دسترسی سریع به مقاله
چرا حسن‌بن علی علیهما السلام که نیروی فراوانی داشت و می‌توانست جنگ را ادامه دهد، از درصلح با معاویه در آمد، امّا حسین بن علی علیهما السلام با این که توانایی نداشت، به جنگ یزید رفت؟ آیا یکی از آن‌ها راه خطا پیش گرفته است؟
چرا حسن‌بن علی علیهما السلام که نیروی فراوانی داشت و می‌توانست جنگ را ادامه دهد، از درصلح با معاویه در آمد، امّا حسین بن علی علیهما السلام با این که توانایی نداشت، به جنگ یزید رفت؟ آیا یکی از آن‌ها راه خطا پیش گرفته است؟
پاسخ
1. آدمی از پرسشگر یا طراحان پرسش، و به ویژه از کسانی که این پرسش‌ها را گرد آورده، منتشر می‌کنند، در شگفت می‌ماند که چگونه بر همهصحابه لباس عصمت و یا لباس عدالت پوشانیده و همه را پاک و منزه از گناه و خلاف می‌شمارند! آیا حسن و حسین علیهما السلام، فرزندان پیامبرصلی الله علیه و آله، که ستایش‌های فراوانی از جد بزرگوارشان درباره آن‌ها نقل شده،صحابه نبودند؟ چرا باید کار یکی را خطا بدانیم؟!
این سخن حاکی از آن است که گرد آورنده این پرسش‌ها، فردی ناصبی است نه سلفی؛ زیرا سلفی‌ها همهصحابه را محترم می‌شمارند، ولی نویسنده این شب‌نامه و کتابچه، کوچکترین احترامی برای دو نور دیده پیامبر قائل نشده است. پیامبری که فرمودند:
«مَنْ أَحَبَّنِی وَ أَحَبَّ هَذَیْنِ وَ أَبَاهُمَا وَ أُمَّهُمَا کَانَ مَعِی فِی دَرَجَتِی یَوْمَ الْقِیَامَةِ». «1»همچنین فرمود: «الْحَسَنَ وَ الْحُسَیْنَ سَیِّدَا شَبَابِ أَهْلِ الْجَنَّة». «2»
2. طراح پرسش، تصوّر کرده است که آن دو امامِ طاهر و مطهّر، فکر سلطنت و حکومت داشته‌اند! و از نظر هدف بسان معاویه بوده‌اند که پس ازصلح با حسن‌بن علی، بر فراز منبر رفت و گفت: «مردم! من با شما نجنگیدم تا نماز بخوانید و روزه بگیرید، جنگیدم تا بر شما حکومت کنم!»
هر دو پیشوای معصوم به دنبال انجام وظیفه بودند نه در فکر حکومت. گاهی وظیفه ایجاب می‌کندصلح را برگزیند و گاهی جهاد را؛ چنان‌که جد بزرگوارشان پیامبر خداصلی الله علیه و آله در بدر و احد و احزاب جهاد کرد ولی در حدیبیهصلح را برگزید.
3. حسن‌بن علی علیهما السلام راه برادرش حسین‌بن علی علیهما السلام را رفت و تا لشکریان در اطاعتش بودند به جهاد پرداخت اما آنگاه که دید تن آسایی و دنیا پرستی بر آن‌ها غالب شد و نبرد، جز نابودیِ باقی‌مانده نیروها، نتیجه دیگری ندارد، دست از جنگ کشید وصلح تحمیلی را پذیرفت.
شاید هیچ سندی در ترسیم دور نمای جامعه متشتت و پراکنده آن روزِ عراق و نشان دادن سستی عراقیان در کار جنگ، گویاتر و رساتر از گفتار خود آن حضرت نباشد.
حضرت مجتبی علیه السلام در «مدائن»؛ آخرین نقطه‌ای که سپاه امام تا آنجا پیشروی کرد، سخنرانی جامع و مهیّجی ایراد کرد و در آن چنین گفت:«هیچ شک و تردیدی ما را از مقابله با اهل شام باز نمی‌دارد. ما درگذشته به نیروی استقامت و تفاهم داخلی شما، با اهل شام می‌جنگیدیم، ولی امروز بر اثر کینه‌ها، اتحاد و تفاهم از میان شما رخت بر بسته است. استقامت خود را از دست داده و زبان به شکایت گشوده‌اید.
وقتی به جنگصفین روانه می‌شدید، دین خود را بر منافع دنیا مقدم می‌داشتید، ولی امروز منافع خود را بر دین ترجیح می‌دهید. ما همان‌گونه هستیم که در گذشته بودیم، ولی شما نسبت به ما آن‌گونه که بودید وفادار نمانده‌اید.
