 1549 . آيا جايز است در محيط دانشگاه دخترى را در نظر داشته به جهت اين كه شايد در آينده با وى ازدواج نمايد؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد، ولى قبل از ازدواج بايد به صورت يك نامحرم با او رفتار كند و تا عقد شرعى خوانده نشده، او نامحرم است . والله العالم
تشكيل جلسات مختلط در دانشگاه
سؤال 1550 . آيا تشكيل جلسات خواهر و برادر در دانشگاه و گاهى تشكيل جلسه به صورت دو نفره جايز است؟
بسمه تعالى: خلوت با اجنبيه حرام است بنابراين اگر جلسات عمومى باشد مانند سالن سخنرانى و غيره اشكال ندارد، ولى تشكيل جلسه دو نفرى در اطاق دربسته حرام است . والله العالم
قهر با فرزند
سؤال 1551 . از جهت تأديب آيا مى توان با فرزند قهر كرد؟
بسمه تعالى: در روايت هست كه براى تأديب بچه قهر كنيد اما طول ندهيد . والله العالم
تفتيش از وسائل فرزند
سؤال 1552 . آيا بدون اجازه، پدر و مادر مى توانند وسائل شخصى فرزند را تفتيش كنند؟
بسمه تعالى: اگر فرزند نابالغ باشد اشكال ندارد، و درصورت بلوغ اگر احتمال امر مهمى را مى دهند كه با سرنوشت فرزند ارتباط دارد
صفحه 492
و درصدد هدايت و نجات او باشند در اين صورت پدر مى تواند تفتيش كند . والله العالم
ماساژ بدن مرد توسط مرد
سؤال 1553 . آيا ماساژ دادن بدن مرد به وسيله مرد و بدن زن به وسيله زن در يك فضاى محدود با رعايت ستر عورت جايز است؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هرگاه مقصود همان فيزيوتراپى باشد كه به منظور درمان انجام مى گيرد اشكال ندارد، مشروط بر اينكه عارى از شائبه ها باشد . والله العالم
جواب سلام مرتدّ
سؤال 1554 . اگر شخص مرتدى سلام كند آيا جواب سلامش واجب است؟
بسمه تعالى: در جواب بگويد: "سلام" . والله العالم
ارتباط با فاميل تارك نماز
سؤال 1555 . ارتباط با اقوام نزديكى كه نماز نمى خوانند جائز است؟
بسمه تعالى: قطع رحم حرام است و در حد امكان ارتباط را قطع نكنيد چه بسا ممكن است ارتباط باعث اصلاح آنان شود . والله العالم
سكوت در مقابل تهمت به ديگرى
سؤال 1556 . فردى در ميان جمعى، شخصى را مورد تهمت قرار مى دهد ولى فردى كه مى توانست از وى دفاع كند سكوت كرده و مُهر تأييد بر اتهام او زد آيا وى مرتكب گناهى شده است؟
بسمه تعالى: سكوت او گناه است . والله العالم
صفحه 493
ارتباط با فاميل غير شيعه
سؤال 1557 . اگر بين ارحام، كسى غير امامى باشد آيا قطع رابطه با آن شخص جايز است؟
بسمه تعالى: مسلمان بودن كافى است و قطع رحم در مورد پدر و مادر، در صورت كفر آنها نيز جائز نيست . والله العالم
قطع رابطه با فاميل در دوران تحصيل
سؤال 1558 . از برخى از علماى سابق نقل شده در دوران تحصيل علم تمام نامه هايى كه از فاميل به دست او مى رسيد نمى خواند تا اينكه از جهت علمى به مقامات عالى رسيد آيا كار وى قطع رحم محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: اين قضيه مربوط به مرحوم ملامهدى نراقى است در دوران تحصيل او در اصفهان اتفاق افتاده است و او به وظيفه شخصى خود آشنا بوده است ولى كار او الگو براى ديگران نيست . والله العالم
سعادت زن
سؤال 1559 . روايتى است از حضرت زهرا(عليهما السلام) نقل شده كه (سعادتمند آن زنى است كه نه مردى او را ببيند و نه او مردى را ببيند) آيا در جامعه امروز تفسير جديد لازم است؟
بسمه تعالى: البته آنچه كه زهراى اطهر(عليهما السلام) فرموده يك وظيفه اسلامى بالا است ولى در عين حال در جامعه امروز نيز مى توان آن را به نحو ديگرى اجرا كرد و آن اينكه از ديدارهاى غيرلازم و اختلاطهاى ضرربخش و نگاه مرد به زن و زن به مرد خوددارى نمود . والله العالم
صفحه 494
شنيدن صداى قرائت قرآن توسط زن به صورت ترتيل
سؤال 1560 . آيا شنيدن قرآن به صورت ترتيل توسط قارى زن حاضر است؟
بسمه تعالى: شنيدن صداى زن در صورتى كه تحريك آميز و خوف فساد نباشد مطلقاً اشكالى ندارد و در اين مورد بين صداى قرآن و غير قرآن فرقى نيست . والله العالم
جواب سلام پايان سخنرانيها
سؤال 1561 . در پايان سخنرانى ها، خطباء مى گويند«والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته» آيا جواب اين سلام واجب است يا خير؟
بسمه تعالى: هرگاه خطيب در ميان جمعى سخن مى گويد، احتياط آن است كه يك نفر از حاضران سلام او را پاسخ بگويد . والله العالم
افشاى سرّ
سؤال 1562 . حكم شرعى افشاء سرّ مؤمن يا كافر حربى و غير حربى را بيان فرمائيد؟
بسمه تعالى: هرگاه افشاء سرّ مومن ايذاء او باشد حرام است ولى افشاء سرّ كافر حرام نيست مگر اينكه فسادى بر آن مترتب شود . والله العالم
معاشرت با پيروان فرقه معروف به اهل حق
سؤال 1563 . آيا معاشرت با اهل حق جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه اهل حق نماز مى خوانند و روزه مى گيرند با آنها مانند برادر اسلامى رفتار كنيد و اگر انجام نمى دهند امّا منكر نيستند با آنها خوش رفتار باشيد . والله العالم
صفحه 495
احكام نذر و عهد
نذر اصلاح نكردن صورت
سؤال 1564 . اگر زنى نذر كند براى بهبودى بيماريش در ماه محرم و صفر اصلاح صورت انجام ندهد آيا نذرش صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه با رضايت شوهر همراه باشد بايد عمل كند . والله العالم
نذر گوسفند و قربانى كردن گاو
سؤال 1565 . اگر نذر نمود كه گوسفند قربانى كند اگر گاو قربانى گردد به نذر عمل شده است؟
بسمه تعالى: بايد مطابق نذر عمل كند و از آنچه نذر كرده اند عدول نكند . والله العالم
انجام نذر توسط ديگرى
سؤال 1566 . اگر نذر كند كه روزه بگيرد يا نماز بخواند آيا مى تواند اجير بگيرد و اجير آن را انجام دهد؟
بسمه تعالى: بايد خودش انجام دهد . والله العالم
تحقق نذر با نوشتن
سؤال 1567 . آيا با نوشتن صيغه نذر منعقد مى شود؟
بسمه تعالى: صيغه نذر آن است كه بگويد لِلّه علىَّ كذا ان كان
كذا، ولى بانوشتن منعقد نمى شود مگر قادر بر تكلم نباشد . والله
العالم
كذا، ولى بانوشتن منعقد نمى شود مگر قادر بر تكلم نباشد . والله
العالم
صفحه 496
گران شدن گوشت و نذر گوسفند
سؤال 1568 . اگر فردى نذر كند با پول معينى گوسفندى براى هيأت خريدارى كند اكنون به جهت گران شدن گوشت يا امكان خريد نيست و يا گوسفند كوچك است وظيفه چيست؟
بسمه تعالى: احتياط اين است كه مادامى كه امكان خريد گوسفند ولو كوچك باشد همان را بخرد و به مصرف برساند و اگر خريد گوسفند ممكن نشد گوشت گوسفند خريدارى كند و در مورد نذر مصرف كند . والله العالم
تصرف در پول نذرى قبل از فرا رسيدن موعد عمل به نذر
سؤال 1569 . در صورتى كه پول معين نذر شده است كه در ماه محرم در هيأت عزادارى مصرف شود آيا مى تواند براى مدت كوتاه در آن تصرف كند مثلا به فردى قرض دهد؟
بسمه تعالى: پولى كه مشخص شده بايد در مورد نذر مصرف شود . والله العالم
نذر به سبب دروغ
سؤال 1570 . مردى به دروغ به زن خود مى گويد سرطان دارم لذا زن نذرهاى متعددى مى كند آيا نذر وى واجب است كه وى عمل به نذركند؟
بسمه تعالى: در چنين شرائط نذر منعقد نمى شود . والله العالم
فراموش كردن عمل به نذر
سؤال 1571 . اگر كسى نذر كند تا 40 روز عمل مستحبى را انجام دهد ولى پس از چند روز فراموش كند آيا بايد نذر را از ابتداء شروع كند؟
صفحه 497
بسمه تعالى: هرگاه نذر او مقيد به ايام خاص بوده آن مقدارى كه فراموش كرده قضا ندارد و اگر زمان معين نشده است فاصله ضرر نمى زند بايد چهل روز را تكميل كند . والله العالم
نذر سفره حضرت زهرا (عليهما السلام)
سؤال 1572 . اگر نذر كنم كه سفره حضرت زهرا (عليهما السلام) بياندازم آيا نذر محقق مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه بگويد اگر حاجت من برآورده شد عده اى را اطعام نموده و ثواب آن را به دخت گرامى پيامبر (صلى الله عليه وآله وسلم) اهداء بكنم نذر او صحيح است به شرط اينكه لفظ الله يا ساير الفاظى كه بر خدا اطلاق مى شود را موقع نذر به زبان بياورد . والله العالم
آنجا كه عمل به نذر ممكن نباشد
سؤال 1573 . نذر كرده ام كه اگر حاجتم برآورده شد خواهر و برادرم را به مشهد ببرم و حاجتم برآورده شد ولى آنها نمى توانند به مشهد بيايند آيا عمل به نذر از من ساقط مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه نذر شما از نظر سال معيّن نبود هرموقع آمادگى در خواهر و برادر پيدا شد به نذر عمل كنيد . والله العالم
نذر فرزند نابالغ و زوجه
سؤال 1574 . آيا نذر فرزند نابالغ و زوجه صحيح است؟
بسمه تعالى: نذر فرزند نابالغ منعقد نيست و نذر زوجه اگر مزاحم با حق شوهر نباشد اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 498
اضافه بودن مقدار نذر بر مصرف
سؤال 1575 . كسى نذر كرده كه هر سال در روز عاشورا گوساله اى را ذبح و اهالى روستا را اطعام دهد ولى به جهت كم شدن جمعيت روستا مقدارى گوشت اضافه مى ماند آيا مى توان مقدار اضافى را در مصارف ديگر خرج نمود؟
بسمه تعالى: اگر در روستاى مورد نظر مصرف ندارد، گوشت آن را به روستاهاى مجاور ارسال و تقسيم كنند . والله العالم
اضافه بودن نذر از مقدار مصرف و تبديل آن
سؤال 1576 . اگر اشخاصى نذر نمايند كه در روز عاشورا به حسينيه معينى برنج تحويل دهند اگر اين مقدار برنج بيش از مقدار مصرف باشد آيا مى توان آن را تبديل به گوشت و ديگر اقلام غذايى نمود؟
بسمه تعالى: در صورتى كه صيغه نذر خوانده نشده است و تنها نيت كرده كه برنجى را به حسينيه بدهند، تبديل ان به گوشت با اجازه صاحبش اشكال ندارد و اگر صيغه نذر خوانده شده است در صورتى كه اطعام برنج نذر شده تبديل آن جايز نيست . والله العالم
نذر كتاب
سؤال 1577 . نذر اهداء كتاب به كتابخانه مساجد و حسينيه صحيح است؟
بسمه تعالى: انسان مى تواند نذر كند كه اگر حاجت من برآورده شد كتابى را بخرم و براى كتابخانه مخصوص هديه كنم ولى بايد محتواى آن سالم و مفيد باشد و نيز مى تواند نذر كند كه كتابى را براى كتابخانه خريدارى و سپس تمليك يا وقف كند ولى با رعايت شرط ياد شده . والله العالم
صفحه 499
نذر صلوات و كمك گرفتن از ديگران
سؤال 1578 . اگر شخصى نذر كند ده هزار صلوات ختم كند آيا مى تواند از ديگران كمك بگيرد؟
بسمه تعالى: ظاهر نذر اين است كه انسان مباشر آن باشد، نه اينكه نائب بگيرد مگر اينكه موقع نذر از آن نيز نام ببرد . والله العالم
نذرِ دادن حلقه ازدواج به فقير
سؤال 1579 . دخترى نذر كرده در صورت ازدواج حلقه ازدواج را به فقير بدهد اگر پس از ازدواج چنين كارى بكند شوهر ناراحت مى شود وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: مادامى كه شوهر راضى نباشد نمى تواند آن را به عنوان نذر به ديگرى بدهد هر موقع راضى شد و به اصطلاح تمليك او همه جانبه گشت به نذر خود عمل كند . والله العالم
نذر با نوشتن
سؤال 1580 . آيا نذر كردن با كتابت منعقد مى شود ؟
بسمه تعالى:منعقد نمى شود.والله العالم
فراموشى نذر مريض شدن
سؤال 1581 . گفته بودم لله علىّ كه هر سه شنبه روزه بگيرم و يا فلان عمل خير را انجام دهم اگر مريض شدم و يا يادم رفت، آيا عمل منظور را در فرداى آن روز قضا كنم يا ساقط مى شود؟
بسمه تعالى:قضا لازم نيست.والله العالم
صفحه 500
نپذيرفتن منذور
سؤال 1582 . بنده درباره سيدى عبائى رانذر نموده ام موقع تحويل از پذيرفتن عبا خوددارى كرد و يا احياناً موقع عمل به نذر شنيدم كه سيد منظور فوت شده است،چه تكليفى دارم؟
بسمه تعالى:احتياطاً به سيد ديگر بدهد. والله العالم
برآورده شدن قسمتى از نذر
سؤال 1583 . شخصى نذر كرده اگر فلان قطعه زمين يا فلان چيز فروخته شود (لله على) كذا اكنون بخش عمده آن چيز مورد نظر فروخته شده است تكليف در جهت وفا به نذر چيست؟
بسمه تعالى:ظاهر نذر اين است كه همه قطعه زمين بفروش برسد اگر بخش باقى مانده بسيار ناچيز است به نذر خود وفا كند.والله العالم
فراموشى آنچه نذر شده
سؤال 1584 . يقيناً نذرى كرده ام ولى مصداق آن يادم رفته است (آيا ختم قرآن بوده يا ختم صلوات ويا قربانى) اكنون نسبت به نوع نذر چه وظيفه اى دارم؟
بسمه تعالى:هر سه را انجام دهد.والله العالم
دزديده شدن آنچه بر او نذر شده
سؤال 1585 . اينجانب در يك موردى نذر كرده ام كه گوسفندى را سر بريده و گوشت آن را در ميان فقرا تقسيم كنم، اكنون گوسفند را دزديده اند و يا مفقود شده است ، بنده چه تكليفى دارم؟
بسمه تعالى: اگر گوسفند معينى را نذر كرديد و فعلاً سرقت شده است تكليف ساقط است. والله العالم
صفحه 501
نذر بر حج يا زيات وفوت نذر كننده
سؤال 1586 . اگر كسى نذر كرده به زيارت عتبات عاليات يا مشهد مقدس برود اگر اين شخص از دنيا برود آيا ورثه اين شخص واجب است نذر او را بجا آورند؟ اگر مالى براى اداى نذر داشته باشد يا نه؟
بسمه تعالى: اگر نذر حج يا زيارت كرده ولى از دنيا رفته و نذر او هم در حال حيات محقّق شده است بر ورثه واجب است كه كسى را نيابتاً بفرستند اين در صورتى است كه ميت مال داشته باشد و گرنه اداى دين او مستحب است. والله العالم
نذر زن بدون اذن شوهر از مال شخصى خود
سؤال 1587 . آيا زن بدون اذن شوهر مى تواند از مال شخصى خودش نذر كند
بسمه تعالى: اگر منافى با حقوق زوج نباشد اشكال ندارد.والله العالم
تعارض امر و نهى والدين
سؤال 1588 . اگر در موردى يكى از والدين نهى و ديگرى امر كند وظيفه فرزند در چنين تعارض به لحاظ دينى و اخلاقى چيست؟
بسمه تعالى: اطاعت والدين همه جا واجب نيست عقوق حرام است هرگاه در اين مورد مسأله ، عقوق پيش نمى آيد آنچه در نظرش اصلح است انجام دهد.والله العالم
نذر اولا و منع والدين پس از نذر اولاد
سؤال 1589 . آيا بعد از نذر اولاد ، والدين مى توانند او را از عمل به نذر مانع شوند؟
بسمه تعالى:پس از انعقاد نذر فرزند بايد به نذر خود عمل كند هر
صفحه 502
چند پدر يا مادر از آن منع كنند ولى بايد سعى كند كه طورى انجام وظيفه كند كه موجب اذيت پدر و مادر نباشد.والله العالم
احكام موسيقى و غنا
موسيقى مطرب و غير مطرب
سؤال 1590 . آيا استفاده از موسيقى براى نوزاد جايز است؟
بسمه تعالى: موسيقى مطرب مطلقاً حرام است و بنابر احتياط واجب در غير مطرب نيز اجتناب كرد و در اين قسمت بين كودك و غير كودك فرقى نيست . والله العالم
موسيقى تلويزيون
سؤال 1591 . در مجلسى شركت مى كنيم و تلويزيون روشن است و گاهى به مدت كوتاه موسيقى پخش مى كند و امكان ترك آن مجلس هم نيست وظيفه ما چيست؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه امكان ترك مجلس نيست شما به مقدار ضرورت در اين مجلس شركت كنيد تا بتوانيد گوش به موسيقى ندهيد و خود را به امور ديگر مشغول سازيد . والله العالم
موسيقى حرام و حلال
سؤال 1592 . كدام موسيقى حلام است؟
بسمه تعالى: موسيقى مطرب مطلقا حرام است و اما غيرمطرب در صورتى جائز است كه براى آن يك نفع عمومى مترتب شود مانند تحريك سربازان براى جهاد يا نظائر آن . والله العالم
صفحه 503
همخوانى زن و مرد
سؤال 1593 . آيا همخوانى زن و مرد در سرودهاى گروهى جايز است؟
بسمه تعالى: همخوانى زن و مرد جائز نيست . والله العالم
شنيدن موسيقى از روى ناچارى
سؤال 1594 . چنانچه كسى به ناچار در محيطى باشد كه موسيقى مبتذل پخش مى كنند تكليفش چيست؟
بسمه تعالى: در صورت امكان آن محل را ترك كند و اگر نتوانست گوش ندهد هر چند به گوشش برسد . والله العالم
حكم آلات موسيقى
سؤال 1595 . آيا مى توان گفت امروزه تمامى آلات موسيقى جزء آلات مشتركه مى باشد؟
بسمه تعالى: آلات ياد شده آلات لهو بوده و منافع حلال آن بسيار نادر است . والله العالم
صفحه 504
احكام ورزش و مسابقات و سرگرمى ها
ورزش شبيه رقص
سؤال 1596 . آيا پاى كوبى و رقص سنّتى و ورزشهايى كه شبيه رقص است جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه عنوان رقص پيدا كند حرام است . والله العالم
جوايز پيش بينى مسابقات
سؤال 1597 . مؤسسه اى كه مبلغى را از شركت كنندگان با نيت خيرخواهانه دريافت و مسابقه براى پيش بينى نتايج مسابقات ورزشى را برگزار مى كند و به افرادى كه پاسخ صحيح داده اند جوايزى پرداخت مى نمايد آيا اين نوع مسابقه جايز است؟
بسمه تعالى: چون نتيجه كار أكل مال به باطل است تأسيس چنين مؤسسه و نتايج آن صحيح نيست . والله العالم
آموزش شطرنج
سؤال 1598 . آيا آموزش شطرنج جايز است؟
بسمه تعالى: چون شطرنج فعلاً از آلت قمار بيرون نيامده است آموزش آن جائز نيست . والله العالم
