به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، حجت‌الاسلام‌ و المسلمين دكتر «محمد‌صفر جبرئيلی»، عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی و مدرس مؤسسه امام صادق(ع) در قم، نويسنده كتاب‌های «آيين كشورداری از نگاه اميرالمؤمنين(ع)» و «انديشه‌های كلامی شيخ طوسی»، در گفت‌وگو با سرويس انديشه، ضمن بيان مطالب فوق در پاسخ به اين سؤال كه آيا آرای كلامی آيت‌الله سبحانی بر آرای فقهی او تأثير گذاشته است؟، گفت: قطعا، كلام علمی است كه برای برخی علوم موضوع درست می‌كند.

وی افزود: موضوع كلام خدا و صفات اوست و شما در كلام ثابت می‌كنيد كه خدايی هست. اين خدای موجودی كه شما در علم كلام ثابت كرديد، عادل، حكيم و لطيف است و لطف دارد. لطف خدا اقتضا می‌كند پيامبرانی را برای ما بفرستد.

نويسنده كتاب «انديشه‌های كلامی شيخ طوسی» در مورد موضوع فقه اظهار كرد: موضوع فقه افعال افرادی است كه مكلف هستند، مثلا در مورد روزه، نماز و اعمال افراد صحبت می‌كند؛ يعنی فردی كه به سن تكليف رسيد، بايد چه‌ كارهايی انجام دهد؟ فعل مكلف؛ يعنی اين‌كه چه زمانی می‌توانيد بگوييد كه يك فرد به سن تكليف رسيده است‌ و اين فعل و اين كار را بايد انجام دهد.

جبرئيلی اظهار كرد: لازمه هر مكلفی، يك تكليف است و هر تكليفی لازمه‌اش يك تكليف‌كننده است. حال چه كسی تكليف كننده را برای شما مشخص می‌كند؟، علم كلام، پس می‌بينيم كه علوم كلام و فقه خيلی در هم تنيده شده‌اند.

عضو هيئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی افزود: اجماع در فقه اين است كه می‌گوييم همه فقها از قديم تا امروز گفته‌اند نماز مسافر بايد شكسته خوانده شود. سؤال اين است كه حجيت اجماع از كجا آمده است؟، در مورد حجيت اجماع می‌گويند وقتی اين همه فقيه، عالم و دانشمند نظر می‌دهند، حتما پشتش نظر امام معصوم(ع) هم وجود دارد، چون اگر اين‌ها اشتباه می‌كردند، امام معصوم(ع) بايد شناخته و ناشناخته تذكر می‌داد.

اين نويسنده تصريح كرد: پس وقتی تذكری داده نشده و مخالفی پيدا نشده، معلوم می‌شود رضايت امام معصوم(ع) در آن وجود دارد. حال می‌خواهيم بدانيم رضايت امام معصوم(ع) را از كجا بياوريم؟ مبنای شما در اين‌جا چيست؟ اين‌جاست كه آيت‌الله سبحانی و برخی فقهای ديگر به سراغ كلام می‌آيند؛ چون ما در كلام ثابت كرديم خدا لطيف است و لطف دارد و لطفش اقتضا می‌كند پيامبر(ص) بفرستد و بعد از آن امام(ع).

جبرئيلی گفت: لطف الهی اقتضا می‌كند امامی كه در حال حاضر وجود دارد، جايی كه نياز به تذكر باشد، تذكر بدهد. پس وقتی كه تذكری داده نشده است، علما اجماع كرده‌ و از قاعده لطف استنباط كرده‌اند، امام عصر(عج) از اجماع علما راضی است. پس اين اجماع بيان‌گر نظر امام معصوم(ع) است.

اين محقق افزود: مثلا در بحث غلو، اين‌كه چه كسی غالی است؟ و چه كسی غالی نيست؟ چه كسی‌ مؤمن است؟ و چه كسی مؤمن نيست؟، سؤال فقهی است و فقيه بايد جواب دهد. او زمانی می‌تواند جواب درست بدهد كه مبانی كلامی‌اش درست باشد. اين فقيهی كه می‌‌آيد و می‌گويد چه كسی غالی است و چه كسی نيست، از كجا بايد بداند و ببيند غلو را در علم كلام چطور حل كرده‌اند؟ آيت‌الله سبحانی كتابی دارد با عنوان «كليات فی علم الرجال» كه آن‌جا راجع به غلو و مفاهيم آن و مؤلفه‌های آن صحبت كرده است.

مدرس مؤسسه امام صادق(ع)، در مورد جايگاه فقهی آيت‌الله سبحانی يادآور شد: آرای كلامی استاد سبحانی در بسياری از جاها هم بر تفسير و هم بر فقهشان تأثير گذاشته است. اما يك نكته يادتان باشد و آن اين است كه آيت‌الله سبحانی چون معتقد بود كار روی زمين مانده را بايد انجام داد، وارد بحث فقاهت به معنای مرجعيت نشده بود، بلكه پس از رحلت آيت‌الله «جواد تبريزی» و آيت‌الله «فاضل لنكرانی» به دليل درخواست بيش از حد افراد، فتاوای فقهی ايشان جديدا به دست ما رسيده است.

جبرئيلی در مورد آرای خاص آيت‌الله سبحانی خاطرنشان كرد: استاد سبحانی ضمن برخورداری از مبانی علمی، خيلی به فتاوای مشهور پای‌بندند و نوعا من از او فتاوايی برخلاف مشهور نشنيده‌ام. ممكن است ما از ايشان فتوای خاص و ويژه‌ای نبينيم. دليلش هم اين است كه ايشان سعی بر اين دارد كه در ديدگاه خود نظر مشهور را مورد عنايت و توجه خاص قرار دهد. ايشان در كلام هم همين رويه را دارند.