آنچه مسلم است این که علی علیه السلام در خانه نشست ... انصار ابتدا با ابوبکر مخالفت کردند و همدیگر را به بیعت با سعدبن عباده فرا خواندند و سپس همگی با ابوبکر دست بیعت دادند. بیعت آن‌ها می‌تواند به یکی از سه دلیل زیر باشد:

1. به زور از آن‌ها بیعت گرفته شد.

2. برای ایشان مشخص شد که ابوبکر به خلافت شایسته‌تر است.

3. بدون هدف این کار را کردند.

چون اولی و سوم باطل است و احتمال چهارمی در کار نیست، پس ناگزیر باید بگوییم فرض دوم درست است!؟

پاسخ

معروف است که می‌گویند: دروغگو کم‌حافظه است! در پرسش 71 گفتند: همه با خلیفه اوّل بیعت کردند، ولی در اینجا اعتراف می‌کنند که انصار از بیعت سرباز زدند و عجیب این‌که در همین‌جا، در آغاز سخن می‌گوید: انصار با ابوبکر مخالفت کردند، بعد از آن می‌گوید: سپس انصار همه با ابوبکر بیعت کردند.

تاریخ می‌گوید: در سقیفه تنها رییس «اوسیان» با ابوبکر بیعت کرد؛ زیرا طایفه اوس معتقد بودند: «اگر خزرجیان فرمانروایی را به دست گیرند، این کار برای آن‌ها فضیلتی به شمار می‌رود و برای اوسیان در

فرمانروایی بهره‌ای نمی‌گذارند. از این جهت رهبر آنان برخاست و با ابوبکر بیعت کرد و از خزرجیان یک نفر، آن هم به نام بشیر بن سعد، پسر عموی سعد بن عباده، که رابطه‌اش با وی تیره بود، بیعت کرد. «¹» با این وصف، چگونه می‌گوید: همه انصار بیعت کردند؟

لحن گفتار طرح کنندگان این پرسش‌ها این است که سقیفه یک محیط آرام برای پیاده کردن دموکراسی غربی بوده و واقعاً حاضران در آن مجلس، با آرامش کامل و با کمال میل، بدون کوچکترین درگیری، ابوبکر را برای خلافت انتخاب کرده‌اند، در حالی که گوینده این سخن یک برگ از تاریخ سقیفه را نخوانده است.

اکنون در اینجا بهصورت فشرده، فضای حاکم بر سقیفه و رویدادهای خشن و تندی را که در آن رخ داده است، برای خوانندگان ترسیم می‌کنیم:

در سقیفه از مهاجران سه نفر بیش نبودند؛ ابوبکر، عمر و ابی عبیده جرّاح.

طبری می‌نویسد: مهاجران، آماده تجهیز پیامبرخداصلی الله علیه و آله و تغسیل و تکفین او بودند. در حالی که انصار در سقیفه بنی ساعده بهصورت حزب واحد، تشکیل جلسه دادند تا در غیاب مهاجران، خلیفه را انتخاب کنند.

آنان مشغول گفتگو بودند که ناگهان دو نفر از مخالفان سعدبن عباده (نامزد طایفه انصار برای خلافت) به نام‌های «معن بن عدی» و «عویم بن ساعده» «²» از راه رسیدند و به ابی بکر گفتند: نطفه فتنه در حال انعقاد است! انصار در سقیفه بنی ساعده گرد آمده‌اند تا با سعد بیعت کنند. ابوبکر بدون این‌که مهاجران حاضر را آگاه کند، بی‌درنگ به همراه عمر و ابوعبیده از جا برخاستند و خود را به سقیفه رساندند و مراسم غسل و کفن و نماز و دفن جسد پیامبرصلی الله علیه و آله به فراموشی سپرده شد.

آن‌ها وارد سقیفه شدند در حالی که سعد بن عباده، مشغول سخنرانی بود و در خطابه خود چنین می‌گفت:

ای گروه انصار، شما پیش از دیگران به آیین اسلام گرویدید. از این جهت برای شما فضیلتی هست که برای دیگران نیست ... برخیزید و زمام امور را به دست گیرید. ابوبکر گفت: خداوند محمدصلی الله علیه و آله را برای پیامبری به سوی مردم فرستاد و مهاجران نخستین کسانی بودند که به او ایمان آوردند. سپس در سخنان خود دو قبیله انصار را علیه یکدیگر تحریک کرد و گفت: هرگاه خلافت و زمامداری را خزرجیان به دست گیرند، اوسیان از آن‌ها کمتر نیستند و اگر اوسیان گردن به سوی آن دراز کنند، خزرجیان از آن‌ها دست کم ندارند. میان این دو قبیله خونهایی ریخته شده و افرادی کشته شده‌اند. «³» وقتی سخنان ابوبکر به پایان رسید، «حباب بن منذر»صحابی بدری از انصار، برخاست و گفت: ای انصار، برخیزید و زمام خلافت را به دست گیرید. مخالفان شما در سرزمین شما و در زیر سایه شما، زندگی می‌کنند و هرگز جرأت آن را ندارند که با شما مخالفت نمایند. سپس شمشیر خود را از نیام برکشید و رو به ابوبکر گفت: به خدا سوگند کسی سخن مرا رد نمی‌کند، مگر آن‌که بینی او را با این شمشیر می‌کوبم. من مرد این کار و شیر بیشه‌ها هستم.