شرط خريد خوراكى در صورت باخت
سؤال 1599 . با دوستانم به استخر مى رويم گاهى براى تفريح و ورزش مى گوئيم بازنده بايد براى همه بستنى بخرد آيا جايز است؟
صفحه 505
بسمه تعالى: در هر ورزشى كه در آن برد و باخت شرط شود حرام است ولى اگر ورزش كنند و يكى ببرد و ديگرى ببازد از او بخواهند كه براى ديگران چيزى بخرد اشكالى ندارد . والله العالم
سؤال 1600 . روايات در رابطه با حرمت شطرنج بسيار است چگونه است كه برخى از علماء آن را حلال مى شمارند؟
بسمه تعالى: ما قائل به عدم جواز شطرنج هستيم، اما كسانى كه شطرنج را جايز شمرده اند نظر مباركشان اين است كه موضوع و ماهيتش عوض شده است و از آلات قمار بيرون آمده است و تنها اسم باقى مانده است . والله العالم
شركت در مسابقات فرهنگى و گرفتن جايزه
سؤال 1601 . شركت در مسابقات فرهنگى يا غير فرهنگى براى اينكه جايزه بگيريم و از طرفى از شركت كنندگان پولى هم مى گيرند چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: اگر جايزه از طرف شخص ثالث يا مؤسسه اى تعيين و پرداخت شود شركت در چنين مسابقاتى مانعى ندارد ولى اگر جايزه با پول خود شركت كنندگان فراهم شود اشكال دارد.والله العالم
بازى با شرط جايزه
سؤال 1602 . بازى فوتبال و واليبال و غيره كه با شرط جايزة پولى و يا مدال از طرف دولت و يا شركت و يا سازمان و يا مسئول تيم برگزار مى گردد شركت در آن چگونه است؟
بسمه تعالى: پاسخ اين سوال از پاسخ سوال قبل معلوم شد و حاصل اين كه اگر بانى جايزه شخص و يا مؤسسه ثالثى باشد اشكال ندارد. والله العالم
صفحه 506
فروش بليط ارمغان بهزيستى
سؤال 1603 . آيا بليطهايى كه به عنوان ارمغان بهزيستى يا به عنوان ديگر براى حمايت از بيماران كليوى و . . . فروخته مى شود جايز است؟
بسمه تعالى: بليطهايى كه به عنوان ارمغان بهزيستى يا به عنوان ديگر مى فروشند به شرط اينكه قرعه كشى كنند و قرعه به نام فردى درآمد جايزه بدهند كار حرامى است و اين شبيه ازلام است كه در آيه شريفه آمده است و از اين بيان حكم بليطهاى بخت آزمايى هم روشن شد . والله العالم
بازى شطرنج كامپيوترى
سؤال 1604 . آيا بازيهاى كامپيوترى كه به صورت شطرنج يا وسيله ديگر باشد جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه بازيهاى كامپيوترى همان صورت بازى با شطرنج باشد حرام است و مابقى بازيها تا عنوان محرم بر آن منطبق نباشد اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 507
احكام شكار و ذبح
شك در صحت ذبح
سؤال 1605 . اگر پس از ذبح حيوان شك كنيم كه چهار رگ را بريده ايم يا نه، آيا مى توان از گوشت آن استفاده كرد؟
بسمه تعالى: هرگاه شك پس از ذبح و به هم خوردن وضع حيوان رخ دهد ذبح محكوم به صحت است و حكم ذبح صحيح را جارى مى كنيم، و اگر پس از سربريدن و بدون فاصله رخ دهد، اگر تحقيق ممكن است چه بهتر ; و الا از خوردن گوشت آن اجتناب كند و اين در صورتى است كه خود ذبح كننده شك كند ولى اگر فرد ديگرى شك كند، تحقيق لازم نيست . والله العالم
انحراف از قبله در سربريدن
سؤال 1606 . اگر سر حيوان براى اين كه سريعتر و راحت تر بريده شود تا نود درجه از سمت قبله برگردانده شود ذبح به اين شكل جايز است؟
بسمه تعالى: انحراف مختصر اشكال ندارد ولى انحراف نود درجه از قبله اشكال دارد . والله العالم
تفاوت نظر مرجع تقليد بين ذابح و ناظر ذبح
سؤال 1607 . اگر ذبح بر اساس فتواى مرجع تقليد ذابح حلال باشد ولى بر اساس فتواى مرجع تقليد ناظر، حرام باشد آيا ناظر حق معدوم كردن اين ذبيحه را دارد؟
بسمه تعالى: ناظر بايد طبق وظيفه خود عمل كند ولى اگر بخواهد
صفحه 508
گوشت را به كسانى بدهند كه مصرف آن را جائز مى دانند نبايد جلوگيرى كند . والله العالم
ذبح با دستگاه
سؤال 1608 . اگر ذابح به دليل حجم زياد كشتار، اهمال نموده و براى هر ذبيحه "بسم الله" نگويد و فقط براى برخى گفته شود، ذبيحه چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه ذبح با دستگاه به صورت همزمان انجام بگيرد گفتن يك "بسم الله" براى مجموع ذبائح كافى است ولى اگر تك تك ذبح مى شود، هر كدام كه "بسم الله" را عمداً نگفته، نه سهواً; خوردن آن حرام است گرچه پاك است و اگر چنين گوسفندى در ميان چند گوسفند شناخته نشد بايد از خوردن همه خوددارى كنند . والله العالم
صبر كردن پس از نام خدا و بريدن سر حيوان
سؤال 1609 . اگر ذابح "بسم الله" را بگويد ولى مشغول صحبت شود و پس از نيم دقيقه سر حيوان را ببرد حيوان حلال است؟
بسمه تعالى: اشكال ندارد . والله العالم
ذبح با مس، آلومينيوم، الماس، استيل
سؤال 1610 . ذبح با مس، آلومينيوم، الماس، پلاستيك فشرده و استيل جايز است؟
بسمه تعالى: ذبح با مس، آلومينيوم، الماس و پلاستيك كافى نيست ولى ذبح با استيل كافى است . والله العالم
قطع سر حيوان قبل از خروج روح
سؤال 1611 . آيا قطع سر حيوان قبل از خروج روح جايز است؟
صفحه 509
بسمه تعالى: در روايات از سر بريدن حيوان قبل از خروج روح نهى شده است ولى اگر انجام گرفت ضررى به حلّيت ذبيحه ندارد . والله العالم
خطاى در ذبح و سپس تصحيح آن
سؤال 1612 . حكم حيوانى كه سر آن به علتى از بالاى برآمدگى بريده شده و قبل از خروج روح دوباره از پائين برآمدگى و محل ذبح بريده شود چيست؟
بسمه تعالى: در صورتى كه هنوز حيوان زنده باشد و به شيوه صحيح آن را ذبح كنند حلال و پاك است . والله العالم
ذبح توسط زن، كودك مميز، مجنون، سفيه
سؤال 1613 . ذبح حيوان حلال گوشت توسط زن، كودك مميز، مجنون، سفيه، لال، جنب يا حايض چه حكمى دارد؟
بسمه تعالى: غير از مجنون در بقيه موارد اشكال ندارد . والله العالم
سؤال 1614 . آيا براى ذبح تعدادى از طيور يكبار تسميه كافى است يا بايد براى ذبح هر يك از آنها يك بسمله گفته شود؟
بسمه تعالى:اگر ذبح بر همه در يك لحظه انجام مى گيرد يك تسميه كافى است. والله العالم
سؤال 1615 . در يك استان يا شهرى ،كشتارگاه هاى متعدد جهت ذبح طيور و دام وجود دارد كه در بعضى از آن مراكز به هنگام اقدام به ذبح نام خدا را ذكر نمى كنند و اظهار مى دارند كه ما حين شروع به كار
صفحه 510
يكبار بسم الله مى گوييم و بس و در پايان يكبار الحمدلله. با اين كه تعداد ذبائح آنها در سطح استان به هزاران رأس بالغ مى شود و قسمتى از فروشگاه ها را تحت پوشش خود قرار دارد و از سوى ديگر ما به چند جاى ديگر هم رفتيم و از نزديك مشاهده نموديم كه شرايط اسلامى را كاملاً رعايت مى كردند با اين حال در سطح شهر و هنگام خريد و فروش و مصرف گوشت در شرايط مزبور شرعاً مشكل خواهيم داشت؟
بسمه تعالى:هرگاه آنها كه رعايت نمى كنند در اقليت باشند و رعايت كنندگان در اكثريت شبهه غير محصوره مى شود و استفاده اشكال ندارد و اما اگر به صورت مساوى باشند يا اغلب ، استفاده از اين كشتارها جايز نيست.والله العالم
ذبح مسلمانى كه به دستورات اسلام عمل نمى كند
سؤال 1616 . ذبح توسط كسى كه در اسم مسلمان است ولى به دستورات اسلام از قبيل نماز و روزه و . . .، عمل نمى كند حلال است؟
بسمه تعالى: اگر منكر ضروريات نيست هرچند عمل نمى كند ذبح او حلال است . والله العالم
ذبح توسط فرق اسلامى
سؤال 1617 . آيا ذبح توسط سنى مذهب و زيديها و ساير فرق اسلامى حلال است؟
بسمه تعالى: ذبيحه كليه كسانى كه محكوم به اسلام هستند حلال و پاك است . والله العالم
صفحه 511
ذبح توسط غير مسلمان
سؤال 1618 . حيوانى كه توسط اهل كتاب ذبح شده، حلال است؟
بسمه تعالى: پاك است ولى حلال نيست . والله العالم
ذبح گاو و شتر
سؤال 1619 . ذبح گاو و شتر چگونه است؟
بسمه تعالى: در گاو و گوسفند علاوه بر گردن بايد مجموع جلوى بدن نيز به سمت قبله باشد ولى در شتر در حال ايستاده رو به قبله باشد كافى است . والله العالم
بريدن بالاتر از حلقوم
سؤال 1620 . اگر قصّاب اشتباهاً اوداج اربعه را بالاتر از حلقوم ببرد تكليف ذبيحه بلحاظ ميته بودن چيست؟
بسمه تعالى: ميزان اين است كه حلقوم روى سر باشد .والله العالم
مقدار انحراف از قبله
سؤال 1621 . چه مقدار انحراف ذبيحه از قبله اشكال ندارد؟
بسمه تعالى: به مقدارى كه عرفاً بگويند رو به قبله است . والله العالم
صفحه 512
احكام خوردنى ها و نوشيدنى ها
فلس دار بودن عرفى ماهى
سؤال 1622 . آيا در فلس دار بودن ماهى دقت عرفى ملاك است و يا دقّت عقلى لازم است و ضمناً ماهى معروف اوزون برون كه قديماًً حرام گفته شده بود و اكنون بطور رسمى در بازار فروخته مى شود شرعاً جايز الاكل مى باشد يا نه؟
بسمه تعالى:بايد عرفاً داراى فلس باشد و از نظر ما ازون برون فاقد فلس است.والله العالم
كشتن ماهى بيرون از آب
سؤال 1623 . برخى از ماهى فروشان جهت تسريع در معاملات ماهى را زنده زنده سر مى برند و شكمش را تخليه نموده و به مشترى تحويل مى دهند شرعاً چطور است؟
بسمه تعالى:بايد بيرون از آب بميرد و بعداً از آن استفاده كنند و عمل مزبور ايذاء است ولى خوردن گوشت آن حلال است .والله العالم
خوردن گوشت طوطى
سؤال 1624 . آيا گوشت طوطى حلال است ؟
بسمه تعالى:حرام است.والله العالم
خوردن سوخته غذا
سؤال 1625 . هنگامى كه يك سيخ گوجه فرنگى را روى اجاق گاز سرخ مى كنيم پوست آنها كاملاً سياه مى شود آيا خوردن آنها از نظر شرعى جايز است. حكم موارد
صفحه 513
مشابه از قبيل كباب و غيره چيست؟
بسمه تعالى:از خوردن چيزهاى سوخته نهى شده است قهراً پوست سوخته را نخورند و سوخته شدن گوشه اى از كباب اشكال ندارد.والله العالم
خوردن از ميوه و طعام صاحب خانه بدون اجازه
سؤال 1626 . ميوه و يا طعام و چيز ديگرى كه بعنوان پذيرايى از مهمان تهيه و تقديم مى شود آيا مهمان مجاز است مقدارى از آن را بى اجازه با خود ببرد؟
بسمه تعالى: مجالس و موارد فرق مى كنند برخى از صاحب خانه ها سختگيرند بايد مورد را در نظر بگيرد.والله العالم
احترام سوخته نان
سؤال 1627 . اگر چنانچه خوردن غذا يا نان سوخته حرام باشد آيا حرمت و احترام قبل از سوخته شدن خود را دارد؟
بسمه تعالى:احترامش محفوظ است.والله العالم
خوردن پنير
سؤال 1628 . آيا خوردن پنير به تنهايى مكروه است، اگر كراهت دارد آيا مختص به روز است يعنى اگر شب خورده شود كراهت ندارد؟
بسمه تعالى:مخصوص روز است .والله العالم
قرص روغن كوسه و چربى ببر و پلنگ
سؤال 1629 . خوردن قرص روغن كوسه ماهى و چربيهاى ببر و پلنگ و نظاير آن جهت تقويت شرعاً چطور است؟
صفحه 514
بسمه تعالى:حرام است.والله العالم
پختن تخم مرغى كه جوجه شده
سؤال 1630 . پختن تخم مرغى كه شامل جوجه است جايز است؟
بسمه تعالى: اگر حيوان زنده اى در آن هست، حرام است.والله العالم
خوردن ميگو
سؤال 1631 . آيا خوردن ميگو جايز است؟
بسمه تعالى: ميگو، ملخ دريايى كه در لغت عرب به آن "روبيان" مى گويند حلال است . والله العالم
گوشت بوفالو
سؤال 1632 . آيا خوردن گوشت بوفالو جايز است؟
بسمه تعالى: اگر مقصود گاو وحشى است كه در بيابان پرورش پيدا مى كند در صورت ذبح شرعى گوشت آن حلال است . والله العالم
حيوان متولد از حيوان حرام گوشت و حلال گوشت
سؤال 1633 . حيوانى كه از حيوان حلال گوشت و حرام گوشت متولد شود آيا گوشت آن حلال است؟
بسمه تعالى: اگر حيوان متولد شده شبيه يكى از آن دو باشد حكم همان را دارد و اگر مشابه هيچ حيوان حلال گوشتى نباشد، گوشت آن حرام است . والله العالم
صفحه 515
استفاده از موادّ مخدّر
سؤال 1634 . فتواى حضرتعالى در خصوص مواد مخدّر افيونى از قبيل ترياك و مشتقّات آن، هروئين و كراك و امثال آن چيست؟
بسمه تعالى: خريد و فروش و استعمال اينها حرام است مگر در امور طبى و ضرورى . والله العالم
ژلاتين حيوان حرام گوشت به عنوان دارو
سؤال 1635 . ژلاتينى كه در مكمل غذايى و يا دارو استفاده مى شود كه مشتقات حيوان حرام گوشت است آيا مصرف آن جايز است؟
بسمه تعالى: هرگاه احتمال مى دهد كه ژلاتين وارد شده از كشورهاى غير مسلمان از استخوان ماهى گرفته شده است بهره گيرى از آن اشكال ندارد و اگر يقين دارد از حيوانات ديگر است اگر اين دارو بدل ندارد به حكم ضرورت جايز است و در هر حال ژلاتين نجس نيست . والله العالم
غذا خوردن با اهل كتاب
سؤال 1636 . آيا اهل كتاب پاك هستند و خوردن از غذاهاى آنها و يا نذوراتى كه براى هيئات مذهبى مى آورند جايز است؟
بسمه تعالى: در صورت عدم آگاهى از تماس با رطوبت مسريه پاك است . والله العالم
استفاده از ميوه هاى باغها و حق المارة
سؤال 1637 . مصرف ميوه يا علفهايى مانند پونه كه در كنار جوى آب رشد مى كنند جايز است؟ و آيا در استفاده از حق المارة علم به رضايت مالك لازم است؟
صفحه 516
بسمه تعالى: كليه بهره بردارى از ميوه در داخل باغ محصور و يا غير محصور كه محل عبور نيست نياز به اجازه مالك دارد و اما حق الماره يعنى بهره گيرى از ميوه درختى كه در مسير عمومى است اشكال ندارد . والله العالم
احكام قضائى
سكوت منكر از قسم
سؤال 1638 . هرگاه منكر در محكمه حاضر شود ولى سكوت كرده و قسم نخورد وظيفه حاكم چيست؟
بسمه تعالى: قاضى بايد به هر نحوى كه مناسب است او را به سخن درآورد ولى حكم نكول بر او بار نمى شود و در اين مورد به كتاب ما «نظام القضاء، ج 1/440» مراجعه شود . والله العالم
عدم حضور مدّعى عليه در دادگاه
سؤال 1639 . اگر دادگاه مدعى عليه را احضار كند ولى وى در دادگاه حاضر نشود وظيفه قاضى چيست؟
بسمه تعالى: در مورد حق الناس قاضى مى تواند براى غايب وكيل بگيرد و حكم كند ولى مشروط بر اينكه طرف محاكمه ضامن بشود اگر غايب حاضر شد و مدعاى خود را ثابت كرد وى از عهده ضمانت برآيد . والله العالم
نظر كارشناس و معارضه با شهادت شهود
سؤال 1640 . در موارد حقوقى خانواده (ازدواج) جائى كه دليل شرعى (شهادت شهود
صفحه 517
بيّن) وجود دارد آيا مى توان نظريه كارشناس را مقدم كرد؟
بسمه تعالى: هرگاه شهادت كارشناس مستند به حس يا قريب به آن باشد و دو نفر باشند در اين صورت با شهادت بينه تعارض پيدا مى كند، ولى اگر مستند به حسّ نباشد يا فاقد تعدد باشد، شهادت شهود مقدم است . والله العالم
شك در اختيارى بودن اقرار
سؤال 1641 . اگر شك شود كه اقرار متهم بر اساس اختيار است يااز روى ترس و اكراه وادار به اقرار در دادگاه شده است ، آيا اقرار او نافذ است؟
بسمه تعالى: در صورت شك كه آيا اقرار اختيارى بوده يا غير اختيارى، به حكم اصالة الصحة بايد حمل بر صحت كرد . والله العالم
اقرار به زور
سؤال 1642 . اگر اقرار به جرم توسط مأمور و مقامات قضائى به شكل تهديد و اجبار گرفته شود صحيح است؟
بسمه تعالى: هر نوع اقرارى از روى اختيار نباشد ارزش قضائى ندارد . والله العالم
توبه قبل از علم قاضى
سؤال 1643 . اگر زانى قبل از علم قاضى توبه كند آيا حاكم شرع مى تواند بر او حد جارى كند؟
بسمه تعالى: هرگاه توبه طرف قبل از علم قاضى و دستگيرى باشد حد ساقط است و نيز قاضى در صورتى مى تواند به علم خود عمل كند كه مدارك علم او آنچنان ملموس باشد كه اگر به ديگران انتقال
صفحه 518
دهد و براى آنان نيز علم آور باشد . والله العالم
صفات قاضى و كيفيت حكم
اعتبار پرونده مختومه در قانون دادرسى مدنى
سؤال 1644 . اعتبار پرونده مختومه در شرع مقدس اسلام چه جايگاهى دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه پرونده توسط حاكم شرعى مختومه گردد نقض آن جايز نيست مگر اينكه مجتهد دوم مدرك قاضى اول را صحيح نداند، در آن صورت مى تواند نقض كند . والله العالم
ادعاى اعسار و سابقه وى
سؤال 1645 . هرگاه شخصى در دادگاه محكوم به پرداخت ديه گردد، لكن مدعى اعسار باشد، در صورتى كه وضعيت قبلى وى از حيث مالى روشن باشد و يا مجهول باشد آيا ادعاى او ثابت مى شود يا خير؟
بسمه تعالى: در همه صور ياد شده بايد وضعيت مالى مدعى اعسار مورد بررسى و تحقيق قرار گيرد تا صحت يا عدم صحت آن روشن شود ولى اين تحقيق نبايد مدت طولانى باشد و به درازا بكشد . والله العالم
اقرار نزد غير حاكم
سؤال 1646 . اگر فرد متهم به جنايات يا گناهانى كه موجب حد است نزد غير حاكم اقرار كند آيا اقرار او مى تواند مستند صدور رأى قرار بگيرد؟
بسمه تعالى: اقرار به جنايت يا گناه در صورتى موثر است كه پيش حاكم انجام بگيرد بنابراين اقرار نزد غير حاكم موضوع اثر نيست
صفحه 519
بايد دو مرتبه نزد قاضى اقرار كند . والله العالم
سه مرتبه اقرار به زنا، سپس انكار
