حجت‌الاسلام و المسلمين «علی‌ زمانی قمشه‌ای»، پژوهش‌گر مؤسسه تعليماتی و تحقيقاتی امام صادق(ع)، در گفت‌وگو با سرويس انديشه خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، در مورد شخصيت اخلاقی و عملی آيت‌‌الله‌العظمی سبحانی، ضمن بيان مطلب فوق گفت: آيت‌الله‌العظمی سبحانی و افرادی نظير ايشان كه دارای آثار و تأليفات بسيار هستند، اين تأليفات جز در سايه سخت‌كوشی‌شان بدست نيامده است، اين‌گونه نيست كه فقط با صرف تكيه بر بعد معنوی، انسان‌ها بتوانند آثار شكوه‌مندی را از خود به يادگار بگذارند، بلكه بعد معنوی ‌دريچه‌ای برای پيشرفت و آماده‌سازی افراد است و وقتی شخصی بخواهد يك انسان پايدار باشد، پايدار بودنش علاوه بر بعد معنوی، به تلاش و كوشش هم بستگی دارد.

وی افزود: علامه حلی كه اسمش بيش از 6 قرن در حوزه‌ها مانده است به خاطر تلاش و كوشش‌هايی است كه در عرصه تحقيقات علوم اسلامی داشته است، گر چه ايشان ابعاد فقهی‌شان بر ديگر ابعادشان چربيده است، ولی داری تأليفات فلسفی هم هستند كه نشان از فيلسوف بودن اين شخصيت عظيم دارد؛ ايشان 3 دوره بر الاشارات و التنبيهات و 2 دوره بر شفای ابن ‌سينا شرح نوشته است و كتاب كشف‌المرادش كتابی منحصر به فرد است كه بخش الهيات با‌لمعنی‌الاعم آن تقريبا تلخيص اشارات ابن ‌سيناست و اين در نتيجه تلاش او بدست آمده است.

زمانی قمشه‌ای خاطرنشان كرد: اشخاصی كه دارای اين آثار مهم هستند، آثارشان تنها ناشی از ابعاد معنوی‌شان نيست، بلكه جهد و كوشش از علل مهم موفقيت‌شان است، چنان‌چه در حديث آمده است: «ليس‌الانسان الا ما سعی» و تلاش و كوشش فرد محقق است كه او را به جايی می‌رساند.

وی آيت‌الله‌العظمی سبحانی را نمونه اين افراد سخت‌كوش دانست و در اين مورد به ذكر خاطره‌ای پرداخت و گفت: در سفری كه برای كنگره‌ ميزای جلوه كه در زادگاهشان با آيت‌الله سبحانی همراه بودم، بعد از رسيدن به مكان استراحت، بعد از مدت زمان كمی از استراحت، ايشان از حوالی ساعت 2 بامداد بيدار شدند و تا صبح مشغول نوشتن كتاب بودند و اين نشان از فعاليت زياد آيت‌الله سبحانی در عرصه‌های علمی است.

اين محقق علوم انسانی خاطرنشان كرد: آيت‌الله سبحانی توانايی انتقال معارف از طريق 3 زبان فارسی، عربی و تركی دارند و سعی می‌كنند در مجامع علمی جهان اسلام به زبان عربی سخنرانی كنند. ايشان زمانی در‌ كنگره بين‌المللی «اسلام‌‌شناسی» كه در تركيه برگزار شد، به زبان تركی سخنرانی كردند كه شركت‌كنندگان به قدری خوشحال شدند كه تا مدتی استاد را تشويق می‌كردند، چرا ‌كه اسلام‌شناسی را ديده بودند كه به زبان تركی برای آن‌ها سخنرانی می‌كرد. قلم عربی ايشان نيز بسيار قوی است و مطالبی كه می‌نويسند، همگی دست‌بندی شده است و اين نظم كاری ايشان در نويسندگی و تقريرهای ايشان مشهود است.

