عباس سليمی، استاد پيشكسوت و قاری بين‌المللی قرآن و معاون روابط عمومی و امور بين‌الملل آستان حضرت عبدالعظيم حسنی(ع)، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، درباره اعزام اولين كاروان قرآنی ايران به سرزمين وحی، كه آيت‌الله‌العظمی سبحانی سرپرستی آن را بر عهده داشت، گفت: در ابتدا بايد به دو نكته اشاره كرد؛ ملت بزرگ ايران از دير باز و از آغاز حضور اسلام در اين سرزمين مقدس عشق و علاقه وافری به قرآن كريم و اهل بيت(ع) داشتند و هويت برجسته ايرانيان در اين زمينه، نشانه درك و فهم عميق آن‌ها از مكتب توحيد و آخرين كتاب الهی، قرآن كريم است.

وی افزود: درباره اين مسئله تفاوتی نيست كه در چه عصر و زمانی باشد. تاريخ به ما نشان می‌دهد كه حتی در زمانی كه حكومت‌های جور و ستم و يا بعضا حكومت‌های ضد دينی بر اين سرزمين حكومت می‌كردند، آباء و اجداد و نياكان ما به ‌خاطر علاقه‌ای كه به اسلام داشتند، در اين‌ راه مجاهدت كردند و ارتباط خود را با كتاب وحی و اهل بيت(ع)، با مجاهدت و مبارزه و تحمل شدائد و مشقت‌ها، حفظ كردند. دومين نكته‌ای كه بايد به ‌آن توجه كرد، اين است كه به موازات خلوص نيت ملت بزرگوار ما عوامل تفرقه كه عمدتا در استكبار و صهيونيسم خلاصه می‌شوند، به علاوه افراد برخوردار از تفكرات قشری، همواره درصدد ايجاد اختلاف و تفرقه در بين مذاهب مختلف اسلامی بودند.

وی ادامه داد: به عبارت ديگر از يك سو عشق و علاقه مردم ما به قرآن و اهل بيت(ع) و از طرف ديگر تلاش مذبوحانه دشمنان كه می‌خواستند ملت ما را افرادی بيگانه با قرآن نشان دهند، شرايط خاصی را در برهه قبل از انقلاب اسلامی ايجاد كرده بود. در اين شرايط بود كه به همت مؤسسه دارالتحفيظ قرآن كريم، كه از سال 1350 تشكيل شده بود و ارتباط خوبی با گروهی از اعضا و اساتيد بزرگ مانند آيات عظام سبحانی و مكارم شيرازی داشتند، جلسات خوبی در مسجد امام حسين(ع) واقع در ميدان امام حسين(ع) داشتيم كه برخی از اين محافل قرآنی با عنوان «مجمع دين و دانش» هم برگزار می‌شد.

سليمی گفت: اين نام‌گذاری‌ها را نبايد با فرهنگ حاضر كه حاصل سه دهه تلاش انقلاب اسلامی است مقايسه كرد. نام‌گذاری جمعيتی با عنوان «دين و دانش»، در شرايطی بود كه آمريكا شاه را كه يكی از عوامل خود بود با نام ژاندارم منطقه، بر ايران حاكم كرده بود و كليه اقدامات فرهنگی، سياسی و امنيتی كشور تحت نظارت مقامات اين كشور اداره می‌شد و بنا نبود كه فضايی برای ارائه مفاهيم اسلامی باقی بماند.

وی تصريح كرد: در آن زمان ايجاد جلساتی در بامداد هر آدينه، در مسجد امام حسين(ع)، تحت عنوان «دين و دانش» و حضور جوانان و مردم متدين و قرآنی و حضور يكی از اين دو عالم، به عنوان سخنران اين جلسات، يك حركت فرهنگی بسيار تأثيرگذار بود كه شايد به خاطر نابخردی عوامل رژيم گذشته، نمی‌توانستند درك كنند كه اين محافل، چه آثار بلندمدت فرهنگی‌ای در پی دارند.

