welcome to official website of Grand Ayatollah Sobhani
فارسی العربیة
صفحه اصلی مقالات دروس خارج مجله کلام اسلامی گالری تصویر استفتائات اخبار قاموس المعارف ریحانة الأدب
مقالات برگزیده
دسترسی سریع به مقاله
دوران پس از ظهور
شبهه 132
خداوند متعال راست گفته است که می‏فرماید: «وَ لَوْ كاَنَ مِنْ عِندِ غَيرِْ اللَّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا» (النساء: ٨٢). «اگر از سوى غير خدا بود، اختلاف فراوانى در آن مى‏يافتند». پیرامون شخصیت محمد بن حسن عسکری و نام مادرش،آیا کنیز بوده یا آزادهو چگونگی حمل اوو ولادت او و سال تولد و کیفیت رشد او و محل اقامت او و بازگشت او به شکل پیر یا جوان و مدت حکومت او و مدت غیبتش و علت غیبتش و بی‎خبری بسیاری از شیعیان گذشته از او و کارهایی که هنگام خروج انجام می‏دهد و بالاخره غایب بودن او برای مدت طولانی و اقدام شیعیان به انتقال صلاحیت‌های او به علمای مجتهد، اختلاف و کشمکش زیادی وجود دارد.

خداوند متعال راست گفته است که میفرماید: «وَ لَوْ كاَنَ مِنْ عِندِ غَيرِْ اللَّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ اخْتِلَافًا كَثِيرًا» (النساء: ٨٢). «اگر از سوى غير خدا بود، اختلاف فراوانى در آن مىيافتند».
پیرامون شخصیت محمد بن حسن عسکری  و نام مادرش،[318] آیا کنیز بوده یا آزاده[319] و چگونگی حمل او[320] و ولادت او[321] و سال تولد[322] و کیفیت رشد او و محل اقامت او و بازگشت او به شکل پیر یا جوان و مدت حکومت او و مدت غیبتش و علت غیبتش و بیخبری بسیاری از شیعیان گذشته از او و کارهایی که هنگام خروج انجام میدهد و بالاخره غایب بودن او برای مدت طولانی و اقدام شیعیان به انتقال صلاحیت‌های او به علمای مجتهد، اختلاف و کشمکش زیادی وجود دارد. [ر.ک: همان، ص 144]

پاسخ:

وجود اختلاف در عقاید

معنای آیه یاد شده این است که اگر قرآن از سوی خدا نبود و ساخته فکر بشر بود؛ مطالب آن با هم اختلاف می داشت و هماهنگ نبود؛ نه اینکه اگر قرآن از سوی خدا بود، مردم در آن اختلاف پیدا نمی کردند!! چون قطعا مردم دربارۀ قرآن و اینکه آیا از سوی خداست یا نیست یا مراد از آیات چه می باشد، اختلاف پیدا کرده‌اند و قرآن هم به وجود این اختلاف دربارۀ قرآن اذعان کرده است، آنجا که می‌فرماید:
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ الَّذينَ اخْتَلَفُوا فِي الْكِتابِ لَفي شِقاقٍ بَعيد؛[323] اينها، به خاطر آن است كه خداوند، كتاب [آسمانى] را به حق،  نازل كرده و آنها كه در آن اختلاف مىكنند،  در شكاف و [پراكندگى] عميقى قرار دارند.
یا می فرماید:
وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فيمَا اخْتَلَفُوا فيهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فيهِ إِلاَّ الَّذينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ يَهْدي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقيم؛[324] و كتاب آسمانى، كه به سوى حق دعوت مىكرد، با آنها (پیامبران) نازل نمود تا در ميان مردم، در آنچه اختلاف داشتند، داورى كند. تنها كسانى كه كتاب را دريافت داشته بودند، و نشانههاى روشن به آنها رسيده بود، به خاطر انحراف از حق و ستمگرى، در آن اختلاف كردند.
و در آیۀ دیگر می فرماید: 
وَ لَقَدْ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ فَاخْتُلِفَ فيهِ وَ لَولا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِنْ رَبِّكَ لَقُضِيَ بَيْنَهُمْ وَ إِنَّهُمْ لَفي شَكٍّ مِنْهُ مُريب؛[325] ما به موسى كتاب آسمانى داديم سپس در آن اختلاف شد و اگر فرمان قبلى خدا (در زمينه آزمايش و اتمام حجّت بر آنها) نبود، در ميان آنان داورى مىشد! و آنها [هنوز] در شكّاند، شكّى آميخته به بدگمانى!
بنابراین وجود اختلاف میان افراد دربارۀ امام مهدی (عج) نشانه حق نبودن او نیست؛ چنان‌که وجود اختلاف در بارۀ قرآن و پیامبران نشانۀ حق نبودن آنان نیست و اعتقاد به امام مهدی (عج) با همه عناصری که دارد، عقیده‌ای کاملا هماهنگ و به دور از تناقض است.
البته اختلاف قطعاً امری محکوم است و اما منشأ آن همواره واضح نبودن حق نیست؛ بلکه در آیات فراوانی در قرآن بیان شده که ممکن است علت اختلاف، ستمگری و برتری جویی باشد؛ چنان که قرآن می‌فرماید:
وَ ءَاتَيْنَاهُم بَيِّنَاتٍ مِّنَ الأمْرِ  فَمَا اخْتَلَفُواْ إِلاّ مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيَا بَيْنَهُمْ  إِنَّ رَبَّكَ يَقْضىِ بَيْنهَمْ يَوْمَ الْقِيَمَةِ فِيمَا كاَنُواْ فِيهِ يخَتَلِفُون؛[326] و دلايل روشنى از امر نبوّت و شريعت در اختيارشان قرار داديم؛ آنها اختلاف نكردند مگر بعد از علم و آگاهى و اين اختلاف به خاطر ستم و برترىجويى آنان بود. امّا پروردگارت روز قيامت در ميان آنها در آنچه اختلاف داشتند داورى مىكند.
آیا اکنون که بیشتر مردم جهان در مورد نبوت (پیامبری حضرت خاتم النبیین) اختلاف دارند و گروهی مانند مشرکان اصل آن را منکرند برخی می‌گویند پیامبر خاتم هنوز نیامده است (مانند یهودیان) و بعضی سخنان دیگری دارند، آیا این اختلاف نظر نشانه حق نبودن پیامبر (ص) است؟ هرگز چنین نیست؛ بلکه باید گفت: پس از اتمام حجت، اختلاف، منشأ شیطانی و نفسانی دارد و اصلاً ارزش حق را پایین نمی آورد.
اما مواردی را که به عنوان موضوعات اختلافی برشمرده (نظیر نام مادرش،[327] آیا کنیز بوده یا آزاده[328] و چگونگی حمل او[329] و ولادت او[330] و سال تولد[331] و کیفیت رشد او و محل اقامت او و بازگشت او به شکل پیر یا جوان و مدت حکومت او[332]، و...) پاسخ آنها در بررسی شبهات قبلی بیان و روشن شد که اولاً موارد فوق داخل عقیده نیست. علاوه بر اینکه جریان اصلی تشیع در هیچ‌ کدام از این موضوعات اختلاف چشمگیری ندارد؛ به اضافه اینکه اختلاف دربارۀ بازگشت او به شکل پیر یا جوان یا مدت حکومت او... بین شیعه و سنی مشترک است؛ یعنی، در مورد معارف مهدویت که مورد اعتقاد اهلسنت هست نیز چنین اختلافاتی وجود دارد و در مواردی بیشتر از شیعه است.
خلاصه آنکه اختلافات در همۀ موضوعات عقیدتی وجود دارد چنانچه به کتاب های کلامی نگاه کنید در می یابید که دانشمندان اسلامی در موضوعات مختلف تا چه حدی با هم اختلاف دارند؛ نظیر اینکه آیا قرآن مخلوق است یا قدیم؟ آیا کلام خدا قائم به ذات است یا قائم به غیر؟ و همین طور در جبر و تفویض و در مورد «صفات خبریه» و امثال آن. مهم این است که این گونه اختلافات، ضرری به حق بودن اصل مطلب؛ یعنی، وجود خدا و اینکه دارای اسمای‌حسنی است، نمی‌رساند. [332]

[320]. ر.ک: پاسخ شبهه 18.
[321]. در رابطه با اثبات ولادت ر.ک به پاسخ شبهه 79 و در رابطه با چگونگی ولادت ر.ک به پاسخ شبهه 66.
[322]. ر.ک: پاسخ شبهه 20.
[323]. بقره، آیه 176.
[324]. همان، آیه 213.
[325]. هود آیۀ 110.
[326]. جاثیه، آیه 17.
[327]. ر.ک: پاسخ شبهه 16.
[328]. ر.ک: شبهه 31 در جدول پیوستی به آخر کتاب.
[329]. ر.ک: پاسخ شبهه 18
[330]. در رابطه با اثبات ولادت ر.ک به پاسخ شبهه 79 و در رابطه با چگونگی ولادت ر.ک به پاسخ شبهه 66.
[331]. ر.ک: پاسخ شبهه 20.
[332]امام مهدي حقيقتي تابناک، مرتضی ترابي، ص 336.

Website Security Test