سؤال 1647 . شخصى سه مرتبه در مرحله بازپرسى اقرار به زنا به عنف يا محصن نموده و جزئيات را نيز بيان كرد ولكن در مرحله رسيدگى در دادگاه اظهارات خود را نزد قاضى انكار كرده آيا قاضى مى تواند به علم خود عمل كند؟
بسمه تعالى: در مورد زنا بايد اقرار چهار بار، آنهم نزد قاضى صورت پذيرد، بنابراين، اقرار مزبور فاقد اثر است ، اما عمل قاضى به علم در موردى است كه بتواند ادله حكم خود را براى ديگران ارائه دهد . والله العالم
شخصيت حقوقى در دعاوى
سؤال 1648 . آيا نماينده ارگان هاى دولتى و شركت هاى كه شخصيت حقوقى دارند مى تواند از طرف ارگان مربوطه وكالت بپذيرد و در دادگاه حاضر شود واز طرف مقابل خواه شخص حقيقى و يا حقوقى باشد به حكم قاضى در خواست سوگند كند؟
بسمه تعالى: قانون كلى همان ضابطه «البينة للمدعى و اليمين على مَن أنكر» است، هرگاه يك طرف مدعى و طرف ديگر منكر شد اين قانون اجرا مى شود هر چند وكيل باشد ولى قسم را بايد موكل انجام دهد و حقوقى بودن طرف مانع از جريان اين ضابطه نيست . والله العالم
تعارض بيّنه و سند رسمى
سؤال 1649 . آيا شهادت بيّنه شرعى در مقابل سند رسمى پذيرفته مى شود؟
بسمه تعالى: در تعارض اين دو، بايد صدور رأى را متوقف شود و تحقيق بيشترى انجام گيرد تا واقع روشن شود . والله العالم
صفحه 520
اقرار در نزد حاكم
سؤال 1650 . آيا اقرار به قتل مشروط به حضور نزد حاكم است؟
بسمه تعالى: هرگاه اقرار مربوط به امور مالى باشد نافذ است هرچند در نزد حاكم نباشد ولى در امورى كه نياز به حكم حاكم است اقرار در صورتى نافذ است كه در نزد حاكم صورت گيرد . والله العالم
غصب اموال پسر توسط پدر
سؤال 1651 . اگر پدر برخى از اموال فرزند را غصب يا بربايد آيا محكوم به تعزير مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه تصرف پدر در مال فرزند براى رفع نياز باشد پدر مورد مواخذه قرار نمى گيرد و اگر با وجود تمكن در مال فرزند تصرف كند محكوم به پرداخت مى شود اما تعزير نمى شود، در حديث آمده است (أو كان رسول الله تحبس الأب للإبن) . والله العالم
صفحه 521
احكام شهادت و اقرار
بازگشت يكى از شهود از گواهى در اموال
سؤال 1652 . اگر يكى از دو شاهد كه عليه شخصى شهادت دروغ داده پشيمان شود آيا ضامن نصف المال مى باشد يا ضامن تمام آن؟
بسمه تعالى: اگر عدول وى پس از حكم باشد ضامن نصف است . والله العالم
پنجاه قسم از يك نفر كافى است
سؤال 1653 . آيا در قسامه، پنجاه سوگند يك نفر از خانواده مقتول كافى است؟ يا اين كه بايد پنجاه نفر سوگند ياد كنند؟
بسمه تعالى: در صورت امكان بايد پنجاه نفر سوگند ياد كنند، و در غير اين صورت به مقدار ممكن اگر تنها ولى دم مدعى باشد و ديگران يا مدعى نبوده و يا آماده براى سوگند نباشد، پنجاه سوگند يك نفر كافي است . والله العالم
تعارض نظر كارشناس با شاهدان عينى صحنه تصادف
سؤال 1654 . در مورد تعارض نظر كارشناس با شاهد صحنه تصادف، كدام نظر مقدّم است؟
بسمه تعالى: اگر دو نفر شاهد مورد اعتماد صحنه تصادف بر كيفيت آن شهادت دهند قول آنها مقدم است مگر اين كه كارشناس با ادله قطعى نظر آنها را نقض كند . والله العالم
صفحه 522
قسم نزد قاضى و نديدن واقعه
سؤال 1655 . اگر شاهد در نزد قاضى قسم بخورد در حالى كه چيزى نديده، به واسطه سخن مردم و يا فاميل اين كار را انجام داده است و به ضرر ديگرى حكم شود اكنون پشيمان شده است وظيفه اش چيست؟
بسمه تعالى: اگر از روى يقين و آگاهى كامل بوده اشكال ندارد در غير اين صورت هرگاه سوگند شما سبب حكم قاضى شده هر نوع ضررى كه از ناحيه اين سوگند متوجه ديگرى شده است ضامن است و بايد به قاضى مربوطه اعلام كند . والله العالم
عدول از شهادت
سؤال 1656 . اگر شهود پس از شهادت عدول نمايند آيا حكمى كه روى اعتماد به شهادت آنان انشاء گرديده از ديدگاه شرع لازم و نافذ مى باشد؟
بسمه تعالى: در غير حدود شرعى هرگاه رجوع شاهدان قبل از حكم باشد حكم متوقف ولى اگر پس از حكم باشد، حكم نافذ مى شود، خواه حكم اجراء شده باشد يا اجراء نشده باشد، و در مورد حدود مطلقا حتّى پس از صدور حكم خوددارى مى شود و اگر مورد عدول، جرح و قتل باشد، صورى دارد كه در كتابهاى قضاء بيان شده است . والله العالم
انكار پس از اقرار به قتل
سؤال 1657 . شخصى نزد قاضى به قتل عمد اعتراف كرده است و قاضى نيز وى را محكوم كرده، اما رأى وى در ديوان عالى كشور نقض مى گردد و پرونده به قاضى ديگر ارجاع مى نمايند و متهم منكر قتل مى شود آيا قاضى دوم مى تواند به استناد اعتراف وى نزد حاكم اول وى را محكوم نمايد؟
صفحه 523
بسمه تعالى: به نظر مى رسد انكار اين فرد پس از اقرار موجب تهمت و لوث است، بايد احكام قسامه اجرا شود . والله العالم
حُسن ظاهر شاهد
سؤال 1658 . آيا در تحصيل عدالت شاهد، حسن ظاهر كافى است؟
بسمه تعالى: اگر مقصود از حسن ظاهر اين است كه در اثر معاشرت ممتد، گناهى از او مشاهده نكند مسلّماً كافى است . والله العالم
غلط بودن قرائت نماز شاهد
سؤال 1659 . اگر چنانچه شاهد نتواند حمد و سوره خود را صحيح بخواند آيا اين ملاك فسق شاهد مى باشد؟
بسمه تعالى: اگر متوجه باشد كه حمد و سوره او صحيح نيست مع الوصف در يادگيرى آن سهل انگارى كند مرتكب گناه شده است . والله العالم
سؤال 1660 . اگر بلوغ قاتل در قتل عمدى در زمان جنايت مورد ترديد باشد آيا شهادت نساء در بلوغ قاتل كافى در ثبوت قصاص است؟
بسمه تعالى: شهادت نساء در مورد بلوغ حجّت نيست . والله العالم
شهادت صبى
سؤال 1661 . آيا شهادت صبى مميز در مورد جنايت مورد پذيرش مى باشد؟
بسمه تعالى: شهادت صبى در سن 10 سالگى با داشتن صفت تمييز در مورد جراحتها كه ميان خودشان رخ مى دهد حجّت است و ديه ثابت مى شود به شرطى كه از آن حادثه متفرق نشده باشند و در مورد افراد بالغ حجت نيست . والله العالم
صفحه 524
شهادت فردى كه از يك طرف نسب صحيح دارد
سؤال 1662 . با توجه به اين كه شهادت ولد الزنا پذيرفته نمى شود حال اگر فردى، نسبت به يك طرف (زانى يا زانيه) زنازاده بوده آيا شهادت وى معتبر است؟
بسمه تعالى: فردى كه از يك طرف نسب صحيحى داشته باشد مانند وطى به شبهه هرچند از طرف ديگر موصوف به زنا است شهادت او پذيرفته مى شود . والله العالم
صفحه 525
احكام حدود و تعزيرات
شرط تحقّق زناى محصنه
سؤال 1663 . اگر مردى با زنى كه در عقد موقت مرد ديگرى است نزديكى كند، حكم زناى محصنه را دارد؟
بسمه تعالى: هرگاه مردى همسر دائم دارد با زنى زنا كند زناى او محصن است خواه آن زن داراى شوهر باشد يا نباشد همچنين اگر زن داراى همسر دائم باشد با مردى زنا كند زناى او محصنه است خواه آن مرد داراى همسر باشد يا نباشد . والله العالم
قاعده درء
سؤال 1664 . آيا قاعده «درء» (تدرء الحدود بالشبهات) از اصول عمليه است يا امارات؟
بسمه تعالى: قاعده «درء» اصل تحديدى و به اصطلاح امروز كنترل كننده است در حقيقت مانند قاعده (لاضرر و لاحرج) از وسعت حكم مى كاهد . والله العالم
مقدار تعزير
سؤال 1665 . تهديد عليه مال و شرف مؤمن كه به اخاذى از شخص ختم شود چه مقدار تعزير دارد؟
بسمه تعالى: تعزيز حكم معيّنى ندارد، اندازه آن اين است كه بايد از حدّ شرعى كمتر باشد يعنى در انسان آزاد كمتر از هشتاد تازيانه باشد و اما مقدار آن بستگى دارد كه قاضى از آن حادثه چه دريافتى
صفحه 526
داشته باشد . والله العالم
تهمت نارواى دزدى
سؤال 1666 . شخصى به ديگرى تهمت دزدى زده است آيا آن شخص مى تواند در ازاء عدم شكايت مبلغى را بگيرد؟
بسمه تعالى: هرگاه تهمت ناروا بوده جلب رضايت او نياز به كمك مالى داشته باشد پرداخت آن و دريافت آن اشكالى ندارد . والله العالم
نفرين ظالم
سؤال 1667 . آيا نفرين كردن مؤمن جايز است؟
بسمه تعالى: اگر ظالم باشد اشكالى ندارد، در غير اين صورت مشروع نيست . والله العالم
سفر و زناى محصنه
سؤال 1668 . مقدار مسافت سفر كه زنا را از زناى محصنه خارج كند به چه ميزان است؟
بسمه تعالى: ميزان اين است كه در دسترس باشد بنابراين انسان محبوس را شامل نيست و همچنين كسى كه در نقطه اى است كه عرفاً همسر وى براى او در دسترس نيست . والله العالم
سنگسار و تبليغات عليه اسلام
سؤال 1669 . چنانچه سنگسار كردن موجب وهن اسلام و تبليغات سوء عليه اسلام باشد آيا مى توان مجازات رجم را به مجازات تعزيرى تبديل كرد؟
بسمه تعالى: در چنين شرائطى قاضى كوشش كند كه ثابت نشود
صفحه 527
ولى اگر ثابت شد چاره اى از اجرا نيست . والله العالم
انكار پس از اقرار
سؤال 1670 . آيا انكار پس از اقرار به زناى به عنف موجب سقوط حد است؟
بسمه تعالى: در انكار پس از اقرار كامل كه موجب حد قتل باشد، احتياطاً حد قتل ساقط مى شود . والله العالم
توهين به مقدسات در اثر تهديد به قتل
سؤال 1671 . آيا جايز است شخصى كه تهديد به قتل يا قطع اعضاء مى شود براى نجات از آن به مقدسات سب كنند؟
بسمه تعالى: حفظ نفس و حفظ اعضاء واجب است و داستان عمّار ياسر در اين مورد معروف هست . والله العالم
حق الناس در زنا
سؤال 1672 . آيا زنا حق الناس محسوب مى شود؟
بسمه تعالى: زنا حق الله است . والله العالم
حق الناس و زناى محصنه
سؤال 1673 . آيا زناى محصنه (نعوذبالله) جنبه حق الناس هم دارد؟
بسمه تعالى: زناى محصنه مربوط به حق الله است و حق الناس نيست مگر در صورتى كه از يك طرف اكراه باشد. والله العالم
ارتكاب حرام و تعزير
سؤال 1674 . آيا حاكم مى تواند جهت ارتكاب هر عمل نامشروع حتى مثلاً ترك عمدى نماز شخص گناهكار را تعزير نمايد؟
صفحه 528
بسمه تعالى: هر معصيتى كه در شرع براى آن حدى مشخص نشده و حاكم شرع از آن آگاه شود در صورت مصلحت مى تواند تعزير كند وكيفيت تعزير منوط به صلاحديد حاكم شرع است و حتماً بايد مشروع باشد.والله العالم
چهار بار اقرار در يك مجلس
سؤال 1675 . در اقرار به زنا يا ساير حدودى كه تعدد اقرار در آن شرط است آيا لازم است اقرار در جلسات متعدد باشد يا در يك جلسه چهار بار اقرار كافى است؟
بسمه تعالى: مشهور اين است كه چهار بار اقرار كند خواه در يك مجلس يا در مجالس متعدده، در اين ميان فقط شيخ طوسى در خلاف مى گويد: بايد در مجالس چهارگانه باشد، ضمناً قاضى پرونده بايد مجتهد باشد تا يكى از اين دو قول را با اجتهاد خود انتخاب كند و نمى تواند بر اساس فتواى كسى قضاوت كند در غير اين صورت بايد احتياط كند و اقرار در چهار مجلس انجام گيرد . والله العالم
كبودى در اثر اجراى حد شلاق
سؤال 1676 . گاهى اجراى حكم شلاق موجب كبودى يا جراحت مى شود ايا اجراى حد به اين شكل جايز است؟
بسمه تعالى: اجراى حد براى زن با پوشش كامل صورت پذيرد، و در مورد مرد بايد زدن شلاق حالت متوسط به خود بگيرد نه تند و نه خيلى آرام مع الوصف اگر پيامدى داشت اشكال ندارد . والله العالم
صفحه 529
حد قذف براى مادر
سؤال 1677 . اگر شخصى به كسى بگويد كه تو فرزند فلانى نيستى آيا حد قذف ثابت مى شود؟
بسمه تعالى: حق قذف براى مادر وى ثابت مى شود . والله العالم
فراهم كردن شرايط سرقت
سؤال 1678 . فردى براى فراهم شدن شرايط سرقت، محل مورد نظر را خلوت نموده و مانع درگير شدن افراد با متهمين شده است و سارق سرقت خود را انجام داده است آيا فردى كه شرايط را فراهم كرده است، حدّ سرقت بر او نيز جارى مى شود؟
بسمه تعالى: فردى كه در امر سرقت معاونت و كمك كرده است حدّ سرقت بر او جارى نمى شود ولى تعزير مى شود . والله العالم
صفحه 530
احكام قصاص
گرفتن مبالغى توسط يكى از اولياى دم
سؤال 1679 . اگر يكى از اولياى دم به نمايندگى از كليه صاحبان حق قصاص اقدام بر اخذ مبلغى چندين برابر ديه كامل نمايد آيا حق قصاص براى ديگر اولياى دم باقى است؟
بسمه تعالى: اگر آن فرد با اجازه كليه صاحبان حق اقدام به چنين كارى كرده است طبعاً حق قصاص نخواهند داشت و در غير اين صورت كسانى كه از اولياى دم خواهان قصاص هستند با پرداخت سهم فردى كه به ديه راضى شده حق آنها ساقط نمى شود . والله العالم
قتل فرد مسيحى توسط مسيحى
سؤال 1680 . در صورتى كه فرد مسيحى يك نفر مسيحى را بكشد آيا قصاص مى شود؟
بسمه تعالى: در مورد سؤال قصاص انجام مى گيرد و در صورت پرداخت ديه مشهور بين فقهاء اين است كه هشتصد درهم مى پردازد . والله العالم
مصالحه برخى از اولياى دم
سؤال 1681 . در صورتى كه اولياى دم متعدد باشند و برخى خواهان قصاص و بعضى با قاتل مصالحه كنند آيا اولياى دمى كه خواهان قصاص مى باشند بايد سهم مصالحه كنندگان را به قاتل برگردانند و وى را قصاص كنند يا بايد به مصالحه
صفحه 531
كنندگان بدهند؟
بسمه تعالى: بايد خواهان قصاص سهم ديه مصالحه كنندگان را به قاتل بپردازند . والله العالم
بردن فردى به خارج از شهرو كشته شدن وى
سؤال 1682 . شخصى با سوابق مخوف، راننده اى را به خارج از شهر برده است پس از مدتى جسد راننده در رودخانه اى پيدا مى شود و طبق نظر پزشكى قانونى علت مرگ، خفگى به دنبال نزاع تشخيص داده شده، ولى اين فرد تنها به سرقت اتومبيل اعتراف كرده است، ولى از قتل خود را برىء دانسته، آيا ولىّ دم مى تواند اجراء قسامه نمايد؟
بسمه تعالى: در فرض مسأله فقط بايد ديه مقتول را بپردازند و براى قسامه و قصاص موضوع نيست . در روايت هست «كل من طرق رجلا بالليل فأخرجه من منزله فهو له ضامن» البته مسأله صور ديگرى نيز دارد . والله العالم
كشتن ساب النبى توسط غير مسلمان
سؤال 1683 . اگر غير مسلمانى، سابّ النبى، لائط، محارب، زانى محصن، مرتد يا مانند آن را به قتل برساند و مقتول مسلمان باشد، آيا غيرمسلمان قصاص مى شود؟
بسمه تعالى: قصاص مى شود. والله العالم
سوگند خوردن كسى كه جرائم متعدد مرتكب شده
سؤال 1684 . شخصى كه داراى جرائم آدم ربائى، شرب خمر و غيره است، اخيراً به جهت قصد سوء و تجاوز به عنف مضروب مى گردد سپس وى عليه ضارب اقامه دعوى مى كند و در نهايت دادگاه رأى به قسامه در باره مضروب داده است آيا قسم
صفحه 532
مضروب بااين سوابق مسموع است؟
بسمه تعالى: سوگند مسلمان مطلقاً مسموع است مگر اين كه حاكم از شواهد و قرائن قابل استناد و ارائه علم پيدا كند كه ضارب در حال دفاع از خود بوده در اين صورت ضمانى بر او نخواهد بود . والله العالم
تقاضاى پيوند از عضو جانى
سؤال 1685 . آيا مجنى عليه كه عضوى از اعضاء او به وسيله جانى از دست رفته مى تواند تقاضاى پيوند عضو مماثل جانى بر عضو از دسته خود را بنمايد؟
بسمه تعالى: مجنى عليه چنين حقى ندارد، عضو قطع شده در قصاص مربوط به جانى است با اذن او اشكال ندارد . والله العالم
شرط رشد در امور كيفرى
سؤال 1686 . با توجه به اينكه امور كيفرى مثل قصاص، نسبت به امور مدنى مثل اموال صغير، از اهميت بيشترى برخوردار است چگونه ممكن است شارع در امور مدنى عدم رشد را مانع تصرفات مالى بداند ولى در امور كيفرى تنها بلوغ كافى براى اجراء امور كيفرى است؟
بسمه تعالى: تفاوت مقيس با مقيس عليه روشن است شرط رشد در مال صغير به نفع او است در حاليكه در مورد سؤال شرط رشد به ضرر كسى است كه بر او جنايت وارد شده است . والله العالم
صفحه 533
احكام ديه خسارت هاى جانى
ديه سقط جنين
سؤال 1687 . زنى جنينى را سقط كرده است ديه را به چه كسى بپردازد؟
بسمه تعالى: در صورتى كه پدر بچه اقدام به سقط نكرده ديه به او مى رسد اگر زن و شوهر هر دو در سقط دخيل باشند ديه به طبقات بعدى مى رسد . والله العالم
فوت جانى و نداشتن تركه براى پرداخت ديه
سؤال 1688 . در حادثه تصادف، مقصر فوت نموده است و مجنى عليه مجروح شده و جانى مالى ندارد آيا ديه را مى توان از بيت المال پرداخت كرد؟
بسمه تعالى: آنچه در روايات وارد شده است «لايطلّ دم امرء مسلم» و مورد حديث در جاى است كه طرف بميرد و در جراحت بر پرداخت آنها از بيت المال دليلى نيست . والله العالم
جراحت در ماه حرام در خارج از حرم، و فوت در داخل حرم
سؤال 1689 . اگر فردى در ماه حرام و در خارج از حرم مكه مجروح شود و در ماه حرام و در حرم مكه فوت كند آيا ديه تغليظ مى شود؟
بسمه تعالى: ديه از جهت وقوع قتل در ماه حرام تغليظ مى شود اما از جهت «حرم» تغليظ نمى شود چون جنايت در غير حرم رخ داده و مجنى عليه به اختيار خود به حرم رفته است . والله العالم
صفحه 534
جراحت در ماه حرام و فوت در ماه حرام سال بعد
سؤال 1690 . اگر فردى در ماه حرام مجروح شود و در اثر جراحت مزبور در ماه حرام سال بعد فوت كند آيا ديه تغليظ مى شود؟
بسمه تعالى: ديه تغليظ مى شود . والله العالم