عمر به او گفت: خدا تو را بکشد.

و او در پاسخ گفت: خداوند تو را بکشد.

دراین هنگام بر سرش ریختند و شمشیر را از دستش گرفتند.

عمر با شدیدترین لحن، در ردّ پیشنهاد حباب بن منذر گفت: هرگز عرب زیر بار شما نمی‌رود و شما را برای خلافت نمی‌پذیرد. در حالی که پیامبرصلی الله علیه و آله از غیر انصار است.

در این موقعیت سکوت بر مجلس حکم فرما شد. ناگهان شخصیتی از خزرج، به نام بشیر بن سعد، که پسر عموی سعد بن عباده بود و نسبت به او حسد می‌ورزید، برای شکستن سکوت گفت: پیامبر از قریش است و خویشاوندان پیامبر برای زمامداری از ما شایسته‌ترند.

سخن او کفه مهاجران را سنگین‌تر ساخت. ابوبکر از فرصت استفاده کرد و گامی به پیش نهاد و گفت: با یکی از دو نفر یا عمر یا ابوعبیده بیعت کنید. این پیشنهاد جدّی نبود و مقدّمه آن بود که آن دو نفر ابوبکر را مطرح کنند. در این هنگام هر دو نفر با وی بیعت کردند. ابوبکر این‌بار بی آن‌که تعارف کند، دست خود را برای بیعت دراز کرد و بشیر بن سعد که از این جریان خوشحال شده بود، با ابوبکر بیعت کرد.

حباب بن منذر بدری انصاری گفت: تو فزرند عاق خزرج و فردی نمک نشناس و حسودی! با این وصف، رییس اوسیان که از عقب نشینی

خزرجیان خوشحال شده بود، با برخی از اعضای قبیله به گفتگو پرداخت و آن‌ها گفتند: اگر خزرجیان گوی خلافت را بربایند، نوعی امتیاز برای آن‌ها است، پس چه بهتر که با ابوبکر بیعت کنیم.

پس از بیعت رییس اوسیان، درگیری و گلاویز شدن افراد آغاز شد، و سعدبن عباده، که بیمار بود، زیر دست وپا رفت ونزدیک بود کشته شود.

عمر فریاد زد سعد را بکشید! خدا اورا بکشد. او منافق وفتنه‌گر است. فرزند سعد به نام قیس بن سعد از جسارت عمر سخت برآشفت و ریش عمر را گرفت و گفت: به خدا سوگند اگر یک مو از سر پدرم کم شود، دندانی برای تو باقی نمی‌گذارم.

مهاجرانِ حاضر در سقیفه به همین بیعت اکتفا کرده، از سقیفه بیرون آمدند و به سوی مسجد رفتند. به تدریج از افراد بیعت گرفته می‌شد، ولی در مقابل این پیروزی، مشکل دیگر، اجتماع گروه 18 نفره از بنی‌هاشم در خانه فاطمه علیها السلام بود که حاضر نبودند جز با علی علیه السلام بیعت کنند. برای بیرون راندن این گروه از خانه و شکستن تحصن، یورش به خانه وحی آوردند و آنچه نباید بشود شد و مسائلی پیش آمد که تاریخ متذکر آن است و ما در اینجا بازگویش نمی‌کنیم. «⁴» از این بیان چند نکته روشن می‌شود:

1. آنچه که در سقیفه مطرح نبود، مصالح اسلام و مسلمانان بود، بلکه هر گروهی برای مصالح و منافع خود تلاش می‌کرد و می‌خواست شتر خلافت بر در خانه او زانو زند. انصار بر خدمات خود نسبت به پیامبر افتخار می‌کردند. مهاجر به انتساب خود با پیامبر. در این میان، آنچه مطرح نبود، خواست خدا و رسول و مصالح اسلام بود.

2. در واقع از جماعت سقیفه چهار نفر با ابوبکر بیعت کردند؛ دو نفر از مهاجران؛ عمر و ابوعبیده و دو نفر از انصار؛ با نام‌های بشیربن سعد از خزرج، اسید بن خضیر رییس اوسیان. بقیه افراد اصلًا مطرح نبودند؛ زیرا رأی شیخ قبیله جانشین رأی همگان بود.

3. جریان سقیفه (که ما از آن بهصورت کم رنگ، بدون اشاره به گوشه‌های سهمگین آن، یاد کردیم)، حاکی از آن است که این بیعت در فضای بسیار متشنجصورت پذیرفت و تهدید و ارعاب، بدنه اخذ بیعت را تشکیل می‌داد.

گردآورنده این پرسش‌ها اگر برگی از تاریخ سقیفه را خوانده بود، درباره آن این همه رجز خوانی نمی‌کرد.

سرانجام بیعتیصورت پذیرفت که سعدبن عباده رییس خزرجیان، به‌وسیله جن! در بیابان کشته شد و لقب «قتیل‌الجن» به خود گرفت.

طبری از عمربن خطاب درباره سقیفه چنین نقل می‌کند: «کانت فلتة کفلتات الجاهلیة»؛ «⁵»

«کاری حساب نشده همانند کارهای دوران جاهلیت بود»، حتی خود عمربن خطاب بعدها بر آن تصریح کرد: «کانت بیعة أبی بکر فلتة، وقی اللَّه شرّها ...» «⁶»

؛ بیعت ابی‌بکر کاری نسنجیده بود، خدا شر آن را از ما دور گرداند.» «⁷»