وی خاطرنشان كرد: از ميان اين جلسات دارالتحفيظ، مسابقه قرآنی تشكيل داده شد كه افراد از سراسر كشور و از اقشار مختلف، در اين مسابقه شركت كردند و بيست نفر به عنوان افراد راه‌يافته به مراحل بعدی انتخاب شدند. در بين اين افراد از نوجوانان عزيزی كه هم‌اكنون مايه افتخار جامعه قرآنی هستند، تا بزرگوارانی كه جزو كسبه بازار بودند، حضور داشتند. در اين ميان اساتيد بزرگوار قرآنی، كسانی همچون استاد موسوی بلده حضور داشتند. من هم در آن زمان در خدمت سربازی در نيروی هوايی و در كسوت همافر بودم. بايد گفت افراد حضور يافته در اين كاروان يك بافت خاص اجتماعی را تشكيل می‌دادند كه در طول اين سی سال دوباره تكرار نشد؛ چه از نظر ميزان اعتقادات و آشنايی با معارف و چه از نظر رده‌های مختلف سنی. اين جمع بعد از مراحلی كه در همان مسجد انجام شد و پس از ملاقات با مراجع عظام تقليد در آن زمان و كسب راهنمايی و مشورت از آن بزرگان، با نظارت و سرپرستی آيت‌الله‌العظمی سبحانی و حضور آقای سلطانی، مدير مؤسسه دارالتحفيظ و حضور استاد با اخلاص، حاج بيوك محمدی، عازم سرزمين مقدس مكه و مدينه شدند.

معاون روابط عمومی و امور بين‌الملل آستان حضرت عبدالعظيم حسنی(ع) تأكيد كرد: اين گروه را می‌توان اولين گروه قرآنی تشيع ناميد. در آن زمان بعضی از برخوردهای نابخردانه عناصر تندروی وهابی، به دليل عدم شناخت و القائات دشمنان، با اين گروه صورت می‌گرفت و با عناوين نامناسب و قبيحی ما را مورد خطاب قرار می‌دادند و حتی ابايی نداشتند كه در خيابان هم با همين عناوين اين گروه را مورد خطاب قرار دهند. بی‌اطلاعی و عناد آن‌ها تا حدی بود كه ما را با عناوينی مثل مجوسی، كمونيست، پيروان يهود و ... خطاب می‌كردند. در ذهن محدود و تنگ آنان هرگز تصور نمی‌شد كه جمع نورانی بيست نفره اعضای كاروان، جزو بهترين قاريان و تاليان قرآن كريم در سرزمين نزول وحی باشند. با توجه به همين بحث بايد يادآور شد كه طبق فرموده يكی از بزرگان، قرآن كريم، باشكوه و عظمت در عربستان نازل شد، به زيبايی تمام در مصر قرائت شد، اما با عظمت و شكوه مضاعفی به آن در ايران عمل شد و شهيدان انقلاب اسلامی، حاصل اين روند قرآنی هستند.

اين كارشناس قرآنی يادآور شد: پس از ورود اين هيئت اعزامی به عربستان، فضای مناسبی برای تلاوت قرآن ايجاد شد؛ اما برخوردهای مستبدانه عناصر مسجدالحرام و مسجدالنبی(ص)، اجازه بهره‌وری از اين فضا را نمی‌داد. اولين تدبير حضرت آيت‌الله سبحانی، در اين ماجرا اين بود كه در يك بامداد هر كدام از عزيزان در گوشه‌ای، به تلاوت قرآن بپردازند. ناگفته نماند در مسجدالنبی(ص) حلقه تلاوت قرآنی بود كه استادی از اهل مدينه، نوبت و مجال قرائت قرآن را به قاريان ايرانی نمی‌داد و از همان ابتدا با ديد انكار می‌گفت كه شما ايرانيان كه اهل قرائت قرآن نيستيد و وقتی قاريان ما قرآن تلاوت می‌كردند، بسيار شگفت زده می‌شد. با شروع تلاوت اعضای كاروان ما، چه به شيوه ترتيل و چه به شيوه تحقيق، بهت زده می‌شد. به هر حال با تلاش و تدبير آيت‌الله سبحانی و اعضای گروه، اولين بار شاهد برگزاری حلقات قرائت قرآن توسط شيعيان ايرانی در صحن مسجد النبی(ص) بوديم.

اين قاری بين‌المللی اظهار كرد: عين همين ماجرا در شهر مكه و مسجدالحرام رخ داد كه ابتدا با مقاومت شرطه‌ها و مأمورين مواجه می‌شديم، ولی بعد از استماع قرائت ما، حتی در جلسات هم به‌ طور مستمر حضور می‌يافتند. نكته بسيار جالب اين بود كه مسلمانان ساير كشورها وقتی به اين حلقات می‌رسيدند، با تعجب جمع را نگاه می‌كردند و تحت تأثير قرار می‌گرفتند و می‌پرسيدند كه شما از كدام كشور عربی هستيد؟ وقتی پاسخ می‌داديم از ايران هستيم باور نمی‌كردند و پافشاری و اصرار داشتند كه ما يا از يمن يا از تونس و يا از يكی از كشورهای عرب‌زبان آفريقا هستيم!