جراحت در ماه حرام و فوت در غير ماه حرام
سؤال 1691 . اگر زيد جراحتى از نوع شبه عمد در ماه حرام و در خارج حرم به ديگرى وارد كند ولى مجروح در غير ماه حرام و در حرم فوت نمايد آيا ديه تغليظ مى شود؟
بسمه تعالى: جراحت هر چند در ماه حرام بوده، اما فوت در غير ماه حرام رخ داده است لذا ديه تغليظ نمى شود، همان ديه معمولى است . والله العالم
ديه از بيت المال در مورد جراحت
سؤال 1692 . اگر شخصى به قصد قتل مورد شليك گلوله قرار بگيرد ولى فقط منجر به نقص عضو شود و ضارب متوارى شود آيا ديه را مى توان از بيت المال پرداخت كرد؟
بسمه تعالى: پرداخت ديه از بيت المال در مورد مرگ در موارد خاص است، نه در مورد جراحت . والله العالم
از بين رفتن چشمى كه ديد آن 5/2% بوده
سؤال 1693 . اگر چشم فردى كه به ميزان 5/2% داراى ديد بوده بر اثر ضربه از بين رفته و به طور كلى نابينا شده است ديه او چه مقدار است؟
بسمه تعالى: عمل به حكومت مى كنند كه تفصيل آن در ديات است . والله العالم
صفحه 535
برخورد قطار با كودك
سؤال 1694 . بچه اى نزديك خط راه آهن مشغول بازى مى شود ناگهان قطار مى رسد و قطار با بچه برخورد مى كند كارشناسان راننده را بى تقصير مى دانند آيا شركت راه آهن مسئول ديه طفل مى باشد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال هرگاه اين حادثه در نقاط دور از شهر رخ داده است كه احتمال تردد بچه و غيره بسيار نادر است هيچ نوع ضمانتى در كار نيست و اما در نقاط قريب به شهر رخ داده كه محل تردد اين نوع افراد است، در اين صورت شركت راه آهن بايد ديه آن را بپردازد چون تقصير در حفاظت كرده است ولى مسئوليتى بر راننده نيست . والله العالم
پرداخت ديه توسط بيمه
سؤال 1695 . اگر شخصى موجب تصادف شود و باعث فوت ديگرى شود در صورتى كه شخص فوت شده بيمه باشد و شركت بيمه مبلغى به مقدار ديه بپردازد آيا متخلف نيز بايد ديه را بپردازد؟
بسمه تعالى: هر گاه متخلف كه باعث تصادف شده بيمه باشد و بيمه ديه را پرداخت كند چيز مجددى بر عهده متخلف نيست اما در صورتى كه فرد فوت شده بيمه باشد ظاهراً مبلغ پرداخت شده به عنوان ديه نيست و ديه را بايد متخلف بپردازد . والله العالم
تصادف و احراز مقصر
سؤال 1696 . اگر دو سوار با يكديگر برخورد كنند و هر دو كشته شوند آيا پرداخت ديه مستلزم احراز تقصير است يا به صرف قتل و برخورد بايد ديه پرداخت شود؟
بسمه تعالى: اگر عمد نباشد ديه ثابت مى شود و بايد نصف ديه هر
صفحه 536
كدام به ورثه ديگرى پرداخت شود . والله العالم
شكستگى بر اثر ازدحام جمعيت
سؤال 1697 . اگر بر اثر ازدحام جمعيت پاى شخصى بشكند آيا ديه از بيت المال پرداخته مى شود؟
بسمه تعالى: هرگاه به وسيله ازدحام جمعيت كسى فوت كند و شخص معينى مسئوليت را نپذيرد، ديه او از بيت المال پرداخت مى شود ولى در شكستگى پا چنين حكمى نيست . والله العالم
ادعاى از بين رفتن حسّ بويايى پس از يك ماه
سؤال 1698 . شخصى در نزاع دسته جمعى دچار ضرب سر و صورت شده، وى پس از يك ماه مدعى شد كه حس بويايى خود را از دست داده است، ولى مركز تخصصى پزشكى ent (تشخيص حس بويائى) اعلام نموده كه تا ميزان 80% قادر به تشخيص بويائى است آيا مى توان مبادرت به اجراى قسامه نمود؟
بسمه تعالى: با وجود گواهى افراد متخصص و متدين بر وجود حس بويايى و لو هشتاد درصد موضوع براى قسامه باقى نمى ماند، آنچه مى تواند دريافت كند ديه نقص بويايى است . والله العالم
ديه جنين
سؤال 1699 . ديه جنين چه مقدار است؟
بسمه تعالى: اگر نطفه باشد 20 دينار، علقه باشد چهل دينار، مضغه باشد (گوشت كوبيده) شصت دينار، استخوان روييده هشتاد دينار، خلقت كامل شده باشد صد دينار، اگر روح دميده شده، دختر پانصد دينار، و پسر هزار دينار . والله العالم
صفحه 537
خسارت بدنى به علت معيوب بودن كيسه هواى خودرو
سؤال 1700 . شخصى خودرو مجهز به كيسه هوا خريدارى كرده است در شرايطى كه بايد اين كيسه هوا باز شود و راننده را از مجروح شدن حفظ كند به خاطر معيوب بودن باز نشود و راننده مصدوم شود آيا فروشنده ضامن است؟
بسمه تعالى: در مواردى كه حادثه به صورت عمد يا شبه عمد يا خطا به خود راننده يا ديگرى نسبت داده نمى شود ضمان فروشنده بعيد نيست . والله العالم
پرداخت ديه از بيت المال در صورت جرح و عدم شناسائى ضارب
سؤال 1701 . اگر شخصى توسط افراد ناشناس مجروح شود آيا محاكم قضائى مى توانند حكم به پرداخت ديه از محل صندوق بيت المال صادر نمايند؟
بسمه تعالى: روايات در مورد قتل است، در مورد جرح ضمان بيت المال دليل ندارد . والله العالم
خرابى بالابر و سقوط كارگر
سؤال 1702 . اگر كارفرما بگويد اگر دستگاه بالابر خراب شود، اقدام به اصلاح و استفاده نكنيد ولى كارگر بدون اجازه به اصلاح آن بپردازد و از آن استفاده كند و بالابر سقوط كند و كارگر مصدوم شود آيا كارگر به ادعاى استاندارد نبودن دستگاه مى تواند مطالبه ديه نمايد؟
بسمه تعالى: در فرض سؤال كه كارفرما هشدار داده كه دست به دستگاه نزنيد، ديگر ضمانتى بر كارفرما نيست زيرا او برائت جسته است ولى در عين حال اخلاقاً او را كمك كند . والله العالم
صفحه 538
فوت به علت نصب غير صحيح وسائل گازسوز
سؤال 1703 . اگربه جهت نصب غير صحيح آبگرمكن و خروج «منواكسيد» كسى فوت كند آيا كسى كه آبگرمكن را نصب كرده ضامن ديه مى باشد؟
بسمه تعالى: هرگاه از نظر كارشناسان نصب كننده دستگاه به وظايف لازم و قطعى خود عمل نكرده كه غالباً باعث خطر مى باشد در اين صورت او ضامن ديه است و در غير اين صورت ضمانتى در كار نيست . والله العالم
عدم توان پرداخت ديه
سؤال 1704 . شخصى مرتكب قتل غير عمدى گرديده و توانائى پرداخت ديه را ندارد وظيفه چنين فردى چيست؟
بسمه تعالى: مهلت اداى ديه در قتل عمد يكسال و در شبه عمد دو سال و در قتل خطائى سه سال است و در دو قسم اخير اگر معسر شناخته شدند، ديه از بيت المال پرداخت مى شود . والله العالم
بخشيدن ديه يك انگشت و مطالبه ديه سه انگشت
سؤال 1705 . اگر چهار انگشت زنى توسط شخصى قطع شود آيا زن مى تواند ديه يكى از انگشتان خود را ببخشد و ديه سه انگشت را كه برابر يك سوم ديه كامل است را مطالبه كند؟
بسمه تعالى: در فرض مسأله از نظر شرع بايد به مقدار ديه دو انگشت را بگيرد و نمى تواند يكى را ببخشد و ديه سه انگشت را بگيرد زيرا مخالف حديث شريف بوده و علاوه بر آن اين ديه قابل تجزيه نيست و مسأله در جواهر، ج42، ص90 عنوان شده است . والله العالم
صفحه 539
پرداخت ديه قبل از چهار ماه جنين به فقرا
سؤال 1706 . شنيده ايم كه مى گويند ديه پيش از چهار ماه جنين را بايد به فقراء تصدق نمود ولى ديه بعد از تمام شدن چهار ماه را بايد به وراث جنين پرداخت نمود آيا اين نظر مستند فقهى دارد ؟
بسمه تعالى: ديه جنين مطلقاً مال ورّاث است.والله العالم
صدمه بر جنين
سؤال 1707 . اگر بر جنين قبل از ولوج روح صدمه اى وارد گردد كه باعث شود معلول به دنيا بيايد آيا ديه ثابت است؟
بسمه تعالى: ديه ثابت مى شود مثلاً اگر ضربه بر بينايى وارد كرده و بينائى از بين رفته، ديه آن يكصد دينار است، بر دو دست نيز يكصد دينار و بر يك دست پنجاه دينار، اما پس از ولوج روح حكم انسان كامل را دارد يعنى اگر بينايى او را از بين ببرد ديه آن هزار دينار است و همچنين اگر دو دست را . والله العالم
سقط جنين به وسيله دارو يا آمپول
سؤال 1708 . زنى با رضايت شوهرش توسط يك دكتر دارو خورده و يا آمپول استعمال كرده است كه جنين او سقط شده، ديه جنين اسقاط شده بر عهدة كيست؟ و به چه كسى داده خواهد شد؟
بسمه تعالى: ديه بر عهده زن است و ديه از آن غير شوهر است.والله العالم
تأديب فرزند و سياه شدن بدن
سؤال 1709 . مادرى كه به عنوان تأديب فرزندى را تنبيه مى كرده است ضرب به
صفحه 540
حدى بوده است كه منجر به سياه شدن جلد اطراف حدقة چشمش گرديده است .آيا در صورت مزبور ديه بر مادر متوجه بوده است؟ و آيا راه گريزى از پرداختن ديه بر پدر و مادر در چنين مورد وجود دارد؟
بسمه تعالى: احتياطاً ديه را بپردازد.والله العالم
علم جفر و قتل
سؤال 1710 . اگر بكارگيرى علوم جفر و استرلاب و نحو ذلك موجب قتل انسان گردد، آيا مى توانند بر اين اساس سرقتى و يا قتل مشكوكى را كشف نمود و سپس به اخذ ديه و يا قصاص اقدام نمود؟
بسمه تعالى:بايد در ترتيب آثار شرعى از علوم و راه هاى متعارف استفاده شود و ابزار و ادوات غير متعارف در مورد ديه و قصاص حجت نيست. والله العالم
فوت به علت استنشاق مواد كارخانه
سؤال 1711 . كارگرى در شركتى مشغول به كار شده است پس از بازنشستگى به علت سرطان ريه فوت مى كند و پزشكى قانونى علت فوت را ابتلاء به سرطان ريه به علت استنشاق مواد كارخانه اعلام كرده است دادگاه مدير عامل را محكوم به پرداخت ديه مى نمايد آيا حكم صادره صحيح است؟
بسمه تعالى: هرگاه هواى موجود در كارگاه استاندارد نباشد به طورى كه اين نوع هوا غالباً منجر به سرطان شود در اين صورت كارفرما ضامن است . ولى اگر هوا كاملاً استاندارد بوده و فرد مورد نظر استثنائاً دچار مشكل شده باشد كارفرما ضامن نيست هر چند اخلاقاً سزاوار است او را كمك كند . والله العالم
صفحه 541
لق كردن دندان
سؤال 1712 . اگر كسى دندان فردى را لق كند آيا مى تواند قصاص كند؟
بسمه تعالى: قصاص مخصوص به كندن دندان است و در صورت لق شدن ديه دارد و ديه آن دو ثلث ديه يك دندان است . والله العالم
وارد كردن ويروس به جنين
سؤال 1713 . هرگاه جانى عمداً ويروسى را به جنين وارد كند كه باعث كورى يا مردن طفل پس از به دنيا آمدن وى باشد آيا قصاص جارى مى شود؟
بسمه تعالى: در همه موارد بايد ديه پرداخت كند . والله العالم
صفحه 542
احكام ضررهاى ناشى از درمان
عدم تحمّل ساخت دندان مصنوعى
سؤال 1714 . اگر بيمار به لحاظ جسمى و روانى نتواند ساخت دندان مصنوعى را تحمل كند لذا از ساخت دندان منصرف شود آيا مخارج را بايد بپردازد؟
بسمه تعالى: اگر مقدارى از كار انجام شده است بايد مبلغ را بپردازد . والله العالم
معالجه ناقص
سؤال 1715 . اگر دندانپزشك كارى را شروع نمايد و معالجه را ناقص انجام دهد بيمار نسبت به پزشك چه وظيفه اى دارد؟
بسمه تعالى: اگر قرار داد از ابتداء بر تكميل آن كار بوده حق دريافت هزينه زائد را ندارد . والله العالم
اجازه براى كشيدن دندان
سؤال 1716 . دندانپزشك براى كشيدن دندان بايد از بيمار اجازه بگيرد؟
بسمه تعالى: اجازه لازم است . والله العالم
باقى ماندن شيئى در بدن بيمار پس از عمل جراحى
سؤال 1717 . پس از عمل جراحى مشخص مى شود كه يك عدد گاز استريل در بدن بيمار باقى مانده و بيمار مجدداً مورد عمل جراحى قرار مى گيرد آيا بيمار مستحق دريافت خسارات مالى و ديه است؟
صفحه 543
بسمه تعالى: هرگاه جراح پيش از عمل اخذ برائت نموده كه در صورت اشتباه ضامن نباشد و ثابت شود كه اين كار از روى اشتباه محض بوده است نه عمد، جراح و كسى كه مسئول كنترل گاز استريل بوده ضامن نيست ولى هزينه جراحى دوم بر عهده جراح است چون مكمل عمل پيشين است و جراحى دوم جزء جراحتهاى كه ديه بر آن مترتب مى شود نمى باشد زيرا در مسير بهبودى مريض انجام مى شود . والله العالم
استفاده از الكل در قرص
سؤال 1718 . با توجه به اينكه در ساخت و سنتز برخى از داروها مانند تنطورها يا شربتهاى دارويى و نيز در تهيه روكش قرص ها از الكل به عنوان حلال شيميايى استفاده مى شود و در اغلب موارد از الكل صنعتى خالص يا الكل تخميرى مى باشد آيا استفاده از اين داروها جايز است؟
بسمه تعالى: برخى از اهل فن مى گويند روكش قرصها نه الكل صنعتى است و نه الكل تخميرى، بلكه يك نوع ماده شيميايى است كه بى حس كننده است و چون مسكر بودن آن قطعى نيست بنابراين شبهه موضوعيه است فعلاً محكوم به طهارت است تا واقع روشن شود . والله العالم
ناقص كردن بچه، بچه ديگر را
سؤال 1719 . اگر بچه اى كه به سن بلوغ نرسيده بچه ديگرى را ناقص كرده (مثل كور كردن) آيا ديه بر عهده عاقله مى باشد؟
بسمه تعالى: جنايت بچه در حكم خطا است بنابراين ديه بر عهده عاقله است . والله العالم
صفحه 544
كيفيت سوگند عاقله بر انكار خطاى محض
سؤال 1720 . بنابرنظر مشهور فقهاء مبنى بر اينكه هرگاه اصل جنايت با بيّنه، علم قاضى يا قسامه ثابت شده باشد و جانى مدعى خطاى محض بوده و عاقله منكر خطايى بودن قتل باشند قول عاقله با سوگند مقدم است بفرمائيد كيفيت سوگند چگونه است؟
بسمه تعالى: همين مقدار كه قسم ياد كند كه ما نمى دانيم كه خطاى محض است از گردن آنها ساقط مى شود . والله العالم
پرداخت ديه در خطاى محض توسط جانى
سؤال 1721 . هرگاه در جنايت خطائى، شخص جانى ديه را بپردازد ولى قصد تبرّع از عاقله را نكند آيا جانى مى تواند به عاقله رجوع كند؟
بسمه تعالى: چون پرداخت ديه بدون اذن عاقله بوده پس از پرداخت نمى تواند مراجعه كند مثل اينكه كسى بدهى كسى را بدون اذن او پرداخت كند حق مراجعه به او را ندارد . والله العالم
نجس شدن القاب ائمه(عليهم السلام)
سؤال 1722 . آيا القاب و كنيه هاى ائمه اطهار(عليهم السلام) همان حكم اسم مباركشان را دارند؟ (مثلا سكه 10 تومانى كه بر رويش لفظ امام رضا(عليه السلام) حك شد به دستشويى بيافتد وظيفه چيست؟)
بسمه تعالى: در صورت امكان بيرون آورده شود و در هر حال ادب را رعايت كنند.والله العالم
نصيحتى در خاتمه
سؤال 1723 . از حضرتعالى خواهشمنديم نصيحتى براى ما بفرماييد؟
صفحه 545
بسمه تعالى: خدا را در هيچ حال فراموش نفرماييد و ملتزم باشيد نماز را در اول وقت بخوانيد و در شبانه روز يك جزء قرآن تلاوت كنيد و از توسل به خاتم الانبياء(صلى الله عليه وآله) و امامان معصوم(عليهم السلام)غفلت نفرماييد و از كمك به برادران دينى فروگذار نباشيد.والله العالم
الحمد لله ربّ العالمين
پايان
صفحه 546
صفحه 547
فهرست مطالب
اصول و معارف
قصه سوادة و عصمت پيامبر …7
آئين پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) پيش از بعثت …7
آيات الأحكام جزء محكمات است …8
ولايت تكوينى و تشريعى چيست؟ …8
تعبير «بأس» به «لباس» …8
وسوسه را چگونه برطرف كنيم؟ …9
هزار ركعت نماز حضرت على 7 …9
دحو الارض چيست؟ …10
زنده بودن حضرت ادريس …10
ادعاى بهائيان …11
رجعت از نظر قرآن …11
سهو و خطاى پيامبر …12
علم غيب و شهادت ائمه اطهار(عليهم السلام) …12
داستان فطرس …13
پذيرش خلافت پس از رد كردن …13
راز ازدواج پيامبر با عايشه …14
چرا نام على(عليه السلام) در قرآن نيامده است؟ …14
تفاوت توسل و شفاعت …14
قتل برخى از اسراى جنگ بدر …15
استفاده از علم نجوم در مشكلات زندگى …15
ارزشيابى روايت عشره مبشره …16
انحراف اصحاب در مورد خلافت …16
تاريخ شهادت امام حسن(عليه السلام) …17
راه رسيدن به درجات عالى …17
تكميل مسائل اخلاقى …18
دعا براى تعجيل در فرج …18
عيد نوروز از نظر اسلام …18
نهضت ها قبل از ظهور حضرت قائم(عليه السلام) …19
براى رفع مشكل …19
غُلات …19
راه مقابله با وهابيون …20
سوگوارى يا نماز اول وقت …20
عزادارى زنها …20
عزادارى صحيح …20
ازدواج حضرت قاسم …21
ولايت بر طفل پس از بازگشت به اسلام …21
يكسان سازى احكام حقوقى بين المللى …21
ولايت و حكومت …22
صفحه 548
استفاده شخصى از امكانات دولتى …22
آزادى دينى زردشتيان …22
فرقه صوفيه …23
تكرار برخى از جملات عاشورا …23
دعاى كنزالعرش …24
دعاى اللهم كن لوليك... …24
فرقه اهل حق …26
بخش احكام
تقليد …27
اعمال سابق بدون تقليد …27
اختلاف در مرجع تقليد شوهر و همسر …27
احكام تقليد …27
عمل بر طبق مطالب كتاب علمى …28
ناتوانى معلولان از انجام تكاليف …28
عدول از مجتهد ميت به مجتهد زنده در برخى مسائل …28
عبارات اظهر،اقوى، جايز نيست، لا يخلو من قوة و... در رساله …28
پرداخت وجوهات متوفى به مجتهد وصى يا موصى …29
معرفى غير اهل خبره در تقليد …29
تقليد بدون تحقيق و عدول از مرجع …29
عدول پس از عدول …30
دليل بر وجوب تقليد …30
التزام يا عمل در مسئله تقليد …30
جهل به علائم بلوغ …31
اختلاف در مرجع تقليد بين مرد و همسرش …31
اختلاف در مرجع تقليد در شرايط عقد بين زوج و زوجه …31
ارسال وجوهات به مرجع ديگر …32
تعريف مستضعف …32
عدول پس از تحقق تقليد …32
تخلّى …33
وضو و سپس خروج رطوبت مشكوك به بول يا منى …33
خروج رطوبت پس از ساعت پس از بول …33
پوشاندن سر در حال تخلى …33
نجاسات …34
سرايت نجاست تا چند واسطه؟ …34
