welcome to official website of Grand Ayatollah Sobhani
فارسی العربیة
صفحه اصلی مقالات دروس خارج مجله کلام اسلامی گالری تصویر استفتائات اخبار قاموس المعارف ریحانة الأدب
مقالات برگزیده
دسترسی سریع به مقاله
پاسخ جوان شیعی به پرسشهای وهابیان
فقیه همدانی در مصباح الفقیه می‌گوید: طبق نظر متأخرین، معیار بر حجّیت اجماع این نیست که همه اتفاق کنند، بلکه دلیل بر حجّت اجماع این است که رأی معصوم را به طریق حدس زدن و تخمین کشف کنیم. پس آن‌ها رأی امام غائبشان را از طریق حدس و گمان می‌شناسند و در عین حال
فقیه همدانی در مصباح الفقیه می‌گوید: طبق نظر متأخرین، معیار بر حجّیت اجماع این نیست که همه اتفاق کنند، بلکه دلیل بر حجّت اجماع این است که رأی معصوم را به طریق حدس زدن و تخمین کشف کنیم. پس آن‌ها رأی امام غائبشان را از طریق حدس و گمان می‌شناسند و در عین حال اجماع سلف را معتبر و معیار قرار نمی‌دهند؟!

پاسخ
گرد آورنده پرسش‌ها از اصطلاحات اصولی علمای شیعه آگاه نیست و آن‌ها هم که در سایت‌های خود این خرده را بر شیعه گرفته‌اند؛ مانند گرد آورنده، اطلاعی از اصطلاحات ندارند.
اوّلًا: کلمه تخمین هرگز در عبارات علمای ما نیست، آنچه که هست کلمه حدس است.
ثانیاً: «حدس» در این‌جا به معنای گمانه زنی نیست، بلکه حدس در مقابل حسّ است؛ یعنی تحصیل یقین به قول امام دو راه دارد:
1. راه حسی، مثل این که علمای مدینه، در عصر امامصادق علیه السلام همگی بر حکمی فتوا بدهند، در اینجا قول امام از طریق حس به دست می‌آید؛ زیرا امام یکی از آن علما بوده و در رأس آن‌ها قرار داشته و رأی
همگان، نشانه رأی او هم هست.
2. راه حدسی، و آن این که انسان با یک رشته مقدمات قطع آور و یقین آفرین، به قول امام برسد. هر چند با گوش نشنیده و با چشم ندیده باشد؛ مثلًا همگان می‌گویند: ماه نور خود را از خورشید می‌گیرد و آن را از حدسیات می‌شمارند. حدس در اینجا به معنی گمان نیست، بلکه به معنی یقین است و انسان با یک رشته تجربیات به یقین می‌رسد.
در مورد بحث، هرگاه علمای شیعه در چند قرن، بر حکمی اتفاق داشته باشند، انسان حدس می‌زند که یک دلیل قطعی در اختیار آنان بوده و آنان به خاطر آن دلیل قطعی که از امام به آنان رسیده، فتوا داده‌اند. به این می‌گویند اجماع حدسی؛ یعنی انسان با اینکه ندیده و نشنیده، در پرتو یک رشته محاسبات، یقین پیدا می‌کند، و هرگز در کاشفیت اجماع ظن و تخمین و استحسان مطرح نیست. این نوع ادله از آن سلفی‌هاست که بر اثر نداشتن نصوص کافی، مجبورند در احکام شرعی به گمانه زنی و تخمین بپردازند و به قیاس و استحسان، که هرگز یقین آفرین نیست، عمل می‌کنند. «1»

1- پاسخ جوان شیعی به پرسشهای وهابیان، محمد طبری، ص 338