بعضی از شما، کسان و بستگان خود را در جنگصفین، و برخی دیگر کسانِ خود را در نهروان از دست داده‌اند. گروه اول، برکشتگان خود اشک می‌ریزند و گروه دوم خونبهای کشتگان خود را می‌خواهند، بقیه نیز از پیروی ما سر پیچی می‌کنند!
معاویه پیشنهادی به ما کرده است که دور از انصاف و برخلاف هدف بلند و عزت ما است. اکنون اگر آماده کشته شدن در راه خدا هستید، بگویید تا با او به مبارزه برخیزیم و با شمشیر پاسخش را بدهیم و اگر طالب زندگی و عافیت هستید، اعلام کنید تا پیشنهاد او را بپذیریم و رضایت شما را تأمین کنیم.
سخن امام علیه السلام به اینجا که رسید، مردم از هر طرف فریاد زدند:
«الْبُقْیَة، الْبُقْیَة»؛ «ما زندگی می‌خواهیم، ما می‌خواهیم زنده بمانیم!» «3»وقتی مردم حسن بن علی علیه السلام را تنها گذاشتند، آن حضرتصلح را برگزید.
آیا او با اتکا به چنین سپاهی، که فاقد روحیه رزمندگی‌است، می‌توانست با دشمن نیرومندی مانند معاویه وارد جنگ شود؟
آیا با چنین سپاهی، که از عناصر متضادی تشکیل شده بود و با کوچکترین غفلت احتمال داشت خود خطرزا باشد، امید پیروزی می‌رفت؟
موشکافان تاریخ در بارهصلح امام حسن علیه السلام کتاب‌های ارزشمندی نوشته‌اند که متأسفانه نویسنده این کتابچه از آن‌ها آگاهی ندارد. کسانی که مایل‌اند در باره این موضوع مطالعه کنند، به کتاب «صلح الحسن» شیخ راضی آل یس، که به قلم مقام معظم رهبری به فارسی برگردانده شده و نیز کتاب «پیشوایان اسلام» مراجعه کنند.
امّا چرا حسن‌بن علی علیهما السلام با آن جمع کم جهاد نکرد در حالی که حسین بن علی علیهما السلام با 72 تن، به جهاد پرداخت؟ در پاسخ باید گفت:
شهادت امام حسن به خاطر وضعیت حاکم در روزگار وی، هیچ اثری در جامعه نداشت و نهضتی را بر ضدّ امویان پدید نمی‌آورد؛ چرا که هنوز، حزب اموی درست شناخته نشده‌بود. در حالی‌که شهادت امام حسین علیه السلام، جهان اسلام را تکان داد و نهضت‌ها و جنبش‌های پیاپی را پدید آورد.«4»
1- سنن ترمذی، ج 5، ص 305، به شماره 3816، باب 92، مناقب علی بن ابی طالب؛ مسند احمد، ج 1، ص 77
2- . سنن ترمذی، ج 5، ص 656، حدیث 3768؛ مستدرک حاکم، ج 3، صص 154 و 151 و صحیح ابن حیّان، ج 15، ص 12، حدیث 6959
3- . ابن اثیر، اسْدُ الغابة فی معرفة الصحابه، تهران، المکتبة الإسلامیه، ج 2، صص 13 و 14؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، ج 3، ص 406؛ مجلسی، بحار الأنوار، تهران، المکتبة الإسلامیة، 1393 ه. ق. ج 44، ص 21؛ سبط ابن جوزی، تذکرة الخواص، نجف، منشورات المطبعة الحیدریه، 1383 ه. ق. ص 199
4. پاسخ جوان شیعی به پرسشهای وهابیان، محمد طبری، ص 46
2- . سنن ترمذی، ج 5، ص 656، حدیث 3768؛ مستدرک حاکم، ج 3، صص 154 و 151 و صحیح ابن حیّان، ج 15، ص 12، حدیث 6959
3- . ابن اثیر، اسْدُ الغابة فی معرفة الصحابه، تهران، المکتبة الإسلامیه، ج 2، صص 13 و 14؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر، ج 3، ص 406؛ مجلسی، بحار الأنوار، تهران، المکتبة الإسلامیة، 1393 ه. ق. ج 44، ص 21؛ سبط ابن جوزی، تذکرة الخواص، نجف، منشورات المطبعة الحیدریه، 1383 ه. ق. ص 199
4. پاسخ جوان شیعی به پرسشهای وهابیان، محمد طبری، ص 46