الكل براى ضد عفونى …34
انداختن اسماى مباركه و يا آيات قرآن در نهرها و جويبارها …34
خوراندن خون خرگوش به حيوانات …34
اضافه كردن آب به الكل و تبديل به مست كننده …35
استشمام الكل …35
درمان وسواس و القائات شيطانى …35
صفحه 549
علاج وسواس …36
ماءالشعير ساخت روسيه …36
استفاده از ظرفهاى مشروب خوار …36
…37
سكه اى با نام امام رضا7 …37
مسلمان شدن بهايى …37
چگونگى پذيرش اسلام …37
ترشحات پس از غسل …38
عرق جنب از حرام …38
اهل كتاب …38
افتادن گردنبند در دستشويى …38
ميزان انحراف دستشويى از قبله …39
پاك كنندگى راه رفتن بر موزاييك …39
گچ آلوده به نجس …39
ماشين لباسشويى و حكم طهارت …39
باقى ماندن نجاست برخى لباسها پس از شستن در ماشين لباسشويى …40
باقى ماندن رنگ خون در ماشين لباسشويى …40
پاك يا نجس بودن اهل كتاب …40
بخار ادرار …41
چرم كشورهاى غير اسلامى در بازار كشور اسلامى …41
آب مرغ از كشور غير مسلمان …41
خون داخل دهان …41
كندن مو و پوست لب …42
خروج موادى شبيه غايط …42
نجس شدن دندان پر شده(آمالگام) …42
الكل سفيد در تركيب دارويى …43
طهارت با برف …43
نجس شدن قسمتى از فرش …43
سرايت رطوبت از دستشويى به ديوار اتاق …43
گمان در طهارت …44
جوشيدن آب غوره …44
نجاست سقط …44
از بين رفتن خون و باقى ماندن اثر آن …44
خون ميت …45
پاك كردن موكتى كه به زمين چسبيده …45
وسواس و راه حل آن …45
افتادن اسماءالله در دستشويى عمومى …46
تطهير فرش و لباس …46
برخورد آب كر به متنجس و ترشح از آن …46
تفاوت آب جارى و كر …47
احكام وضو …47
مانع بودن رنگ خودكار …47
كاشت ناخن مصنوعى …47
كيفيت مسح كسى كه تمام دستش را گچ گرفته …48
دست گچ گرفته شده …48
ايجاد مانع در اعضاى وضو …48
جبيره پلاستيك …48
صفحه 550
چرك زير ناخن …49
وضو با آب چاه ديگران …49
پمپ آب منزل …49
ريختن آب بر دست وضو گيرنده …49
رطوبت پس از وضو …50
خالكوبى اسماء متبركه …50
چگونگى وضوى جبيره …50
نبودن آب هنگام نماز …51
وضو گرفتن قبل از وقت …51
تكرار مسح سر …51
رسيدن انگشتان در مسح به پيشانى …52
وضو زير شير آب بدون دست كشيدن …52
بستن شير آب در هنگام وضو …52
اسراف در غسل و وضو …52
خون در اعضاى وضو …53
مسح بر روى كفش در صورت ضرورت …53
عجز از مسح پا …53
تيمم يك دست …54
كاشت مو و كيفيت وضو و غسل …54
غصبى بودن لوله آب …54
وضو و اتصال سونت …54
نقاش و مكانيك و مانع براى وضو …55
گرمى هوا و خشك شدن اعضا …55
شستن صورت و دستها بيش از دو بار …55
كيفيت تيمم …56
كيفيت تيمم …56
احكام غسل …56
غسل جنابت در ايام عادت …56
شستن از بالا به پايين در غسل …57
غسل جمعه به جاى وضو …57
غسل جبيره اى و كشف خلاف …57
احكام جنابت …57
جماع به طرف قبله …57
مرض و خروج منى …58
تداخل غسل جمعه و جنابت پس از شستن سر و گردن …58
تا ده روز خون ديدن و تفاوت خونها …58
تجاوز از عادت …58
خون بيش از عادت …59
غسل قبل از داخل شدن وقت …59
غسل قبل از وقت …60
كيفيت غسل …60
غسل ترتيبى …60
غسل در ماه رمضان قبل از اذان صبح و پايان آن پس از اذان …61
ديدن خون پس از 50 سال در زنان قرشى …61
احكام حيض …61
مسافرت حائض …61
لكه بينى پس از ايام عادت …62
استفاده از قرص براى جلوگيرى از عادت …62
صفحه 551
نزديكى در روزهايى كه بايد براى خود حيض قرار دهد . …62
باردار و ديدن خون …62
نزديكى از پشت …63
غسل جنابت در حال حيض …63
ولد الحيض …63
ندانستن سنّ تكليف …64
لكه بينى پس از مصرف قرص براى جلوگيرى از حيض …64
احكام حيض …64
كفاره جماع در حال حيض …64
استفاده از قرص براى جلوگيرى از لكه بينى …65
خون ديدن بيش از سه روز و كمتر از ده روز …65
تجاوز از ده روز به مدت طولانى …65
قطع شدن خون قبل از تمام شدن روزهاى عادت …66
سه روز ابتداى حيض …66
تجاوز از ده روز به طور اتفاقى …66
نداشتن رحم …67
ديدن خون پس از يائسگى …67
غسل براى نماز قضا …67
چگونگى تبديل پنبه براى مستحاضه …67
شك در انجام غسل …68
ترك غسل صبح براى مستحاضه …68
خواندن نماز قضا پس از نماز صبح …68
ديدن خون پس از 50 سال در زنان غيرقرشى …68
غسل مستحاضه در شب براى صحت روزه …69
احكام نفاس …69
نفاس پس از سزارين …69
سزارين و خون پس از آن …69
خونريزى قبل از سقط …70
كفايت غسل نفاس از بقيه غسلها …70
احكام نماز …70
شك درطلوع آفتاب …70
بيدار كردن براى نماز …70
انحراف از قبله به مقدار 15درجه …71
انحراف از قبله به مقدار كم …71
نماز اوّل وقت در اداره …71
نماز صبح در شب مهتابى …72
قبله هاى مساجد پس از ظهور حضرت حجّت7 …72
خواندن نافله در حال راه رفتن …72
نماز در زمينى كه كشت نشده …72
نماز در ملك وارث با عدم رضايت برخى از وراث …73
شك در غصبى بودن …73
نماز در زمين غصبى …73
نماز خواندن پس از كشف غبن …74
اسامى خداوند بر فرش مسجد …74
صفحه 552
پوشاندن پا هنگام نماز براى زن …74
چادر بدن نما …74
كسى كه قادر به اداى حروف نيست …75
ادغام در ذكرهاى نماز …75
تبديل نيت در آخر نماز بدون توجه …75
مد در حمد …75
قرائت معروف يا عاصم …76
جزء بودن بسم الله …76
حركت به مقدار كم …76
دو سوره به جاى يك سوره …77
معيار آهسته و يا بلند خواندن قرائت چيست؟ …77
مخارج حروف و برگرداندن صورت از قبله …77
جهر عمدى در نماز اخفاتى …77
ادغام در قرائت حمد …78
مخارج حروف …78
تمكن از قرائت صحيح با گفتاردرمانى …78
قنوت وتر …78
تكرار آيات در نماز …79
خشوع و قصد قرائت قرآن …79
شك در انجام سه بار تسبيحات …79
قيام متصل به ركوع …79
خواند چند سوره در يك ركعت …80
برداشتن اشياء از زمين در نماز …80
قرائت نماز به غير مشهور …80
تبديل حروف در نماز …80
قنوت …81
برگرداندن انگشتر در حال قنوت …81
دعا به غير عربى …81
خطا در اعراب در قنوت …81
گفتن آمين …81
حكم ناتوان از ركوع و سجود …82
باز بودن دست و سينه هنگام ركوع براى زنها …82
سجـــده …82
گذاردن آرنج بر زمين هنگام سجده …82
سجده بر اسكناس …83
تكرار آيه سجده به شوخى …83
شنيدن آيه سجده در ماشين …83
گذاردن تمام دست بر روى زمين در سجده …83
سجده بر كاغذ يا دستمال …84
سجده بر تسبيح تربت …84
سجده بر سيمان …84
سجده بر كلمات تربت …84
كيفيت دستها در سجده …85
يكبار سبحان الله گفتن …85
گذاردن دست بر زمين ناهموار …85
سجده معذور نشسته بر روى صندلى …85
سجده نكردن هنگام شنيدن آيه سجده …86
سجده بر روى صندلى براى صاحبان عذر …86
صفحه 553
مسح پا …86
گذاردن مهر بر پيشانى …87
تشــهد و سـلام …87
تشهد با جمله و عجّل فرجهم …87
اضافات در تشهد …87
فراموش كردن سلام …87
خروج از نماز با سلام اوّل …88
مصافحه پس از نماز …88
تبديل شك به گمان پس از نماز …88
سه روز در سفر و كثير السفر …88
فراموش كردن سجده سهو يا نماز احتياط …89
حدّ مسافت در سفر شرعى …89
سفر براى شركت در عروسى همراه با گناه …89
خطا در قصد ده روز ماندن …89
حدّ ترخص روستاهاى به هم پيوسته …90
نماز و روزه دانشجو و ماندن او در محل تحصيل …90
وطن سوّم …91
احتمال برگشت به زادگاه …91
استمرار تخيير در امكان چهارگانه …91
حدّ ترخّص در شهرهاى كنونى …91
دور زدن هواپيما دور شهر و حدّ ترخّص …92
گمان به باقى ماندن ده روز از آخر ماه …92
اقامت در شهر قم براى تحصيل و چند روز در سفر …92
اقامت چند سال در يك مكان …93
تحقق وطن …93
اعراض از وطن و نفروختن خانه آن مكان …94
تحقق كثيرالسفر …94
يك سفر طولانى زيارتى يا تفريحى …94
همراه زن با شوهر كثيرالسفر …94
نماز در اتوبوس به ناچار …95
ممانعت از نماز در وقت ادارى …95
نماز فرادى اول وقت يا تأخير با جماعت …95
اقتداء در حال حركت …95
اقتداء به اهل سنت و خواندن حمد و سوره …96
اقتداء به اهل سنت و نخواندن حمد و سوره …96
اقتداء به اهل سنت، خوفى يا تحبيبى …96
نماز جماعت در 5 وقت …97
نماز به شكل دائره اى …97
وجود حائل بين زنان و مردان …97
اتصال زنان به مردان …97
جهر امام جماعت در اذكار …98
ترك نماز جماعت توسط امام راتب …98
كيفيت نماز پيامبر در مسجد دو قبله …98
اذان نالغ در نماز جماعت …98
اقتداء در حين رفتن امام به ركوع …99
معذور در صف اوّل …99
عدم رعايت مخارج حروف توسط امام جماعت …99
صفحه 554
شك در عدالت خودم …99
سهو امام يا خطاى امام …100
حركت بدن در حين قرائت امام …100
كراهت طولانى شدن نماز …100
نگفتن ذكر تشهد هنگام تشهد …101
نگاه به چپ و راست پس از نماز …101
رفتن مأموم به ركوع به جاى قنوت …101
بازگشت ملكه عدالت …101
ذكر الحمد لله... در نماز …102
شك در صحت نماز امام …102
اقتدا به امامى كه رعايت مرجع مأموم را نمى كند …102
فرادى شدن يك نفر در نماز جماعت …102
…103
برداشتن حايل بين امام و مأموم بدون فاصله …103
عدول به نماز مستحبى و شكستن و اقتداء به جماعت …103
حضور قلب در نماز فرادا …103
مقدار صحيح عقب ماندن از امام …104
گفتن ذكر ركوع را در سجود وبالعكس …104
نماز مميز و واسطه شدن بين امام و مأموم …104
قرائت به غير معروف …104
تسبيحات اربعه در ركعت اول و دوم در نماز جماعت …105
آهسته خواندن بسم الله مأموم …105
اقتداء اهل علم به غير …105
اقتداء به كسى كه قسمتى از نماز به جماعت خوانده …105
يك نماز با دو امام …106
امام فاقد دست يا پا …106
اقتدا قبل از شروع نماز جماعت …106
گمان رسيدن به ركوع امام …107
تكبير قبل از اقتداء صفوف مقدم …107
بهترين عمل …107
تكرار نماز …108
نماز فرادى هنگام اقامه نماز جماعت …108
امام جماعت و عدم قدرت بر اداى حروف …108
ايستادن بچه در صف اول …108
گواهى امام جماعت بر عدم عدالت خويش …109
امام جماعت زن …109
امام جماعت جانباز …109
نماز جمعه …109
اعاده نماز ظهر توسط مأموم …109
خواندن نماز ظهر هنگام نماز جمعه …110
نماز مستحبى بين خطبه و نماز جمعه …110
خواندن نماز جمعه به تنهايى …110
احتياط پس از نماز جمعه به خواندن ظهر …111
طولانى شدن خطبه ها بيش از يك ساعت …111
درك يك ركعت نماز جمعه …111
صفحه 555
گوش دادن به خطبه …111
ركوع رفتن به جاى قنوت در نماز جمعه …112
ترك نماز جمعه …112
فراموش كردن سوره در نماز جمعه …112
شروع خطبه قبل از وقت …112
اقتدا به نماز عصر امامى كه نماز جمعه خوانده …113
نماز خواندن هنگام خطبه هاى نماز جمعه …113
در حال شنيدن خطبه نماز جمعه ذكر گفتن …113
نيم خيز بين دو سجده …113
نماز جماعت در خارج مسجد يا فرادى در مسجد …114
فروش وقف به جهت مزاحمت …114
وقف براى حسينيه با مساحت كم …114
امام جماعت غير روحانى …115
امامت براى زنان …115
عزل امام جماعت راتب …115
نماز جماعت فرقه دراويش …116
استحباب سخرخيزى …116
نماز شراب خوار …116
حدّ وجوب نماز براى بيمار روانى …116
تلاوت آيه سجده …117
نماز قضاى پدر در صورت خوددارى پسر بزرگتر …117
خواندن نماز استيجارى با وجود نماز قضا …117
نيابت بچه نابالغ در نماز قضا براى ديگران …117
انجام ندادن نماز استيجارى …117
وقف به حركت و وصل به سكون …118
اقتداى اقرء به قارئ …118
اتصال ماًمومين در طبقه دوم …118
نماز در زمين ديگران …119
دست دادن پس از نماز …119
نماز آيات …119
قرار گرفتن اجرام آسمانى در مقابل خورشيد …119
عدم اطلاع از زلزله و قضاى آن …119
خواب بودن در موقع خسوف يا كسوف …120
همزمان بودن عادت با خورشيد يا ماه گرفتگى …120
انجام نماز استيجارى با دست شكسته …120
نماز كسى كه قادر به ايستادن نيست …120
خواندن دعاى فرج به عنوان تعقيبات نماز …121
قضاى نماز پدر …121
نماز قـضا …121
قضاى نماز پدرى كه حافظه اش را از دست داده …121
مقدم عصر بر ظهر و عشاء بر مغرب جاهلاً …122
اجير گرفتن براى نماز پدر توسط پسر بزرگتر …122
خواندن قرآن و سپس معامله با كسى در مقابل
صفحه 556
اهداء ثواب آن …122
يك نماز در مقابل نماز قضا …122
ترتيب در نماز قضا …123
نماز قضا و فرزندان دوقلو …123
فراموشى شديد …123
وطن شرعى …123
نماز بر روى روزنامه …124
تفاوت روستاى محل تولد دو همسر …124
احتلام پسر در سن يازده سالگى …125
اقتداء در ركعت سوم به امام جماعت كه حمد را نادرست خوانده …125
عدول از قصد ده روز در حالى كه نماز چهار ركعتى نخوانده …125
باقى ماندن اثر نيش زالو …125
تشويق نوجوانان به نماز …126
سلام در نماز …126
اعراض عملى از وطن …126
سلام به امام در قنوت …127
همراه داشتن اموال پيدا شده در نماز …127
ميزان در كثيرالسفر …127
شكيات و نماز احتياط و سجده سهو و نافله …127
شك در ركعات در غير آنچه در رساله آمده …127
عاجز از قيام و يك ركعت نماز احتياط …128
يك اذان براى دو نماز مقرون به هم …128
شك در صحت نمازهاى گذشته …128
نماز جعفر يا نوافل ديگر به جاى نماز شب …128
نماز غفيله به جاى نافله مغرب …129
گوش دادن اذان يا نافله خواندن …129
حكم ظن در اجزاى نماز …129
قطع نماز مستحبى …130
غلط خواندن ذكر مستحبى …130
گريه بر سيدالشهداء7 در نماز …130
تفريق بين نمازها به نافله …130
به ياد آوردن نماز احتياط يا سجده سهو در نماز دوم …131
شك قبل از سر برداشتن از سجده …131
سجده شكر …131
نماز مستحبى در حال حركت …132
احكام مساجد …132
در نظر گرفتن مكانى در مسجد براى خود …132
ورود توريست غير مسلمان به مساجد …132
استفاده از برق مسجد براى ضبط مراسم …133
استفاده از برق مسجد جهت مطالعه …133
استفاده شخصى از لوازم مسجد …133
مصرف كمك هاى نذرى مردم …134
حكم نماز در غير مسجد …134
احكام مسجد براى صحن مسجد …135
صفحه 557
اشتراك مساجد در احكام …135
احداث زيرزمين براى مسجد …135
مصرف درآمد مسجد در امور فرهنگى …135
تعميرات مسجد …136
نجس كردن متعلقات مسجد …136
توسعه مسجد از ملك عمومى …136
بناى بالكن در فضاى مسجد …136
احداث زيرزمين براى امور فرهنگى …137
كمك به مسجد و اعلام انصراف …137
مصرف اضافه درآمد امامزاده …137
ادعاى مالكيت از سوى وارث بانى مسجد …138
شركت در مسجد اهل سنت …138
يك طبقه مسجد، و يك طبقه حسينيه …138
سرويس بهداشتى در زيرزمين مسجد …139
احداث خانه عالم در مسجد …139
تبديل حسينيه به مسجد …139
ساخت گنبد و مناره براى مسجد …140
گذاشتن درآمد در حساب كوتاه مدت …140
استفاده از وام بانكى جهت توسعه مسجد …140
فروش وسائل اهدايى به مسجد …140
خارج كردن خاك مسجد …141
تبديل مقدارى از مسجد به كوچه …141
فرش اضافى در مسجد …141
ساخت سرويس بهداشتى در زيرزمين مسجد …141
روزه …143
حجّيت نظر طبيب در روزه …143
جويدن آدامس و كندر براى روزه دار …143
فرو رفتن به زير آب …143
قصد تيمم و خواب ماندن …143
قرص زير زبان …144
خونريزى لثه براى روزه دار …144
روزه و سختى كار …144
استفاده از اسپرى براى بيمار مبتلا به آسم …145
عقب افتاده ذهنى …145
استفاده از ماده اى از تنباكو و آهك …145
احتلام در روز و شكستن روزه …145
خروج ترشحات معمولى زنان …146
غسل پس از اذان صبح در ماه رمضان …146
استفاده از آمپول در شب براى روزه گرفتن …146
اجير گرفتن شخص زنده براى روزه قضا …146
انجام غسل جنابت يا سحرى خوردن …147
شب قدر …147
تهيه غذا براى روزه خوار …147
نذر انجام روزه ماه رمضان در سفر …147
تأخير در قضا تا رمضان آينده …148
عدول از روزه به روزه ديگر …148
نيت روزه قضا يا مستحبى در بعد از ظهر …148
فراموش كردن تيمم در مورد زن مستحاضه …148
صفحه 558
فراموش كردن تيمم شخص جنب …149
مراد از سفر …149
دادن مبلغى معادل اطعام 60 فقير …149
تأخير قضا تا سال آينده و حكم كفّاره آن …150
شك در پرداخت كفاره روزه …150
پراخت كفارات و مظالم و صدقات به سيد …150
شك در پرداخت كفاره توسط همسر يا خودم …150
حكم حاكم و ثبوت اول ماه …151
روزه بيمارى وارى كوسل …151
نزديكى مرد در قضاى روزه زن در وسعت وقت …151
مسافرت در روز عيد به مكانى كه عيد نشده …151
رسيدن به وطن دوم قبل يا بعد از ظهر …152
خطا در روز عيد به جهت پيروى از مجتهد ديگر …152
كفاره رمضان و نفقه زن …152
تبديل كفاره از گندم به برنج …153
روزه خوارى و معذور بودن در واقع …153
فورى بودن كفاره …153
يقين به استمرار مرض و پرداخت كفاره پيش از پايان سال …153
قى كردن و عدم امساك …154
جاهل به كفاره تاًخير …154
اجير شدن زن براى روزه كفاره …154
تحويل آرد يا نان به فقرا …154
امساك در سفر و بازگشت قبل از ظهر …155
نكرده باشد روزه او صحيح است و در مدت سفر امساك كافى است و …155
در هنگام انجام كفاره روزه، سفر و بازگشت قبل از ظهر …155
آندوسكوپى …155