وی تصريح كرد: اين جلسات باعث شد كه با تلاش مسئولين محترم گروه، به مدرسه «ابی‌ابن‌كعب» در مكه مكرمه دعوت شويم تا در حضور اساتيد و قاريان آن‌ها جلسات قرآنی برگزار شود و در اين محافل آيت‌الله‌العظمی سبحانی استفاده‌های خوبی از بيان مطالب علمی و رفع اتهامات عليه شيعه كردند. اين گروه در بين شيعيان نخاوله در مدينه هم جلسه قرآنی برگزار كرد. اين شيعيان در آن روزگار، در وضعيت اقتصادی بسيار اسف‌باری زندگی می‌كردند. با حضور و ديدار شيعيان ايرانی، نور اميد يك بار ديگر در دل‌های اين شيعيان زنده شد. در مجموع اين حركت، حركت قرآنی بسيار خوب و بسيار دقيق و حساب شده‌ای بود كه اولا باعث رفع اتهام از چهره شيعه تحت عنوان بيگانگی با قرآن شد و ثانياً خط‌شكنی مهمی را صورت داد تا گروه‌های بعدی بتوانند به تلاوت قرآن در اين اماكن شريفه بپردازند.

اين استاد پيشكسوت قرآنی ادامه داد: هر سال در موسم حج تمتع، كاروان قرآنی قاريان ايرانی در صحن مقدس مسجدالحرام و مسجدالنبی(ص) و در محافل بين‌المللی، كنگره‌ها و همايش‌ها، بعثه‌های ساير بلاد اسلامی و كاروان‌های زائران ايرانی برنامه اجرا می‌كنند و چهره سرافراز ايران اسلامی را به نمايش می‌گذارند كه بار مسئوليت سنگينی برای جامعه قرآنی كشور دارد تا اين مسير را ادامه دهند و اميد است اين حركات، حساب‌شده‌تر و با اهداف و پيامدهای مثبت كارشناسی شده فرهنگی بتواند دست‌آوردهای بيشتری داشته باشد.

وی در مورد تدبير آيت‌الله‌العظمی سبحانی و كسب اجازه و رضايت مقامات سعودی برای اجرای برنامه توسط قاريان ايرانی گفت: هر يك از بزرگان تاريخ چه در مقوله اديان و چه در زمينه مسائل سياسی در آغاز مأموريت و اعلام آن، يك شعار محوری و اساسی انتخاب می‌كنند. شعار اصلی پيامبر اكرم(ص) اين بود كه «انی بعثت لاتمم مكارم‌الاخلاق»؛ به عبارت ديگر پيامبر بزرگوار اسلام(ص) با ويژگی‌ حسن خلق برای تحقق اهداف الهی، مأموريت خود را آغاز كردند. به همين خاطر است كه قرآن به او می‌فرمايد: « فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ: پس به [بركت] رحمت الهى با آنان نرمخو [و پرمهر] شدى و اگر تندخو و سخت‌دل بودى قطعا از پيرامون تو پراكنده مى‏شدند» (سوره آل‌عمران، آيه 159)؛ يعنی اگر رهبر يك گروه، فرد خشن، بداخلاق و تند گفتار باشد، اطرافيان او پراكنده می‌شوند، به همين خاطر خداوند مدال جاودانه «خلق عظيم» را به پيامبر گرامی اسلام(ص) اهدا كرد: «وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظِيم: و راستى كه تو را خویى والاست.» (سوره قلم، آيه 4) ويژگی بارز پيامبر اسلام(ص)، حسن خلق و برخورد مناسب با افراد است. پيامبر گرامی(ص) بهترين تفسير انفسی قرآن كريم بود كه دستور خدا را مبنی بر اين امر، رعايت فرمود و با مردم زيبا سخن گفت: « وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا:و با مردم [به زبان] خوش سخن بگوييد.» (سوره بقره، آيه 83)

