پاسخ اين است كه بررسي آيه با ملاحظه ماقبل و مابعد آن، اين مسئله را قطعي مي‌‌سازد كه قرآن هرگز از يك برنامه موضعي و خصوصي، مربوط به بني‌اسرائيل سخن نمي‌گويد، بلكه بيانگر يك قانون كلي براي همه اعصار و قرون و همه اقوام و جمعيت‌هاست و مي‌‌فرمايد: ما اراده كرده‌ايم كه بر مستضعفان منت بگذاريم و آنان را

وارثان حكومت روي زمين قرار دهيم. اين بشارتي است براي همه انسان‌‌هاي آزاده و خواهان حكومت عدل و داد و برچيده‌شدن بساط ظلم و جور. شاهد اين مطلب آيه ديگر است:

(وَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ) (قصص: 5)

در "زبور"، پس از "تورات" نوشتيم كه زمين در آينده از آنِ بندگان صالح است.

يكي از اين نمونه‌ها حكومت بني‌اسرائيل و زوال حكومت فرعونيان بود.

نمونه كامل‌ترش حكومت پيامبر اسلام ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) و يارانش بعد از ظهور اسلام بود كه سرانجام خدا به دست همين گروه دروازه قصرهاي كسري‌ها و قيصرها را گشود، و آنان را از تخت قدرت به زير آورد، و بيني مستكبران را به خاك ماليد.

و نمونه گسترده تر، ظهور حكومت حق و عدالت در تمام كره زمين به وسيله مهدي ارواحنا له الفداء است. بنابراين، اگر با اين آيه بر ظهور حضرت مهدي استدلال مي‌‌كنند در حقيقت نوعي استدلال با ضابطه كلي بر مصداق و مورد است.

مفسران معتقدند كه آيات قرآن اگر در موردي نازل شد، اختصاص به آن مورد ندارد بلكه در طول زمان، براي خود مصداق پيدا مي‌‌كند.

و لذا از اميرمؤمنان ( عليه السلام ) روايت شده است كه در تفسير آيه 5 سوره

قصص فرمود:

هُم آلُ مُحمّدٍ يَبعثُ اللهُ مَهديَّهم بَعدَ جَهدِهم فَيُعِزُّهم وَيُذِلُّ عَدُوَّهم.⁽¹⁾

اين گروه آل‌محمد هستند. خداوند مهدي آنها را پس از زحمت و فشاري كه بر آنها وارد مي‌‌شود، برمي‌انگيزد و به آنها عزّت مي‌‌بخشد. دشمنانشان را ذليل و خوار مي‌‌سازد.

در حديثي از امام چهارم، چنين وارد شده است:

وَالَّذِي بَعَثَ مُحَمَّداً بِالْحَقِّ بَشِيراً وَنَذِيراً إِنَّ الأَبْرَارَ مِنَّا أَهْلَ الْبَيْتِ وَشِيعَتَهُمْ بِمَنْزِلَةِ مُوسَي وَشِيعَتِهِ وَإِنَّ عَدُوَّنَا وَشِيعَتَهُمْ بِمَنْزِلَةِ فِرْعَوْنَ وَأَشْيَاعِه‏.⁽²⁾

سوگند به كسي كه محمد را به حق بشارت‌دهنده و بيم‌دهنده قرار داد كه نيكان ما اهل بيت و پيروان آنها، به منزله موسي و پيروان او هستند و دشمنان ما و پيروان آنها به منزله فرعون و پيروان اويند (سرانجام ما پيروز مي‌‌شويم و آنها نابود مي‌‌شوند و حكومت حق و عدالت، از آنِ ما خواهد بود).

***

2. (بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ وَما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ) (هود: 86)

آنچه خدا براي شما بر جاي نهاده براي شما بهتر است اگر ايمان داشته باشيد و من پاسدار شما و اجباركننده شما نيستم.

حضرت شعيب در اين آيه گوشزد مي‌‌كند كه كم فروشي نكنند و در معاملات به مردم ظلم و ستم روا ندارند. سرانجام يادآور مي‌‌شود ‹بقية الله› (يعني سود حلال و اندك كه برابر با شرع الهي است) براي شما بهتر است.

و در آيه ديگر مي‌‌فرمايد:

(وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَواباً وَخَيْرٌ أَمَلاً) (کهف: 46)

چيزهاي خوب و ماندگار در نزد خدا از نظر پاداش و آرزو بهتر است.

آيه يك ضابطه كلي را بيان مي‌‌كند كه يكي از مصاديق آن، همان است كه در مورد قوم شعيب آمده (سود اندك و معامله پاك).

اين ضابطه در طول تاريخ، مصاديقي دارد. انبيا و اوليا از مصاديق بقية الله هستند و يكي از مصاديق آن حضرت مهدي ( عجل الله تعالي فرجه الشريف ) است كه امام باقر ( عليه السلام ) در مورد او مي‌‌فرمايد:

أوّلُ ما يَنطقُ القائمُ ( عجل الله تعالي فرجه الشريف ) حِينَ يَخرُجُ هذِه الآيةُ: (بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ)، ثُمَّ يَقولُ: أَنَا بَقيَّةُ اللهِ وَحُجَّتُه وَخَليفَتُه عَليْكُم فَلا يُسلِّمُ عليه مُسلِمٌ إلاّ قال: أَلسَّلامُ عَليکَ يا بَقيَّةَ اللهِ في أَرضِه.⁽³⁾

نخستين سخني كه مهدي ( عجل الله تعالي فرجه الشريف ) پس از قيام خود مي‌‌گويد اين آيه است: (بَقِيَّتُ اللَّهِ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ). سپس مي‌‌گويد: منم بقية الله وحجت و خليفه او در ميان شما، سپس هيچ‌كس بر او سلام نمي‌كند، مگر اينکه مي‌‌گويد: السلام عليك يا بقية الله في أرضه.

درست است كه در آيه مورد بحث، منظور از ‹بقية الله› سود و سرمايه حلال و يا پاداش الهي است، ولي هر موجود نافع كه از طرف خداوند براي بشر باقي مانده و مايه خير و سعادت او گردد ‹بقية الله› حساب مي‌‌شود. تمام پيامبران الهي و پيشوايان بزرگ ‹بقية الله› هستند. تمام رهبران راستين كه پس از مبارزه با يك دشمن سرسخت براي يك قوم و ملت، باقي مي‌‌مانند از اين نظر، بقية الله هستند.

همچنين سربازان مبارزي كه پس از پيروزي از ميدان جنگ، باز مي‌‌گردند، آنها نيز بقية الله هستند. از آنجا كه مهدي موعود ( عجل الله تعالي فرجه الشريف ) آخرين پيشوا و بزرگ‌ترين رهبر انقلابي پس از قيام پيامبر اسلام ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) است، يكي از روشن‌ترين مصاديق ‹بقية الله› مي‌‌باشد و از همه به اين لقب شايسته‌تر است. به‌ويژه كه تنها باقي‌مانده پس از پيامبران و امامان است. ⁽⁴⁾