واقع شدن ايام نذر به روزه گرفتن با رمضان …156
پايين رفتن خون از حلق …156
دوش بزرگ و مبطل بودن …156
نهى پدر و مادر از روزه …157
گمان به شروع عادت و ترك روزه …157
وقت انجام كفاره روزه …157
نيت به جا آوردن آنچه بر ذمه دارم …158
عدول از مستحب به واجب …158
روزه مستحبى با وجود روزه واجب …158
قضا در سفر با نذر …158
نذر كردن و بر عهده داشتن روزه واجب …159
نماز استيجارى و تقسيم بين اعضا خانواده …159
قدرت نداشتن بر روزه به جهت تأمين معاش …159
مرگ زن حامله در اثناء رمضان …160
ديوانه ادوارى و افاقه در مقدارى از روز …160
صفحه 559
اجير شدن غير بالغ در صوم و صلاة …160
بطلان روزه و امساك تأدّبى …160
اعتكاف …161
ابتدا اعتكاف و استفاده از معطرها …161
خروج معتكف از مسجد به گمان حيض …161
حيض در روز سوم اعتكاف …161
اعتكاف و داشتن روزه قضا …161
اعتكاف در مسجد روستا …162
نيابت در اعتكاف …162
شك در حاضر شدن در مسجد قبل از اذان صبح …162
اعتكاف مستحب و داشتن روزه قضا …162
خروج از مسجد براى تطهير …163
اعتكاف در مسجد محل يا دانشگاه …163
اعتكاف و ديدن لكه خون …163
اعتكاف در غير مسجد يا مسجد محله …164
خروج از مسجد براى وضوى مستحبى يا مسواك زدن …164
خروج از مسجد براى غسل مستحبى …164
موارد ضرورتها براى خروج از مسجد …165
خروج معتكف از مسجد براى امتحان …165
بوى خوش براى معتكف …165
اعتكاف مسافر …165
خروج سهوى يا جهل به حكم …165
ضرورت خريد و فروش …166
نگاه كردنِ معتكف به آيينه …166
اعتكاف مميز …166
مريض شدن معتكف در روز سوم …166
خروج ضرورى و رفت و برگشت از نزديكترين راه …167
خروج براى شركت در نماز جمعه …167
خروج معتكف براى اقامه جماعت …167
جاى گرفتن معتكف …167
عدول از اعتكاف به اعتكاف ديگر …168
قرض در حال اعتكاف …168
بهم زدن اعتكاف در روز سوم …168
اعتكاف فرزند بدون اذن پدر و مادر و زن بدون اذن شوهر …168
خروج از مسجد براى وضو يا توالت رفتن …169
خروج از مسجد دو راه براى حمام …169
خروج برخى از اعضا از مسجد …169
خروج سهوى يا جهلاً …170
احكام زكات …170
نان خور در زكات فطره …170
تفاوت مرجع تقليد در فطريه …170
مشخص نبودن كفاره عمدى و غير عمدى در صندوق كفاره …171
فروش گندم و نپرداختن زكات آن …171
دادن گندمى كه زكات دارد به عنوان اجرت …171
جدا كردن زكات و مصرف آن …171
صفحه 560
زكات فرزند در خارج از كشور …172
فطريه مهمان شركت دولتى …172
مهمان بودن يك يا دو روز …172
كسر هزينه ها قبل از محاسبه …172
احكام خمس …173
يارانه و گذشت سال …173
استفاده از غذاى كسى كه خمس نمى پردازد …173
تهيه هديه و رسيدن سال خمسى …173
خريد از پول غير مخمس و افزايش قيمت …174
مخلوط شدن پول مخمس با غير مخمّس …174
اضافه مواد غذايى در سر سال …174
بدهى و سال خمسى …175
خمس قيمت خريد يا قيمت فعلى …175
خريد طلاى مازاد بر نياز از مهريه يا حقوق كارمندى …175
خمس مالى كه به ارث رسيده …176
شك در پرداخت خمس اموال موروثه …176
تبديل ارثيه به زمين ديگر يا وجه نقد …176
فروش منزل و تأخير در تهيه منزل مورد نياز …176
تغيير زمان سال خمسى …177
درآمد پس از سال خمسى …177
اجاره منزل خود و زندگى در منزل استيجارى …177
سكونت در خانه سازمانى و رهن دادن منزل خويش …177
استفاده از خمس جدا شده از مال …178
جمع آورى پول به دليل صرفه جويى …178
قرآن زينتى …178
هبه آپارتمان به ديگرى و پرداخت اقساط …179
منزل مسكونى دو طبقه و اجاره طبقه دوم …179
خمس قيمت فعلى هديه …179
كتابهايى كه خوانده نشده …179
لوازم التحرير باقى مانده …180
خمس مبالغى كه به سازمان حج واريز مى شود …180
خمس فيش هبه شده …180
بدهى و سر سال خمسى …180
وسيله نقليه براى جابجا كردن وسائل شغلى …181
تعويض ماشين به ماشين گران قيمت …181
خمس پس انداز براى خريد خانه …181
خريد با پول غير مخمس …181
شوهرى كه خمس نمى دهد …182
گذشت سال بر لباس استفاده نشده …182
خريد خودرو با مبلغ دريافت شده از بانك و فروش آن …182
پرداخت خمس به همسر …182
دادن سهم سادات به زن سيد …183
صفحه 561
خمس باغ ميوه …183
هديه به فرزند و فوت وى …183
انتساب سادات …183
وجوب خمس در اموال ميّت …184
فقير شدن سيد در آينده …184
كم كردن خمس ازبابت بدهى بدهكار …184
حساب بانكى براى فرزند …185
خمس در آيات و احاديث …185
پس انداز بازنشستگى …185
خمس مال حج بذلى …185
خريد قبل از سال خمسى و رسيدن سال …186
كنار گذاشتن جهيزيه به مدت چند سال …186
گذشت سال بر پارچه …186
تعيين سالروز خمسى برعهده مرد يا زن …186
خمس يا ربع در پرداخت از پول غير …187
رشد قيمت ابزار كار …187
ترقى قيمت در وسط سال خمسى …187
تخميس تمام اموال براى سفر به حج …188
معلوم نبودن صاحب خمس …188
تقسيم ارث و نپرداختن خمس …188
احتياط در خمس دارايى …189
يك بار مصرف …189
وام جهت سرمايه گذارى …190
چك مدت دار در سالروز خمس …190
وصول چك پس از سالروز خمس …190
گذشت سال بر حق بازنشستگى …190
خوردن غذاى كسى كه خمس نمى دهد …191
هديه كسى كه خمس نمى دهد …191
اضافه آمدن شهريه پس از يك سال از پول يا حبوبات …191
مصرف سهم امام …191
فراموشى سالروز خمسى …192
تعمير و ترميم محل توليد در وسط سال …192
گذشت سال بر پس انداز در صندوق و تصرف ديگران …192
نپرداختن خمس از ابتداى كسب و درآمد تاكنون …192
ساخت طبقه دوم به عنوان كسب درآمد و اجاره دادن …193
تخميس مجدد …193
خمس سود و اصل سرمايه …193
محاسبه مقدار اجناس يا قيمت آن …194
تبديل خانه با وسائل به بهتر با فاصله كم …194
جلو انداختن سالروز خمسى …195
رعايت روز در سالروز خمسى …195
اضافه آمدن ارزاق و البسه و كيفيت محاسبه خمس به صورت جمعى …195
پرداخت خمس زمين پس از فروش …196
فروش خانه و فرا رسيدن سال خمسى …196
ماشين وانت به عنوان سوارى و باركشى …196
صفحه 562
رهن و گذشت سال …197
افزايش قيمت دستگاه …197
پرداخت سهم امام در اصلاح بين دو فرد …197
پس انداز براى اداء قرض و گذشت سال …197
اموال مؤسسات عمومى و گذشت سال …198
پرداخت خمس نصف اموال و تصرف در نصف …198
پرداخت خمس توسط افراد ضعيف و حرج …198
دين به مقدار اضافه آمدن ارزاق …199
جمع آورى پول و وسائل زندگى براى ازدواج …199
تخميس قسط …199
زمان پرداخت خمس سرمايه …200
پرداخت حقوق چند ماه در سر سال خمسى …200
محاسبه معقوّقه از سال گذشته يا سال جديد …200
استفاده كتاب و لوازم التحرير پس از گذشت يك سال …200
خريد كتاب به تدريج و نياز در آينده …201
پيش پرداخت خريد و گذشت سال …201
تأخير در خريد خانه پس از فروش خانه اوّل …201
سادات از نسل حضرت زهرا3 يا غير آن …202
دستگردان توسط فقيه يا وكيل وى …202
تبديل خمس به پوشاك و پرداخت آن …202
وام به سيد و حساب، بابت خمس در سر سال خمسى …202
نپرداختن خمس تاكنون …203
تبديل پول مخمس به طلا يا جنس …203
هزينه كردن پول فروش مغازه براى ازدواج و كسر از منفعت …203
فروش فرش و يخچال و... تبديل به بهتر …204
پس انداز پول مخمس و غير مخمس و برداشت از آن …204
پرداخت خمس و حرج و مشقت در زندگى …204
پس انداز پول غير مخمس در صندوق …205
تعيين سال براى پرداخت خمس …205
محاسبه سال قمرى يا شمسى …206
تهيه لوازم منزل به تدريج …206
ساخت منزل در مدت چند سال …206
تخميس پس از تمام چيزهاى لازم زندگى …206
گذشت سال بر حق بازنشستگى يا ديه …207
فيش خريد تلفن و گذشت سال …207
خمس قيمت روز بازار …207
خريد زمين براى آينده اولاد …207
تخميس ارث توسط وصى و مخالفت وارث …208
صفحه 563
انفاق كردن و نپرداختن خمس …208
سوددهى از ارث و اضافه بر مخارج سالانه …208
كسب ثروت با سرمايه غيرمخمّس …209
گذشت سال و سپس هديه دادن …209
بيمه عمر …209
كارت بازرگانى و ارزش اعتبارى …210
بدهكارى به مقدار مؤنه سال و تساقط قهرى …210
كسب درآمد چند روز قبل از سال خمسى …210
فروش زيورآلات و گذشت سال بر پول آن …211
فروش خانه و تلفن و گذشت سال بر پول آن …211
مبلغ واريزى براى حج يا عمره …211
محاسبه دين از ثلث سهم و پرداختن به طلبكار …212
كسر ديون از درآمد سال …212
خريد چند كيسه برنج قبل از سال خمسى …212
بدهكارى به بانك و ساختمان تمام نشده …213
كنار گذاردن خمس و سپس مصرف مال مخمس …213
نپرداختن خمس توسط شريك …213
احكام حجّ …214
مرجع تقليد نائب …214
خريد فيش حج …214
احرام و بيمارى پوستى در دست و پا …214
استلام حجر و قطع طواف …214
تعيين حج مستحبى يا حجة الاسلام …215
14 شوط در سعى به جاى 7 شوط …215
نذر احرام با علم به انجام برخى محرمات احرام …215
محرم و خوابيدن در كيسه خواب …215
ويلچر و محل طواف …216
ماسك در حال احرام …216
سفر محرم با ماشين سرپوشيده …216
كمربند پهن …217
منحصر بودن تشرف به حج به ثبت نام …217
انصراف از حج …217
انجام عمره مفرده و اسقاط استطاعت حج …218
نوبت تشرف به چند سال بعد و فيش حج براى امسال …218
مانع از اتمام حج استيجارى …218
تأخير حج و همراهى با كاروان بهتر …219
استقرار حج بر پدر و فوت وى …219
انجام دادن نائب، عمره مفرده از طرف خود …219
پرداخت هزينه حج به زن و منع شوهر از حج …220
پرداخت هزينه حج به فرزند و منع مادر …220
صفحه 564
صورت پسر مستطيع است و بايد قبول كند و يا امتناع مادر موجب زوال تكليف …220
بسمه تعالى: اگر پدر در فرض مزبور هزينه حج را بذل كند براى پسر …220
استطاعت زن و تهديد شوهر به طلاق در رفتن به حج …220
زن مستطيع و فرزند شيرخوار …221
ازدواج يا رفتن به حج …221
خريد فيش آزاد …221
مصرف اموال و مستطيع نشدن …222
روحانى كاروان و سفر اول به حج …222
انجام عمره مفرده در ايام عادت …222
زن مستحاضه و دو ركعت نماز قبل از طواف …223
خروج از مكه و ورود پس از تبدّل ماه قمرى …223
تراشيدن نصف سر در منى …223
نماز در عرفات و كم بودن فاصله بين مكه و عرفات …224
بستن دستمال بر سر به جهت سردرد و كفاره آن …224
طواف بدون وضوى زن …224
منصرف شدن از نيابت پس از احرام …225
سجده بر موكت بدون اثر منفى بر آنچه صحيح است سجده برآن …225
فراموشى تلبيه پس از اعمال عمره …225
ختنه نبودن محرم …226
استفاده از ماسك و ساق بند به جهت ضرورت …226
استفاده از پتو در حال احرام …226
بستن احرام با چند سنگ ريزه شبيه لباس …227
بيرون نگه داشتن سر از اتومبيل براى عدم استظلال …227
انداختن تسبيح به گردن يا مچ دست در حال احرام …227
قرآن خواندن در حال طواف …227
ترك طواف نساء توسط كودك نابالغ …228
طواف آنچه بر ذمه دارد به جاى طواف نساء …228
فوت قبل از طواف نساء و غسل دادن همسر …228
حمل مريض در طواف …228
حمل كودك و لباس آلوده اش در حال طواف …229
طواف بدون طهارت و متذكر شدن پس از تقصير …229
قطع طواف و شروع مجدد …229
طواف و نماز جماعت …230
انجام پى در پى سعى …230
قطع از طواف يا سعى به علت عدم اطمينان از
صفحه 565
صحّت …231
سلب آرامش ديگران در طواف …231
سعى در طبقه بالا …231
فراموشى اشواط سعى …232
بطلان وضو در طواف …232
سكته مغزى قبل از احرام …232
اختلال حواس در مسير مدينه به مكه …233
نماز طواف در حجر و متوجه شدن در حال سعى …233
خواب در حال سعى …233
گذشتن از ميقات بدون احرام …234
معذور در داخل شدن به مسجد در ميقات يا نذر قبل از ميقات …234
معذور در داخل شدن به مسجد …234
گم شدن پول قربانى …235
سه قسمت كردن قربانى در منى …235
فراموشى تقصير …235
وجوب حج بر ميت و عدم ذكر آن و تأخير ورثه …236
امر به معروف و نهى از منكر …237
ارشاد جاهل به حكم …237
شرايط و مراتب امر به معروف و نهى از منكر …237
ارتكاب مسائل اختلافى …237
اطلاع دادن به همسر زن آلوده به گناه …238
تنبيه خود به جهت ارتكاب حرام …238
نكاح حرام و جهل به موضوع …238
انتظار فرَج …239
برخى از شغل ها و درآمدها و كارهاى حلال يا حرام …239
طنز از نظر اسلام …239
رساندن سلام …239
ريش پروفسورى …240
مقدار كم مو در صورت …240
سلام اخبارگو …240
جواب سلام به زبان ديگر …240
چفيه يا لباس نظامى پوشيدن طلبه در ميان مردم …240
سوزاندن موى صورت …241
ريا در غير عبادات …241
برخى از كارهاى حرام …242
تقليد لهجه …242
اجبار به گناه و حد و كفاره آن …242
منع والدين از آشنايى با مسائل دينى …242
رفتن به جلسات دينى و نهى پدر و مادر …242
بازرسى كيف و جيب فرزندان …243
…243
دور ريختن غذاهاى اضافى …243
زدن دو ليوان به يكديگر …244
رعايت قوانين راهنمايى …244
صفحه 566
…244
هيبنوتيزم …245
قهر كردن …245
طلبه شدن …245
شبيه سازى انسان …245
كمك معلم به شاگرد در جلسه امتحان …246
رفتن به كليسا جهت شفا …246
تبديل مسكونى به تجارى …246
گذاشتن گوشت در روزنامه …247
رقص …247
عكس تبليغاتى زن …247
تفاوت سحر و كرامت …247
كنترل تلفن …248
…248
…248
جريمه اضافه بناء و انشعاب آب …249
رعايت قوانين راهنمايى …249
شعبده بازى …249
خريد و فروش …249
فروش بدون دريافت پول …249
كپى ديسكت …250
منافع آپارتمان پس از فسخ و قبل از حكم دادگاه …250
تخلف از پرداخت قسط خريد …250
خريد و فروش سگهاى زينتى و لوازم شستشوى سگ …251
خريد و فروش خون …251
فروش گوشت خرگوش به غير مسلمان …251
خريد و فروش كروكوديل …251
پرورش قورباغه و فروش آن …252
خريد و فروش خرگوش …252
تخفيف در معامله …252
سكوت مالك و فروش ملك وى …252
خواستن افزايش قيمت در صورت فروش ملك غير …253
فسخ و جريمه …253
بطرى شبيه بطرى مشروب …253
شرط استفاده در مورد معيّن …254
خطا در متراژ زمين …254
فروش ملك غير و محاسبه تورم …254
فروش حق اولويت …255
فروش حق اولويت و عدم انجام تعهد توسط شركت …255
قرار گرفتن در طرح …255
وعده بر فروش …256
وعده فروش …256
خريد و فروش علائم شيطان پرستى …256
ملكى بدون سند …256
تبادل ملك …257
شرط بر نفروختن به ديگرى …257
صفحه 567
خريد سرقفلى …257
درخواست خسارت به علت تخلّف از شرط …258
عدم پرداخت پول جنس خريدارى شده …258
كپى رايت …258
عدم مطابقت ساخت با ضوابط اجرايى …259
خريد جنس مشكوك به سرقت …259
خريد به وسيله وسايل جديد …259
مزايده و مناقصه …260
بيع دَين …260
دريافت جريمه تاًخير ساخت …260
فروش كالاى خريدارى شده و ظهور غبن در معامله اول …260
خريد اجناس بدون مجوّز ورود به كشور …261
لزوم فسخ معامله توسط دادگاه …261
مخارج افزايش قيمت و فسخ فروشنده …261
فروش بدون حضور خريدار …262
فروش ملك فرزند …262
فروش سرقفلى و حق اولويت خريد …262
پرداخت بدهى پس از چندين سال …263
فروش دخانيات …263
دستمزد بنگاهى …263
معامله با بهايى …264
فوت فروشنده قبل از دريافت تمام قيمت …264
عدم قدرت پرداخت تمامى كالاهاى خريدارى شده …264
ابتداى خيار …265
عدم پرداخت پول در زمان معين …265
فروش نسيه گرانتر و نقد ارزانتر …265
جهل در تاريخ پرداخت قسمتى از ثمن …266
مخارج حمل و نقل در مرابحه …266
حق فسخ در تدليس يا ارش …266
فوريت خيار …267
اسقاط خيارات …267
اسقاط خارج از متعارف …267
تصرف در كالا با داشتن خيار عيب …267
قبول پس از يك ماه …267
عدول بايع از ايجاب قبل از قبول مشترى …268
ادعاى بايع بر عدول از ايجاب …268
وعده قبل از عقد …268
شرط پرداخت دو برابر در صورت فسخ معامله …269
خريد زمين و مالك نبودن فروشنده …269
عدول از ايجاب قبل از قبول مشترى …269
تاًخير در تحويل بيع و شرط پرداخت خسارت …270
سفارش ساخت …270
جريمه عدم پرداخت ثمن …270
شرط حق فسخ و پرداخت مبلغ …271
شك در جعلى بودن مبايعه نامه …271
صفحه 568
خريد و فروش الكل گندم و خرما …272
خريد و فروش آلات قمار …272
خريد و فروش ابزار موسيقى …272
خريد و فروش فيلم فاسد …272
فروش 4 پلاك و مالك بودن 2 پلاك …273
معامله زمين بدون ديدن آن …273
حق كسب و پيشه بدون پرداخت سرقفلى …273
فروش سرقفلى بدون رضايت مستأجر …274
ادعاى بطلان بيع …274
قبض به درخواست فرستادن كالا …274
توافق در اختلاف متراژ در مقدار كم …275
فروش زمين و تنظيم سند به نام ديگرى …275
تصرف در ملكى كه مورد نزاع است …275
ادعاى ملكى كه به چند قسمت تقسيم شده است …276
شهادت بر خريد و فروش …276
فروش مغازه تا ارتفاع چهار متر …276
تقسيم ملك مشاع …277
كار كردن يك نفر در مغازه و تقسيم سود بين مالك و كارگر …277
عدم سود دهى شركت و مطالبه سود از سرمايه گذار …277
شراكت با كسى كه نماز نمى خواند …278
فروش استفاده از كارت تلفن …278
معامله اسكناس با اسكناس به نسيه …278