زمانی قمشه‌ای در مورد ابتكارهای استاد سبحانی در شيوه تدريس گفت: عمل انسان، نمودار فكر انسان است. آيت‌الله سبحانی در زمان آيت‌الله بروجردی جزو افرادی بودند كه سيستم و نظام درسی را مورد توجه قراد داده بودند و به تعبير ديگر «نظم ما را در بی‌نظمی قبول نداشتند»، الان هم ايشان يكی از منظم‌ترين دانشمندان معاصر است. ديده نشده است كه ايشان در مراسمی كه سخنرانی دارند، تأخير داشته باشند و اين نظم فكری در يك‌جايی بروز می‌كند و بعد از انقلاب اسلامی، زمينه ظهور اين نظم در سيستم آموزشی حوزه علميه فراهم شد و با توجه به عنايتی كه استادشان؛ امام خمينی(ره) به ايشان داشته‌اند و در بعضی از ملاقات‌ها پشتيبان‌ فكری ايشان بودند، آيت‌الله سبحانی مؤسسه امام صادق(ع) را تأسيس كردند.

وی افزود: هم‌اكنون مؤسسه امام صادق(ع) دارای 3 كتابخانه است: اول، كتابخانه تخصصی كلام؛ دوم، كتابخانه عمومی مخصوص خواهران و برادران دانشجو به صورت مجزا و سوم، كتابخانه‌ای كه مخصوص محققين است كه يك كتاب‌خانه باز است و حدود 50 تا 60 هزار كتاب در اختيار دارد.

زمانی قمشه‌ای افزود: كتابخانه تخصصی آيت‌الله سبحانی، كتابخانه‌ای موضوعی است و لذا بر عكس كتاب‌خانه عمومی بسيار كارآمد است و افرادی كه اهل تحقيق و پژوهش‌ هستند اين كتاب‌خانه برايشان مفيد و سازنده است. اين كتابخانه از بركات آيت‌الله سبحانی و ناشی از افكار ايشان است؛ لذا مؤسسه آمام صادق(ع) غير از اينكه در بعد آموزشی در سطح فوق ليسانس و دكتری تدريس دارد؛ كتابخانه‌ای غنی هم دارد و به لحاظ ارزش كمتر از بعد آموزشی نيست، چرا كه رساندن كتاب به محقق برای تأليف مقاله‌ كمتر از آموزش نيست.

اين مدرس مؤسسه امام صادق(ع) افزود: البته رهنمود‌های حضرت امام خمينی(ره) و هزينه‌هايی كه ايشان برای توسعه مؤسسه متقبل شدند، برای پيشرفت تشكيلات مؤثر بود، ولی فكر آيت‌الله سبحانی در اداره مؤسسه تأثيرگذاری خاص خود را داشته است، چرا كه ايشان اين‌گونه نبودند كه ساختمانی را بسازند و ديگر به فكر اداره آن نباشند، بلكه در تمام امور احاطه و مديريت دارند، مثلا ايشان غير ممكن است روزی به اين كتابخانه سر نزنند. گاهی خود ايشان در مخزن كتابخانه حاضر می‌شوند و پی‌گير كتاب‌هايی می‌شوند كه در مخزن نيست.

اين مدرس حوزه علميه قم اظهار كرد: از ويژگی‌های آيت‌الله‌العظمی سبحانی ارتباط محبت‌آميز با محققين است و ديگر ويژگی ايشان، تعامل فكری با افراد محقق است؛ يعنی اين‌گونه نيست كه ايشان فكری و نظری داشته باشند و از ديگران نظرخواهی نكنند. چه بسا افرادی سخن ايشان را نقد می‌كنند و ايشان دوباره همين كلام نقد شده را نقد می‌كنند؛ يعنی با ديد خيلی باز با ديگران مبادله فكری می‌كنند، در حالی كه خيلی از افراد هستند كه اصلا اجازه نمی‌دهند درباره ايشان نقدی صورت بگيرد و نقد را با بدترين حالت پاسخ می‌دهند، اما ايشان اين‌گونه نيستند و نقدها را برمی‌تابند.

وی در پايان خاطرنشان كرد: بارها شده كه آيت‌الله سبحانی مسئله‌ای را مطرح می‌كنند و نظر بنده را در مورد آن مسئله می‌خواهند و گاهی هم می‌گويند نقدهای خود را بنويس و منقح كن، فی‌الواقع ايشان به قدری بزرگوار هستند كه برای بيان مسئله‌ و نظريه‌ خود، از ديگران نظرخواهی می‌كنند. من كمتر دانشمندی را ديده‌ام كه اخلاق پژوهشی‌ای مانند استاد داشته باشند، اگر كسی به آيت‌الله سبحانی نقد كند ايشان خوب حرفش را می‌شنود كه اين تعامل فكری يكی از ويژگی‌های مثبت اخلاق پژوهشی ايشان است كه در كمتر فردی مشاهده می‌شود.