دسترسی سریع به مقاله
مقصود از (أُولِي الْأَمْرِ) کيست؟
ميگويند: مقصود از (أُولِي الْأَمْرِ) در آيه (أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ) (شعراء: 109) دولتمردان هستند و اطاعت آنها واجب است، اگرچه ظالم باشند.
پاسخ
آنچه در اين شبهه آمده است، عقيده برخي از مفسران اهل سنت است كه ميگويند مقصود از اولي الامر زمامداران و حاكمان مصادر امور، در هر زمان و هر محيط هستند و معتقدند كه مسلمانان موظفند از هر حكومتي به هر شكلي باشد، پيروي كنند، حتي اگر حكومت، حكومت سفيانيها و مروانيها باشد.
يادآور ميشويم: اين تفسير هرگز با روح تعليمات اسلام، سازگار نيست و ممكن نيست كه پيروي از هر حكومتي بدون قيد و شرط در رديف اطاعت خدا و پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) باشد.
اصولاً از اينکه خدا ‹اولوالأمر› را عطف بر پيامبر و خدا ميكند، و
اطاعت آنها را در رديف اطاعت اين دو قرار ميدهد، نميتوان گفت كه مراد حكام بلادند ولو ظالم و ستمگر و وابسته به قدرتهاي خارجي باشند، به گواه اين كه: آنگاه كه ابراهيم، امامت و خلافت را براي ذرّيه خود، خواست، خدا گروه ظالم را استثنا كرد و فرمود: (لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ)؛ ‹پيمان من به ستمکاران نرسد›. (بقره: 124)
اگر طرف اين سخن، اهل دانش و بينش باشند، ميتوانند واقعيت ‹اولي الامر› را دريابند و آن اينکه از يك طرف، اطاعت ظالم و ستمگر در اسلام، حرام است، و از طرف ديگر، خدا به صورت مطلق و بدون قيد و شرط، اطاعت ‹اولي الامر› را واجب كرده است. با ملاحظه اين دو مطلب ميتوان گفت كه اولي الامري كه اطاعت آنها به صورت مطلق واجب است، اولي الأمري است كه معصوم و در غياب معصوم، فرد عادل و پرهيزگار باشد.
خوشبختانه امام رازي به اين نكته توجه كرده و بدان اعتراف نموده است. وي ميگويد:
كسي كه خدا اطاعت او را بهطور قطع و بدون چون و چرا لازم بشمرد حتماً بايد معصوم باشد، زيرا اگر معصوم از خطا نباشد به هنگامي كه مرتكب اشتباهي ميشود، خداوند اطاعت او را لازم شمرده و پيروي او را در انجام خطا لازم دانسته، و اين خود، يك نوع تضاد در حكم الهي ايجاد ميكند، زيرا از يك طرف انجام آن عمل ممنوع است، و از طرف ديگر پيروي از اولوالامر لازم است و اين موجب اجتماع امر و نهي ميشود.
بنابراين، از يك طرف ميبينيم خداوند اطاعت فرمان اولوالامر را بدون هيچ قيد و شرط لازم دانسته و از طرف ديگر اگر اولوالامر معصوم از خطا نباشند، چنين فرماني صحيح نيست. از اين مقدمه چنين استفاده ميكنيم كه اولوالامر كه در آيه فوق به آنها اشاره شده حتماً بايد معصوم باشند.(1)
اتفاقاً برخي از مفسران سنّي، نزول آيه را در مورد علي و فرزندان او تصديق كردهاند.
ابوحيان اندلسي متوفاي 756 در تفسير البحر المحيط مينويسد: ‹اين آيه در حق علي ( عليه السلام ) و ائمه اهل بيت ( عليهم السلام ) نازل شده است›.(2)
ابوبكر بن مؤمن الشيرازي در رساله ‹اعتقاد› از ابنعباس نقل ميكند:
آيه فوق درباره علي ( عليه السلام ) نازل شده هنگامي كه پيامبر او را در تبوك در مدينه برجاي گذارد، علي ( عليه السلام ) عرض كرد: اي پيامبر! آيا مرا همانند زنان و كودكان در شهر برجاي ميگذاري؟ پيامبر ( صلّي الله عليه وآله وسلّم ) فرمود:
أما ترضي أن تكون منّي بمنزلة هارون من موسي؟ اخلفني في قومي وأصلح، فقال عزوجلّ: (وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ).(3)
آيا دوست نداري نسبت به من همانند هارون برادر موسي نسبت به موسي ( عليه السلام ) باشي؟ آن زماني كه موسي به او گفت: در ميان بنياسرائيل جانشين من باش و اصلاحگر باش، در اين زمان خداوند فرمود: (وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ).
شيخ سليمان حنفي قندوزي در كتاب ‹ينابيع المودّة› رواياتي در اين مورد، نقل كرده كه يكي را يادآور ميشويم: ‹از مجاهد نقل شده كه اين آيه درباره علي ( عليه السلام ) آمده است›.1 (4)
1. تفسير كبير، فخر رازي، ج 10، ص 144.
2. البحر المحيط، ج3، ص 278.
3. ينابيع المودة، ص 114.
4. جدال احسن (نقد و بررسی شبهات وهابیان)، آیت الله سبحانی، ص 158.
2. البحر المحيط، ج3، ص 278.
3. ينابيع المودة، ص 114.
4. جدال احسن (نقد و بررسی شبهات وهابیان)، آیت الله سبحانی، ص 158.