فروش كارت تلفن به بيشتر از موجودى در كارت …279
فروش اوراق مشاركت و تعهد به جبران ضرر …279
اضافه بر قيمت، براى وكيل فروشنده …279
اطلاع نداشتن از نرخ بازار …280
معامله نسيه به نسيه …280
ديركرد به علت چك برگشتى …280
تخلف از تحويل كالا(مبيع) …280
موكول كردن تعيين قيمت برعهده بازار به هنگام معامله …281
خريد چك مدت دار به مبلغ كمتر و نقد …281
فرش نقدى و خريد نسيه به مبلغ گرانتر …281
مارك جعلى براى فروش بيشتر …282
فروش حق وام …282
فروش وسائل قاچاق …282
مصادره اموال قاچاق …282
معاملات ربوى و حكم وضعى و تكليفى آن …283
فروش عناوين مانند كد بازرگانى …283
خريد امتياز خانه …283
فروش دين …284
تجرى در بهره دادن زوج به زوجه …284
مجبور به ربا …284
فروش قرآن …285
صفحه 569
خريد آرد از نانوا …285
خريد كودك كمونيست زاده …285
معامله نسيه طلا و خريد اسكناس نو …286
دريافت مبلغى در صورت انصراف از خريد …286
پرداخت جنس مجانى به رابط فروش …286
تملك بيعانه براى اقاله خريدار …287
توصيف كالا توسط فروشنده و فروش خريدار قبل از قبض …287
امتناع از تحويل نصف كالاى خريدارى شده …287
عدم اختصاص مضاربه به تجارت …288
فروش مسكرات و خرچنگ به كشور غير اسلامى …288
مكان غصبى براى تجارت …288
مشخص نبودن مقدار مبيع …288
خريد سرقفلى و مالك نبودن فروشنده در ثلث آن …289
شرط تملّك بيعانه به عنوان حق انتظار …289
نسيان شديد و اموال وى …289
احكام محجور(منع شده از تصرفات مالى) …290
تصرف در درآمد فرزند …290
تمليك اموال كودك به ديگران …290
استفاده از وسايل برادر كوچك …290
تصرف در اموال فرزند …291
بيمارى زوال عقل …291
احكام شركت …292
معاملات حرام در شركت …292
تقسيم شريك و تصرف شريك در سهم مشاع …292
هزينه نمودن يكى از شركاء بدون اذن ديگر شركاء …292
شركت …293
دريافت سود اصلى …293
صلح …294
صلح بدون عوض …294
شخصى نبودن معوض در صلح …294
مصالحه و مشخص نبودن مدت …294
صلح بدون رعايت شرايط قبول …295
تاًخير در قبول …295
صلح در زمين و عدم مالكيت آن …295
شرط بر فسخ معامله …296
صلح در حال بيمارى متصل به مرگ …296
صلح و فوت قبل از قبض …296
صلح با فرزندان با قيد حق بقاء نقل و انتقال …297
صلح اموال به فردى از گروه گمراه …297
واگذارى چراگاه …297
اجاره …298
تخليه اموال مستأجر …298
صفحه 570
پياده كردن مسافر قبل از مقصد …298
پايان مدت اجاره و عدم تخليه …298
حق كسب و پيشه و سرقفلى …299
اجاره به شرط نداشتن حق ريشه …299
شرط زياده در صورت عدم تخليه …299
تعمير منزل اجاره اى بدون اذن موجر …300
حقيقت اجاره چيست ؟ …300
اجاره به شرط عدم اجاره به ديگرى …300
امتناع از تخليه به علّت رد نكردن وديعه …301
تمام شدن اجاره و درخواست مبلغى جهت تخليه …301
عدم قدرت بر پرداخت اجاره …302
اجاره دادن طلا …302
اجاره و وام …302
اجاره دادن به مبلغ بالاتر توسط مستأجر …303
شرط قرض در ضمن اجاره …303
ترك منزل استيجارى توسط مستأجر …303
اجاره زمين به مدت 2 سال و محصول سال سوّم …304
احكام رهن …304
تصرف در رهن …304
جعاله(مژدگانى) …305
فسخ معامله و عدم اطلاع عامل …305
فسخ جعاله توسط عامل و پذيرش مجدّد …305
كم كردن اجرت بدون اطلاع عامل …305
فسخ جعاله و انجام كارهاى مقدماتى از سوى عامل …305
نگهدارى نتيجه عمل براى اخذ اجرت …306
تلف شدن مال پيدا شده …306
پيدا كردن مال گمشده بدون اطلاع از جعاله …306
انجام كار جعاله توسط چند نفر …307
استحقاق اجرت در جعاله خاصّ توسط شخص ثالث …307
احكام مضاربه …308
پرداخت سود بدون قرارداد …308
مضاربه و سودآورى غير مشخص و صلح …308
وكيل در توليد يا تجارت و پرداخت سود …309
احكام وكالت …309
فوت يكى از وكلاء …309
توكيل در وكالت …309
وكالت از طرف وكيل و موكل …309
خسارت و وكيل وكيل …310
اجرت وكيل و عدم انجام كار …310
شرط اجرت در صورت عزل …310
وكالت در نذر و عهد و شهادت …311
ترديد در متعلق وكالت …311
توكيل در زمان عدم امكان انجام كار …311
انشاى وكالت با نامه نگارى …312
رد وكالت و سپس قبول آن …312
وكالت زوجه بر طلاق و عدم تمكين وى …312
صفحه 571
عزل كردن زوجه از وكالت …312
واگذارى وكالت به ديگرى و خيانت وى …313
تلف مال موكل در دست وكيل …313
گرفتن درصدى از حق الوكالة …313
اجرت وكيل در صورت بى نتيجه بودن كار …314
غبن در حق الوكالة …314
فسخ وكالت و خسارت وارده بر وكيل …314
معامله توسط وكيل معزول …315
عزل وكيل توسط پست و ادعاى عدم اطلاع …315
استعفاى وكيل و بقاى اذن موكل …315
توكيل همسر به اكراه و ترس …315
ضميمه كردن وكيل ديگر به زوجه در وكالت در طلاق …316
اگر اجرت وكيل معين نشود …316
مقدار اجرت وكيل …316
وكالت در طلاق و انجام طلاق مبارات …317
وكالت مطلق به زوجه …317
وكالت بلاعزل …318
صلح اموال به مبلغ ناچيز …318
شرط پرداخت اجرت در صورت انصراف …318
وكالت در خريد و فروش و تعيين سود …319
كار و كارگر …319
حق باغبانى …319
شغل سلمانى و ريش تراشى …320
حسابدارى معاملات باطل …320
نوشتن مبلغ به قيمت غير واقعى …320
اخذ اجرت بر كتابت خلاف واقع …321
تغيير عكس بر روى پاكت سيگار …321
دستور رئيس به ارتكاب حرام …321
همكارى با مدير يهودى …321
اخراج از كار و تحمل خسارت …322
تغيير در حق سنوات …322
گواهينامه جعلى و حمل مسافر …323
پرداخت حق الزحمة براى خريد كالا …323
حق ريشه …323
استخدام از طريق آشنايان …324
حق الزحمه قارى قرآن …324
آزار و اذيت به هنگام كار …324
اجازه استفاده از وسائل دولتى …324
حرفه دلالى …325
تقلب در امتحان و مشغول به كار شدن …325
اجرت تعمير و فروش در هنگام تعمير …325
پياده شدن مسافر قبل از مقصد …326
مضاربه …326
تعيين سود در عقد مضاربه …326
عدم تعيين مدت در عقد مضاربه …326
پرداخت بدهكارى از پول ربوى …327
مسائل مربوط به بانك …328
كار و اشتغال در بانك …328
صفحه 572
ضمانت ضامن به مجرد انعقاد قرارداد …328
هدايا به صندوق قرض الحسنه …328
وكيل كردن وام گيرنده در خريد و گرفتن سود …329
معرفى 10 نفر صورى براى دريافت وام …329
گرفتن مبلغى به جهت ضامن شدن …330
ضمانت بر اصل پول و سود …330
رهن و عدم پرداخت اقساط وام …330
اوراق اجاره به شرط تمليك …330
گذشت سال بر وديعه وام …331
ضمانت ناظر خلاف كار …331
سپرده كوتاه مدت و بلند مدت …332
تعلّق وام پس از چند ماه از افتتاح حساب …332
حفاظت از اسكناس به عنوان امين …332
حقوق كارمند بانك و مسائل ربوى …333
كسر كارمزد از وام …333
جوايز بانك …333
گرفتن سود بانكى بدون قرارداد …333
مالكيت دولت …334
راه حل در حلّيت پول بانك ها …334
يقين به پرداخت قرض و انكار قرض دهنده …334
پرداخت سود بدون قرارداد …334
امتناع از پرداخت وام و تورّم …335
تبديل مال پرداخت شده …335
مطالبه ضامن بيش از آنچه پرداخته است …335
احكام ربا …337
ربا به صورت جعاله …337
پرداخت وام به شرط خريد گرانتر …337
درخواست اضافى به صورت خواندن يك سوره …337
پرداخت شهريه دانشگاه از پول ربا …337
گرفتن قرض ربوى در حال اضطرار …338
هزينه پاس كردن چك بدهكار …338
اباحه پول به شرط عوض …338
گرفتن وام به نيّت بخشيدن مبلغ اضافى به بانك …339
بيمه …340
بيمه عمر …340
ارائه آمار و ارقام بيشتر در بيمه كشاورزى …340
دريافت يكسان و پرداخت متفاوت …340
استفاده از حق بيمه ديگرى …341
اخذ خسارت از بيمه و ترميم خسارت به مبلغ كمتر از آنچه گرفته …341
رجوع بيمه گر به وارد كننده خسارت …341
هبه …343
عدم پرداخت عوض در هبه معوضه …343
ارحام …343
اختلاف بين هبه و غير آن …343
سلب حق رجوع در هبه …343
صفحه 573
وضعيت مالكيت با سند عادى …344
هديه به كارشناس جهت تسريع در كار …344
مصرف هبه در غير مورد مصرف اهدائى …344
تبديل بُن به پول …345
دادن وسيله خود به جاى خريد هديه …345
رجوع پدر پس از هبه به صغير …345
مردن هبه كننده(پدر) بدون اعلام به هبه شده …346
هبه مسلوب المنفعة …346
هبه منزل به شرط سكونت واهب …346
فروش هبه توسط هبه دهنده …347
هبه قبل از فوت …347
استفاده از ميوه درختان كنار خيابان …347
امانت «وديعه» …348
نگهدارى مال كسى كه امانت را پس نمى دهد …348
اخذ اجرت براى حفظ وديعه …348
فروش امانت بدون اذن …348
پايان مدت امانت …348
تصرف در امانت به نفع امانت گذار …349
تصرف امين در كالا …349
احكام عاريه (استفاده از مال ديگرى مجاناً) …350
اختلاف در عاريه يا ملك …350
غصب …350
ماندن مهمان بدون رضايت صاحبخانه …350
خريد و فروش هاى بدون اجازه مالك …350
قيمت زمان تصرف يا زمان انتقال در غصب …351
غصب زمين و اثبات آن پس از ده سال …351
چيدن گل از باغ ديگرى بدون اجازه …352
حليت طلبيدن از صاحب پولى كه غصب شده …352
فروش بدون رضايت صاحبان ملك …352
تصرف در زمين مشاع …353
ملحق كردن مقدارى از كوچه به مسجد …353
اصلاحات ارضى …353
بيت المال و حق الناس …354
جبران كم كارى در اداره …354
از بين بردن حقوق ديگران يا اموال ديگران قبل از بلوغ …354
كوتاهى در پرداخت خسارت و وظيفه كنونى …354
تصادف به دليل نداشتن مهارت و گواهينامه …355
چرا بردن گوسفندان و حكم تلف آنها …355
غصب پول و گذشت زمان …355
چرا توسط بچه و تلف گوسفند …356
خسارت زدن بچه …356
معيوب بودن و خسارت …356
حق المارة و خسارت به درخت …357
احكام لقطه يا اموال پيدا شده …358
صفحه 574
مكانهايى براى اعلان اموال پيدا شده …358
مال گم شده و آوردن شاهد …358
اموال پيدا شده در اماكن عمومى …358
پول در لباسهاى دست دوم خارجى …359
پرداخت قيمت جنس پيدا شده …359
استفاده از صابون در حمام …359
زياد آمدن مبلغى پيش صندوق دار …360
احكام احياى موات …361
كيفيت مالكيت آبهاى زيرزمينى …361
فروش راه و تبديل به راه ديگر …361
كشف معدن در زمين موروثى …361
الحاق زمين آبراه به ملك خود …362
سيل بند و تصرف شهردارى …362
كوچه هاى اختصاصى …362
ممانعت از ساخت در حريم بزرگراه …363
عقب نشينى ملك و تصرف از كوچه عمومى …363
درخت كارى در اطراف نهر با مالكيت شخصى …364
تحجير يا احيا …364
تغيير مسير آب چشمه …364
احكام وقف …365
عزل توليت و تعيين فرد ديگر …365
وقف زمين با متراژ معيّن و بيشتر بودن متراژ واقعى …365
فوت مستأجر موقوفه …366
اطلاع بر وقفى بودن زمين پس از احداث كارخانه …366
وقف غير مسلمان …366
وقف زمين مشاع …367
وقف كردن به واسطه خواب دروغ …367
تبديل صحن امام زادگان به محل تفريح …367
وقف زمين مزروعى و عدم امكان استفاده براى زراعت …367
ناتوانى متولى وقف …368
متولى نداشتن …368
فروش بخشى از موقوفه براى تعمير بقيه آن …368
وقف بدون اطلاع از افلاس خود …369
تقدم هزينه تعمير بر اجرت متولى …369
استفاده از درآمد وقف در صورت نياز فرزندان واقف …369
وقف زمين موات …370
واگذارى مورد وقف به ديگران …370
وقف …371
استفاده از آب مسجد، بيشتر از معمول …371
وقف براى خدا …371
تشكيل مركز فرهنگى در طبقه دوم مسجد …371
اختصاص برخى از طبقات مسجد به كتابخانه و تأسيسات …372
صفحه 575
گسترش مسجد …372
تغيير كاربرى وقف براى منفعت بيشتر …372
تعيين سهمى از درآمد براى متولى …373
شرط انتفاع از موقوفه به اذن متولى …373
قبض صغير …374
اجاره زمين موقوفه براى خانه سازى …374
تغيير متولى …374
قبرستان متروكه …375
احكام صدقه …375
استفاده از مبالغ موجود در صندوق صدقه امداد …375
تصرف در صدقات قبل از پرداخت …375
صدقه براى سلامتى امام زمان …376
گدايى بدون فقر …376
جمع آورى پول به نام امام زمان7 و مصرف آن …376
آنجا كه انسان طلبكار خود را نشناسد …376
مصرف صدقات …377
دستمزد مسئولين جمع آورى كمك هاى مردمى …377
استفاده پرسنل از مبالغ اهدايى …377
شرط پذيرش در خيريه ايتام …378
هزينه خوراك و ساير نيازمنديهاى ايتام …378
احكام ازدواج …379
ازدواج مجدد در صورت عدم تمكين زوجه …379
محرم بودن مادر همسر موقت …379
ادعاى اذن همسر براى ازدواج مجدد …379
خواندن عقد در غير محضر …380
ازدواج با دختر در صورت مجهول الهويه بودن پدر …380
محرميت ناپدرى شوهر …380
عدم توانايى بر نزديكى …380
اذن از همسر اول در عقد موقت …381
اجرة المثل خدمت در زندگى مشترك …381
تدليس و فسخ نكاح …381
تنصيف اموال در صورت طلاق …382
شرط عدم نزديكى در عقد …382
وجود نام شوهر در شناسنامه و ادعاى طلاق گرفتن …382
ازدواج مرد شيعه با زن سنّى …382
مسيحى شدن زن مسلمان …383
عدم آگاهى از ازدواج با دختر، بدون اذن پدر …383
بيمارى لوپوس …383
حامله شدن بدون دخول …384
تشخيص پدر بر ناموفق بودن ازدواج و حق بر هم زدن …384
سخت گيرى در امر مهريه …384
ازدواج مسيار …384
صفحه 576
چند ازدواج با يك صيغه نكاح …385
كراهت همبسترى در شب اول ماه …385
ازدواج موقت پس از طلاق …386
برتر بودن ازدواج دائم …386
عقد ازدواج با دختر صغير …386
معنى ولايت مرد بر زن …386
ازدواج با خنثى …387
خوددارى زوج از نزديكى …387
محرميت مادرزن پس از فوت همسر …387
ازدواج با دخترى كه با مادرش زنا كرده …388
ازدواج موقت با زن زانيه …388
عقد دائم قبل از تمام شدن مدت عقد موقّت …388
پاره كردن صيغه نامه به معناى بذل مدت …388
اقرار دختر بر عدم بكارت …389
قرص روان گردان و بچه دار شدن …389
ازدواج عقب مانده ذهنى …389
لواط و حرمت ازدواج …389
سرطان يكى از زوجين …390
اذن ولى دختر سى ساله، در ازدواج موقت …390
ازدواج موقت و بند 12 عقدنامه …390
ازدواج يك ساله يا 99 ساله …391
شرط عدم دخول و رضايت پس از عقد …391
صحت عقد معلّق …391
شرط خيار در عقد ازدواج …391
شرط ازدواج دائم در ضمن عقد موقّت …392
خواندن صيغه عقد به فارسى …392
ازدواج با دختر اهل كتاب و اذن ولى او …392
ازدواج بدون علاقه …392
زنا و حرمت دختر زنِ زناكار …392
جواز تعدّد زوجه وعدم جواز تعدد زوج …393
صحت عقد موقت دراز مدت …393
هبه باقى مانده در عقد موقت …393
شرط عدم ازدواج مجدد در ضمن عقد …394
ازدواج دختر با مرد سنى …394
شروط در دفترچه عقدنامه …394
زنا و اذن ولى …394
طلاق و باكره بودن و بقاء اذن از پدر …394
محدوده ولايت پدر بر دختر …395
كتمان عيب در خواستگارى …395
نزديكى از پشت …395
شير دادن نوه دخترى …395
لواط با پسر نابالغ و ازدواج با خواهر وى …396
لواط نابالغ با نابالغ …396
رفاقت دختر و پسر براى آزمايش اخلاق …396
ولايت پدر در ازدواج دختر …397
منع از رفتن به جماعات سپس بيمارى عدم تشخيص …397
عقد موقت تا زمان عقد دائم و مجهول بودن مدت …397
صفحه 577
استمناء براى آزمايشگاه …398
نگاه كردن به تلويزيون، عكس، فيلم …398
نگاه به زن مسلمان از تلويزيون …398
ظاهر كردن عكس و فيلم توسط عكاس مرد …398
نگاه كردن به فيلم زن مسلمان …399
استحمام معلول ذهنى به وسيله جنس مخالف …399
رعايت حجاب از سوى معلول ذهنى …399
استخدام و معاينه تمام بدن …399
چهره زنان در صفحه اينترنت …399
نگاه به بدن نامحرم از طريق تلويزيون …400
نگاه به زن بدون اختيار …400
نگاه دانش آموز دختر به معلم مرد و بالعكس …400
شعر خواندن زن و شنيدن آن …401
دست دادن به زن اجنبى …401
نگاه به عضو جدا شده زن …401
زينت و پوشش …402
كاربرد طلا در دندان مرد …402
لباس بدن نما براى زن …402
آرايش صورت و عطر براى زن …402
لباس آستين كوتاه براى مرد …402
ابرو برداشتن …403
استفاده از مانكن به شكل زن …403
نشان دادن موهاى مصنوعى …403
اصلاح شبيه مدل غربى …403
پوشيدن لباس نيمه عريان در مجالس …404
آرايش ريش و موى سر به شكل غير متعارف …404
…404
…404
…405
رنگ شيميايى …405
تشبّه به شيطان پرستان …405
دست دادن مرد مسلمان با زن غير مسلمان …406
تلقيح و توليد مثل مصنوعى …407
شبيه سازى عضو انسان …407
نسبت كودك متولد شده در رحم اجاره اى …407
اسپرم شوهر با تخمك زن ديگر در رحم همسر …407
اسپرم غير شوهر …408
رحم اجاره اى …408
انجماد جنين …408
تخمك اهدائى به زنى كه نازاست …409
جلوگيرى از باردارى …409
مصرف الكل در دوران باردارى …409
معلوليت جنين و سقط آن …410
داروى گوارش و مضر بودن براى جنين …410
مضر بودن حمل …410
صفحه 578
حمل و ضعيف بودن وضعيت جسمى زن …411
نفى ولد با آزمايش دى اِن اى …411
احكام مهريه …412
صلوات يا شاخه گل يا جان انسان به عنوان مهريه …412
توقيف تنها دارايى به جهت اداى مهر …412
مهريه زن و ارتداد شوهر …412
بخشش مهريه و مطالبه مجدد …413