معاون روابط عمومی و امور بين‌الملل آستان حضرت عبدالعظيم حسنی(ع) تأكيد كرد: جناب استاد سبحانی با توجه به علاقه‌ای كه از گذشته به قرآن داشتند و دقتی كه در مفاهيم كاربردی قرآن داشتند، برخوردار از ويژگی‌های متعدد و برجسته اخلاقی هستند كه در صدر آن‌ها دو ويژگی برجسته وجود دارد: حسن خلق و حوصله و شكيبانی. آيت‌الله‌العظمی سبحانی با اين افراد خشن و بی‌منطق و معاند كه اساسا صرف شيعه بودن را گناهی نابخشودنی می‌دانستند با تواضع محض و فروتنی و چهره گشاده، با كلام زيبا، همراه با صبر و شكيبايی آميخته با استقامت، برخورد می‌كردند. آن‌ها در اولين ديدار حتی تمايل نداشتند كه با يك عالم شيعی هم‌كلام شوند. اوضاع آن روز مانند روزگار كنونی نبود كه همه جهانيان متوجه عظمت مسلمانان ايران شده‌اند؛ بلكه در آن دوران به خاطر حاكميت رژيم شاهنشاهی و سلطه آمريكا و اسرائيل بر منابع ايران و مظلوميت شيعيان، كسی شيعيان را مورد توجه قرار نمی‌داد.

سليمی افزود: با تمام اين موارد استاد سبحانی با اعتماد به نفس بسيار بالا و با توكل به خدا و شكيبايی، اين شرايط را تحمل می‌كردند و شايد دقايق ممتد طولانی مقدمه‌چينی می‌كردند تا آن‌ها جواب سلام ما را بدهند. شيوه ديگر استاد سبحانی، استدلال‌های منطقی ايشان بود كه همواره با پرهيز از خطوط تفرقه، بر محورهای مشترك تكيه می‌كرد. وقتی ايشان با مسئولين حرم نبوی(ص) و مسجدالحرام سخن می‌گفتند، بيان می‌كردند كه ما نقاط مشترك زيادی مانند خدای واحد، پيامبر واحد و كتاب واحد داريم و اين گفته‌ها در مقامات سعودی تأثير می‌گذاشت. اين مرجع عاليقدر با منطق قوی و بدون تعصب و مبتنی بر فطرت و عقل و علم، مقامات وهابی را ناگزير به پذيرش درخواستش می‌كرد. من معتقدم حتی زمانی كه مقامات سعودی موافقت خود را با شروط فراوان، برای برگزاری محافل اعلام می‌كردند، باز هم قلباً ناراضی بودند، اما در برابر اخلاق و شكيبايی استاد سبحانی تسليم می‌شدند و اين اجازه را می‌دادند.

وی درباره اولين ديدار آيت‌الله‌العظمی سبحانی با مقامات مسئول حرمين شريفين گفت: اين مقامات به دليل باورهای نادرست خود بسياری از سخنان مستدل استاد سبحانی را با نيش‌خندهای زهرآگين پاسخ می‌د‌ادند. از نظر آنان محال بود كه عجم، قرآن را صحيح و زيبا تلاوت كند و اين موارد را حمل بر فخرفروشی می‌كردند. البته غير از مليت‌هايی مانند مصر و بعضی از كشورهای عربی و عمدتا از اهل تسنن، بسياری از مسلمانان نمی‌توانند قرآن را با فصاحت تلاوت كنند. اين نعمت را خداوند ارزان و بی‌حكمت به همگان نداده است. در بين كشورهای عربی، بعضا نمی‌توانند قرآن را آنگونه كه مورد تأييد كرسی‌های قرائت مصر است، قرائت كنند كه به طريق اولی در آفريقا، آمريكا، اروپا و خاور دور اين مشكل ديده می‌شود. مثلا، در جمعيت ميلياردی چين، بسيار انگشت‌شمار می‌توانند قرآن را به عربی تلاوت كنند. لذا از اين نظر مسئولان وهابی باور نمی‌كردند كه ايرانيان غير عرب‌زبان، بتوانند اينگونه قرآن را تلاوت كنند. بهترين كار در ابطال اين فكر، اين بود كه نمونه عملی مثال نقض را فی‌المجلس نمايش دهيم. به همين خاطر استاد سبحانی، بعد از مخالفت مقامات سعودی به آن‌ها گفت كه نظر آن‌ها را مبنی بر عدم اجازه به كاروان ايرانی برای تلاوت، می‌پذيرند، ولی از آن‌ها خواست كه فی‌المجلس قاريان برای آن‌ها قرآن قرائت كنند.