قصد نپرداختن مهريه در هنگام عقد …413
قصد نپرداختن مهريه …413
انتخاب محل سكونت با زوجه …413
مهريه پس از فوت شوهر …414
توافق قبل از عقد بر مهر بيشتر از هنگام عقد …414
شرط پرداخت مهريه عند الاستطاعة …414
تقسيط مهريه توسط حاكم شرع …415
عدم تمكين و ادعاى عسر و حرج …415
افزايش مهريه به جهت رفع اختلاف و طلاق …416
تغيير جنسيت زن و مهر وى …416
سفر عتبات به عنوان مهريه …416
عدم پرداخت مهريه و امتناع از تمكين …417
زناى نابالغ با كراهت طرف ديگر …417
قسط بندى مهريه …417
عدم دسترسى براى پرداخت مهريه …417
مهريه كسى كه رحم ندارد …418
عمل نكردن زوج به تعهد در عقد بر تبديل پول به زمين …418
ازدواج با شرط عدم مهريه …419
تبديل پرداخت مهريه از عندالاستطاعة به عندالمطالبه …419
حق عدم تمكين شامل همه استمتاعات …419
حق عدم تمكين مختص به استمتاعات است …419
سقوط حق عدم تمكين با دخول …420
ادعاى ماليت نداشتن مهر المسمى …420
توقيف منزل مسكونى براى پرداخت مهريه …420
فساد عقد در صورت تفويض مهريه …421
دريافت مهريه به شرط فوت شوهر …421
شرط خيار در مهر عقد موقت …421
عقد موقت و شرط عدم دخول و تخلف از آن …421
طلاق و حالّ شدن مهر …422
احكام نفقه …423
شرط عدم پرداخت نفقه …423
تمكين مشروط به منزل مستقل …423
نفقه در ايام عقد …423
صلح زمين به همسر بابت نفقه …424
نفقه زوجه در ايام دستگيرى شوهر …424
نفقه پدر فقير و اولاد متعدد …424
صفحه 579
نفقه كودكى كه پدرش در زندان است …425
نفقه كودكى كه پدرش از دنيا رفته …425
نفقه ايام عقد پيش از عروسى …425
نفقه به صورت مواد اوليه …425
هزينه هاى معالجات زن برعهده شوهر …426
رد مظالم به همسر يا پدر و مادر …426
استفاده از كمك خرجى دختر …426
برداشت پدر فقير از اموال پسر …426
نپرداختن نفقه همسر …427
مسائل متفرقه ازدواج …428
تدليس در نكاح …428
محرميّت خواهر و برادر ناتنى …428
سفر با شوهر و مخالفت پدر …428
استفاده زن از مال شخصى خودش بدون اذن شوهر …428
دادن شير به بچه توسط شيشه …429
خوردن شير همسر …429
دروغ گفتن در حال داشتن همسر …429
استخاره در ازدواج …429
شركت در عروسى همراه با موسيقى …430
حضانت طفل پس از تغيير جنسيت …430
تغيير جنسيت و بقاى زوجيت …430
رجوع از تغيير جنسيت …431
ازدواج پس از تغيير جنسيت …431
بررسى لوازم شخصى همسر يا اولاد …431
محرم بودن داماد بر نامادرى همسر …432
محرم بودن همسر بر ناپدرى زوج و برادران ناتنى وى …432
مصرف گوشت عقيقه …432
خانه مشترك بين زوج و زوجه …432
توافق بر نگهدارى فرزند مادام العمر براى زن …433
حضانت فرزندى كه جد و مادر دارد …433
جماع رو به قبله …434
ازدواج معلول ذهنى …434
آموزش مسائل جنسى به معلول ذهنى …434
حضانت معلولين ذهنى توسط سازمان بهزيستى …434
خروج زن از منزل با اذن شوهر …435
تقاضاى عمل جنسى از طرف زن …435
عدم تمايل به همسر …435
طلاى سفيد …436
تغيير جنسيت …436
چَت در اينترنت با نامحرم …437
احتمال بيمارى ايدز و آزمايش قبل از ازدواج …437
ازدواج با زنى كه رحم ندارد …437
شير خوردن از پستانك و محرميت …437
عقيقه اولاد …438
مسافرت با مادر زن …438
صفحه 580
رابطه درسى استاد مرد و دانشجوى دختر …438
ولايت جدّ بر نوه …438
ازدواج در قمر در عقرب …439
راه اثبات نسبت …439
تعريف نسب …439
ابراز علاقه قبل از ازدواج …440
وعده ازدواج و دعوت به صبر …440
تفاوت سنّ دختر و پسر …440
شرط عدم دخول …440
حدود ارتباط پسر با زن پدر …441
احكام طلاق …442
توافق بر نگهدارى طفل توسط مادر تا سن 10 سالگى …442
طلاق زنى كه شير مى دهد …442
طلاق در كشورهاى غير اسلامى …442
طولانى بودن عقد موقت و غيبت زوج …443
اظهار علاقه در عده طلاق …443
منع ديدار مادر از فرزندش …444
خطاء در حكم عده وفات به عده طلاق …444
طلاق در حال حيض و ازدواج و فرزندان …444
شك در صحت طلاق و ازدواج پس از آن …444
ورود شوهر به منزل مشترك پس از طلاق …445
شرط پرداخت نصف دارايى در صورت طلاق …445
طلاق بدون حكميّت …446
وكيل شدن همسر در طلاق …446
طلاق با ادعاى دروغ …446
طلاق تلفنى …447
رجوع به مهر پس از طلاق بائن …447
وكالت در طلاق به شكل مطلق …447
شوهر معتاد و زندگى با عسر و حرج …448
عزل وكيل از طلاق …448
عقيم بودن زوج يا زوجه …448
گرفتن مهريه و درخواست طلاق خلع …449
طلاق خلع و آمدن مرد به خانه زن …449
طلاق و هداياى بستگان دو طرف در زمان عقد …449
طلاق زنى كه رحم ندارد …450
مخارج ضررهاى جسمى پس از طلاق …450
اگر در عده يك بار حيض ببيند و سپس يائسه شود …450
رجوع زن از بذل در طلاق و عدم تمكين وى …451
طلاق خانمى كه رحم ندارد …451
احكام عده …452
عده در صورت مصرف قرص …452
تغيير جنسيّت …452
پاك شدن رحم پس از تجاوز …452
عده زنى كه بدون دخول حامله شده …452
عده زنى كه حيض نمى بيند در عقد موقت …453
صفحه 581
احكام وصيّت …454
فوت كسى كه درباره او وصيت شده …454
وصيت به مالك شدن در صورت انجام كارى …454
چند وصيت نامه بدون تاريخ …454
وصيت به تبديل منزل به حسينيه …454
رجوع از وصيت، حكم است يا حق؟ …455
اقرار در وصيت و رجوع از آن …455
رجوع از وصيت و سپس پشيمان شدن …455
تمليك منزل به شرط عدم ازدواج …456
شهادت داماد بر وصيت …456
وصيت به صرف ثلث در موارد خاص …456
مسامحه در عمل به وصيت …457
وصيت به عدم تصرف در اموال …457
هبه در بيمارى متصل به موت …457
فوت يكى از وصى ها …458
وصيّت به تساوى در ارث …458
وصيت در مورد حبوه …458
تصرّفات قيّم صغير …458
وصيت به نماز از اصل مال يا ثلث …459
وصيت فرزند براى انجام حج و انجام آن توسط ديگرى …459
وصيت به عدم فروش منزل و تمليك آن به ديگرى …459
اثبات وصيت نامه …460
عدم امكان عمل به وصيت نامه …460
زياد آمدن ثلث بر موارد وصيت …461
وصيتى كه ثبت نشده …461
تعيين مصرف ثلث و نبودن محل مصرف …461
نبود ولىّ و اجازه وصى يا قيّم …462
وصيت به بيشتر از ثلث و نداشتن وارث …462
كاهش درآمد از ثلث و تصميم بر فروش …462
معيّن كردن مصرف ثلث و باقيمانده ثلث براى وراث …463
تعيين وصى و قيم توسط فاميل و همسايگان …463
احكام پس از مرگ …464
ساخت جاده بر روى قبور مؤمنان …464
استفاده از خاك قبرستان …464
تبديل گورستان به خيابان و انتقال استخوان ها …464
تراشيدن عكس متوفى بر سنگ قبر …465
دستور معلم بر كشيدن تصوير انسان يا حيوان …465
دفن چند طبقه …465
انتقال جسد ميت بدون شكافتن قبر …466
مقتول در راه نهى از منكر …466
دفن ميت در قطعه شهدا …466
مرگ مادر و جنين …467
مرگ شوهر و زينت زن …467
صفحه 582
پيوند اعضا و نسوج …467
تاًخير در غسل و كفن ميت …468
فروش وسائلى كه نذر امامزاده مى شوند …468
تبديل قبرستان …468
حجّيت سند عادى ميت …468
حك كردن اسامى جلاله بر سنگ قبر …469
پيوند اعضاى بدن مسلمان از اعضاى كافر …469
دست زدن بر استخوان اموات …469
كيفيت نماز ميّت در جماعت …470
دفن ميت بدون نماز …470
متلاشى شدن بدن ميت در اثر تصادف …470
غسل توسط زن نامحرم …470
نماز ليلة الدفن …471
مخفى شدن مقدارى از پوست پس از دوختن عمل جراحى …471
دفن دندان كشيده شده …471
نماز ليلة الدفن …472
آية الكرسى …472
احكام ارث …473
ارث از مهريه …473
تغيير جنسيت و اثر آن بر ارث …473
دريافت حق سهم الارث در حيات مورّث …473
تمليك به شرط عدم مطالبه ارث …474
توافق بر عدم ارث …474
پاداش بازنشستگى …474
بيمه عمر …474
فوت كسى كه وارث ندارد …475
فوت بهايى و وارث مسلمان …475
تصادف و مرگ زن و شوهر و فرزند …475
نپرداختن سهم الارث و تجارت با آن …476
اختلاف وراث بين فروش و اجاره …476
انحصار وارث به دو دختر از برادر و دو پسر از خواهر …477
ارث فرزند نامشروع …477
فروش سهم الإرث بدون رضايت وارث …477
امتناع از پرداخت ارث زوجه …478
زوجه، تنها وارث …478
ارث زوجه از حق شفعه و خيار و . . . …478
فروش اموال صغير به وسيله قيّم …478
اعراض وارث از سهم خود …479
مال حرام …479
ارث مسلمان از بهايى …479
حكم حبوه و تعدد (پسر بزرگتر) …480
انحصار تركه به حبوه …480
اگر حبوه مورد استفاده واقع نشده باشد …480
حكم حبوه در رابطه با تفنگ …480
جهيزيه …481
مجهول بودن وارث …481
پدر زرتشتى و فوت پسر مسلمان …481
تقسيم اموال مفقود الأثر …482
صفحه 583
تصرف در ارث بدون اجازه ديگر وراث …482
متعدد بودن حبوه در يك شىء …482
حبوه و نوزادن پسر دوقلو …483
حبوه و اموال نفيس …483
حبوه و پسر پسر بزرگتر …483
وارث عموى أبى و پسرعموى أبوينى …483
عمه أبى با پسر عموى أبوينى …483
وارث اولاد دو عمو …484
وارث، اولاد دو دايى …484
حق بازنشستگى متوفى …484
كودك پرورشگاهى، تنها باقيمانده …485
خارج نشدن برخى از وراث از منزل موروثى …485
تأمين مخارج زنان پس از فوت شوهر قبل از تقسيم ارث …485
تصرفات جزئى از اموال ميت قبل از تقسيم …486
ارث زن نسبت به انشعاب آب، برق، تلفن، گاز و... …486
پرداخت مخارج مراسم متوفى توسط يكى از وراث …486
فوت پدر پس از مادر و سپس فوت يكى از فرزندان …487
فوت زن و ارث بردن شوهر از تمام اموال و وجود وارث ديگر …487
كسب و سودآورى از ارث ديگران …487
فوت زوجه و وجود شوهر و دو خواهر ناتنى …488
شروع تقسيم ارث به پدر و مادر …488
تصويب ارث برن زوجه از عرصه …488
وصيت به اخذ ماهانه توسط همسر …489
احكام معاشرت …490
اختلاط دختران و پسران در مراكز آموزشى …490
رفت و آمد با افراد الكلى …490
اصلاح صورت با عدم اذن پدر …490
رفتار استاد بر خلاف موازين شرعى …490
در نظر گرفتن فردى جهت ازدواج …491
تشكيل جلسات مختلط در دانشگاه …491
قهر با فرزند …491
تفتيش از وسائل فرزند …491
ماساژ بدن مرد توسط مرد …492
جواب سلام مرتدّ …492
ارتباط با فاميل تارك نماز …492
سكوت در مقابل تهمت به ديگرى …492
ارتباط با فاميل غير شيعه …493
قطع رابطه با فاميل در دوران تحصيل …493
سعادت زن …493
شنيدن صداى قرائت قرآن توسط زن به صورت ترتيل …494
جواب سلام پايان سخنرانيها …494
صفحه 584
افشاى سرّ …494
معاشرت با پيروان فرقه معروف به اهل حق …494
احكام نذر و عهد …495
نذر اصلاح نكردن صورت …495
نذر گوسفند و قربانى كردن گاو …495
انجام نذر توسط ديگرى …495
تحقق نذر با نوشتن …495
گران شدن گوشت و نذر گوسفند …496
تصرف در پول نذرى قبل از فرا رسيدن موعد عمل به نذر …496
نذر به سبب دروغ …496
فراموش كردن عمل به نذر …496
نذر سفره حضرت زهرا 8 …497
آنجا كه عمل به نذر ممكن نباشد …497
نذر فرزند نابالغ و زوجه …497
اضافه بودن مقدار نذر بر مصرف …498
اضافه بودن نذر از مقدار مصرف و تبديل آن …498
نذر كتاب …498
نذر صلوات و كمك گرفتن از ديگران …499
نذرِ دادن حلقه ازدواج به فقير …499
نذر با نوشتن …499
فراموشى نذر مريض شدن …499
نپذيرفتن منذور …500
برآورده شدن قسمتى از نذر …500
فراموشى آنچه نذر شده …500
دزديده شدن آنچه بر او نذر شده …500
نذر بر حج يا زيات وفوت نذر كننده …501
نذر زن بدون اذن شوهر از مال شخصى خود …501
تعارض امر و نهى والدين …501
نذر اولا و منع والدين پس از نذر اولاد …501
احكام موسيقى و غنا …502
موسيقى مطرب و غير مطرب …502
موسيقى تلويزيون …502
موسيقى حرام و حلال …502
همخوانى زن و مرد …503
شنيدن موسيقى از روى ناچارى …503
حكم آلات موسيقى …503
احكام ورزش و مسابقات و سرگرمى ها …504
ورزش شبيه رقص …504
جوايز پيش بينى مسابقات …504
آموزش شطرنج …504
شرط خريد خوراكى در صورت باخت …504
شركت در مسابقات فرهنگى و گرفتن جايزه …505
بازى با شرط جايزه …505
فروش بليط ارمغان بهزيستى …506
بازى شطرنج كامپيوترى …506
صفحه 585
احكام شكار و ذبح …507
شك در صحت ذبح …507
انحراف از قبله در سربريدن …507
تفاوت نظر مرجع تقليد بين ذابح و ناظر ذبح …507
ذبح با دستگاه …508
صبر كردن پس از نام خدا و بريدن سر حيوان …508
ذبح با مس، آلومينيوم، الماس، استيل …508
قطع سر حيوان قبل از خروج روح …508
خطاى در ذبح و سپس تصحيح آن …509
ذبح توسط زن، كودك مميز، مجنون، سفيه …509
…509
…509
ذبح مسلمانى كه به دستورات اسلام عمل نمى كند …510
ذبح توسط فرق اسلامى …510
ذبح توسط غير مسلمان …511
ذبح گاو و شتر …511
بريدن بالاتر از حلقوم …511
مقدار انحراف از قبله …511
احكام خوردنى ها و نوشيدنى ها …512
فلس دار بودن عرفى ماهى …512
كشتن ماهى بيرون از آب …512
خوردن گوشت طوطى …512
خوردن سوخته غذا …512
خوردن از ميوه و طعام صاحب خانه بدون اجازه …513
احترام سوخته نان …513
خوردن پنير …513
قرص روغن كوسه و چربى ببر و پلنگ …513
پختن تخم مرغى كه جوجه شده …514
خوردن ميگو …514
گوشت بوفالو …514
حيوان متولد از حيوان حرام گوشت و حلال گوشت …514
استفاده از موادّ مخدّر …515
ژلاتين حيوان حرام گوشت به عنوان دارو …515
غذا خوردن با اهل كتاب …515
استفاده از ميوه هاى باغها و حق المارة …515
احكام قضائى …516
سكوت منكر از قسم …516
عدم حضور مدّعى عليه در دادگاه …516
نظر كارشناس و معارضه با شهادت شهود …516
شك در اختيارى بودن اقرار …517
اقرار به زور …517
توبه قبل از علم قاضى …517
صفات قاضى و كيفيت حكم …518
اعتبار پرونده مختومه در قانون دادرسى مدنى …518
صفحه 586
ادعاى اعسار و سابقه وى …518
اقرار نزد غير حاكم …518
سه مرتبه اقرار به زنا، سپس انكار …519
شخصيت حقوقى در دعاوى …519
تعارض بيّنه و سند رسمى …519
اقرار در نزد حاكم …520
غصب اموال پسر توسط پدر …520
احكام شهادت و اقرار …521
بازگشت يكى از شهود از گواهى در اموال …521
پنجاه قسم از يك نفر كافى است …521
تعارض نظر كارشناس با شاهدان عينى صحنه تصادف …521
قسم نزد قاضى و نديدن واقعه …522
عدول از شهادت …522
انكار پس از اقرار به قتل …522
حُسن ظاهر شاهد …523
غلط بودن قرائت نماز شاهد …523
شهادت صبى …523
شهادت فردى كه از يك طرف نسب صحيح دارد …524
احكام حدود و تعزيرات …525
شرط تحقّق زناى محصنه …525
قاعده درء …525
مقدار تعزير …525
تهمت نارواى دزدى …526
نفرين ظالم …526
سفر و زناى محصنه …526
سنگسار و تبليغات عليه اسلام …526
انكار پس از اقرار …527
توهين به مقدسات در اثر تهديد به قتل …527
حق الناس در زنا …527
حق الناس و زناى محصنه …527
ارتكاب حرام و تعزير …527
چهار بار اقرار در يك مجلس …528
كبودى در اثر اجراى حد شلاق …528
حد قذف براى مادر …529
فراهم كردن شرايط سرقت …529
احكام قصاص …530
گرفتن مبالغى توسط يكى از اولياى دم …530
قتل فرد مسيحى توسط مسيحى …530
مصالحه برخى از اولياى دم …530
بردن فردى به خارج از شهرو كشته شدن وى …531
كشتن ساب النبى توسط غير مسلمان …531
سوگند خوردن كسى كه جرائم متعدد مرتكب شده …531
تقاضاى پيوند از عضو جانى …532
شرط رشد در امور كيفرى …532
احكام ديه خسارت هاى جانى …533
ديه سقط جنين …533
صفحه 587
فوت جانى و نداشتن تركه براى پرداخت ديه …533
جراحت در ماه حرام در خارج از حرم، و فوت در داخل حرم …533
جراحت در ماه حرام و فوت در ماه حرام سال بعد …534
جراحت در ماه حرام و فوت در غير ماه حرام …534
ديه از بيت المال در مورد جراحت …534
از بين رفتن چشمى كه ديد آن 5/2% بوده …534
برخورد قطار با كودك …535
پرداخت ديه توسط بيمه …535
تصادف و احراز مقصر …535
شكستگى بر اثر ازدحام جمعيت …536
ادعاى از بين رفتن حسّ بويايى پس از يك ماه …536
ديه جنين …536
خسارت بدنى به علت معيوب بودن كيسه هواى خودرو …537
پرداخت ديه از بيت المال در صورت جرح و عدم شناسائى ضارب …537
خرابى بالابر و سقوط كارگر …537
فوت به علت نصب غير صحيح وسائل گازسوز …538
عدم توان پرداخت ديه …538
بخشيدن ديه يك انگشت و مطالبه ديه سه انگشت …538
پرداخت ديه قبل از چهار ماه جنين به فقرا …539
صدمه بر جنين …539
سقط جنين به وسيله دارو يا آمپول …539
تأديب فرزند و سياه شدن بدن …539
علم جفر و قتل …540
فوت به علت استنشاق مواد كارخانه …540
لق كردن دندان …541
وارد كردن ويروس به جنين …541
احكام ضررهاى ناشى از درمان …542
عدم تحمّل ساخت دندان مصنوعى …542
معالجه ناقص …542
اجازه براى كشيدن دندان …542
باقى ماندن شيئى در بدن بيمار پس از عمل جراحى …542
استفاده از الكل در قرص …543
ناقص كردن بچه، بچه ديگر را …543
كيفيت سوگند عاقله بر انكار خطاى محض …544
پرداخت ديه در خطاى محض توسط جانى …544
نجس شدن القاب ائمه(عليهم السلام) …544
نصيحتى در خاتمه …544
فهرست مطالب …547