سليمی خاطرنشان كرد: طرف مقابل هم گمان كرده بود كه اين گروه با خواندن چند آيه، از برگزاری اين جلسات منصرف می‌شوند و به ايران بازمی‌گردند. اما همين كه اولين آيه قرائت شد همان فرد بی‌اعتنای لميده، كه فرهنگ و ادب لازم را نداشت، با شنيدن استعاذه قاری، نگاهش تغيير كرد. با شنيدن «بسم‌الله الرحمن الرحيم» حالت صورت و حركاتش عوض شد، با تلاوت اولين آيه، پاهای خود را جمع كرد و از حالت لميده، مؤدب نشست. با تلاوت آيات بعدی نشان داد كه مايل به ختم تلاوت نيست و با تلاوت آيات بعدی آثار محبت و ابراز ارادت در حالتش نمايان شد. بعد از اتمام تلاوت فهميد كه اشتباه كرده است. اين رخداد، عظمت و اعجاز قرآن كريم است كه انسان را اينگونه تسخير می‌كند، و ملتفت شد كه ديگران هم می‌توانند قرآن را به زيبايی تلاوت كنند و با گذشت شصت سال از عمر خود و به عنوان عرب متولد مكه، هرگز نمی‌تواند مانند اين نوجوان ده ساله؛ يعنی استاد پرهيزگار كه در آن زمان كودكی 10 ساله بودند، قرآن را تلاوت كند، به طوری كه همه قوانين وقف و ابتدا، با رعايت صحت قواعد تجويدی، صوت و لحن مناسب و لحن گيرايی كه مفاهيم را منتقل كند، در آن پديدار باشد.

اين قاری بين‌المللی قرآن افزود: البته وقتی به مرور زمان اخلاق و متانت اعضای گروه و صداقت و ديانت آن‌ها را ديدند، قلب آنان نيز تدريجا نسبت به ما گرم شد به طوری كه هنگام خداحافظی حاضر به جدايی از ما نبودند و مايل بودند اين سفر ادامه پيدا كند. استاد سبحانی در آن سفر به اين شيوه عمل می‌كرد و بعد از ارائه نمونه عملی، راه را بر آن‌ها می‌بست. در آن ايام غير از جلسات و محافل قرائات كه توسط خود مقامات سعودی برگزار می‌شد، هيچ جلسه قرآنی ديگری از ساير كشورها در مسجدالحرام وجود نداشت. وقتی كه حجاج ساير كشورها از فاصله حدود 50 يا 60 متری تلاوت زيبای قرآن را می‌شنيدند كه نه در وقت اذان بود و نه مسبوق به سابقه، توجه آن‌ها جلب می‌شد و مسلماً هر مسلمانی را با آن شرايط روحانی؛ يعنی در لباس احرام و در كنار خانه خدا، به خود جذب می‌كرد و با كنجكاوی به دنبال اين بودند كه منشأ اين صدا را بيابند. وقتی كه آن‌ها اين حلقه قرآنی جوانان را می‌ديدند، بعضا حدود ده دقيقه كاملا ايستاده نگاه می‌كردند و در درون خود می‌انديشيدند كه اين افراد از كجا هستند و آيا می‌شود كه در مسجدالحرام غير از طواف و نماز، آيات قرآن را هم به زيبايی زمزمه كرد؟ چرا تاكنون اين جلسات نبوده است؟ چرا تاكنون به ساير كشورها اين اجازه داده نشد كه مراسم قرآنی اجرا كنند.

اين پيشكسوت قرآنی در پايان خاطرنشان كرد: اين افراد بعد از دقايقی آرام در كنار ما می‌نشستند و هنگام قرائت، قطرات اشك از ديدگان آن‌ها سرازير بود و بعد از اتمام جلسه و دعای مرحوم استاد محمدی كه همواره با اين فراز آغاز می‌شد كه: «اللهم نور قلوبنا بالقرآن»، اين حجاج تمام قاريان ما را در آغوش می‌گرفتند و از آن‌ها التماس دعا داشتند. حضور همين كاروان شيعيان ايرانی، باعث شادی شيعيان مكه و مدينه شد و منجر به اين مسئله شد كه بار ديگر با اعتماد به نفس اوضاع را دگرگون كنند كه امروزه اين اميدواری را در صفوف نماز جماعت در مسجد شيعيان در مدينه منوره مشاهده می‌كنيم. بنابراين قرآن می‌تواند هم باعث شكوفايی و وحدت جوامع شيعی شود و هم می‌تواند فراتر از آن در سطحی وسيع‌تر باعث وحدت امت اسلامی ‌گردد.